Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu và những vấn đề lý luận, kinh nghiệm về bảo hiểm y tế toàn dân Chương 2: Phƣơng pháp nghiên cứu Chương 3: Thực trạng Bảo hiểm y tế toàn dân tại thành phố Đồng Hới, tỉnh Quảng Bình Chương 4: Quan điểm và giải pháp thực hiện bảo hiểm y tế toàn dân tại thành phố Đồng Hới, tỉnh Quảng Bình đến năm 2020 3 Chƣơng 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN, KINH NGHIỆM VỀ BẢO HIỂM Y TẾ TOÀN DÂN 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu Bảo hiểm Y tế là một trong những chính sách an sinh xã hội quan trọng, là một vấn đề xã hội lớn, vì vậy đã đƣợc nhiều tổ chức, nhiều ngƣời quan tâm nghiên cứu. Trong những năm qua đã có nhiều công trình, bài viết về hoạt động BHYT ở các góc độ, khía cạnh khác nhau. Trong đó, các công trình đã công bố liên quan đến đề tài luận văn có thể chia thành 2 nhóm: Nhóm các công trình nghiên cứu về BHYT nói chung và nhóm các công trình viết về BHYT tại các địa phƣơng và tỉnh Quảng Bình.
Các công trình nghiên cứu về bảo hiểm y tế - "Các giải pháp cơ bản nhằm tiến tới thực hiện Bảo hiểm y tế toàn dân" (năm 2004), đề tài nghiên cứu khoa học do tiến sĩ Phạm Đình Thành, Trung tâm nghiên cứu khoa học, Bảo hiểm xã hội Việt Nam làm Chủ nhiệm. Đề tài đƣợc thực hiện vào thời điểm mà vấn đề chăm sóc sức khoẻ cho nhân dân đang đƣợc quan tâm sâu sắc, tác giả đã nghiên cứu các vấn đề lý luận cơ bản của BHYT, nhƣ: bản chất, ý nghĩa, những nguyên tắc và các đặc trựng của BHYT. Tác giả đã đề cập đến những mô hình BHYT của một số nƣớc trên thế giới, trong đó tập trung ở các nƣớc châu Âu và châu Á; tác giả đã chỉ ra chƣa có một mô hình BHYT của một nƣớc nào giống nƣớc nào, từ đó tác giả đã đề cập đến việc xây dựng và phát triển BHYT cũng cần nghiên cứu đến phong tục, tập quán, thói quen, tâm lý của đối tƣợng nhắm đến vận động. Tác giả đã đánh giá thực trạng về hoạt động BHYT, về cung cấp các dịch vụ y tế, cơ sở vật chất y tế, sự tăng giá thuốc, sự quá tải của các bệnh viện và chỉ ra những hạn chế, khó khăn, thách thức cho phát triển BHYT của Việt Nam trong thời 4 điểm đó.
Từ lý luận, thực trạng hoạt động BHYT ở Việt Nam, những mô hình của nƣớc ngoài, tác giả đã đƣa ra các giải pháp cơ bản nhằm tiến tới thực hiện BHYT toàn dân, trong đó tác giả đã phân tích, nghiên cứu sâu từng nhóm đối tƣợng để đề xuất thời điểm, thời gian đƣa các nhóm giải pháp này này vào thực hiện BHYT theo luật định và tiến tới việc bao phủ BHYT cho toàn dân. - "Những giải pháp thúc đẩy tiến trình BHYT toàn dân", (2007) của Đỗ Văn Sinh, đăng trên tạp chí BHXH, số 10. Bài viết đã đánh giá những thuận lợi, khó khăn của BHYT toàn dân và đƣa ra những giải pháp thúc đẩy tiến trình BHYT toàn dân. Về mặt thuận lợi, ngƣời dân đã nhận thức đƣợc BHYT là nhu cầu thiết thực, hơn nữa thu nhập và mức sống của ngƣời dân ngày càng đƣợc nâng lên đã làm tăng nhu cầu khám chữa bệnh và chăm sóc sức khỏe.
Tuy nhiên, tiến trình BHYT toàn dân đang gặp không ít khó khăn khi tỷ lệ ngƣời tham gia BHYT còn thấp; do tình trạng quá tải ở bệnh viện các tuyến, các thủ tục KCB còn nhiều vƣớng mắc khiến ngƣời dân chƣa mấy mặn mà với BHYT; mức đóng BHYT hiện nay hơi cao so với nhiều gia đình có hoàn cảnh kinh tế khó khăn; nhận thức của ngƣời dân về vị trí, vai trò, tầm quan trọng của chính sách BHYT chƣa đầy đủ; Tính chia sẻ cộng đồng còn hạn chế. Nhiều ngƣời dù tham gia BHYT vẫn chƣa hiểu rõ các quyền lợi mình đƣợc hƣởng hay nghĩa vụ mình phải thực hiện. Để thực hiện mục tiêu BHYT toàn dân, bài viết đã xác định các giải pháp về tăng cƣờng tuyên truyền, phổ biến triển khai chính sách, pháp luật về BHYT; Tăng cƣờng trách nhiệm lãnh đạo, quản lý và tổ chức thực hiện chính sách, pháp luật về BHYT của các cấp ủy Đảng, chính quyền; Nâng cao chất lƣợng khám chữa bệnh ở các tuyến; cải cách thủ tục hành chính trong khám chữa bệnh; nâng cao tinh thần, thái độ, đạo đức nghề nghiệp trong cung cấp dịch vụ khám chữa bệnh; nâng cao chất lƣợng việc thực hiện các chế độ, chính sách về BHYT; tăng cƣờng trách nhiệm quản lý nhà nƣớc về BHYT, sự phối hợp giữa các cơ quan quản lý nhà 5 nƣớc về BHYT; thƣờng xuyên tổ chức thanh tra, kiểm tra, xử lý vi phạm trong thực hiện chính sách, pháp luật về BHYT. - "Thực hiện chính sách Bảo hiểm Y tế ở nước ta thành tựu, thách thức và giải pháp", (2009) của PGS.
Đào Văn Dũng, đăng trên tạp chí Tuyên giáo số tháng 8. Tác giả đã đánh giá 17 năm thực hiện chính sách BHYT, với ba lần thay đổi Nghị định, BHYT đã tạo nên những thay đổi quan trọng về cơ chế, chính sách tài chính và các hoạt động BHYT. Hệ thống tổ chức bộ máy và chính sách BHYT từng bƣớc đƣợc hoàn thiện, nhiều văn bản pháp luật về BHYT đƣợc ban hành, tạo cơ sở pháp lý cho việc triển khai chính sách BHYT. Đối tƣợng tham gia BHYT ngày càng đƣợc mở rộng và tăng dần số lƣợng; quyền lợi của ngƣời tham gia BHYT ngày càng đầy đủ hơn; tổ chức khám bệnh, chữa bệnh BHYT ngày càng phù hợp hơn, đƣợc triển khai cả khu vực công lập và tƣ nhân; thu, chi quỹ BHYT tăng dần hàng năm.
Bên cạnh những thành tựu đã đạt đƣợc, Báo cáo cũng đã đánh giá những tồn tại, bất cập nhƣ: mức độ bao phủ BHYT trong dân thấp (khoảng 46% dân số), một số quyền lợi của ngƣời tham gia BHYT chƣa rõ ràng, mối quan hệ giữa quyền lợi và mức đóng chƣa đƣợc giải quyết tốt; công tác tuyên truyền chƣa đồng bộ, thiếu tính hấp dẫn. Để khắc phục tình trạng hạn chế, bất cập và từng bƣớc hoàn thiện chính sách, pháp luật về BHYT, nâng cao chất lƣợng khám, chữa bệnh của nhân dân, tác giả đƣa ra 5 nhóm giải pháp cần đẩy mạnh thực hiện. - Gần đây nhất, vào tháng 10 năm 2013, Trung tâm thông tin khoa học, Viện nghiên cứu lập pháp của Uỷ ban Thƣờng vụ Quốc Hội có nghiên cứu chuyên đề "Bảo hiểm y tế toàn dân - Thực trạng và kiến nghị", đăng tải trên cổng thông tin điện tử Viện nghiên cứu Lập pháp của Quốc Hội. Chuyên đề đã giới thiệu một số thông tin khái quát về BHYT, nêu các lý do mà Việt Nam đã xác định mốc thời gian 01/01/2014 là thời điểm các đối tƣợng có trách nhiệm tham gia BHYT và có lộ trình từ 3 - 5 năm đảm bảo bao phủ toàn dân.
6 Chuyên đề cũng đã nêu ra thực tiễn kinh nghiệm quốc tế cho thấy không một nƣớc nào thực hiện thành công BHYT toàn dân nếu dựa trên sự tham gia tự nguyện, ở các quốc gia, luật pháp hầu hết bắt buộc thực hiện BHYT toàn dân, tuy thời gian hoàn thành có khác nhau, nhƣng có chung về điều kiện kinh tế là GDP đạt hơn 1.500 USD/đầu ngƣời. Chuyên đề đã đánh giá thực trạng thực hiện BHYT toàn dân ở Việt Nam, nhƣ: các chính sách pháp luật về BHYT hiện hành, tỷ lệ bao phủ BHYT, mức độ tiếp cận về dịch vụ y tế; ghi nhận tính ƣu việt và tốt đẹp của chính sách BHYT và Chuyên đề cũng đã chỉ ra những bất cập trong tổ chức thực hiện. Từ đó Chuyên đề đã đề xuất sửa đổi, bổ sung một số vấn đề Luật Bảo hiểm y tế, nhằm thực hiện mục tiêu BHYT toàn dân theo lộ trình đã đƣợc phê duyệt. Các công trình nghiên cứu về bảo hiểm y tế tại các địa phương và tỉnh Quảng Bình - "Đánh giá thực trạng và hiệu quả áp dụng phương thức chi trả bảo hiểm y tế bắt buộc tại các bệnh viện tuyến huyện tỉnh Thanh Hoá" (2005), Luận án Tiến sỹ y học của Trần Khắc Lộng, lƣu tại Thƣ viện Quốc gia.
Luận án đã đánh giá thực trạng thực hiện phƣơng thức chi trả theo giá ngày giƣờng và phí dịch vụ BHYT bắt buộc tại hai bệnh viện huyện Hoằng Hoá và thị xã Thanh Hoá năm 1993 - 1996. Đánh giá hiệu quả phƣơng thức chi trả khoán quy định suất theo thẻ BHYT bắt buộc tại hai bệnh viện trên trong hai năm 1997 - 1998. - "Nghiên cứu thực trạng và góp phần hoàn thiện mô hình khám chữa bệnh bảo hiểm y tế tại trạm y tế xã Phù Linh và Đức Hoà huyện Sóc Sơn, thành phố Hà Nội" (2005). Luận án Tiến sỹ y học của Lƣơng Ngọc Khuê, lƣu tại thƣ viện Quốc gia.
Trong luận án này tác giả đã mô tả kiến thức, thái độ và sự hiểu biết trong thực hành của ngƣời dân, của chính quyền các cấp, chỉ ra những kết quả đạt đƣợc, những tồn tại, hạn chế, các yếu tố ảnh hƣởng và 7 những thách thức đối với các cơ sở y tế thực hiện nhiệm vụ khám chữa bệnh cho ngƣời có thẻ BHYT. Đánh giá bƣớc đầu hiệu quả của một số biện pháp can thiệp khám chữa bệnh cho ngƣời có thẻ BHYT tại hai xã Phù Linh và Đức Hoà huyện Sóc Sơn, thành phố Hà Nội. - “Bảo hiểm y tế cho người nghèo ở Hà Nội” (2010), Luận văn Thạc sỹ của Nguyễn Thanh Bình, Trƣờng Đại học kinh tế, Đại học Quốc gia Hà Nội. Luận văn đã nghiên cứu những vấn đề lý luận cơ bản về hoạt động BHYT cho ngƣời nghèo, đánh giá thực trạng BHYT cho ngƣời nghèo trên địa bàn Thành phố Hà Nội từ năm 2005-2010; Nêu ra những kết quả thực hiện và những tồn tại, hạn chế trong hoạt động này và nguyên nhân của nó.
Luận văn đã phân tích, nghiên cứu sâu 3 vấn đề về hoạt động BHYT cho ngƣời nghèo ở Hà Nội đang đặt ra tại thời điểm lúc đó là: Hệ thống bệnh viện bị quá tải; Chi phí y tế vƣợt khả năng quỹ khám chữa bệnh cho ngƣời nghèo; Còn quá nhiều rào cản khiến các bệnh nhân nghèo ít đến với các cơ sở KCB. Luận văn đã đƣa ra 5 giải pháp chủ yếu thúc đẩy BHYT cho ngƣời nghèo tại Thành phố Hà Nội. - "Bảo hiểm y tế cho người nghèo ở tỉnh Nghệ An" (2014), Luận văn Thạc sỹ của Nguyễn Thị Ái Linh, Trƣờng Đại học kinh tế, Đại học Quốc gia Hà Nội.
