Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

An toàn lao động trong thi công và vận hành lưới điện là một trong những yêu cầu cốt lõi nhằm đảm bảo tính mạng cho người lao động và duy trì tính ổn định của hệ thống cung cấp năng lượng. Đề tài "Hoàn thiện an toàn lao động điện Công ty Trách nhiệm hữu hạn Xây dựng Điện Hiếu Hoàng tại Thuận An" do sinh viên Lâm Tường Vi (ngành Quản lý Công nghiệp, Khoa Kinh tế, Trường Đại học Thủ Dầu Một) thực hiện dưới sự hướng dẫn của ThS. Bùi Thành Tâm vào tháng 11 năm 2020. Nghiên cứu xuất phát từ thực tiễn sản xuất, thi công đường dây và trạm biến áp của doanh nghiệp nhằm phát hiện các nguy cơ, rủi ro tai nạn lao động và xây dựng hệ thống giải pháp phòng ngừa, quản lý an toàn hiệu quả.

Mục tiêu nghiên cứu

Tác giả xác định hệ thống mục tiêu nghiên cứu cụ thể như sau:

  1. Mục tiêu tổng quát:

    • Trình bày đặc điểm tổng quan và kết quả hoạt động thi công lưới điện của Công ty TNHH Xây dựng Điện Hiếu Hoàng trong giai đoạn 2015 – 2019.
    • Phân tích, đánh giá thực trạng công tác đảm bảo an toàn lao động trong hoạt động thi công lưới điện tại đơn vị.
    • Đề xuất hệ thống giải pháp và kiến nghị nhằm hoàn thiện công tác an toàn lao động điện và hỗ trợ phát triển hoạt động sản xuất kinh doanh của công ty.

  2. Mục tiêu cụ thể:

    • Hệ thống hóa cơ sở lý luận về dòng điện, tác hại của điện, nguyên tắc an toàn điện và lý thuyết bố trí mặt bằng sản xuất.
    • Phân tích thực trạng tổ chức bộ máy, nhân lực, thiết bị thi công, an toàn lao động và phân tích các trường hợp sự cố tai nạn điện điển hình trong ngành.
    • Xây dựng các giải pháp kỹ thuật, biện pháp quản lý con người, kế hoạch trang bị bảo hộ lao động và đào tạo an toàn điện cho doanh nghiệp.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

  • Đối tượng nghiên cứu: Quy trình đóng cắt điện, các biện pháp kỹ thuật và quy trình quản lý an toàn lao động điện tại Công ty TNHH Xây dựng Điện Hiếu Hoàng.
  • Phạm vi không gian: Công ty TNHH Xây dựng Điện Hiếu Hoàng, địa chỉ tại số D99, tổ 9, khu phố Bình Đức 2, phường Lái Thiêu, thành phố Thuận An, tỉnh Bình Dương.
  • Phạm vi thời gian: Quá trình thu thập số liệu và khảo sát thực tế được thực hiện từ tháng 08 năm 2020 đến tháng 10 năm 2020, sử dụng chuỗi số liệu hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp từ năm 2015 đến năm 2019.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khung lý thuyết và khái niệm sử dụng

Báo cáo xây dựng nền tảng lý luận dựa trên hai nhóm kiến thức chính: vật lý kỹ thuật điện và quản trị sản xuất công nghiệp:

  • Lý thuyết về dòng điện và an toàn điện: Sử dụng các khái niệm cơ bản về dòng điện trong các môi trường (kim loại, chất điện phân, chất khí, chân không, chất bán dẫn), các tác dụng sinh lý, nhiệt, từ, hóa học và phát sáng của dòng điện. Định nghĩa an toàn điện theo tài liệu chuyên ngành là hệ thống các biện pháp tổ chức và phương tiện kỹ thuật ngăn chặn tác động có hại từ dòng điện, hồ quang, trường điện từ và tĩnh điện.
  • Lý thuyết bố trí mặt bằng sản xuất (plant layout): Khái niệm và nguyên tắc sắp xếp máy móc, thiết bị, khu vực làm việc nhằm tối ưu hóa chi phí di chuyển vật liệu, đảm bảo thông gió, chiếu sáng, chống rung ồn, đáp ứng quy chuẩn an toàn lao động và phòng chống cháy nổ.
  • Quy trình an toàn điện: Dựa trên các quy định hiện hành về cấp Lệnh công tác (LCT), Phiếu công tác (PCT), quy trình chụp ảnh báo cáo 3 bước qua phần mềm ECP (phần mềm quản lý an toàn lao động) và các điều khoản kỹ thuật an toàn khi làm việc trên cao và gần lưới điện mang điện.

Phương pháp nghiên cứu

Tác giả kết hợp các phương pháp nghiên cứu thực chứng và thống kê:

Nhóm phương pháp Phương pháp cụ thể Mục đích áp dụng
Thu thập dữ liệu Quan sát thực tế và tham gia thi công Ghi nhận trực tiếp thao tác làm việc của công nhân trên hiện trường công trình.
Phỏng vấn cá nhân Thu thập ý kiến của cán bộ kỹ thuật, quản lý và công nhân về quy trình an toàn.
Thu thập số liệu thứ cấp Tập hợp dữ liệu từ báo cáo thường niên, tài liệu phòng kế toán, tổ thi công và tổ kỹ thuật.
Xử lý số liệu Thống kê mô tả và lập bảng biểu Hệ thống hóa dữ liệu về nhân sự, máy móc, phương tiện và kết quả sản xuất kinh doanh.
So sánh số tuyệt đối và tương đối Đánh giá biến động doanh thu, lợi nhuận, sản lượng trạm biến áp và tốc độ tăng trưởng qua các năm.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở lý thuyết

Chương 1 hệ thống hóa các định nghĩa khoa học và nguyên tắc kỹ thuật làm nền tảng cho nghiên cứu:

  • Bản chất của dòng điện và nguồn điện: Trình bày khái niệm dòng chuyển dịch có hướng của các hạt mang điện qua các môi trường vật chất. Phân tích 5 tác dụng chính của dòng điện đối với cơ thể sống và thiết bị (tác dụng nhiệt, tác dụng phát sáng, tác dụng từ, tác dụng hóa học và tác dụng sinh lý nguy hiểm đến tính mạng con người).
  • Cường độ dòng điện và an toàn điện: Phân tích mức độ nguy hiểm của dòng điện phụ thuộc vào cường độ đo bằng Ampe kế, đường đi của dòng điện qua cơ thể và thời gian tiếp xúc.
  • Nguyên tắc an toàn điện: Đưa ra các quy tắc bắt buộc trong vận hành và sửa chữa như: kiểm tra kiến thức người vận hành, kiểm tra tải của đường dây và ổ cắm, nối đất an toàn, ngắt nguồn khi có sự cố rò rỉ, khoảng cách lắp đặt thiết bị cao trên 1m so với mặt đất và trang bị đầy đủ phương tiện bảo vệ cá nhân cách điện (găng tay, ủng, sào cách điện).
  • Nguyên tắc bố trí mặt bằng công nghiệp: Phân tích các tiêu chí tối ưu hóa không gian, giảm thiểu quãng đường di chuyển ngược chiều, tạo lối thoát hiểm, cách ly nguồn rung ồn lớn, đảm bảo khoảng cách an toàn cho khu vực chứa vật liệu dễ cháy nổ và dự trù khả năng mở rộng sản xuất.

Chương 2: Giới thiệu về Công ty TNHH Xây dựng Điện Hiếu Hoàng

Chương này tập trung mô tả chi tiết tổ chức và năng lực sản xuất của đơn vị khảo sát:

  • Thông tin pháp lý: Công ty TNHH Xây dựng Điện Hiếu Hoàng thành lập năm 2005 (bắt đầu hoạt động từ 2006), mã số thuế 3700768642, do ông Đồng Mạnh Hưng làm Giám đốc. Lĩnh vực kinh doanh chính là nhận thầu thi công, cung ứng vật tư thiết bị đường dây Trung - Hạ thế (trên không, cáp ngầm), trạm biến áp (TBA) và công trình điện công nghiệp.
  • Quy mô nhân sự và cơ cấu tổ chức: Tổng số nhân viên là 25 người. Bộ máy quản lý gồm Tổng Giám đốc, Phó Giám đốc Kinh doanh, Phó Giám đốc Kỹ thuật, Phòng Kế toán, Phòng Quản lý dự án, Tổ Kỹ thuật và Tổ Thi công. Đội ngũ thi công gồm các thợ bậc cao (từ bậc 2/7 đến bậc 7/7) được đào tạo chuyên môn về điện.
  • Năng lực phương tiện và thiết bị thi công:
Nhóm trang thiết bị Chủng loại tiêu biểu Xuất xứ / Số lượng
Phương tiện cơ giới Xe tải cẩu 5 tấn, xe tải chở vật tư 3,5 tấn, xe cứu hộ chuyên dùng, xe chở công nhân (16 chỗ, 7 chỗ, 4 chỗ) Hàn Quốc, Nhật Bản (Huyndai, Hino, Toyota)
Dụng cụ thi công Palăng kéo căng dây (3 bộ), kềm ép thủy lực (2 bộ), giá gắp đào hố móng (5 bộ), máy khoan điện (2 bộ), máy phát điện 5kW Trung Quốc, Đức, Nhật Bản, Việt Nam
Dụng cụ an toàn & đo lường Sào đóng điện trung thế (2 cây), sào tiếp địa lưu động (2 bộ), bộ tiếp địa trung/hạ thế (40 bộ), máy đo điện trở đất (1 máy), máy đo cách điện (1 máy), găng/ủng/nón bảo hộ và dây an toàn Mỹ, Nhật Bản, Việt Nam
  • Kết quả hoạt động và quy trình thi công: Doanh nghiệp đã thi công hơn 2.000 công trình với tổng giá trị hơn 200 tỷ đồng tại Bình Dương, Tây Ninh, Bình Phước, Long An (tiêu biểu như các trạm biến áp tại Hòa Phát Bình Dương, Gỗ An Cường, Nhôm Tiến Đạt, Cao su Omexey...). Quy trình công nghệ thi công trạm biến áp gồm 8 bước tuần tự:

$$\text{Khảo sát, thiết kế} \rightarrow \text{Dự toán vật tư} \rightarrow \text{Đặt trụ} \rightarrow \text{Kéo dây} \rightarrow \text{Lắp máy biến áp} \rightarrow \text{Đặt thiết bị} \rightarrow \text{Kiểm tra dòng} \rightarrow \text{Đóng điện}$$

  • Tình hình kinh doanh: Báo cáo ghi nhận sản lượng trạm biến áp thực hiện năm 2016 đạt 250 cái (doanh số 22.336 nghìn đồng); năm 2017 tăng lên 302 cái (doanh số 29.932 nghìn đồng). Lợi nhuận năm 2017 tăng 606.673 VNĐ so với năm 2016. Doanh nghiệp chịu sự cạnh tranh ngày càng lớn tại thị trường TP. Hồ Chí Minh khiến thị phần trạm điện lớn bị thu hẹp.

Chương 3: Thực trạng đảm bảo an toàn lao động điện tại Công ty TNHH Xây dựng Điện Hiếu Hoàng

Chương 3 phân tích sâu về thực trạng an toàn và quản lý rủi ro lao động:

  • Phân tích các vụ tai nạn lao động điển hình trong ngành:
    • Vụ tai nạn nặng ngày 27/3/2020 tại Bình Phước: Công nhân Đào Kiều Cơ (bậc thợ 6/7, bậc an toàn 4/5) bị ngã từ độ cao 4,3m xuống đất khi sửa chữa ghíp nối dây trung tính tại cột hạ áp số 1-I/CT do không thắt dây an toàn. Nguyên nhân sâu xa gồm việc giao vật tư cho công nhân tự giữ tại nhà dẫn đến tự ý làm việc không xin LCT hợp lệ, LCT không ghi biện pháp an toàn trên cao, người chỉ huy trực tiếp (NCHTT) không mang thang chuẩn và vi phạm quy định gửi ảnh kiểm tra hiện trường lên hệ thống ECP.
    • Vụ tai nạn tử vong ngày 06/4/2020 tại Phú Giáo (Bình Dương): Công nhân Cù Duy Nam bị điện giật tử vong khi chặt tỉa cây diễn chạm vào đường dây 35kV đang mang điện. Nguyên nhân do vi phạm quy trình an toàn điện khi thực hiện chặt cây ngoài phạm vi Lệnh công tác mà không xin cấp phiếu mới, không cắt điện đường dây và người chỉ huy trực tiếp không làm đúng nhiệm vụ giám sát an toàn.
  • Quy chuẩn kỹ thuật an toàn thiết bị cơ khí - điện:
    • Lắp ráp và sửa chữa: Ngắt nguồn điện hoàn toàn, khóa bộ phận khởi động, treo biển "Cấm mở máy", không tận dụng vì kèo/cột nhà xưởng để tì kéo tải trọng lớn, làm việc trên 2m bắt buộc có giàn giáo và tay vịn.
    • Gia công cơ khí (tiện, phay, khoan, mài): Đồ gá phải kẹp chặt, dùng luy-nét đỡ phôi dài khi tiện, không dùng tay trần hoặc găng tay khi vận hành máy khoan, không dùng tay gỡ phoi cuốn.
    • Sơn và mạ: Trải thảm cao su cách điện trên sàn, kiểm soát nồng độ dung môi dễ cháy nổ, lắp hệ thống hút gió cục bộ tránh nhiễm độc đường hô hấp.
  • Nội dung quản lý an toàn lao động: Đánh giá việc thực hiện 5 trụ cột quản lý: quản lý kỹ thuật máy móc thiết bị, quản lý kỹ thuật thao tác của thợ, quản lý ý thức con người, quản lý vệ sinh môi trường làm việc và tổ chức điều phối an toàn giữa các tổ đội.

Chương 4: Giải pháp hoàn thiện an toàn lao động điện tại Công ty TNHH XD Điện Hiếu Hoàng

Trên cơ sở phân tích thực trạng, chương 4 đề xuất các nhóm giải pháp toàn diện:

  • Đầu tư trang bị phương tiện và thiết bị kỹ thuật an toàn: Lập kế hoạch mua sắm thiết bị kỹ thuật an toàn với quy mô kinh phí hơn 16,8 tỷ đồng (trong đó các đơn vị trực thuộc triển khai hơn 12,2 tỷ đồng). Định kỳ kiểm định chất lượng găng cách điện, sào thao tác, dây an toàn và thiết bị đo kiểm.
  • Huấn luyện và đào tạo an toàn vệ sinh lao động: Tổ chức khóa đào tạo, sát hạch an toàn định kỳ cho toàn bộ 25 cán bộ, công nhân viên thi công điện. Nội dung huấn luyện bao gồm văn bản quy phạm pháp luật, nhận diện yếu tố nguy hiểm, kỹ năng lập phương án ứng cứu khẩn cấp và thực hành sơ cấp cứu tai nạn điện giật.
  • Công tác phòng chống thiên tai và tìm kiếm cứu nạn (PCTT & TKCN): 100% đơn vị trực thuộc lập phương án theo phương châm "4 tại chỗ" và tổ chức diễn tập thực tế. Triển khai rà soát, gia cố móng trụ, tiếp địa trạm biến áp, tủ pillar và phát quang hành lang an toàn lưới điện cao áp trước mùa mưa bão.
  • Quản trị nguồn nhân lực và trách nhiệm lao động: Tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin trong kiểm tra sát hạch an toàn; gắn kết cơ chế tiền lương, thưởng - phạt trực tiếp với mức độ tuân thủ quy trình an toàn lao động; kiểm soát chặt chẽ quy trình tuyển dụng và bố trí đúng bậc thợ/bậc an toàn cho từng vị trí công việc.

Chương 5: Kết luận

Tổng kết lại ý nghĩa lý luận và thực tiễn của báo cáo thực tập, khẳng định tầm quan trọng của việc hoàn thiện công tác an toàn lao động đối với sự phát triển bền vững của doanh nghiệp xây lắp điện trong nền kinh tế thị trường.

Kết quả và đóng góp

Kết quả chính

  • Hệ thống hóa toàn bộ hồ sơ năng lực cơ giới, dụng cụ thi công và danh mục trang thiết bị bảo hộ lao động thực tế tại Công ty TNHH Xây dựng Điện Hiếu Hoàng với 26 danh mục dụng cụ chuyên dùng.
  • Thống kê và phân tích kết quả kinh doanh thi công trạm biến áp của công ty qua các năm (sản lượng tăng từ 250 trạm năm 2016 lên 302 trạm năm 2017).
  • Chỉ ra các sai phạm điển hình dẫn đến tai nạn lao động qua các vụ việc thực tế trong ngành điện: lỗi không đeo dây an toàn khi làm việc trên cao (>4m), vi phạm phạm vi Lệnh công tác, không ngắt điện khi xử lý hành lang tuyến và buông lỏng kiểm soát báo cáo hình ảnh trên phần mềm ECP.

Đóng góp thực tiễn của đề tài

  • Xây dựng quy trình phối hợp chặt chẽ giữa tổ thiết kế, tổ thi công và bộ phận quản lý dự án trong việc lập và giám sát biện pháp an toàn trước khi đóng điện.
  • Đưa ra định mức chi tiết về kế hoạch ngân sách đầu tư trang thiết bị kỹ thuật an toàn (16,8 tỷ đồng) và kế hoạch tập huấn an toàn định kỳ cho toàn thể 25 công nhân viên công ty.
  • Đề xuất mô hình kiểm soát an toàn hiện trường kết hợp giám sát trực tiếp của Người chỉ huy trực tiếp và ứng dụng công nghệ giám sát hình ảnh.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

  • Hạn chế: Khảo sát thực tế chỉ được thực hiện trong thời gian ngắn (từ tháng 08/2020 đến tháng 10/2020) tại một doanh nghiệp xây dựng điện quy mô vừa và nhỏ (25 nhân sự). Một số số liệu tài chính chuyên sâu và chuỗi số liệu tai nạn nội bộ nhiều năm chưa được công bố đầy đủ trong văn bản.
  • Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng nghiên cứu áp dụng các tiêu chuẩn an toàn quốc tế (như ISO 45001) cho các nhà thầu xây lắp điện công nghiệp; xây dựng hệ thống phần mềm đánh giá rủi ro an toàn điện trực tuyến theo thời gian thực tại hiện trường công trình.

Giá trị tham khảo

Báo cáo tốt nghiệp có giá trị tham khảo thiết thực cho các đối tượng sau:

  • Sinh viên ngành Quản lý Công nghiệp, Kỹ thuật Điện, Bảo hộ Lao động: Tham khảo cấu trúc một báo cáo tốt nghiệp kết hợp giữa quản trị vận hành công nghiệp và kỹ thuật an toàn điện tại hiện trường.
  • Cán bộ quản lý an toàn tại các nhà máy, doanh nghiệp xây lắp điện: Sử dụng danh mục kiểm tra dụng cụ an toàn, quy trình các bước thi công trạm biến áp và các bài học kinh nghiệm phân tích từ nguyên nhân tai nạn lao động để thiết lập quy chế an toàn nội bộ.

Câu hỏi thường gặp

Đề tài nghiên cứu tại đơn vị nào và do ai thực hiện?

Đề tài nghiên cứu tại Công ty TNHH Xây dựng Điện Hiếu Hoàng (địa chỉ tại số D99, tổ 9, KP Bình Đức 2, P. Lái Thiêu, TP. Thuận An, Bình Dương), do sinh viên Lâm Tường Vi (lớp D17QC03, ngành Quản lý Công nghiệp, Trường Đại học Thủ Dầu Một) thực hiện dưới sự hướng dẫn của ThS. Bùi Thành Tâm vào tháng 11/2020.

Quy mô nhân sự và ngành nghề chính của Công ty Hiếu Hoàng là gì?

Tổng số nhân viên của công ty là 25 người. Ngành nghề kinh doanh chính là chuyên nhận thầu thi công, cung ứng vật tư thiết bị các công trình đường dây Trung - Hạ thế (trên không và cáp ngầm), lắp đặt trạm biến áp và xây dựng các công trình điện công nghiệp.

Quy trình công nghệ thi công trạm biến áp tại công ty gồm những bước nào?

Quy trình gồm 8 bước tuần tự:

  1. Khảo sát, thiết kế
  2. Lên dự toán vật tư
  3. Đặt trụ
  4. Kéo dây
  5. Lắp đặt máy biến áp
  6. Đặt các thiết bị liên quan
  7. Kiểm tra dòng điện
  8. Đóng điện

Các nguyên nhân chính gây tai nạn điện được báo cáo chỉ ra là gì?

Báo cáo chỉ ra các nguyên nhân chính gồm: không sử dụng dây đeo an toàn khi trèo cao; tự ý thực hiện công việc ngoài nội dung ghi trong Lệnh công tác/Phiếu công tác; không cắt điện khi chặt tỉa cây gần hành lang lưới điện mang điện; người chỉ huy trực tiếp không giám sát hiện trường; quản lý giao vật tư cho công nhân tự giữ tại nhà sai quy định; và vi phạm quy trình báo cáo hình ảnh trên phần mềm ECP.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Lâm Tường Vi đã phản ánh chi tiết thực trạng công tác an toàn lao động điện tại Công ty TNHH Xây dựng Điện Hiếu Hoàng thông qua phân tích cơ cấu tổ chức, trang thiết bị thi công và các trường hợp tai nạn thực tế trong ngành. Đề tài làm rõ mối liên hệ mật thiết giữa quản trị quy trình, ý thức chấp hành kỷ luật của công nhân và chất lượng giám sát hiện trường. Hệ thống giải pháp đề xuất tập trung vào đào tạo 100% nhân sự, đầu tư ngân sách mua sắm trang bị an toàn và siết chặt kiểm tra quy trình đóng cắt điện mang tính ứng dụng cao cho doanh nghiệp xây lắp điện quy mô vừa và nhỏ.