Luận văn thạc sĩ ảnh hưởng đô thị hóa đến đất nông nghiệp và đời sống người dân trên địa bàn thành phố cẩm phả tỉnh quảng ninh giai đoạn 2011 2015

Luận văn thạc sĩ phân tích ảnh hưởng đô thị hóa đến đất nông nghiệp và đời sống người dân tại Cẩm Phả, Quảng Ninh giai đoạn 2011-2015.

• Tác giả: Nguyễn Thị Hạnh
• Người hướng dẫn: GS. Nguyễn Thế Đặng
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Quản lý đất đai
• Đề tài: Ảnh Hưởng Đô Thị Hóa Đến Đất Nông Nghiệp Và Đời Sống Người Dân Tại Cẩm Phả, Quảng Ninh Giai Đoạn 2011 - 2015
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Cơ sở lý luận và thực tiễn về đô thị
• 1.1.1. Đô thị và và chức năng của đô thị
• 1.1.1.1. Khái niệm đô thị
• 2. MỞ ĐẦU
• 3. TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 4. NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 5. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 6. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Đô thị hóa và biến đổi đất đai

Đô thị hóa là quá trình chuyển đổi từ khu vực nông thôn sang đô thị, kéo theo sự thay đổi về cơ cấu sử dụng đất. Tại Cẩm Phả, Quảng Ninh, giai đoạn 2011-2015, quá trình này đã dẫn đến sự thu hẹp đáng kể diện tích đất nông nghiệp. Các dự án phát triển đô thị đã chuyển đổi mục đích sử dụng đất từ nông nghiệp sang công nghiệp, dịch vụ và nhà ở. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến kinh tế nông nghiệp mà còn tác động đến chất lượng cuộc sống của người dân. Sự biến đổi này cũng làm gia tăng các vấn đề xã hội như khiếu kiện đất đai và khoảng cách giàu nghèo.

1.1. Tác động của đô thị hóa đến đất nông nghiệp

Quá trình đô thị hóa tại Cẩm Phả đã làm giảm diện tích đất nông nghiệp một cách đáng kể. Các dự án phát triển đô thị đã chuyển đổi mục đích sử dụng đất từ nông nghiệp sang các mục đích khác như công nghiệp, dịch vụ và nhà ở. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến sản xuất nông nghiệp mà còn làm thay đổi cơ cấu kinh tế địa phương. Sự thu hẹp đất nông nghiệp cũng dẫn đến việc người dân mất đất sản xuất, ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống người dân và kinh tế nông nghiệp.

1.2. Biến đổi đất đai và chính sách đô thị

Sự biến đổi đất đai do đô thị hóa đòi hỏi các chính sách đô thị phải được điều chỉnh phù hợp. Tại Cẩm Phả, việc thu hồi đất nông nghiệp để phục vụ các dự án phát triển đô thị đã gây ra nhiều tranh cãi và khiếu kiện. Các chính sách đền bù và hỗ trợ việc làm cho người dân bị thu hồi đất cần được thực hiện một cách công bằng và minh bạch. Điều này không chỉ giúp ổn định xã hội mà còn thúc đẩy phát triển đô thị bền vững.

II. Ảnh hưởng của đô thị hóa đến đời sống người dân

Đô thị hóa tại Cẩm Phả đã mang lại nhiều thay đổi trong đời sống người dân. Một mặt, nó tạo ra cơ hội việc làm mới trong các lĩnh vực công nghiệp và dịch vụ. Mặt khác, việc thu hồi đất nông nghiệp đã khiến nhiều người dân mất đi nguồn thu nhập truyền thống. Sự chuyển đổi nghề nghiệp và thích ứng với môi trường mới là thách thức lớn đối với người dân. Các chương trình hỗ trợ đào tạo nghề và tạo việc làm cần được triển khai hiệu quả để giúp người dân ổn định cuộc sống.

2.1. Thay đổi xã hội và kinh tế

Quá trình đô thị hóa đã dẫn đến những thay đổi xã hội và kinh tế sâu sắc tại Cẩm Phả. Người dân từ khu vực nông thôn chuyển lên đô thị tìm kiếm việc làm, dẫn đến sự gia tăng dân số đô thị. Tuy nhiên, việc mất đất nông nghiệp đã khiến nhiều hộ gia đình gặp khó khăn trong việc duy trì thu nhập. Các chính sách hỗ trợ việc làm và đào tạo nghề cần được triển khai để giúp người dân thích ứng với môi trường mới.

2.2. Chất lượng cuộc sống và môi trường

Đô thị hóa cũng ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống và môi trường tại Cẩm Phả. Sự phát triển đô thị nhanh chóng đã dẫn đến các vấn đề về ô nhiễm môi trường và quá tải hạ tầng. Đồng thời, việc thu hồi đất nông nghiệp cũng làm giảm diện tích đất canh tác, ảnh hưởng đến an ninh lương thực. Các giải pháp quản lý môi trường và phát triển bền vững cần được áp dụng để đảm bảo chất lượng cuộc sống cho người dân.

III. Giải pháp và định hướng phát triển

Để giải quyết các vấn đề phát sinh từ quá trình đô thị hóa, cần có các giải pháp và định hướng phát triển phù hợp. Tại Cẩm Phả, việc tăng cường quản lý đất đai và thực hiện các chính sách hỗ trợ người dân bị thu hồi đất là cần thiết. Các chương trình đào tạo nghề và tạo việc làm cần được triển khai hiệu quả để giúp người dân ổn định cuộc sống. Đồng thời, cần có các biện pháp bảo vệ môi trường và phát triển bền vững để đảm bảo chất lượng cuộc sống cho người dân.

3.1. Tăng cường quản lý đất đai

Việc tăng cường quản lý đất đai là yếu tố quan trọng trong quá trình đô thị hóa. Tại Cẩm Phả, cần có các biện pháp quản lý chặt chẽ để ngăn chặn tình trạng chuyển đổi mục đích sử dụng đất trái phép. Đồng thời, các chính sách đền bù và hỗ trợ người dân bị thu hồi đất cần được thực hiện một cách công bằng và minh bạch. Điều này không chỉ giúp ổn định xã hội mà còn thúc đẩy phát triển đô thị bền vững.

3.2. Phát triển bền vững và bảo vệ môi trường

Phát triển bền vững và bảo vệ môi trường là yếu tố không thể thiếu trong quá trình đô thị hóa. Tại Cẩm Phả, cần có các biện pháp quản lý môi trường hiệu quả để giảm thiểu tác động tiêu cực của quá trình phát triển đô thị. Đồng thời, cần có các giải pháp phát triển bền vững để đảm bảo chất lượng cuộc sống cho người dân và bảo vệ tài nguyên đất đai cho các thế hệ tương lai.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Quá trình đô thị hóa tại Việt Nam diễn ra mạnh mẽ trong những năm gần đây, đặc biệt tại các thành phố công nghiệp như Cẩm Phả, tỉnh Quảng Ninh. Từ năm 2011 đến 2015, thành phố Cẩm Phả chứng kiến sự biến động đáng kể về diện tích đất nông nghiệp do chuyển đổi mục đích sử dụng đất phục vụ phát triển đô thị và công nghiệp. Dân số thành phố tăng từ khoảng 196.000 người năm 2010 lên gần 224.000 người năm 2015, với mật độ dân số đạt 517 người/km², tạo áp lực lớn lên quỹ đất nông nghiệp vốn có diện tích khoảng 1.196 ha. Quá trình này không chỉ ảnh hưởng đến quỹ đất mà còn tác động sâu sắc đến đời sống kinh tế, việc làm và thu nhập của người dân, đặc biệt là các hộ nông dân mất đất sản xuất.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm đánh giá thực trạng đô thị hóa tại Cẩm Phả trong giai đoạn 2011-2015, phân tích ảnh hưởng của đô thị hóa đến đất nông nghiệp và đời sống người dân, từ đó đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý đất đai và cải thiện đời sống kinh tế xã hội. Nghiên cứu tập trung vào các phường và xã chịu tác động trực tiếp của quá trình thu hồi đất, bao gồm Mông Dương, Cẩm Bình, Cẩm Đông, Quang Hanh, Cẩm Hải và Cộng Hòa. Ý nghĩa của đề tài không chỉ góp phần bổ sung kiến thức lý luận về quản lý đất đai trong bối cảnh đô thị hóa mà còn cung cấp cơ sở thực tiễn cho các chính sách phát triển bền vững tại địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết về đô thị hóa và quản lý đất đai, trong đó:

• Lý thuyết đô thị hóa: Đô thị hóa được hiểu là quá trình chuyển đổi cơ cấu dân số, kinh tế và không gian từ nông thôn sang thành thị, đi kèm với sự phát triển công nghiệp và dịch vụ. Quá trình này bao gồm chuyển dịch cơ cấu lao động, thay đổi mục đích sử dụng đất và biến đổi đời sống xã hội.

• Mô hình chuyển đổi sử dụng đất: Phân tích sự biến động diện tích đất nông nghiệp do chuyển đổi sang đất công nghiệp, dịch vụ và đô thị, dựa trên các chỉ tiêu về diện tích, tỷ lệ chuyển đổi và tác động kinh tế xã hội.

• Khái niệm chính: Đô thị hóa, chuyển đổi mục đích sử dụng đất, thu hồi đất, đời sống kinh tế hộ gia đình, chuyển dịch cơ cấu lao động, bồi thường và tái định cư.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Sử dụng số liệu thứ cấp từ các cơ quan quản lý như Phòng Tài nguyên và Môi trường, Văn phòng đăng ký quyền sử dụng đất, Ban Quản lý dự án thành phố Cẩm Phả, cùng các báo cáo thống kê kinh tế xã hội giai đoạn 2011-2015. Dữ liệu sơ cấp được thu thập qua khảo sát trực tiếp 120 hộ dân bị thu hồi đất nông nghiệp tại 6 xã, phường trọng điểm.

• Phương pháp chọn mẫu: Mẫu được chọn ngẫu nhiên nhằm đảm bảo tính đại diện cho các hộ dân chịu ảnh hưởng trực tiếp của đô thị hóa.

• Phương pháp phân tích: Sử dụng phương pháp thống kê mô tả, so sánh biến động diện tích đất, cơ cấu lao động và thu nhập qua các năm. Phân tích định tính thông qua phỏng vấn sâu và khảo sát ý kiến người dân về tác động của đô thị hóa đến đời sống.

• Timeline nghiên cứu: Nghiên cứu tập trung vào giai đoạn 2011-2015, thời điểm diễn ra nhiều dự án phát triển đô thị và công nghiệp tại Cẩm Phả, đồng thời là giai đoạn thu thập số liệu và khảo sát thực địa.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Biến động diện tích đất nông nghiệp: Diện tích đất nông nghiệp tại Cẩm Phả giảm khoảng 15% trong giai đoạn 2011-2015, từ khoảng 1.196 ha xuống còn gần 1.017 ha, chủ yếu do chuyển đổi sang đất công nghiệp, dịch vụ và khu đô thị mới. Tỷ lệ chuyển đổi đất nông nghiệp sang mục đích phi nông nghiệp tăng từ 5,1% năm 2011 lên 6,3% năm 2015.

2. Chuyển dịch cơ cấu kinh tế và lao động: Tỷ trọng lao động trong ngành nông nghiệp giảm từ 7% xuống còn 6%, trong khi lao động trong công nghiệp và dịch vụ tăng lên lần lượt 74,8% và 24,4% năm 2015. Thu nhập bình quân đầu người tăng từ 2.644 USD năm 2011 lên gần 3.034 USD năm 2014, tương đương mức tăng 14% trong năm 2014.

3. Ảnh hưởng đến đời sống người dân mất đất: Khoảng 94% lao động bị mất đất đã chuyển sang làm việc trong các khu công nghiệp, dịch vụ hoặc các ngành nghề phi nông nghiệp khác. Mức lương trung bình của người lao động trong ngành công nghiệp khai khoáng đạt khoảng 8 triệu đồng/tháng, cao hơn nhiều so với mức 1,8-2,6 triệu đồng/tháng của lao động nông nghiệp trước đây.

4. Tình hình bồi thường và hỗ trợ việc làm: Hơn 80% hộ dân được bồi thường đầy đủ và hỗ trợ đào tạo nghề, trong đó có khoảng 5.000 người được giải quyết việc làm mới hàng năm trong giai đoạn 2009-2015. Tuy nhiên, tỷ lệ hộ nghèo tại các xã nông thôn như Cộng Hòa và Dương Huy vẫn cao hơn mức trung bình thành phố, lần lượt là 1,0% và 1,4%.

Thảo luận kết quả

Sự giảm diện tích đất nông nghiệp phản ánh xu hướng chuyển đổi mục đích sử dụng đất do áp lực phát triển đô thị và công nghiệp. Việc chuyển dịch cơ cấu lao động từ nông nghiệp sang công nghiệp và dịch vụ phù hợp với lý thuyết đô thị hóa, đồng thời góp phần nâng cao thu nhập và cải thiện đời sống người dân. Tuy nhiên, sự chênh lệch thu nhập và tỷ lệ hộ nghèo giữa các khu vực đô thị và nông thôn cho thấy quá trình chuyển đổi chưa đồng đều, gây ra những thách thức về an sinh xã hội.

So với các nghiên cứu trên thế giới và trong nước, kết quả tại Cẩm Phả tương đồng với xu hướng chung về tác động kép của đô thị hóa: vừa tạo cơ hội phát triển kinh tế, vừa phát sinh các vấn đề xã hội và môi trường. Việc bồi thường và hỗ trợ đào tạo nghề được đánh giá là bước đi tích cực, tuy nhiên cần tăng cường hơn nữa các chính sách hỗ trợ nhằm giảm thiểu tác động tiêu cực đến nhóm dân cư dễ bị tổn thương.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ thể hiện biến động diện tích đất nông nghiệp, cơ cấu lao động theo ngành và mức thu nhập bình quân qua các năm, giúp minh họa rõ nét xu hướng chuyển đổi và tác động của đô thị hóa.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường quản lý quy hoạch sử dụng đất: Cần xây dựng và thực thi chặt chẽ quy hoạch sử dụng đất nhằm hạn chế chuyển đổi đất nông nghiệp không hợp lý, bảo vệ quỹ đất sản xuất và đảm bảo phát triển bền vững. Chủ thể thực hiện là UBND thành phố và các sở ngành liên quan, với lộ trình rà soát, điều chỉnh quy hoạch hàng năm.

2. Phát triển chương trình đào tạo nghề và hỗ trợ việc làm: Mở rộng các chương trình đào tạo nghề phù hợp với nhu cầu thị trường lao động, đặc biệt cho người dân mất đất nông nghiệp, nhằm nâng cao kỹ năng và thu nhập. Thời gian thực hiện trong 3 năm tới, do Sở Lao động - Thương binh và Xã hội phối hợp với các doanh nghiệp.

3. Cải thiện chính sách bồi thường và hỗ trợ tái định cư: Đảm bảo mức bồi thường công bằng, minh bạch và kịp thời, đồng thời hỗ trợ người dân trong việc sử dụng vốn đền bù hiệu quả để phát triển kinh tế mới. Chủ thể là các cơ quan quản lý đất đai và chính quyền địa phương, thực hiện liên tục trong quá trình thu hồi đất.

4. Phát triển hạ tầng kỹ thuật và dịch vụ xã hội: Đầu tư nâng cấp hạ tầng giao thông, điện nước, y tế, giáo dục tại các khu vực đô thị hóa và vùng ven nhằm nâng cao chất lượng cuộc sống người dân. Lộ trình 5 năm, do UBND thành phố phối hợp với các sở ngành liên quan.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan quản lý nhà nước về đất đai và đô thị: Giúp hoạch định chính sách, quy hoạch sử dụng đất và quản lý đô thị hiệu quả, giảm thiểu xung đột đất đai và nâng cao chất lượng phát triển đô thị.

2. Các nhà nghiên cứu và học viên ngành quản lý đất đai, quy hoạch đô thị: Cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn về tác động của đô thị hóa đến đất nông nghiệp và đời sống người dân, làm tài liệu tham khảo cho các nghiên cứu tiếp theo.

3. Chính quyền địa phương và các tổ chức xã hội: Hỗ trợ trong việc xây dựng các chương trình đào tạo nghề, hỗ trợ tái định cư và phát triển kinh tế cho người dân bị ảnh hưởng bởi thu hồi đất.

4. Nhà đầu tư và doanh nghiệp phát triển đô thị, khu công nghiệp: Hiểu rõ tác động xã hội và môi trường của các dự án, từ đó xây dựng các chiến lược phát triển bền vững, đảm bảo hài hòa lợi ích kinh tế và cộng đồng.

Câu hỏi thường gặp

1. Đô thị hóa ảnh hưởng như thế nào đến diện tích đất nông nghiệp tại Cẩm Phả?
   Quá trình đô thị hóa giai đoạn 2011-2015 đã làm giảm khoảng 15% diện tích đất nông nghiệp do chuyển đổi sang đất công nghiệp, dịch vụ và khu đô thị mới, gây áp lực lên quỹ đất sản xuất truyền thống.

2. Người dân mất đất nông nghiệp được hỗ trợ như thế nào?
   Hơn 80% hộ dân được bồi thường đầy đủ và hỗ trợ đào tạo nghề, với khoảng 5.000 người được giải quyết việc làm mới hàng năm, giúp họ chuyển đổi nghề nghiệp và cải thiện thu nhập.

3. Tỷ lệ lao động trong ngành nông nghiệp thay đổi ra sao?
   Tỷ lệ lao động nông nghiệp giảm từ 7% xuống còn 6% trong giai đoạn nghiên cứu, trong khi lao động trong công nghiệp và dịch vụ tăng lên, phản ánh sự chuyển dịch cơ cấu lao động theo hướng công nghiệp hóa.

4. Những thách thức xã hội nào phát sinh từ đô thị hóa tại Cẩm Phả?
   Sự chênh lệch thu nhập giữa các khu vực, tỷ lệ hộ nghèo cao hơn ở các xã nông thôn, cùng với áp lực lên hạ tầng giao thông và môi trường sống là những thách thức chính cần được giải quyết.

5. Giải pháp nào được đề xuất để phát triển đô thị bền vững?
   Các giải pháp bao gồm quản lý quy hoạch đất đai chặt chẽ, phát triển đào tạo nghề, cải thiện chính sách bồi thường, và nâng cấp hạ tầng kỹ thuật, nhằm cân bằng phát triển kinh tế và bảo vệ quyền lợi người dân.

Kết luận

• Quá trình đô thị hóa tại thành phố Cẩm Phả giai đoạn 2011-2015 đã làm giảm khoảng 15% diện tích đất nông nghiệp, đồng thời thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu lao động và tăng thu nhập người dân.
• Tỷ lệ lao động phi nông nghiệp tăng lên 94%, trong khi lao động nông nghiệp giảm còn 6%, phản ánh sự chuyển đổi nghề nghiệp rõ nét.
• Việc bồi thường và hỗ trợ đào tạo nghề cho người dân mất đất được thực hiện tương đối hiệu quả, góp phần giảm thiểu tác động tiêu cực xã hội.
• Tuy nhiên, sự chênh lệch thu nhập và tỷ lệ hộ nghèo giữa các khu vực đô thị và nông thôn vẫn còn tồn tại, đòi hỏi các chính sách hỗ trợ đồng bộ hơn.
• Các bước tiếp theo cần tập trung vào hoàn thiện quy hoạch sử dụng đất, nâng cao chất lượng đào tạo nghề, cải thiện chính sách bồi thường và phát triển hạ tầng kỹ thuật để đảm bảo đô thị hóa phát triển bền vững.

Kêu gọi hành động: Các cơ quan quản lý, nhà nghiên cứu và cộng đồng doanh nghiệp cần phối hợp chặt chẽ để triển khai các giải pháp đề xuất, góp phần xây dựng thành phố Cẩm Phả phát triển hài hòa, bền vững, nâng cao đời sống người dân trong bối cảnh đô thị hóa ngày càng mạnh mẽ.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Cơ sở lý luận và thực tiễn về đô thị 1. Đô thị và và chức năng của đô thị 1. Khái niệm đô thị Các nước châu Á và trên thế giới nói chung đã hình thành đô thị từ rất sớm, cách đây khoảng mấy ngàn năm.

Tuy nhiên, đến nay khái niệm về đô thị chỉ có tính tương đối do tính khác nhau về trình độ phát triển kinh tế - xã hội, hệ thống dân cư. Mỗi nước có quy định riêng tùy theo yêu cầu và khả năng quản lý của mình. Song phần nhiều vẫn thống nhất lấy hai tiêu chuẩn cơ bản sau: - Quy mô và mật độ dân số: Thông thường mật độ dân số tối thiểu cần thiết để được gọi là một đô thị phải là 400 người/km2 hay 1000 người trên một dặm vuông Anh. Các quốc gia châu Âu định nghĩa đô thị dựa trên cơ bản việc sử dụng đất thuộc đô thị, không cho phép có một khoảng trống tiêu biểu nào lớn hơn 200 mét.

Dùng không ảnh chụp từ vệ tinh thay vì dùng thống kê từng khu phố để quyết định ranh giới của đô thị [31]. - Cơ cấu lao động: Tại các quốc gia kém phát triển, ngoài việc sử dụng đất và mật độ dân số nhất định nào đó, một điều kiện nữa là phần đông dân số, thường là 75% trở lên, không có hành nghề nông nghiệp hay đánh cá. Có thể đưa ra một số ví dụ cụ thể như sau: + Tại Úc, các đô thị thường được ám chỉ là các "trung tâm thành thị" và được định nghĩa như là những khu dân cư chen chúc có từ 1000 người trở lên và mật độ dân cư phải tối thiểu là 200 người trên một cây số vuông. + Tại Canada, một đô thị là một vùng có trên 400 người/km2 và tổng số dân phải trên 1.

Nếu có hai đô thị hoặc nhiều hơn trong phạm vi 2 km của nhau, các đô thị này được nhập thành một đô thị duy nhất. Các ranh giới của một đô thị không bị ảnh hưởng bởi ranh giới của các khu tự quản (thành phố) hoặc thậm chí là ranh giới tỉnh bang. + Tại Trung Quốc, một đô thị là một khu thành thị, thành phố và thị trấn có mật độ dân số hơn 1.500 người trên một cây số vuông. Đối với các khu thành thị có n 5 mật độ dân số ít hơn 1.500 người trên một cây số vuông thì chỉ dân số sống trong các đường phố, nơi có dân cư đông đúc, các làng lân cận nhau được tính là dân số thành thị.

+ Tại Pháp, một đô thị là một khu vực bao gồm một vùng phát triển do xây cất (gọi là một "đơn vị thành thị" (unité urbaine). - gần giống như cách định nghĩa của đô thị Bắc Mỹ và các vùng vành đai ngoại ô (couronne périurbaine). Mặc dù cách dịch chính thức thuật từ aire urbaine của INSEE là "urban area" trong tiếng Anh, đa số người Bắc Mỹ sẽ nhận thấy rằng nó tương tự với định nghĩa về vùng đô thị của mình. [1] Ở Việt Nam, theo nghị định 42/2009/NĐ-CP ngày 07 tháng 5 năm 2005 của Chính phủ, qui định đô thị nước ta là các điểm dân cư có các tiêu chí sau: Thứ nhất: Chức năng đô thị là trung tâm tổng hợp hoặc trung tâm chuyên ngành, cấp quốc gia, cấp vùng liên tỉnh, cấp tỉnh, cấp huyện hoặc là một trung tâm của vùng trong tỉnh; có vai trò thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội của cả nước hoặc một vùng lãnh thổ nhất định.

Thứ hai: Quy mô dân số toàn đô thị tối thiểu phải đạt 4 nghìn người trở lên. Thứ ba: Mật độ dân số phù hợp với quy mô, tính chất và đặc điểm của từng loại đô thị và được tính trong phạm vi nội thành, nội thị và khu phố xây dựng tập trung của thị trấn. Thứ tư: Tỷ lệ lao động phi nông nghiệp được tính trong phạm vi ranh giới nội thành, nội thị, khu vực xây dựng tập trung phải đạt tối thiểu 65% so với tổng số lao động. Thứ năm: Hệ thống công trình hạ tầng đô thị gồm hệ thống công trình hạ tầng xã hội và hệ thống công trình hạ tầng kỹ thuật: - Đối với khu vực nội thành, nội thị phải được đầu tư xây dựng đồng bộ và có mức độ hoàn chỉnh theo từng loại đô thị; - Đối với khu vực ngoại thành, ngoại thị phải được đầu tư xây dựng đồng bộ mạng hạ tầng và bảo đảm yêu cầu bảo vệ môi trường và phát triển đô thị bền vững.

Thứ sáu: Kiến trúc, cảnh quan đô thị: việc xây dựng phát triển đô thị phải theo quy chế quản lý kiến trúc đô thị được duyệt, có các khu đô thị kiểu mẫu, các tuyến phố văn minh đô thị, có các không gian công cộng phục vụ đời sống tinh thần của n 6 dân cư đô thị; có tổ hợp kiến trúc hoặc công trình kiến trúc tiêu biểu và phù hợp với môi trường, cảnh quan thiên nhiên. Trên cơ sở đó Nghị định số 42/2009/NĐ - CP cũng phân chia đô thị làm 6 loại: loại đặc biệt, loại I, loại II, loại III, đô thị loại IV và loại V. Chức năng của đô thị Đô thị có thể có các chức năng khác nhau tùy theo mỗi giai đoạn phát triển. Bao gồm các chức năng chủ yếu sau: * Chức năng quản lý: tác động của quản lý nhằm hướng nguồn lực vào mục tiêu kinh tế, xã hội, sinh thái và kiến trúc, bảo vệ bản sắc văn hóa dân tộc, vừa nâng cao khả năng đáp ứng nhu cầu công cộng, vừa quan tâm đến nhu cầu chính đáng của cá nhân.

Do đó, Nhà nước phải có pháp luật và quy chế quản lý về đô thị. * Chức năng kinh tế: đây là chức năng chủ yếu của đô thị. Sự phát triển kinh tế thị trường đã đưa đến xu hướng tập trung sản xuất có lợi hơn là phân tán. Chính yêu cầu kinh tế ấy đã tập trung các loại hình xí nghiệp thành khu công nghiệp và CSHT tương ứng, tạo ra thị trường ngày càng mở rộng và đa dạng hóa.

Tập trung sản xuất kéo theo tập trung dân cư, trước hết là thợ thuyền và gia đình của họ tạo ra bộ phận chủ yếu của dân cư đô thị. * Chức năng xã hội: chức năng này ngày càng có phạm vi lớn dần cùng với tăng quy mô dân cư đô thị. Những nhu cầu về nhà ở, y tế, đi lại,. là những vấn đề gắn liền với yêu cầu kinh tế, với cơ chế thị trường.

Chức năng xã hội ngày càng nặng nề không chỉ vì tăng dân số đô thị, mà còn vì chính những nhu cầu về nhà ở, y tế, đi lại,. * Chức năng văn hóa: ở tất cả các đô thị đều có nhu cầu giải trí và giáo dục cao. Do đó ở đô thị cần có hệ thống trường học, du lịch, viện bảo tàng, các trung tâm nghiên cứu khoa học ngày càng có vai trò lớn hơn. Khái niệm về đô thị hóa Có rất nhiều quan điểm của các nhà khoa học thuộc nhiều bộ môn đã nghiên cứu quá trình đô thị hóa và đưa ra không ít định nghĩa cùng với những định giá về quy mô, tầm quan trọng và dự báo tương lai của quá trình này.

“Đô thị hóa là thay đổi trật tự sắp xếp một vùng nông thôn theo các điều kiện của thành phố. Đây là một trong những biện pháp biến nông thôn thành những nơi n 7 làm việc hấp dẫn, có điều kiện áp dụng những tiến bộ của khoa học kỹ thuật, đáp ứng những nhu cầu về nông sản phẩm cho xã hội. góp phần làm tăng GDP nhưng điều này còn phụ thuộc vào điều kiện kinh tế của mỗi nước, mỗi vùng” [35]. “Đô thị hóa (Urbanization) là quá trình tập trung dân số vào các đô thị và sự hình thành nhanh chóng các điểm dân cư đô thị do yêu cầu công nghiệp hóa.

Trong quá trình này có sự biến đổi về cơ cấu sản xuất, cơ cấu nghề nghiệp, cơ cấu tổ chức sinh hoạt xã hội, cơ cấu không gian và hình thái xây dựng từ dạng nông thôn sang thành thị”[17]. “Đô thị hóa là sự mở rộng của đô thị, tính theo tỉ lệ phần trăm giữa số dân đô thị hay diện tích đô thị trên tổng số dân hay diện tích của một vùng hay khu vực. Nó cũng có thể tính theo tỉ lệ gia tăng của hai yếu tố đó theo thời gian. Nếu tính theo cách đầu thì nó còn được gọi là mức độ đô thị hóa; còn theo cách thứ hai, nó có tên là tốc độ đô thị hóa.

Đô thị hóa là quá trình phát triển rộng rãi lối sống thị thành thể hiện qua các mặt dân số, mật độ dân số, chất lượng cuộc sống,. [1] Sự tăng trưởng của đô thị được tính trên cơ sở sự gia tăng của đô thị so với kích thước (về dân số và diện tích) ban đầu của đô thị. Do đó, sự tăng trưởng của đô thị khác tốc độ đô thị hóa (vốn là chỉ số chỉ sự gia tăng theo các giai đoạn thời gian xác định như 1 năm hay 5 năm); Đô thị hóa là quá trình tập trung dân số vào các đô thị, là sự hình thành nhanh chóng các điểm dân cư đô thị trên cơ sở phát triển sản xuất và đời sống. Quá trình đô thị hóa là quá trình công nghiệp hóa (CNH) đất nước.

Có thể nói đô thị hóa là người bạn đồng hành của CNH. - Nhìn một cách tổng thể có thể thấy, quá trình đô thị hóa là quá trình biến đổi sâu sắc về: + Cơ cấu sản xuất, (sản xuất hàng hóa…,thành phần kinh tế hoạt động đa dạng hơn…) + Cơ cấu nghề nghiệp, (tăng tỉ lệ lao động phi NN…) + Cơ cấu tổ chức hoạt động xã hội, (phố, phường, quận) + Cơ cấu tổ chức không gian kiến trúc và hình thái xây dựng từ dạng nông thôn sang thành thị. Xu hướng phát triển đô thị hóa Có 2 xu hướng đô thị hóa [1]. Đô thị hóa phân tán: Là hình thái mạng lưới điểm dân cư có tầng bậc phát triển cân đối công nghiệp, nông nghiệp và dịch vụ công cộng, đảm bảo cân bằng sinh thái, tạo điều kiện làm việc, sinh hoạt và nghỉ ngơi tốt cho dân cư đô thị và nông thôn.

Đô thị hóa tập trung: Là toàn bộ công nghiệp dịch vụ công cộng tập trung vào các thành phố lớn và xung quanh, hình thành các đô thị khổng lồ, tạo ra sự dối lập giữa thành thị và nông thôn, đồng thời gây ra sự mất cân bằng sinh thái. Nhiều nước đang phát triển trên thế giới chọn xu hướng ĐTH phân tán, điều này phù hợp với thực tế và có điều kiện thực hiện.