Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ luật học của nghiên cứu sinh Nguyễn Đăng Quân, với đề tài "Hoạt động bảo hiểm tiền gửi theo pháp luật Việt Nam từ thực tiễn các ngân hàng thương mại", thuộc ngành Luật Kinh tế (Mã số: 9.07), được hoàn thành năm 2018 tại Học viện Khoa học xã hội - Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. Trần Đình Hảo.

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Trong nền kinh tế thị trường, hoạt động tín dụng của hệ thống ngân hàng thương mại đóng vai trò then chốt trong việc tập trung vốn và tài trợ sản xuất, song luôn tiềm ẩn nhiều rủi ro (lãi suất, tỷ giá hối đoái, mất khả năng thanh toán). Rủi ro tín dụng ngân hàng mang tính hệ thống, có thể gây tâm lý hoang mang, dẫn đến hiện tượng rút tiền hàng loạt và đe dọa an toàn tài chính quốc gia. Nhằm kiểm soát rủi ro và bảo vệ quyền lợi người gửi tiền, nghiệp vụ bảo hiểm tiền gửi (BHTG) tại Việt Nam được hình thành ban đầu theo Quyết định số 218/1999/QĐ-TTg ngày 09/11/1999, Nghị định số 89/1999/NĐ-CP ngày 01/09/1999, Nghị định số 109/2005/NĐ-CP ngày 24/08/2005, và sau đó được luật hóa bằng Luật Bảo hiểm tiền gửi năm 2012 (có hiệu lực từ ngày 01/01/2013).

Tuy nhiên, thực tiễn tái cơ cấu hệ thống tổ chức tín dụng thời gian qua cho thấy khung pháp lý về BHTG bộc lộ nhiều điểm bất cập: chưa có ngân hàng thương mại nào thực hiện phá sản theo quy định pháp lý; Ngân hàng Nhà nước phải áp dụng giải pháp mua lại bắt buộc 3 ngân hàng với giá 0 đồng; cơ chế thu phí BHTG đồng hạng 0,15% tính trên số dư tiền gửi bình quân tạo ra sự cào bằng giữa ngân hàng quản trị rủi ro tốt và ngân hàng yếu kém; hạn mức chi trả 75 triệu đồng còn thấp so với quy mô tiền gửi. Do đó, việc nghiên cứu toàn diện cơ sở lý luận và thực tiễn pháp luật BHTG đối với chủ thể ngân hàng thương mại là đòi hỏi cấp thiết.

Mục tiêu nghiên cứu

Mục đích nghiên cứu của luận án là làm rõ các vấn đề lý luận của pháp luật về BHTG; phân tích, đánh giá thực trạng các quy định pháp lý và thực tiễn thực hiện pháp luật về BHTG của các ngân hàng thương mại ở Việt Nam; từ đó đề xuất các định hướng và giải pháp hoàn thiện pháp luật cũng như nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật BHTG của các ngân hàng thương mại trong bối cảnh kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế.

Nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể gồm:

  1. Tổng quan tình hình nghiên cứu lý luận và thực tiễn liên quan đến BHTG để xác định nội dung kế thừa và khoảng trống cần giải quyết.
  2. Làm rõ các vấn đề lý luận pháp luật về BHTG đối với ngân hàng thương mại và tham khảo kinh nghiệm quốc tế.
  3. Phân tích, đánh giá thực trạng pháp luật và thực tiễn áp dụng tại các ngân hàng thương mại Việt Nam, chỉ ra ưu điểm, hạn chế và nguyên nhân.
  4. Luận giải yêu cầu khách quan, đề xuất định hướng và giải pháp hoàn thiện pháp luật, nâng cao hiệu quả thực thi.

Câu hỏi nghiên cứu và giả thuyết nghiên cứu

Luận án thiết lập hệ thống 6 câu hỏi và giả thuyết nghiên cứu tương ứng:

  • Câu hỏi 1 (Lý luận): Khái niệm, đặc điểm, vai trò và mục đích của BHTG là gì?
    Giả thuyết: Chưa có sự thống nhất về cách hiểu đối với khái niệm, đặc điểm, vai trò và mục đích của BHTG.
  • Câu hỏi 2 (Lý luận): Khái niệm, đặc điểm và nguyên tắc điều chỉnh của pháp luật về BHTG? Nội dung pháp luật điều chỉnh hoạt động BHTG của ngân hàng thương mại như thế nào?
    Giả thuyết: Các vấn đề này chưa được nghiên cứu một cách tổng thể và đầy đủ dưới góc độ luật học.
  • Câu hỏi 3 (Thực tiễn): Thực trạng pháp luật Việt Nam về BHTG hiện nay như thế nào?
    Giả thuyết: Pháp luật hiện hành có những ưu điểm nhưng cũng bộc lộ bất cập chưa phù hợp với sự phát triển của quan hệ xã hội.
  • Câu hỏi 4 (Thực tiễn): Thực tiễn thực hiện pháp luật về BHTG ở các ngân hàng thương mại hiện nay ra sao?
    Giả thuyết: Việc thực thi của các ngân hàng thương mại chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu thực tế và sự an toàn của người gửi tiền.
  • Câu hỏi 5 (Đề xuất): Xu hướng phát triển của hệ thống ngân hàng thương mại và nhu cầu hoàn thiện pháp luật BHTG thời gian tới là gì?
    Giả thuyết: Chưa có công trình xác định một cách hệ thống các yêu cầu và định hướng hoàn thiện đồng bộ pháp luật BHTG.
  • Câu hỏi 6 (Đề xuất): Các giải pháp hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật về BHTG của các ngân hàng thương mại ở Việt Nam hiện nay là gì?
    Giả thuyết: Cần xây dựng một hệ thống giải pháp đồng bộ từ hoàn thiện quy định pháp luật đến nâng cao năng lực thực thi.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

  • Đối tượng nghiên cứu: Các vấn đề lý luận và thực tiễn pháp luật về BHTG; hệ thống quy định pháp luật BHTG tại Việt Nam có so sánh với pháp luật một số quốc gia; thực trạng thực hiện pháp luật BHTG của các ngân hàng thương mại tại Việt Nam.
  • Phạm vi nghiên cứu: Tập trung vào thực trạng pháp luật và thực tiễn thi hành của các ngân hàng thương mại tại Việt Nam. Luận án không nghiên cứu các tổ chức tín dụng phi ngân hàng, tổ chức tài chính vi mô, quỹ tín dụng nhân dân, chi nhánh ngân hàng nước ngoài, văn phòng đại diện tổ chức tín dụng nước ngoài; không nghiên cứu cơ cấu tổ chức nội bộ của Tổ chức Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam (DIV); không đi sâu vào chế tài xử phạt vi phạm và giải quyết tranh chấp BHTG.
Tiêu chí Thông tin dữ liệu trong văn bản
Loại hình công trình Luận án Tiến sĩ Luật học (Chuyên ngành Luật Kinh tế, Mã số: 9.07)
Cơ sở đào tạo & Năm bảo vệ Học viện Khoa học xã hội - Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam (2018)
Số lượng tổ chức tham gia BHTG 94 ngân hàng thương mại trên tổng số 1.266 tổ chức tham gia BHTG (năm 2016)
Tỷ trọng chi phí BHTG Chiếm trung bình 3,64% tổng chi phí hoạt động của các ngân hàng (năm 2016)
Mức phí BHTG hiện hành Phí đồng hạng 0,15% tính trên số dư tiền gửi bình quân
Hạn mức chi trả bảo hiểm 75 triệu đồng (bao gồm cả gốc và lãi cho một cá nhân tại một tổ chức)

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Tác giả đã hệ thống hóa các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước theo hai mảng nội dung chính:

Nghiên cứu lý luận và thực tiễn về hoạt động bảo hiểm tiền gửi

  • Tài liệu quốc tế: Gillian G. Garcia (2002) với công trình "Deposit insurance and the appropriate institutions" phân tích sự cần thiết, vai trò của BHTG và kinh nghiệm thiết lập mạng lưới an toàn phù hợp; Mankiw G.N. (1992) với "Macroeconomics" và Shanmugam B., Turton C. với "Bank Management" nghiên cứu nền tảng kinh tế vĩ mô và quản trị ngân hàng liên quan đến rủi ro tín dụng.
  • Tài liệu trong nước: Đề tài nghiên cứu khoa học cấp Học viện của Học viện Ngân hàng (2009) về "Bảo hiểm tiền gửi trong việc bảo đảm an toàn tài chính quốc gia tại Việt Nam – Thực trạng và giải pháp"; luận án tiến sĩ kinh tế của Lê Thị Kim Oanh (2004) về giải pháp phát triển hoạt động BHTG; luận án tiến sĩ của Đào Văn Tuấn (2005) về chính sách BHTG trong hội nhập kinh tế quốc tế; luận văn thạc sĩ của Nguyễn Thị Hiền (2008), Bùi Thu Hương (2010); luận án tiến sĩ của Lê Việt Nga (2013) về quản lý hoạt động của Tổ chức Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam; các bài viết chuyên san của PGS.TS. Lê Hoàng Nga, TS. Lê Thị Kim Oanh, ThS. Thúy Sen trên Tạp chí Ngân hàng, Tạp chí Tài chính - Tiền tệ.

Nghiên cứu lý luận và thực tiễn pháp luật về bảo hiểm tiền gửi

  • Tài liệu quốc tế: Công trình "Deposit Insurance around the world - A Data base" khảo sát khung pháp lý BHTG toàn cầu; Choi J. với "Structuring a deposit insurance system from the Asian perspective" nghiên cứu cơ cấu pháp lý BHTG theo đặc thù khu vực châu Á.
  • Tài liệu trong nước: Sách chuyên khảo "Pháp luật về Bảo hiểm tiền gửi tại Việt Nam" của TS. Lê Thị Thu Thủy (2008, NXB ĐHQGHN) phân tích bản chất và khung pháp lý BHTG nhưng chưa phân tích sâu khía cạnh pháp lý áp dụng riêng cho ngân hàng thương mại; luận án tiến sĩ luật học của Bùi Hữu Toàn (2012) đánh giá pháp luật BHTG theo các nguyên tắc cốt lõi của Hiệp hội Bảo hiểm tiền gửi Quốc tế (IADI); luận án tiến sĩ luật học của Hoàng Thu Hằng (2013) nghiên cứu nhu cầu điều chỉnh pháp luật đối với hoạt động BHTG; chuyên đề của BHTG Việt Nam về vai trò bảo vệ người gửi tiền và bảo đảm an sinh xã hội; các bài viết học thuật của TS. Đinh Dũng Sỹ về mô hình BHTG, địa vị pháp lý của tổ chức BHTG, an toàn tín dụng; GS.TSKH. Đào Trí Úc (2009) về bảo vệ quyền lợi người gửi tiền; cùng các hồ sơ, tài liệu xây dựng Luật Bảo hiểm tiền gửi năm 2012.

Khoảng trống nghiên cứu luận án lựa chọn

Các công trình trước đây chủ yếu tiếp cận BHTG dưới góc độ kinh tế học, quản trị ngân hàng hoặc nghiên cứu pháp lý tổng quát khi chưa có Luật Bảo hiểm tiền gửi năm 2012. Chưa có công trình khoa học pháp lý nào đi sâu phân tích toàn diện hoạt động BHTG từ góc độ của các ngân hàng thương mại với tư cách là chủ thể tham gia bắt buộc sau khi Luật Bảo hiểm tiền gửi năm 2012 đi vào thực tiễn.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết nghiên cứu

Luận án vận dụng 5 nền tảng lý thuyết và định hướng chính sách:

  1. Lý thuyết về quản trị rủi ro: Hoạt động tín dụng của ngân hàng thương mại chứa đựng rủi ro cao, đòi hỏi cơ chế kiểm soát, phân tán và chia sẻ rủi ro thông qua BHTG.
  2. Lý thuyết về an toàn và ổn định hệ thống tài chính quốc gia: Đảm bảo hệ thống ngân hàng vận hành liên tục, ngăn chặn nguy cơ khủng hoảng dây chuyền.
  3. Lý thuyết về bảo hiểm tiền gửi và các mô hình BHTG: Phân tích các mô hình BHTG trên thế giới (mô hình chi trả, mô hình chi trả với quyền hạn mở rộng, mô hình giảm thiểu rủi ro).
  4. Lý thuyết về hợp đồng: Xác lập cơ sở ràng buộc quyền và nghĩa vụ pháp lý giữa các chủ thể.
  5. Lý thuyết về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng: Xác định người gửi tiền (đặc biệt là người gửi tiền nhỏ) là đối tượng yếu thế cần được bảo vệ quyền sở hữu tài sản.
  6. Đường lối, quan điểm của Đảng và Nhà nước: Định hướng phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và bảo đảm an toàn hệ thống tài chính - ngân hàng.

Phương pháp nghiên cứu

Luận án sử dụng phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác - Lênin, kết hợp các phương pháp nghiên cứu pháp lý chuyên ngành:

  • Phương pháp tra cứu tài liệu: Thu thập, phân loại văn bản quy phạm pháp luật và tài liệu học thuật trong, ngoài nước.
  • Phương pháp phân tích: Mổ xẻ các quy phạm pháp luật BHTG hiện hành và các mối quan hệ pháp lý.
  • Phương pháp so sánh: Đối chiếu các quan điểm lý luận; so sánh quy định pháp luật Việt Nam với pháp luật các nước (Hoa Kỳ, Canada, Pháp, Argentina, Hàn Quốc, Đức, Nhật Bản, Đài Loan).
  • Phương pháp chứng minh: Sử dụng dẫn chứng thực tiễn hoạt động ngân hàng để luận giải các bất cập pháp lý.
  • Phương pháp tổng hợp: Rút ra các kết luận lý luận và căn cứ sửa đổi pháp luật sau mỗi chương.
  • Phương pháp dự báo khoa học: Dự báo xu hướng vận động của thị trường ngân hàng để đề xuất định hướng hoàn thiện chính sách.

Nguồn tư liệu và dữ liệu

  • Hệ thống văn bản quy phạm pháp luật Việt Nam: Luật Bảo hiểm tiền gửi 2012, Luật Các tổ chức tín dụng, các nghị định và quyết định của Chính phủ, Thông tư của Ngân hàng Nhà nước.
  • Tài liệu quốc tế: Hướng dẫn của IADI, Luật BHTG của Canada, Hàn Quốc, Hoa Kỳ (FDIC), Pháp, Argentina...
  • Báo cáo số liệu thực tiễn từ Tổ chức Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam năm 2016 và số liệu hệ thống ngân hàng thương mại.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu và cơ sở lý thuyết nghiên cứu

Chương 1 tổng thuật chi tiết các công trình nghiên cứu trong nước và quốc tế về BHTG, chia thành nhóm nghiên cứu kinh tế - quản trị và nhóm nghiên cứu pháp luật. Tác giả chỉ rõ các nội dung kế thừa và xác định khoảng trống nghiên cứu về hoạt động BHTG của ngân hàng thương mại theo Luật BHTG 2012. Đồng thời, chương này thiết lập hệ thống 6 câu hỏi nghiên cứu gắn liền với 6 giả thuyết, xác định rõ 5 cơ sở lý thuyết nền tảng và phương pháp luận áp dụng cho toàn bộ luận án.

Chương 2: Những vấn đề lý luận pháp luật về hoạt động bảo hiểm tiền gửi của các ngân hàng thương mại

Chương 2 tập trung phân tích nguồn gốc, bản chất và các yếu tố cấu thành của pháp luật BHTG đối với ngân hàng thương mại:

  • Lịch sử hình thành: BHTG xuất hiện đầu tiên tại Hoa Kỳ năm 1829 dưới dạng quỹ an toàn của các bang, sau đó cơ quan BHTG liên bang công khai đầu tiên (FDIC) ra đời năm 1933 sau khủng hoảng tài chính; mô hình lan rộng sang châu Âu vào thập niên 1960, châu Á và toàn cầu hóa với sự ra đời của IADI năm 2002.
  • Khái niệm: Luận án định nghĩa BHTG là loại hình bảo hiểm phi thương mại, theo đó tổ chức BHTG cam kết chi trả một phần hoặc toàn bộ tiền gửi (gốc và lãi) cho người gửi tiền tại tổ chức tham gia BHTG khi cơ quan nhà nước xác định tổ chức này chấm dứt hoạt động, mất khả năng chi trả nhằm thực hiện chính sách công.
  • Đặc điểm hoạt động BHTG:
    1. Chủ thể thực hiện: Phải là tổ chức tài chính đặc thù của Nhà nước (không vì lợi nhuận hoặc hoạt động theo luật doanh nghiệp với mục tiêu chính sách công), không phải doanh nghiệp bảo hiểm thương mại.
    2. Đối tượng bảo hiểm: Nghĩa vụ thanh toán các khoản tiền gửi của tổ chức tín dụng đối với người gửi tiền.
    3. Người thụ hưởng: Người gửi tiền (trọng tâm là người gửi tiền nhỏ, hạn chế thông tin), không phải ngân hàng đóng phí.
    4. Phí BHTG: Do luật định, bao gồm cơ chế phí đồng hạng hoặc phí phân hóa theo mức độ rủi ro (áp dụng hệ thống đánh giá như CAMELS của FDIC Hoa Kỳ gồm: Capital, Asset Quality, Management, Earnings, Liquidity, Sensitivity to market risk; hoặc mô hình rủi ro tổng hợp của Pháp, Argentina).
  • Mục đích và vai trò: Bảo vệ quyền lợi người gửi tiền nhỏ; duy trì niềm tin công chúng; giảm thiểu rủi ro hệ thống; thúc đẩy cạnh tranh bình đẳng giữa ngân hàng lớn và nhỏ; tham gia tái cấu trúc ngân hàng (dẫn chứng kinh nghiệm FDIC Hoa Kỳ thành lập ngân hàng bắc cầu tiếp nhận 12 ngân hàng giải thể tháng 9/2008).
  • Pháp luật BHTG và nguyên tắc điều chỉnh: Là hệ thống quy phạm điều chỉnh quan hệ ba bên (Tổ chức BHTG - Ngân hàng thương mại - Người gửi tiền) gắn liền với luật ngân hàng. Ba nguyên tắc cơ bản gồm: bảo đảm thể chế hóa mục tiêu chính sách công; quy định rõ quyền, nghĩa vụ và quy trình nghiệp vụ; bảo đảm vị trí pháp lý độc lập của tổ chức BHTG (dựa trên khảo sát 71 hệ thống BHTG trên thế giới).

Chương 3: Thực trạng pháp luật và thực hiện pháp luật về bảo hiểm tiền gửi của các ngân hàng thương mại ở Việt Nam

(Nội dung được luận án triển khai theo kết cấu và dữ liệu ghi nhận tại phần Mở đầu, Chương 1 và Chương 2):

  • Đánh giá thực trạng các quy định của Luật Bảo hiểm tiền gửi 2012 và các văn bản hướng dẫn đối với ngân hàng thương mại.
  • Phân tích cơ chế tham gia bắt buộc của 94 ngân hàng thương mại (năm 2016) và việc trích nộp phí bảo hiểm chiếm trung bình 3,64% tổng chi phí hoạt động.
  • Chỉ ra các điểm hạn chế thực tiễn: cơ chế phí đồng hạng 0,15% gây thiếu công bằng; hạn mức bồi thường 75 triệu đồng chưa tương xứng; quy trình can thiệp, giám sát từ xa và cơ chế xử lý phá sản ngân hàng thương mại yếu kém còn vướng mắc dẫn đến việc phải xử lý bằng mua lại bắt buộc 0 đồng.

Chương 4: Giải pháp hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật về bảo hiểm tiền gửi của các ngân hàng thương mại ở Việt Nam

(Nội dung được định hình theo mục tiêu và đóng góp mới của đề tài):

  • Xác định yêu cầu khách quan và định hướng sửa đổi Luật Bảo hiểm tiền gửi phù hợp với thông lệ IADI và bối cảnh tái cơ cấu hệ thống tín dụng.
  • Đề xuất giải pháp sửa đổi quy định về nâng hạn mức chi trả bảo hiểm tiền gửi theo lộ trình; chuyển đổi cơ chế tính phí từ đồng hạng sang thu phí theo mức độ rủi ro dựa trên chỉ số an toàn.
  • Hoàn thiện quy định về địa vị pháp lý độc lập và quyền hạn của tổ chức BHTG trong việc kiểm tra, giám sát từ xa, tham gia xử lý ngân hàng yếu kém; tăng cường cơ chế chia sẻ thông tin giữa BHTG Việt Nam và Ngân hàng Nhà nước.

Kết quả và những đóng góp mới

  1. Về lý luận:

    • Xây dựng hệ thống lý luận pháp lý chuyên biệt về BHTG đối với chủ thể tham gia là các ngân hàng thương mại trong nền kinh tế thị trường.
    • Làm rõ bản chất pháp lý phi thương mại của BHTG, phân biệt với bảo hiểm thương mại và các biện pháp bảo đảm an toàn tín dụng thông thường.
    • Phân tích mối liên hệ giữa các nguyên tắc điều chỉnh pháp luật BHTG với việc duy trì kỷ luật thị trường và bảo đảm an toàn hệ thống tài chính quốc gia.

  2. Về thực tiễn và giải pháp:

    • Hệ thống hóa và chỉ ra những hạn chế của pháp luật hiện hành và thực tiễn thực thi tại các ngân hàng thương mại Việt Nam (phí đồng hạng, hạn mức chi trả, xử lý đổ vỡ ngân hàng).
    • Luận giải cơ sở khoa học để đề xuất sửa đổi Luật Bảo hiểm tiền gửi năm 2012: nâng hạn mức chi trả bảo hiểm, xây dựng khung pháp lý tính phí theo mức độ rủi ro, hoàn thiện cơ chế can thiệp sớm và xử lý tổ chức tham gia BHTG bị đổ vỡ.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

  • Hạn chế: Luận án giới hạn phạm vi nghiên cứu ở đối tượng ngân hàng thương mại, không bao quát toàn bộ các tổ chức tín dụng phi ngân hàng, tổ chức tài chính vi mô hay quỹ tín dụng nhân dân. Luận án cũng không nghiên cứu sâu về mô hình tổ chức bộ máy nội bộ của BHTG Việt Nam cũng như các chế tài xử phạt vi phạm hành chính và cơ chế giải quyết tranh chấp trong quan hệ BHTG.
  • Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng nghiên cứu khung pháp lý BHTG đối với các loại hình tổ chức tín dụng hợp tác, quỹ tín dụng nhân dân; nghiên cứu chuyên sâu cơ chế pháp lý về xử lý tài sản và giải quyết tranh chấp phát sinh khi thanh lý, phá sản ngân hàng thương mại có sự tham gia của tổ chức BHTG.

Giá trị tham khảo

  • Đối với cơ quan quản lý và lập pháp: Cung cấp luận cứ khoa học trực tiếp cho Ngân hàng Nhà nước, Tổ chức Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam và Quốc hội trong việc rà soát, sửa đổi, bổ sung Luật Bảo hiểm tiền gửi năm 2012 và các văn bản dưới luật.
  • Đối với các ngân hàng thương mại: Cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn giúp các nhà quản trị ngân hàng nhận thức rõ quyền, nghĩa vụ đóng phí, quản trị rủi ro thanh khoản và phối hợp kiểm tra, giám sát an toàn tiền gửi.
  • Đối với giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học: Là tài liệu tham khảo chuyên khảo trong giảng dạy, nghiên cứu chuyên ngành Luật Kinh tế, Luật Tài chính - Ngân hàng và Quản trị Ngân hàng thương mại.

Câu hỏi thường gặp

1. Khái niệm bảo hiểm tiền gửi được luận án định nghĩa như thế nào?
Luận án xác định BHTG là một loại hình hoạt động bảo hiểm, theo đó tổ chức BHTG thực hiện cam kết chi trả một phần hoặc toàn bộ tiền gốc và tiền lãi của các khoản tiền gửi cho người gửi tiền được bảo hiểm tại tổ chức tham gia BHTG khi có văn bản của cơ quan nhà nước có thẩm quyền xác định tổ chức tham gia BHTG bị chấm dứt hoạt động và mất khả năng chi trả tiền gửi, nhằm thực hiện các mục tiêu chính sách công của Nhà nước.

2. Mức phí bảo hiểm tiền gửi và tỷ trọng chi phí BHTG của các ngân hàng thương mại Việt Nam được ghi nhận như thế nào trong văn bản?
Theo số liệu BHTG Việt Nam năm 2016 được trích dẫn trong luận án, mức phí BHTG áp dụng tại Việt Nam là mức phí đồng hạng 0,15% tính trên số dư tiền gửi bình quân của các loại tiền gửi được bảo hiểm. Chi phí đóng BHTG chiếm trung bình khoảng 3,64% tổng chi phí hoạt động của 94 ngân hàng thương mại tham gia BHTG.

3. Vai trò của bảo hiểm tiền gửi trong việc hỗ trợ tái cấu trúc ngân hàng được chứng minh qua ví dụ thực tiễn quốc tế nào?
Luận án dẫn chứng thực tiễn tại Hoa Kỳ vào tháng 9/2008, khi 12 ngân hàng bị tuyên bố chấm dứt hoạt động. Nhờ khung pháp lý BHTG cho phép FDIC can thiệp nhanh chóng thông qua việc thành lập "ngân hàng bắc cầu" hoặc thỏa thuận chuyển giao tài khoản tiền gửi cho ngân hàng khác tiếp nhận, người gửi tiền vẫn giao dịch bình thường, ngăn chặn được tâm lý hoang mang và khủng hoảng dây chuyền.

4. Hệ thống CAMELS đánh giá mức độ rủi ro ngân hàng của FDIC Hoa Kỳ gồm những chỉ tiêu nào?
Hệ thống CAMELS được FDIC sử dụng để xếp hạng rủi ro ngân hàng từ 1 đến 5 (1 là tốt nhất, 5 là tồi nhất) dựa trên 6 chỉ tiêu:

  1. Vốn (Capital - C)
  2. Chất lượng/giá trị tài sản có (Asset Quality - A)
  3. Khả năng quản trị (Management - M)
  4. Lợi nhuận (Earnings - E)
  5. Khả năng thanh toán bằng tiền mặt/thanh khoản (Liquidity - L)
  6. Độ nhạy cảm trước rủi ro thị trường (Sensitivity to market risk - S)

5. Những nội dung nào nằm ngoài phạm vi nghiên cứu của luận án?
Luận án không nghiên cứu thực trạng BHTG tại các tổ chức tín dụng phi ngân hàng, tổ chức tài chính vi mô, quỹ tín dụng nhân dân, chi nhánh và văn phòng đại diện ngân hàng nước ngoài; không nghiên cứu cơ cấu tổ chức và hoạt động nội bộ của BHTG Việt Nam (DIV); đồng thời loại trừ các vấn đề về xử phạt vi phạm và giải quyết tranh chấp trong BHTG.

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Nguyễn Đăng Quân là công trình nghiên cứu khoa học pháp lý chuyên sâu và có hệ thống về hoạt động bảo hiểm tiền gửi của các ngân hàng thương mại theo quy định pháp luật Việt Nam. Luận án đã làm rõ các vấn đề lý luận nền tảng, khảo cứu kinh nghiệm quốc tế về phân loại rủi ro và hạn mức chi trả, đồng thời chỉ ra những bất cập thực tiễn của cơ chế thu phí đồng hạng và khung pháp lý xử lý ngân hàng yếu kém tại Việt Nam. Các kiến nghị hoàn thiện pháp luật được đề xuất trong luận án mang giá trị ứng dụng thực tiễn cao đối với hoạt động lập pháp và quản lý an toàn hệ thống ngân hàng thương mại.