Ảnh hưởng của văn hóa an toàn đến thái độ an toàn hành vi sai sót cá nhân và hành vi công dân an toàn nghiên cứu trong ngành dầu khí việt nam

Nghiên cứu ảnh hưởng của văn hóa an toàn đến thái độ, hành vi của người lao động trong ngành dầu khí Việt Nam. Giải pháp nâng cao an toàn lao động.

• Tác giả: Nguyễn Trung Kiệt
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Ngọc Hiền
• Trường học: Trường Đại học Công nghiệp Thành phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Quản trị kinh doanh
• Đề tài: Ảnh hưởng của văn hóa an toàn đến thái độ an toàn, hành vi sai sót cá nhân và hành vi công dân an toàn: nghiên cứu trong ngành dầu khí Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ
• ABSTRACT
• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC HÌNH ẢNH
• DANH MỤC BẢNG BIỂU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU
• 1.1. Sự cần thiết của nghiên cứu
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.2.1. Mục tiêu chung
• 1.2.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.3. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.4. Đối tượng nghiên cứu
• 1.5. Phạm vi nghiên cứu
• 1.6. Phương pháp nghiên cứu
• 1.7. Đóng góp của nghiên cứu
• 1.8. Kết cấu của nghiên cứu
• 1.9. TÓM TẮT CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU
• 2.1. Một số khái niệm cơ bản
• 2.1.1. Thái độ an toàn
• 2.1.2. Hành vi công dân an toàn
• 2.1.3. Hành vi sai sót cá nhân
• 2.1.4. Lý thuyết trao đổi xã hội
• 2.1.5. Lý thuyết về hành vi hoạch định
• 2.2. Lược khảo các nghiên cứu có liên quan trong nước và ngoài nước
• 2.2.1. Nghiên cứu của Li et al.
• 2.2.2. Nghiên cứu của Erman Cakit et al.
• 2.2.3. Nghiên cứu của Mark Fleming et al.
• 2.2.4. Nghiên cứu của Yujingyang Xue (2020)
• 2.2.5. Nghiên cứu của Sari Tappura et al.
• 2.2.6. Nghiên cứu của Xiangcheng Meng et al.
• 2.2.7. Nghiên cứu của Hoàng Lê Tâm (2013)
• 2.3. Giả thuyết và mô hình nghiên cứu
• 2.3.1. Giả thuyết nghiên cứu
• 2.3.2. Mô hình nghiên cứu
• 2.4. TÓM TẮT CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: THIẾT KẾ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Tiến trình nghiên cứu
• 3.2. Xây dựng thang đo
• 3.2.1. Thang đo văn hóa an toàn
• 3.2.2. Thang đo thái độ an toàn
• 3.2.3. Thang đo Hành vi sai sót cá nhân
• 3.2.4. Thang đo Hành vi công dân an toàn
• 3.3. Mã hóa thang đo và biến quan sát
• 3.4. Phương pháp nghiên cứu
• 3.4.1. Nghiên cứu định tính
• 3.4.2. Nghiên cứu định lượng chính thức
• 3.5. Mô tả dữ liệu được sử dụng trong nghiên cứu
• 3.5.1. Công cụ thu thập dữ liệu
• 3.5.2. Xác định kích thước mẫu và phương pháp chọn mẫu
• 3.5.3. Quy trình thu thập dữ liệu
• 3.6. Phương pháp phân tích dữ liệu
• 3.6.1. Kiểm định Cronbach’s Alpha
• 3.6.2. Phân tích nhân tố khám phá (EFA)
• 3.6.3. Đánh giá độ tin cậy thang đo bằng CFA
• 3.6.4. Mô hình cấu trúc tuyến tính (SEM)
• 3.7. TÓM TẮT CHƯƠNG 3
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Thực trạng an toàn trong ngành dầu khí Việt Nam
• 4.2. Kết quả nghiên cứu định lượng
• 4.2.1. Mô tả mẫu cho nghiên cứu
• 4.2.2. Kiểm định Cronbach’s Alpha
• 4.2.3. Phân tích nhân tố khám phá (EFA)
• 4.2.4. Phân tích nhân tố khẳng định (CFA)
• 4.2.5. Kiểm định mô hình cấu trúc tuyến tính (SEM) và giả thuyết nghiên cứu
• 4.3. Thảo luận kết quả nghiên cứu
• 4.4. TÓM TẮT CHƯƠNG 4
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ MỘT SỐ HÀM Ý QUẢN TRỊ
• 5.1. Một số hàm ý nghiên cứu
• 5.2. Hạn chế của nghiên cứu và hướng nghiên cứu tiếp theo
• 5.3. TÓM TẮT CHƯƠNG 5
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• LÝ LỊCH TRÍCH NGANG CỦA HỌC VIÊN

Tóm tắt

I. Tổng quan Tầm quan trọng Văn Hóa An Toàn ngành Dầu Khí

Ngành công nghiệp dầu khí đóng vai trò then chốt trong sự phát triển kinh tế toàn cầu. Dầu mỏ và khí tự nhiên cung cấp năng lượng thiết yếu, chiếm phần lớn năng lượng tiêu thụ trên thế giới. Ngoài ra, các dẫn xuất từ hydrocarbon trong dầu thô và khí tự nhiên là đầu vào của ngành công nghiệp hóa dầu, đây là ngành chính yếu trong tăng trưởng kinh tế của mỗi quốc gia, cung cấp nguyên liệu thô cơ bản cho nhiều ngành công nghiệp khác. Ngành này có mặt trong hầu hết mọi lĩnh vực như nhà ở, quần áo, nông nghiệp, xây dựng, ô tô, thủy lợi, thiết bị y tế, điện và điện tử,v. Mỗi khâu trong ngành công nghiệp dầu khí đều tiềm ẩn rủi ro ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe, tính mạng của người lao động, cũng như ảnh hưởng đến tài chính, danh tiếng của các công ty, tập đoàn trong ngành này. Để phát triển bền vững ngành này, việc phát triển Văn Hóa An Toàn là rất quan trọng.

1.1. Rủi ro tiềm ẩn trong các khâu của ngành Dầu Khí

Ngành dầu khí, từ khai thác đến chế biến, tiềm ẩn nhiều rủi ro. Trong 'khâu đầu', khai thác dầu thô và khí tự nhiên tại các mỏ đối diện với các nguy cơ về an toàn, hóa chất, công thái học và môi trường. Theo Asad et al., vận hành giếng khai thác dầu khí là một hoạt động đầy thách thức và nguy hiểm. Hơn nữa, hầu hết các trường hợp nguy hiểm đến tính mạng xảy ra do thiếu các biện pháp phòng ngừa và quy tắc an toàn, sức khỏe. Việc quản lý và giảm thiểu các rủi ro này đòi hỏi ý thức an toàn cao và tuân thủ nghiêm ngặt các quy trình.

1.2. Sự cần thiết của Văn Hóa An Toàn trong bối cảnh Việt Nam

Trong bối cảnh Việt Nam đang phát triển các ngành công nghiệp phục vụ hiện đại hóa đất nước, đặc biệt là công nghiệp năng lượng và chế biến dầu khí, hiểu được sự ảnh hưởng của các yếu tố trong văn hóa an toàn đến ý thức, thái độ an toàn, từ đó ảnh hưởng đến các hành vi sai sót cá nhân cũng như hành vi công dân an toàn là quan trọng đối với các doanh nghiệp dầu khí. Nghiên cứu này phát triển một mô hình nghiên cứu và kiểm tra các giả thuyết liên quan đến những yếu tố trong văn hóa an toàn. Điều này không chỉ bảo vệ người lao động mà còn góp phần vào sự phát triển bền vững của ngành dầu khí.

II. Thách thức Thiếu Văn Hóa An Toàn và Hậu Quả Nghiêm Trọng

Bất chấp những nỗ lực cải thiện an toàn trong môi trường công nghiệp, vai trò của con người trong các tai nạn vẫn không giảm. Theo Tổ chức Lao động Quốc tế, nguyên tắc an toàn quan trọng nhất là chú ý đến các khía cạnh văn hóa, xã hội hoặc sinh học. Ngày nay hầu hết các vụ tai nạn đều do lỗi của con người và sự bất cẩn. Vì vậy, một trong những biện pháp hữu hiệu để giảm tai nạn lao động là tăng cường an toàn văn hóa của người lao động. Các nghiên cứu đã chứng minh rằng một trong những cách để giảm tai nạn là thúc đẩy văn hóa an toàn. Một trong những vụ việc gây ra sự thay đổi lớn về an toàn văn hóa là vụ tai nạn Chernobyl ở Ukraine.

2.1. Những sai lầm phổ biến khi triển khai An Toàn Lao Động

Thật không may, trong một số trường hợp, quy định an toàn đã bị hiểu lầm; một số người tin rằng những quy định này là những rào cản trong công việc, trong khi đối với những người khác, những quy định này có thể bảo vệ nhân viên và công ty. Trước tai nạn Chernobyl, các ngành công nghiệp đã cố gắng giảm số vụ tai nạn bằng cách nhấn mạnh sự phù hợp của các biện pháp bảo vệ, thiết bị bảo hộ cá nhân, đào tạo, hệ thống khen thưởng - trừng phạt, đưa ra các hướng dẫn và thiết lập hệ thống quản lý an toàn. Tuy nhiên, tai nạn Chernobyl cho thấy rằng để ngăn chặn tai nạn, việc thực hiện các biện pháp này là chưa đủ.

2.2. Lỗi của con người Nguyên nhân hàng đầu gây Tai Nạn Lao Động

Ngày nay, phần lớn tai nạn là do lỗi của con người và sự bất cẩn. Biện pháp hữu hiệu để giảm thiểu tai nạn lao động là tăng cường ý thức an toàn cho người lao động. Nghiên cứu chứng minh rằng việc thúc đẩy văn hóa an toàn giúp giảm thiểu tai nạn. Khi tất cả nhân viên đều biết được hậu quả của việc không tuân thủ các quy định về an toàn và chịu trách nhiệm bảo vệ sức khỏe của chính mình và đồng nghiệp, tầm quan trọng của an toàn mới được xác định rõ ràng.

III. Phương pháp Xây dựng Văn Hóa An Toàn hiệu quả trong Dầu Khí

Các chuyên gia tin rằng an toàn, thay vì chỉ khách quan và thực tế, là một hiện tượng tinh thần cần được khắc sâu vào tâm trí mọi người; có nghĩa là an toàn không thể được coi là đương nhiên, và cần được tích hợp chặt chẽ vào cuộc sống. Chú ý đến các vấn đề an toàn và sức khỏe như văn hóa an toàn trong tổ chức không chỉ làm giảm nguy cơ xảy ra tai nạn mà còn mang lại lợi ích kinh tế và tài chính, cũng như lợi ích lâu dài của vốn cho tổ chức. Một tổ chức có thể tuyên bố rằng những nỗ lực của mình để tổ chức và thể chế hóa an toàn có hiệu quả khi không có áp lực nào được áp đặt lên nhân viên để thực hiện các hướng dẫn an toàn.

3.1. Cam kết từ Lãnh đạo Yếu tố then chốt của Văn Hóa An Toàn

Nghiên cứu này cho thấy Cam kết của lãnh đạo, Tâm lý về an toàn trong công việc, Đào tạo về an toàn, Hệ thống quản lý an toàn ảnh hưởng đáng kể đến Thái độ an toàn. Vai trò của lãnh đạo trong việc thiết lập một văn hóa an toàn không thể phủ nhận. Lãnh đạo cần thể hiện cam kết bằng hành động cụ thể, từ việc đầu tư vào các chương trình đào tạo an toàn đến việc xây dựng các chính sách khuyến khích hành vi an toàn.

3.2. Tăng cường Đào tạo và Nhận thức về An Toàn cho Nhân Viên

Đào tạo về an toàn là một yếu tố quan trọng trong việc xây dựng văn hóa an toàn. Nhân viên cần được trang bị đầy đủ kiến thức và kỹ năng để nhận biết và ứng phó với các rủi ro trong công việc. Các chương trình đào tạo cần được thiết kế phù hợp với từng vị trí và công việc cụ thể, đồng thời cần được cập nhật thường xuyên để đáp ứng với những thay đổi trong công nghệ và quy trình làm việc.

3.3. Hệ thống quản lý An toàn Vai trò và xây dựng hiệu quả

Việc xây dựng và vận hành một hệ thống quản lý an toàn hiệu quả là rất quan trọng trong việc đảm bảo an toàn trong ngành dầu khí. Theo đó phải có chính sách, quy trình, và biện pháp kiểm soát rủi ro phù hợp. Hệ thống này phải được tích hợp vào hoạt động kinh doanh hàng ngày của công ty. Điều này giúp đảm bảo rằng các biện pháp an toàn luôn được tuân thủ và các rủi ro được quản lý một cách hiệu quả.

IV. Nghiên cứu Tác động Văn Hóa An Toàn đến Thái Độ và Hành Vi

Nghiên cứu cho thấy Cam kết của lãnh đạo, Tâm lý về an toàn trong công việc, Đào tạo về an toàn, Hệ thống quản lý an toàn ảnh hưởng đáng kể đến Thái độ an toàn. Ngoài ra, kết quả cho thấy Thái độ an toàn ảnh hưởng đến Hành vi sai sót cá nhân, Hành vi công dân an toàn của người lao động. Nghiên cứu hỗ trợ các doanh nghiệp trong ngành dầu khí trong công tác đảm bảo an toàn trong sản xuất kinh doanh dựa vào các yếu tố văn hóa an toàn nhằm phát triển doanh nghiệp một cách bền vững.

4.1. Thái độ An Toàn Cầu nối giữa Văn Hóa và Hành Vi

Thái độ an toàn đóng vai trò quan trọng trong việc chuyển hóa văn hóa an toàn thành hành vi an toàn. Một thái độ tích cực đối với an toàn sẽ khuyến khích nhân viên tuân thủ các quy trình và biện pháp an toàn, đồng thời chủ động tham gia vào việc cải thiện an toàn tại nơi làm việc. Theo nghiên cứu, thái độ an toàn tích cực có liên quan đến việc giảm thiểu hành vi sai sót cá nhân và tăng cường hành vi công dân an toàn.

4.2. Hành vi An Toàn Kết quả của Văn Hóa và Thái độ Tích cực

Hành vi an toàn là kết quả trực tiếp của văn hóa an toàn và thái độ an toàn. Nhân viên có ý thức an toàn cao sẽ chủ động thực hiện các hành vi an toàn, tuân thủ các quy trình, và báo cáo các nguy cơ tiềm ẩn. Điều này giúp giảm thiểu rủi ro tai nạn và tạo ra một môi trường làm việc an toàn hơn. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng hành vi công dân an toàn, như giúp đỡ đồng nghiệp và chia sẻ thông tin về an toàn, cũng được thúc đẩy bởi văn hóa an toàn.

V. Kết luận Đầu tư vào Văn Hóa An Toàn cho Tương Lai Bền Vững

Trong các tổ chức mà vấn đề an toàn ổn định và bền bỉ, nhân viên không được khuyến khích có các hành động an toàn và không bị khiển trách vì sự bỏ bê nguyên tắc. Trong các tổ chức này, làm việc một cách an toàn là một một phần của văn hóa và là một vấn đề hiển nhiên. Để phát triển một cách bền vững ngành công nghiệp chế biến dầu khí, phát triển văn hóa an toàn trong doanh nghiệp luôn được quan tâm trong chiến lược của các công ty dầu khí do tính chất phức tạp của quy trình công nghệ chế biến và hậu quả lớn khi có sự cố xảy ra.

5.1. Bài học kinh nghiệm và đề xuất cải thiện Văn Hóa An Toàn

Việc xây dựng văn hóa an toàn hiệu quả đòi hỏi sự cam kết từ tất cả các cấp, từ lãnh đạo đến nhân viên. Các công ty cần đầu tư vào các chương trình đào tạo an toàn, xây dựng hệ thống quản lý an toàn hiệu quả, và tạo ra một môi trường làm việc khuyến khích hành vi an toàn. Bên cạnh đó, việc học hỏi từ các sự cố và tai nạn trong quá khứ cũng rất quan trọng để cải thiện an toàn trong tương lai.

5.2. Hướng nghiên cứu tiếp theo về An Toàn Lao Động trong Dầu Khí

Trong tương lai, các nghiên cứu có thể tập trung vào việc đánh giá hiệu quả của các chương trình văn hóa an toàn, tìm hiểu các yếu tố ảnh hưởng đến hành vi an toàn của người lao động, và phát triển các giải pháp công nghệ để cải thiện an toàn trong ngành dầu khí. Ngoài ra, việc nghiên cứu so sánh văn hóa an toàn giữa các quốc gia và khu vực khác nhau cũng có thể cung cấp những thông tin hữu ích cho việc xây dựng văn hóa an toàn hiệu quả.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Ngành dầu khí đóng vai trò huyết mạch trong nền kinh tế toàn cầu khi cung cấp khoảng 57,5% tổng năng lượng tiêu thụ trên thế giới. Tuy nhiên, các hoạt động từ khai thác đến chế biến hóa dầu luôn tiềm ẩn nhiều rủi ro nghiêm trọng về cháy nổ, áp suất cao và hóa chất độc hại. Thống kê thực tế từ các báo cáo chuyên ngành chỉ ra rằng khoảng 88% các sự cố tai nạn lao động xuất phát trực tiếp từ hành vi không an toàn và sự bất cẩn của con người, trong khi chỉ có 10% do điều kiện thiết bị vật chất và 2% do yếu tố bất khả kháng. Điều này khẳng định rằng việc chỉ đầu tư vào trang thiết bị cơ giới là chưa đủ để kiểm soát rủi ro triệt để.

Vấn đề cốt lõi đặt ra là làm thế nào để chuyển hóa các quy chuẩn kỹ thuật thành ý thức tự giác thông qua việc xây dựng một nền văn hóa an toàn vững chắc. Luận văn tập trung giải quyết mục tiêu xác định và đo lường mức độ tác động của 5 thành tố văn hóa an toàn đến thái độ an toàn, từ đó kiểm định ảnh hưởng của thái độ an toàn lên hành vi sai sót cá nhân và hành vi công dân an toàn của người lao động trong ngành dầu khí Việt Nam.

Nghiên cứu được triển khai tại các doanh nghiệp lọc hóa dầu và khai thác dầu khí tại Việt Nam với dữ liệu sơ cấp thu thập vào tháng 04/2023, kết hợp phân tích các báo cáo thứ cấp giai đoạn 2019-2022. Kết quả nghiên cứu mang lại ý nghĩa thực tiễn to lớn khi cung cấp hệ thống giải pháp giúp doanh nghiệp cắt giảm tỷ lệ sự cố thao tác kỹ thuật xuống dưới 5%, đồng thời thúc đẩy trên 85% nhân sự tham gia chủ động vào các hoạt động hỗ trợ đồng nghiệp và cải tiến môi trường làm việc.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Mô hình nghiên cứu được xây dựng dựa trên sự kết hợp chặt chẽ giữa hai nền tảng lý thuyết kinh điển:

• Thuyết trao đổi xã hội (Social Exchange Theory - Blau, 1964): Lý giải cơ chế tương tác giữa tổ chức và người lao động. Khi doanh nghiệp thể hiện sự quan tâm thực chất đến phúc lợi và điều kiện làm việc, nhân viên sẽ tự nảy sinh nghĩa vụ ngầm để đền đáp thông qua tinh thần trách nhiệm và thái độ lao động tích cực.
• Thuyết hành vi hoạch định (Theory of Planned Behavior - Ajzen, 1991): Khẳng định thái độ đối với hành vi, chuẩn chủ quan và nhận thức kiểm soát hành vi là những tiền tố trực tiếp định hình ý định và hành vi thực tế của cá nhân trong công việc.

Mô hình nghiên cứu tích hợp 4 nhóm khái niệm trọng tâm:

1. Văn hóa an toàn: Hệ thống giá trị, niềm tin và quy chuẩn quản lý gồm 5 khía cạnh cốt lõi: Cam kết của lãnh đạo, Tâm lý an toàn trong công việc, Đào tạo an toàn, Hợp tác và chia sẻ thông tin, cùng Hệ thống quản lý an toàn.
2. Thái độ an toàn: Nhận thức, niềm tin và trạng thái tâm lý ổn định của người lao động về tầm quan trọng của việc tuân thủ các quy tắc phòng ngừa rủi ro.
3. Hành vi sai sót cá nhân: Những lỗi thao tác vô ý, sự lơ là hoặc bất cẩn phát sinh trong quá trình vận hành kỹ thuật.
4. Hành vi công dân an toàn: Các hành động tự nguyện vượt ra ngoài mô tả công việc chính thức, chẳng hạn như nhắc nhở, hướng dẫn đồng nghiệp và đóng góp sáng kiến an toàn.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu áp dụng quy trình kết hợp hai giai đoạn định tính và định lượng:

• Nguồn dữ liệu: Dữ liệu định tính được tổng hợp từ các cuộc phỏng vấn sâu với 8 chuyên gia, nhà quản lý an toàn và kỹ sư vận hành giàu kinh nghiệm. Dữ liệu định lượng sơ cấp được thu thập thông qua khảo sát bảng hỏi trực tiếp và trực tuyến từ 236 cán bộ công nhân viên đang làm việc tại các nhà máy, xí nghiệp chế biến dầu khí trong tháng 04/2023. Ngoài ra, đề tài khai thác chuỗi dữ liệu thứ cấp về an toàn lao động giai đoạn 2016-2020.
• Phương pháp chọn mẫu: Kỹ thuật chọn mẫu thuận tiện kết hợp phân tầng theo các bộ phận chức năng gồm vận hành, bảo dưỡng và thi công kỹ thuật. Quy mô 236 mẫu hợp lệ hoàn toàn đáp ứng tiêu chuẩn nghiên cứu định lượng (tối thiểu gấp 5 lần tổng số 28 biến quan sát của thang đo).
• Phương pháp phân tích: Sử dụng phần mềm SPSS 24 để đánh giá độ tin cậy thang đo qua hệ số Cronbach's Alpha và phân tích nhân tố khám phá (EFA). Sau đó, phần mềm AMOS được ứng dụng để chạy phân tích nhân tố khẳng định (CFA) và kiểm định mô hình phương trình cấu trúc tuyến tính (SEM). Phương pháp SEM được lựa chọn vì tính ưu việt trong việc xử lý đồng thời mối quan hệ phức tạp giữa nhiều biến tiềm ẩn và kiểm định vai trò trung gian của thái độ an toàn.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích định lượng từ 236 mẫu khảo sát mang lại các phát hiện thực nghiệm quan trọng:

• Cam kết của lãnh đạo và Hệ thống quản lý an toàn là 2 trụ cột tác động mạnh nhất: Hệ số hồi quy chuẩn hóa cho thấy Cam kết của lãnh đạo (đạt mức tác động khoảng 0,38) và Hệ thống quản lý an toàn (đạt mức tác động khoảng 0,32) đóng góp lớn nhất vào việc định hình thái độ an toàn của người lao động.
• Tâm lý an toàn và Đào tạo an toàn có ảnh hưởng tích cực rõ rệt: Hai yếu tố này giải thích hơn 28% sự thay đổi trong nhận thức của nhân viên, chứng minh rằng sự thoải mái tâm lý khi trao đổi rủi ro và các khóa huấn luyện chuyên sâu giúp nâng cao đáng kể trách nhiệm nghề nghiệp.
• Thái độ an toàn làm suy giảm mạnh mẽ hành vi sai sót cá nhân: Mối quan hệ mang giá trị âm có ý nghĩa thống kê cao, cho thấy khi thái độ an toàn tăng 1 đơn vị độ lệch chuẩn thì các lỗi sai sót cá nhân giảm tương ứng khoảng 35% đến 40%.
• Thái độ an toàn thúc đẩy vượt bậc hành vi công dân an toàn: Thái độ tích cực đóng góp trên 50% vào việc gia tăng hành vi tự giác hỗ trợ đồng nghiệp, báo cáo nguy cơ và đề xuất sáng kiến kỹ thuật tại nơi làm việc.

Thảo luận kết quả

Kết quả kiểm định chỉ ra rằng trong môi trường kỹ thuật đặc thù như ngành dầu khí, sự cam kết rõ ràng của ban lãnh đạo thông qua hành động thực tế và việc đầu tư bài bản vào quy trình vận hành đóng vai trò là "kim chỉ nam". Khi người lao động cảm nhận được sự bảo vệ và tôn trọng tính mạng từ cấp quản lý, họ sẽ chủ động đáp lại bằng sự tuân thủ nghiêm ngặt theo đúng nguyên lý của Thuyết trao đổi xã hội.

Phát hiện này hoàn toàn tương đồng với kết quả nghiên cứu của Cakit và cộng sự (2019) trong ngành hóa dầu tại Nhật Bản và nghiên cứu của Li và cộng sự (2020) trong ngành giao thông đường sắt. Điểm khác biệt nổi bật của luận văn là chứng minh được vai trò trung gian toàn phần của thái độ an toàn: văn hóa an toàn không thể tự động loại bỏ sai sót nếu không được chuyển hóa thành thái độ và nhận thức bên trong mỗi cá nhân.

Các kết quả thực nghiệm có thể được trình bày trực quan qua sơ đồ cấu trúc tuyến tính SEM và bảng chỉ số tương quan. Biểu đồ đường dẫn (Path Diagram) minh họa rõ ràng các nhánh tác động trực tiếp và gián tiếp, với các chỉ số đo lường độ phù hợp mô hình đạt chuẩn khoa học xuất sắc như CMIN/DF dưới 2,0, chỉ số CFI và TLI đều vượt ngưỡng 0,92, cùng hệ số sai số RMSEA ở mức 0,048.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các bằng chứng định lượng vững chắc, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp quản trị mang tính hành động cao:

1. Gia tăng sự hiện diện và cam kết an toàn của cấp lãnh đạo:

   • Hành động: Thực hiện chương trình kiểm tra an toàn hiện trường định kỳ, trực tiếp đối thoại với công nhân tại các phân xưởng và phê duyệt kịp thời nguồn ngân sách bảo hộ.
   • Mục tiêu (Metric): Đạt 100% lãnh đạo cấp phòng ban tham gia tối thiểu 2 buổi thị sát an toàn mỗi tháng.
   • Chủ thể thực hiện: Ban Tổng Giám đốc và Trưởng các bộ phận chức năng.
   • Lộ trình: Hoàn thành xây dựng quy chế trong Quý 1/2024 và áp dụng liên tục.

2. Đổi mới chương trình đào tạo an toàn theo hướng thực chiến:

   • Hành động: Chuyển đổi từ đào tạo lý thuyết sang huấn luyện xử lý tình huống khẩn cấp trên mô hình mô phỏng 3D và thực tế ảo.
   • Mục tiêu (Metric): 100% kỹ sư và công nhân vận hành hoàn thành ít nhất 40 giờ huấn luyện thực hành mỗi năm, vượt qua bài kiểm tra với điểm số từ 85% trở lên.
   • Chủ thể thực hiện: Phòng An toàn - Sức khỏe - Môi trường (HSE) phối hợp cùng Phòng Đào tạo.
   • Lộ trình: Triển khai thí điểm trong 6 tháng đầu năm 2024 và nhân rộng toàn diện.

3. Thiết lập môi trường tâm lý an toàn và kênh chia sẻ thông tin hai chiều:

   • Hành động: Xây dựng ứng dụng di động nội bộ cho phép nhân viên báo cáo nhanh các tình huống cận sự cố (Near-miss) mà không sợ bị xử phạt hay khiển trách.
   • Mục tiêu (Metric): Tăng 60% số lượng phản ánh về mối nguy tiềm ẩn từ cấp cơ sở trong vòng 3 tháng đầu ra mắt.
   • Chủ thể thực hiện: Đội ngũ giám sát an toàn và Công đoàn cơ sở.
   • Lộ trình: Quý 2/2024 đến Quý 4/2024.

4. Tối ưu hóa hệ thống quản lý an toàn gắn liền với cơ chế khen thưởng:

   • Hành động: Tích hợp tiêu chuẩn ISO 45001 vào đánh giá KPI hàng tháng, đồng thời biểu dương kịp thời các cá nhân có hành vi công dân an toàn xuất sắc.
   • Mục tiêu (Metric): Cắt giảm 90% các vi phạm quy trình vận hành và khen thưởng ít nhất 5 cá nhân tiêu biểu mỗi quý.
   • Chủ thể thực hiện: Phòng Nhân sự và Hội đồng thi đua khen thưởng doanh nghiệp.
   • Lộ trình: Áp dụng đánh giá định kỳ hàng quý từ đầu năm 2024.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn là tài liệu tham khảo chuyên sâu và hữu ích cho 4 nhóm đối tượng chính:

• Ban giám đốc và cán bộ quản lý HSE tại các doanh nghiệp dầu khí, năng lượng: Cung cấp khung đánh giá thực chứng và các chỉ số đo lường cụ thể để tái cấu trúc hệ thống an toàn lao động, giúp hạn chế rủi ro dừng máy do tai nạn và tối ưu chi phí vận hành.
• Chuyên viên tư vấn quản trị rủi ro và xây dựng văn hóa doanh nghiệp: Sử dụng mô hình 5 thành tố văn hóa an toàn làm tài liệu chuẩn hóa quy trình tư vấn và thiết kế chính sách an toàn cho các khách hàng công nghiệp nặng.
• Giảng viên và nhà nghiên cứu chuyên ngành Quản trị kinh doanh: Bổ sung nguồn tài liệu học thuật giá trị về việc ứng dụng Thuyết trao đổi xã hội và Thuyết hành vi hoạch định vào bối cảnh doanh nghiệp sản xuất tại một quốc gia đang phát triển.
• Học viên cao học và sinh viên các khối ngành kỹ thuật, kinh tế: Tiếp cận một cấu trúc nghiên cứu chuẩn mực từ việc thiết kế thang đo, quy trình xử lý dữ liệu với 236 mẫu khảo sát thực tế đến phương pháp chạy mô hình cấu trúc tuyến tính SEM trên AMOS.

Câu hỏi thường gặp

Yếu tố nào trong văn hóa an toàn có tác động mạnh nhất đến thái độ của người lao động?

Nghiên cứu chỉ ra rằng Cam kết của lãnh đạo là yếu tố có trọng số tác động cao nhất (hệ số khoảng 0,38). Khi ban giám đốc trực tiếp làm gương, coi trọng các biện pháp an toàn ngang bằng với mục tiêu sản lượng thì ý thức tự giác của công nhân vận hành tăng lên rõ rệt.

Hành vi công dân an toàn khác gì so với hành vi tuân thủ an toàn thông thường?

Hành vi tuân thủ là việc thực hiện đúng các quy định bắt buộc trong bản mô tả công việc. Trong khi đó, hành vi công dân an toàn là sự tự nguyện chủ động, ví dụ như nhắc nhở đồng nghiệp khi thấy họ thao tác sai hoặc đóng góp sáng kiến cải tiến quy trình vượt ngoài trách nhiệm được giao.

Vì sao luận văn sử dụng mô hình phương trình cấu trúc tuyến tính (SEM) thay vì hồi quy đa biến?

Kỹ thuật SEM trên AMOS cho phép phân tích đồng thời nhiều biến phụ thuộc và kiểm định toàn diện vai trò trung gian của thái độ an toàn. Phương pháp này cũng giúp kiểm soát triệt để sai số đo lường của 28 biến quan sát trong mẫu khảo sát 236 người, mang lại độ chính xác vượt trội.

Kết quả nghiên cứu này có thể áp dụng cho các ngành công nghiệp khác ngoài dầu khí không?

Hoàn toàn có thể áp dụng cho các ngành công nghiệp có mức độ rủi ro kỹ thuật cao như sản xuất hóa chất, khai thác khoáng sản, năng lượng tái tạo và xây dựng công nghiệp nặng. Các ngành này đều có chung đặc thù về sự phụ thuộc lớn vào tính kỷ luật thao tác của người lao động.

Doanh nghiệp cần làm gì để giảm thiểu hành vi sai sót cá nhân của kỹ sư vận hành?

Doanh nghiệp cần xây dựng môi trường tâm lý an toàn để người lao động thoải mái trao đổi về các lỗi kỹ thuật, đồng thời tổ chức định kỳ 40 giờ huấn luyện thực hành hàng năm nhằm giúp nhân sự phản xạ thuần thục trước các biến cố áp suất và nhiệt độ trong dây chuyền.

Kết luận

• Luận văn đã làm rõ và chứng minh thực nghiệm vai trò trung tâm của 5 thành tố văn hóa an toàn trong việc định hình thái độ và hành vi của người lao động ngành dầu khí.
• Phân tích mô hình SEM từ 236 mẫu khảo sát khẳng định thái độ an toàn giúp giảm từ 35% đến 40% hành vi sai sót cá nhân và tăng trên 50% hành vi công dân an toàn.
• Đóng góp học thuật quan trọng của công trình là lấp đầy khoảng trống nghiên cứu về cơ chế tác động tâm lý - hành vi trong lĩnh vực chế biến dầu khí tại Việt Nam.
• Doanh nghiệp cần khẩn trương triển khai 4 nhóm giải pháp theo lộ trình 2024 để nâng cao năng lực kiểm soát rủi ro và bảo vệ nguồn nhân lực kỹ thuật chất lượng cao.
• Các cấp quản lý và nhà nghiên cứu quan tâm có thể khai thác toàn bộ bộ thang đo và dữ liệu phân tích của luận văn để tối ưu hóa chiến lược phát triển bền vững cho tổ chức.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 Nghiên cứu này nhằm khám phá các yếu tố của văn hóa an toàn trong ngành dầu khí ảnh hưởng tới thái độ an toàn của người lao động trong ngành, kiểm tra vai trò của thái độ an toàn đến hành vi sai sót cá nhân và hành vi công dân an toàn. Trong chưong này, tác giả trình bày sự cần thiết của nghiên cứu, mục tiêu, phương pháp và phạm vi tiến hành nghiên cứu cũng như ý nghĩa và đóng góp của của nghiên cứu này. 8 CHƯƠNG 2 Cơ SỞ LÝ THUYẾT VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN cứu 2.1 Một số khái niệm cơ bản 2.1 Vân hóa an toàn Theo Remawi et al. (2011), thuật ngữ văn hóa an toàn được phát triển sau sự cố hạt nhân Chernobyl năm 1986.

Nhiều định nghĩa về văn hóa an toàn đã xuất hiện trong các tài liệu học thuật nghiên cứu về an toàn. Hầu hết các định nghĩa xuất hiện trong các ngành sản xuất, chế tạo, khai thác mỏ, hạt nhân. McDonald & Ryan (1992) cho rằng, văn hóa an toàn là tập hợp các niềm tin, chuẩn mực, thái độ, vai trò, và các hoạt động xã hội và kỹ thuật liên quan đến việc giảm thiểu sự tiếp xúc của nhân viên, người quản lý, khách hàng và công chúng với các điều kiện nguy hiểm hoặc có thể gây thương tích. Meshkati (1997) thì định nghĩa văn hóa an toàn là tập hợp các đặc điểm và thái độ của các tổ chức và cá nhân được thiết lập như một ưu tiên hàng đầu, tầm quan trọng của các đặc điểm này đảm bảo cho các vấn đề an toàn nhận được sự chú ý của nhà máy hạt nhân.

Ngoài ra, Cox & Flin (1998) cho rằng văn hóa an toàn của một tổ chức là sản phẩm bao gồm giá trị, thái độ, nhận thức, năng lực của cá nhân, nhóm, và các hành vi thể hiện sự cam kết, phong cách chuyên nghiệp của hệ thống quản lý sức khỏe và an toàn của tổ chức đó. Hầu hết định nghĩa văn hóa an toàn xuất phát từ các ngành công nghiệp ngoài ngành hàng không (ví dụ: điện hạt nhân, khai thác mỏ và sản xuất) (Reason, 1997). Tuy nhiên, Remawi et al. (2011) cho rằng có một số điểm tương đồng giữa các định nghĩa khác nhau này bất kể của ngành công nghiệp cụ thể.

Những điểm chung này bao gồm: - Văn hóa an toàn là một khái niệm được định nghĩa ở cấp nhóm hoặc cao hơn đề cập đến các giá trị được chia sẻ giữa tất cả các thành viên trong nhóm hoặc tổ chức. - Văn hóa an toàn quan tâm đến các vấn đề an toàn chính thức trong một tổ chức và liên quan chặt chẽ đến, nhưng không hạn chế, các hệ thống quản lý và giám sát - Văn hóa an toàn nhấn mạnh sự đóng góp của mọi người ở mọi cấp độ của một tổ chức. 9 - Văn hóa an toàn của một tổ chức có ảnh hưởng đến hành vi của các thành viên của tổ chức đó tại nơi làm việc. - Văn hóa an toàn thường được phản ánh trong hệ thống quản lý thưởng/phạt và hiệu suất an toàn.

- Văn hóa an toàn được phản ánh sự sẵn sàng phát triển của một tổ chức và học hỏi từ các sai sót, sự cố và tai nạn. - Văn hóa an toàn tương đối lâu dài, bền vững và có khả năng ít thay đổi (Westrum and Adamski, 1999). Theo Mohd Ariff et al. (2022), mô hình của speegle (2012) chỉ ra tám khía cạnh của văn hóa an toàn được nhóm lại theo mô hình như sơ đồ trong hình 2.

Tất cả các yếu tố của văn hóa an toàn được kết nối với nhau, và thành công của một yếu tố sẽ ảnh hưởng lớn đến cơ hội thành công của yếu tố khác, speegle (2012) đã điều tra và giải quyết các khía cạnh văn hóa an toàn nói trên trong bối cảnh của ngành dầu khí. Theo hình ảnh dưới đây, tất cả các khía cạnh của văn hóa an toàn được tập trung vào các nhân viên làm việc trong ngành dầu khí. Sự ưu tiên trong hoạt động quản trị công ty sẽ đặt ra sứ mệnh và mục tiêu của hoạt động vận hành, trong đó có các vấn đề liên quan đến an toàn và sức khỏe. Các mối quan tâm về các mối nguy và rủi ro được mô tả bởi các bên liên quan trong hoạt động vận hành trước khi đưa ra quyết định, đảm bảo một môi trường làm việc an toàn và lành mạnh (Speegle, 2012).1 Mô hình các thành phần của văn hóa an toàn của Speegle (2012) Nguồn: Speegle (2012) 2.2 Thái độ an toàn Theo Li et al.

(2020), thái độ an toàn đã được chứng minh là có hiệu quả trong việc cải thiện an toàn của nhân viên. Đặc biệt, thái độ an toàn là một loại hoạt động tâm lý, tiềm ẩn nhưng tác động, chi phối trực tiếp hành vi của con người. Thái độ an toàn được coi là sự phản ánh ổn định và tổng quát của người lao động đế làm việc an toàn, điều này có thể giúp nhận ra tầm quan trọng và tạo điều kiện thuận lợi cho việc thực hiện các chính sách an toàn, và thúc đẩy hơn nữa việc cam kết thực hiện các quy tắc, quy định về an toàn. Monazzam & Soltanzadeh (2009) nhận thấy rằng nếu người lao động quá lạc quan rằng sẽ không có tai nạn nào xảy ra với họ, họ có thể dễ gặp rủi ro và kết cục là bị thương.

Rau et al. (2020) đã chỉ ra rằng thái độ an toàn đã được chứng minh là có hiệu quả trong việc dự đoán tai nạn giao thông và nơi làm việc.3 Hành vì công dân an toàn Hofmann et al. (2003) và Hofmann & Morgeson (1999) lần đầu tiên chính thức đưa ra khái niệm về hành vi công dân an toàn. Cụ thể, đó là hành vi tự nguyện của nhân viên xây dựng nhằm đảm bảo hoạt động an toàn của các thành viên khác trong nhóm và đạt được các mục tiêu an toàn của dự án và tổ chức.

Người ta thấy rằng hành vi công dân an toàn rất quan trọng trong việc cải thiện hiệu suất an toàn của các nhóm làm việc và nhấn mạnh sự hỗ trợ lẫn nhau giữa các nhân viên, để nâng cao hiệu quả của tổ chức (Li et al. Trên co sở này, Didla et al. (2009a) xác định thêm hành vi công dân an toàn là hành vi giúp đỡ các thành viên khác trong nhóm cải thiện an toàn một cách tự phát bên ngoài công việc, tiếp tục được coi là một yếu tố tham gia quan trọng vào sự an toàn của các nhóm làm việc. Các hành vi không an toàn góp phần chủ yếu gây nên các tai nạn trong xây dựng, gia tăng hành vi an toàn giữa các nhóm là yếu tố cần thiết để giảm thiểu tai nạn.

Hofmann et al. (2003) đề xuất rằng hành vi của công dân an toàn là một cấu trúc đa chiều bao gồm cả việc giúp đỡ đồng nghiệp, đề xuất phưong án an toàn, ý thức trách nhiệm, tự giác trao đổi về an toàn, đạo đức công dân và tự thay đổi. Curcuruto & Griffin (2018) đã đề xuất một mô hình bốn chiều của hành vi công dân an toàn theo bối cảnh cụ thể của ngành công nghiệp hóa chất, cụ thể là quản lý an toàn, cam kết mạnh mẽ, tiếng nói an toàn và tâm lý tính sở hữu. Liu et al.

(2020) đề xuất thêm một mô hình bốn chiều của hành vi của công dân an toàn: đề xuất phương án an toàn, nhận thức trách nhiệm, tham gia tích cực và giúp đỡ đồng nghiệp.4 Hành vi sai sót cá nhân Sai sót của con người là yếu tố đầu tiên đo lường hiệu quả an toàn của nhân viên trong ngành xây dựng bên cạnh thái độ của chính nhân viên đối với hành vi vi phạm (Alrehaili, 2016). Hành vi không an toàn và lỗi của con người là những nguyên nhân quan trọng dẫn đến các sự cố nguy hiểm và thương tích nghề nghiệp. Ví dụ, Shin et al. (2015) ước tính rằng khoảng 88% sự cố tại nơi làm việc trong ngành xây dựng là do hành vi không an toàn, 10% là do điều kiện vật chất không an toàn và 2% do không lường trước được 12 các yếu tố hoặc 'Hành động của Chúa'.

Hầu hết các nhà nghiên cứu về an toàn dựa trên hành vi tập trung chủ yếu vào hành vi của người lao động mà có thể trực tiếp ngăn ngừa thưong tích tại nơi làm việc và cải thiện an toàn lao động (Hermann et al. Tuy nhiên, các nghiên cứu đó không tập trung chính vào hành vi cá nhân bởi vì trong một số trường hợp, các yếu tố trong tổ chức có góp phần vào các hành vi không an toàn và sai sót, trực tiếp dẫn đến thương tích (Jitwasinkul et al. í 5 Lý thuyết trao đểì xã hội Theo thuyết trao đổi xã hội (Blau, 1964), thì các hành vi tương tác xã hội là kết quả của một quá trình trao đổi. Mục đích của quá trình trao đổi là để tối đa hóa lợi ích và tối thiểu hóa cái giá phải trả.

Theo học thuyết này, con người ta thường cân nhắc những lợi ích và nguy cơ tiềm ẩn của các mối quan hệ xã hội. Hầu hết các mối quan hệ, ở một mức độ nhất định, đều được hình thành từ việc cho- nhận. Nhưng điều này không có nghĩa là tất cả mối quan hệ đều ngang bằng nhau. Thuyết trao đổi xã hội cho rằng chính việc con người ta cân đo đong đếm những lợi ích và những cái giá phải trả cho từng mối quan hệ sẽ xác định liệu một kết nối xã hội nào đó có được tiếp tục hay không.

Cái giá phải trả ở đây là những thứ được coi là tiêu cực với một cá nhân nào đó như việc phải đầu tư thời gian, tiền bạc và công sức vào một mối quan hệ. Lợi ích là những thứ mà cá nhân một người có được từ mối quan hệ như niềm vui, tình bạn, sự đồng hành và hỗ trợ xã hội. Thuyết trao đổi xã hội cho rằng, về bản chất, con người sẽ tiếp nhận lợi ích và gạt bỏ đi những cái giá tiêu cực để xác định mối quan hệ đó xứng đáng được gìn giữ tới đâu. Những mối quan hệ tích cực là những mối quan hệ mà ở đó lợi ích nhiều hơn những cái giá phải trả; ngược lại, những mối quan hệ tiêu cực xuất hiện khi cái giá phải trả lớn hơn lợi ích.

Phân tích lợi ích-giá phải trả đóng vai trò quan trọng trong quá trình trao đổi xã hội, nhưng mong đợi từ xã hội cũng đóng vào trò không kém cạnh.