phần mở đầu, kết luận, danh mục bảng biểu, tài liệu tham khảo…, báo cáo đƣợc chia làm 3 phần chính. 2 Chƣơng 1: Tổng quan về vấn đề nghiên cứu Chƣơng 2: Phân tích thực trạng vấn đề nghiên cứu Chƣơng 3: Giải pháp- kiến nghị, đề xuất 3 CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ QUẢN LÝ TÀI CHÍNH TẠI CƠ QUAN HÀNH CHÍNH NHÀ NƢỚC 1.1 KHÁI QUÁT VỀ QUẢN LÝ TÀI CHÍNH TRONG CÁC CƠ QUAN HÀNH CHÍNH NHÀ NƢỚC 1.1 Khái quát về quản lý tài chính trong các cơ quan hành chính nhà nƣớc 1.1 Khái niệm Trong quản lý tài chính công, công cụ pháp luật đƣợc sử dụng thể hiện dƣới các dạng cụ thể là các chính sách, cơ chế quản lý tài chính; các chế độ quản lý tài chính, kế toán, thống kê, các định mức, tiêu chuẩn về tài chính, mục lục Ngân sách Nhà nƣớc. Cùng với pháp luật, hàng loạt công cụ phổ biến khác đƣợc sử dụng trong quản lý tài chính công nhƣ: các đòn bẩy kinh tế, tài chính; kiểm tra, thanh tra, giám sát: các tiêu chí đánh giá hiệu quả quản lý tài chính công.Mỗi công cụ kể trên có đặc điểm khác nhau và đƣợc sử dụng theo các cách khác nhau nhƣng đều nhằm cùng một hƣớng là thúc đẩy nâng cao hiệu quả hoạt động tài chính công nhằm đạt tới mục tiêu đã định. Dƣới giác độ quản lý, Giáo trình quản lý nhà nƣớc về tài chính của PGS.TS Ngô Văn Hiền (2015) đã đƣa ra khái niệm: Quản lý tài chính công là quá trình tác động có tổ chức bằng quyền lực của nhà nước tới các chủ thể quản lý tài chính công thông qua việc sử dụng có chủ định các phương pháp quản lý và các công cụ quản lý để tác động và điều khiển hoạt động của tài chính công nhằm đạt được các mục tiêu đã định.
Cũng theo cách tiếp cận này Giáo trình quản lý tài chính công do PGS.TS Dƣơng Đăng Chinh và TS. Phạm Văn Khoan (2009) của Học viện tài chính biên soạn thì: Tài chính công là tổng thể các hoạt động thu, chi bằng tiền do nhà nước tiến hành, nó phản ánh hệ thống các quan hệ kinh tế nảy sinh trong quá trình tạo lập và sử dụng các quỹ công nhằm phục vụ thực hiện các chức năng của Nhà nước và đáp ứng các như cầu, lợi ích chung của toàn xã hội”. 4 Quản lý tài chính công là quá trình lập kế hoạch, tổ chức, điều hành và kiểm soát hoạt động thu chi của Nhà nước nhằm phục vụ cho việc thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước một cách hiệu quả nhất. Từ những khái niệm chung nêu trên, có thể hiểu một cách chung nhất: Quản lý tài chính trong các cơ quan hành chính nhà nước là quá trình áp dụng các công cụ và phương pháp quản lý nhằm tạo lập và sử dụng các quỹ tài chính trong các cơ quan hành chính nhà nước.2 Đặc điểm quản lý tài chính tại các cơ quan hành chính nhà nước Gồm các đặc điểm chủ yếu sau : - Chủ thể quản lý trong các cơ quan HCNN là bộ máy quản lý tài chính và những ngƣời có trách nhiệm trực tiếp hoặc gián tiếp liên quan đến hoạt động quản lý tài chính.
Trách nhiệm quản lý tài chính trong các cơ quan quản lý hành chính nhà nƣớc trƣớc hết thuộc về trách nhiệm của thủ trƣởng đơn vị, ban lãnh đạo cơ quan HCNN và những ngƣời có liên quan trong hoạt động quản lý tài chính. - Đối tƣợng của quản lý tài chính trong các cơ quan HCNN là các hoạt động tài chính của các cơ quan HCNN, đó là mối quan hệ kinh tế trong phân phối gắn liền với quá trình hình thành và sử dụng quỹ tiền tệ trong mỗi cơ quan hành chính nhà nƣớc. Cụ thể là việc quản lý các nguồn tài chính công nhƣ những khoản chi đầu tƣ hoặc các khoản chi thƣờng xuyên của các cơ quan HCNN. - Quá trình quản lý tài chính trong các cơ quan HCNN có thể sử dụng nhiều phƣơng pháp nhƣ: phƣơng pháp hành chính, phƣơng pháp tổ chức, phƣơng pháp kinh tế.
- Quá trình quản lý tài chính trong các cơ quan HCNN có thể sử dụng nhiều công cụ quản lý khác nhau : công cụ pháp luật, các đòn bẩy kinh tế, kiểm tra, giám sát. Trong đó, đối với quản lý tài chính trong các cơ quan HCNN, công cụ pháp luật đƣợc coi là một công cụ quản lý có vai trò quan trọng đặc biệt. Công cụ pháp luật đƣợc thể hiện dƣới dạng các chính sách cơ chế quản lý tài chính, các chế độ quản lý tài chính kế toán, các văn bản quy định các định mức, tiêu chuẩn về tài chính.3 Các yếu tố ảnh hưởng quản lý tài chính tại các cơ quan hành chính nhà nước: 1.1 Yếu tố chủ quan - Sự nhận thức của đơn vị về quản lý tài chính và trình độ của ngƣời quản lý trong trong công tác quản lý tài chính. Cơ chế quản lý tài chính sẽ phát huy tốt hay hạn chế sự phát triển của đơn vị tùy thuộc vào năng lực, trình độ của ngƣời vận dụng nó – ngƣời quản lý.
Ở tầm vĩ mô, trình độ của nhà hoạch định chính sách, những nhà xây dựng luật pháp là nhân tố chính tác động cơ chế quản lý tài chính. - Lĩnh vực hoạt động và chức năng nhiệm vụ đƣợc giao của cơ quan hành chính nhà nƣớc. Tùy từng cơ quan hành HCNN mà cơ chế quản lý tài chính cũng có sự khác nhau, nhất là ở những cơ quan hành chính nhà nƣớc có tính đặc thù. Mỗi một cơ quan HCNN đều đƣợc giao những nhiệm vụ cụ thể, nhiệm vụ đó chi phối mọi hoạt động của đơn vị trong đó có hoạt động tài chính.
- Hệ thống kiểm tra, kiểm soát trong đơn vị nhƣ: thanh tra, kiểm tra tài chính. đặc biệt là hệ thống kiểm toán nội bộ bao gồm: môi trƣờng kiểm toán, hệ thống kế toán, các thủ tục kiểm toán và các loại kiểm toán. Hệ thống kiểm toán nội bộ tốt, phát huy đƣợc hiệu quả có vai trò rất quan trọng đến hoạt động quản lý tài chính của đơn vị, thể hiện ở một số khía cạnh sau: + Hệ thống kiểm toán nội bộ giám sát và đảm bảo tin cậy số liệu của kế toán giúp cho các nhà quản lý có đƣợc thông tin chính xác trong việc đƣa ra các quyết định về điều chỉnh, quản lý và quản trị của đơn vị mình. + Hệ thống kiểm toán nội bộ giúp phát hiện kịp thời những rắc rối trong hoạt động quản lý tài chính của đơn vị để giúp cho các thủ trƣởng đơn vị có đƣợc các xử lý thích hợp.
+ Hệ thống kiểm toán nội bộ ngăn chặn các sai phạm có khả năng xảy ra trong công tác quản lý tài chính làm ảnh hƣởng đến hiệu quả hoạt động của cơ quan, đơn vị. Yếu tố khách quan - Chủ trƣơng, chính sách của Đảng và Nhà nƣớc đối với các cơ quan hành chính nhà nƣớc và sự nhận thức đổi mới cơ chế quản lý của nhà nƣớc trong từng giai đoạn: Trong thời gian qua, Đảng, Nhà nƣớc luôn coi trọng phát triển nền hành chính, đẩy mạnh cải cách nền hành chính nói chung và đổi mới cơ chế quản lý tài chính nói riêng. Điều đó thể hiện ở các Nghị quyết, chủ trƣơng, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nƣớc về vấn đề này, qua đó các cơ chế quản lý đối với hoạt động của cơ quan hành chính nhà nƣớc đều đƣợc cải tiến cho phù hợp với tình hình mới. - Chính sách kinh tế - xã hội: Đây chính là tổng thể các quan điểm, tƣ tƣởng, giải pháp công cụ mà nhà nƣớc sử dụng để tác động lên các chủ thể kinh tế - xã hội nhằm giải quyết các vấn đề chính sách, thực hiện những mục tiêu nhất định theo định hƣớng mục tiêu tổng thể của Nhà nƣớc.
Với giới hạn của báo cáo thì chính sách kinh tế-xã hội là công cụ của Nhà nƣớc tác động vào kinh tế-xã hội trong phạm vi tài chính Nhà nƣớc. Các chính sách kinh tế-xã hội có tác động đến tài chính nhƣ : Chiến lƣợc cải cách hành chính công trong đó có nội dung cải cách tài chính công, Chiến lƣợc tài chính quốc gia… Nó sẽ đƣợc phát triển hay thu hẹp tùy thuộc vào quan điểm khuyến khích hoặc hạn chế của chính sách kinh tế xã hội của Nhà nƣớc. Các chỉ tiêu đánh giá quản lý tài chính tại các cơ quan hành chính nhà nước Các nguyên tắc quản lý tài chính: - Chi tiêu hành chính phải thực hiện theo tiêu chuẩn, định mức qui định, chi đúng mục đích, đúng dự toán đƣợc duyệt, không đƣợc lấy khoản chi này để chi cho các khoản chi khác nếu không đƣợc cơ quan tài chính đồng ý. - Triệt để tiết kiệm chống lãng phí, các khoản chi có tính chất không cần thiết, phô trƣơng hình thức thì không đƣợc phép chi, các khoản tiết kiệm sẽ đƣợc sử dụng để nâng cao chất lƣợng hoạt động của đơn vị.
7 - Thực hiện lập dự toán, quyết toán Nhà nƣớc, việc chi tiêu phải có đầy đủ chứng từ hợp lệ, hợp pháp để làm căn cứ cho cơ quan tài chính giám sát, kiểm tra. - Quản lý các khoản chi tiêu hành chính phải luôn gắn liền với chức năng nhiệm vụ của các đơn vị, đảm bảo cho các cơ quan đơn vị vừa hoàn thành nhiệm vụ chính trị đƣợc giao vừa đảm bảo nguyên tắc quản lý tài chính. Tóm lại, trong công tác quản lý tài chính, đơn vị hành chính phải đảm bảo kinh phí đầy đủ kịp thời cho các cơ quan hoạt động bình thƣờng để hoàn thành nhiệm vụ chính trị một cách tốt nhất trên tinh thần tiết kiệm, hiệu quả. Các phương pháp quản lý tài chính: bao gồm - Các hình thức quản lý : + Quản lý tài chính theo hình thức thu đủ-chi đủ : Nghĩa là trong quá trình hoạt động đơn vị thu đƣợc bao nhiêu nộp toàn bộ vào NSNN và nhu cầu chi tiêu bao nhiêu NSNN cấp phát đủ theo dự toán đƣợc duyệt.
Hình thức này áp dụng cho các đơn vị có số thu ít không đáng kể, không thƣờng xuyên so với khoản NSNN chi ra cho đơn vị. Quản lý theo hình thức này có nhƣợc điểm : không gắn số thu với số chi, hạn chế quyền tự chủ của các đơn vị. Vì vậy không thúc đẩy các đơn vị quan tâm đến việc khai thác nguồn thu. + Quản lý tài chính theo hình thức tự chủ, tự chịu trách nhiệm về sử dụng biên chế và kinh phí quản lý hành chính : Đối tƣợng áp dụng hình thức này là những cơ quan hành chính các cấp từ trung ƣơng đến cấp xã, phƣờng thị trấn theo qui định.