Luận văn thạc sĩ sự ảnh hưởng của việc nắm giữ tiền mặt lên hiệu quả hoạt động và giá trị của các doanh nghiệp tại việt nam giai đoạn 2009 2012

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu sự ảnh hưởng của việc nắm giữ tiền mặt lên hiệu quả hoạt động và giá trị của các doanh nghiệp tại, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất

• Tác giả: Hà Thị Thanh Xuân
• Người hướng dẫn: Tiến Sĩ Lê Thị Khoa Nguyên
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài Chính – Ngân Hàng
• Đề tài: Ảnh Hưởng Của Tiền Mặt Đến Hiệu Quả Và Giá Trị Doanh Nghiệp Việt Nam (2009-2012)
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU
• 1.1. Lý do chọn đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.3. Nguồn dữ liệu – Mô hình - Phương pháp nghiên cứu
• 1.4. Nội dung nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN LÝ THUYẾT VÀ KẾT QUẢ CÁC NGHIÊN CỨU TRƯỚC ĐÂY
• 2.1. Tổng quan lý thuyết
• 2.2. Động cơ nắm giữ tiền mặt của doanh nghiệp
• 2.2.1. Động cơ giao dịch
• 2.2.2. Động cơ dự phòng
• 2.2.3. Động cơ đại diện
• 2.2.4. Động cơ tín hiệu
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu

Tiền mặt đóng vai trò quan trọng trong hoạt động của doanh nghiệp. Nghiên cứu này nhằm tìm hiểu ảnh hưởng của tiền mặt đến hiệu quả doanh nghiệp và giá trị doanh nghiệp tại Việt Nam trong giai đoạn 2009-2012. Mục tiêu chính là xác định các yếu tố tác động đến việc nắm giữ tiền mặt và mối quan hệ giữa việc nắm giữ tiền mặt với hiệu quả hoạt động và giá trị doanh nghiệp. Các nghiên cứu trước đây đã chỉ ra rằng tỷ lệ nắm giữ tiền mặt có thể ảnh hưởng đến khả năng thanh toán và quyết định đầu tư của doanh nghiệp. Do đó, việc phân tích các yếu tố như quy mô doanh nghiệp, tỷ lệ nợ, và dòng tiền là cần thiết để hiểu rõ hơn về quản lý tiền mặt trong bối cảnh kinh tế Việt Nam.

II. Tổng quan lý thuyết

Nghiên cứu về tiền mặt đã chỉ ra nhiều lý thuyết liên quan đến động cơ nắm giữ tiền mặt của doanh nghiệp. Các lý thuyết này bao gồm lý thuyết đánh đổi, lý thuyết trật tự phân hạng và lý thuyết dòng tiền tự do. Theo lý thuyết đánh đổi, doanh nghiệp cần cân nhắc giữa chi phí nắm giữ tiền mặt và lợi ích từ việc có sẵn tiền mặt để đầu tư. Lý thuyết trật tự phân hạng cho rằng doanh nghiệp sẽ ưu tiên sử dụng nguồn vốn nội bộ trước khi tìm kiếm nguồn vốn bên ngoài. Cuối cùng, lý thuyết dòng tiền tự do nhấn mạnh rằng việc nắm giữ tiền mặt có thể dẫn đến các quyết định đầu tư không hiệu quả. Những lý thuyết này cung cấp nền tảng cho việc phân tích hiệu suất tài chính và giá trị doanh nghiệp trong nghiên cứu này.

III. Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng dữ liệu bảng từ 131 công ty niêm yết trên Sở giao dịch chứng khoán TP. Hồ Chí Minh trong giai đoạn 2009-2012. Mô hình hồi quy Pooled OLS, Fixed Effects và Fama-Macbeth được áp dụng để phân tích mối quan hệ giữa tiền mặt và hiệu quả hoạt động. Các biến độc lập như tỷ lệ đòn bẩy, quy mô doanh nghiệp và dòng tiền được đưa vào mô hình để đánh giá tác động của chúng đến lượng tiền mặt nắm giữ. Kết quả hồi quy sẽ giúp xác định liệu việc nắm giữ tiền mặt có thực sự ảnh hưởng đến giá trị doanh nghiệp hay không.

IV. Kết quả nghiên cứu

Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng tỷ lệ đòn bẩy và vốn lưu động ròng có tác động ngược chiều đến lượng tiền mặt nắm giữ. Ngược lại, dòng tiền thuần từ hoạt động kinh doanh và hiệu quả tài chính có tương quan dương với lượng tiền mặt. Tuy nhiên, không có đủ bằng chứng cho thấy việc nắm giữ tiền mặt có tác động rõ rệt đến giá trị doanh nghiệp. Chỉ có doanh nghiệp có cơ hội đầu tư ở mức trung bình mới cho thấy mối liên hệ tích cực giữa việc nắm giữ tiền mặt và hiệu quả hoạt động. Điều này cho thấy rằng quản lý tài sản và chiến lược tài chính là rất quan trọng trong việc tối ưu hóa hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp.

V. Kết luận

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc nắm giữ tiền mặt có ảnh hưởng đến hiệu quả doanh nghiệp và giá trị doanh nghiệp trong một số trường hợp nhất định. Các doanh nghiệp cần có chiến lược quản lý tiền mặt hợp lý để tối ưu hóa hiệu suất tài chính. Khuyến nghị cho các doanh nghiệp Việt Nam là nên cân nhắc kỹ lưỡng trong việc nắm giữ tiền mặt để tránh các chi phí phát sinh không cần thiết. Hạn chế của nghiên cứu là chưa xem xét đầy đủ các yếu tố bên ngoài có thể ảnh hưởng đến quyết định nắm giữ tiền mặt. Hướng nghiên cứu tiếp theo có thể mở rộng ra các yếu tố này để có cái nhìn toàn diện hơn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong giai đoạn 2009 – 2012, các doanh nghiệp Việt Nam đã trải qua nhiều biến động kinh tế do ảnh hưởng của khủng hoảng tài chính toàn cầu 2007-2008. Theo số liệu thu thập từ 131 công ty phi tài chính niêm yết trên Sở Giao dịch Chứng khoán Thành phố Hồ Chí Minh (HoSE), tỷ lệ nắm giữ tiền mặt trung bình đạt khoảng 10.48% tổng tài sản, cao hơn mức 8.61% của các doanh nghiệp phi tài chính tại Pakistan và tương đương với mức 9.9% của các doanh nghiệp tại Vương quốc Anh trong giai đoạn 1995-1999. Tỷ lệ này có xu hướng giảm nhẹ từ 11.5% năm 2009 xuống còn 9% năm 2012, phản ánh sự ảnh hưởng của môi trường kinh tế khó khăn đến chính sách quản lý tiền mặt của doanh nghiệp.

Vấn đề nghiên cứu tập trung vào việc xác định các nhân tố tác động đến lượng tiền mặt mà doanh nghiệp nắm giữ, đồng thời đánh giá ảnh hưởng của việc nắm giữ tiền mặt đến hiệu quả hoạt động và giá trị doanh nghiệp. Mục tiêu cụ thể gồm: (1) nhận diện các yếu tố đặc trưng của doanh nghiệp ảnh hưởng đến việc nắm giữ tiền mặt; (2) phân tích tác động của lượng tiền mặt nắm giữ đến hiệu quả hoạt động (đo bằng ROA) và giá trị doanh nghiệp (đo bằng PBR) theo các mức độ cơ hội đầu tư khác nhau. Phạm vi nghiên cứu là 131 công ty phi tài chính niêm yết trên HoSE trong giai đoạn 2009-2012, với dữ liệu bảng gồm 524 quan sát.

Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc cung cấp cơ sở khoa học cho các doanh nghiệp Việt Nam trong việc quản lý tiền mặt hiệu quả, từ đó nâng cao hiệu quả hoạt động và giá trị doanh nghiệp trong bối cảnh kinh tế biến động. Các chỉ số như tỷ lệ nắm giữ tiền mặt, ROA, PBR được sử dụng làm metrics đánh giá chính.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên ba lý thuyết kinh tế tài chính chủ đạo:

• Lý thuyết đánh đổi (Trade-off Theory): Doanh nghiệp cân bằng giữa lợi ích của việc giữ tiền mặt (giảm rủi ro kiệt quệ tài chính, tăng khả năng đầu tư) và chi phí cơ hội (lợi nhuận bị mất khi không đầu tư vào tài sản sinh lời). Lượng tiền mặt tối ưu được xác định dựa trên sự cân bằng này.

• Lý thuyết trật tự phân hạng (Pecking Order Theory): Doanh nghiệp ưu tiên sử dụng nguồn tài trợ nội bộ trước khi huy động vốn bên ngoài do chi phí bất cân xứng thông tin. Tiền mặt được xem như bộ đệm giữa lợi nhuận giữ lại và nhu cầu đầu tư.

• Lý thuyết dòng tiền mặt tự do (Free Cash Flow Theory): Các nhà quản lý có thể giữ tiền mặt để phục vụ lợi ích cá nhân, dẫn đến chi phí đại diện và giảm giá trị doanh nghiệp. Doanh nghiệp có cơ hội tăng trưởng cao thường giữ nhiều tiền mặt hơn do chi phí đại diện lớn hơn.

Các khái niệm chính bao gồm: tỷ lệ nắm giữ tiền mặt (LIQ), cơ hội đầu tư (MTB), quy mô doanh nghiệp (RSIZE), tỷ lệ đòn bẩy (LEV), dòng tiền mặt hoạt động (OCF), vốn lưu động ròng (NWC), chi tiêu vốn (CAPEX), lưu chuyển tiền thuần từ hoạt động đầu tư (ICF) và tài chính (FIN), tính biến động dòng tiền (VAROCF), hiệu quả hoạt động (ROA), giá trị doanh nghiệp (PBR).

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu chính là báo cáo tài chính cuối năm của 131 công ty phi tài chính niêm yết trên HoSE trong giai đoạn 2009-2012, với tổng cộng 524 quan sát. Dữ liệu được thu thập từ các trang web uy tín như cafef.vn, vnexpress.net và báo cáo thường niên của HoSE. Biến dòng tiền mặt hoạt động được lấy từ năm 2007 để tính biến động dòng tiền trong 3 năm.

Phương pháp phân tích bao gồm:

• Thống kê mô tả: Trình bày các chỉ số trung bình, độ lệch chuẩn, giá trị tối đa và tối thiểu của các biến.

• Phân tích ma trận tương quan: Kiểm tra mối quan hệ giữa các biến độc lập và biến phụ thuộc, đồng thời phát hiện đa cộng tuyến.

• Mô hình hồi quy: Sử dụng các phương pháp hồi quy dữ liệu bảng gồm Pooled OLS (với biến giả năm và ngành), mô hình ảnh hưởng cố định (FEM), mô hình ảnh hưởng ngẫu nhiên (REM) và hồi quy Fama-Macbeth để phân tích các nhân tố tác động đến lượng tiền mặt nắm giữ và tác động của tiền mặt đến hiệu quả hoạt động và giá trị doanh nghiệp.

• Kiểm định lựa chọn mô hình: Sử dụng kiểm định F, Breusch-Pagan và Hausman để xác định mô hình phù hợp nhất cho từng nhóm doanh nghiệp theo mức độ cơ hội đầu tư (thấp, trung bình, cao).

Timeline nghiên cứu tập trung vào giai đoạn 2009-2012, với dữ liệu bổ sung từ 2007 để tính biến động dòng tiền.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tỷ lệ nắm giữ tiền mặt trung bình: Khoảng 10.48% tổng tài sản, với mức cao nhất 23.9% thuộc ngành nông nghiệp, lâm nghiệp và thủy sản, thấp nhất 2.4% ở ngành dịch vụ vui chơi và giải trí. Tỷ lệ này giảm từ 11.5% năm 2009 xuống 9% năm 2012.

2. Các nhân tố tác động đến lượng tiền mặt nắm giữ:

   • Tỷ lệ đòn bẩy (LEV) và vốn lưu động ròng (NWC) có tác động ngược chiều đến lượng tiền mặt, phù hợp với lý thuyết đánh đổi và trật tự phân hạng.
   • Dòng tiền thuần hoạt động (OCF), tính biến động dòng tiền (VAROCF), hiệu quả hoạt động tài chính (FIN) và lưu chuyển tiền thuần từ hoạt động đầu tư (ICF) có tương quan dương với lượng tiền mặt nắm giữ.
   • Quy mô doanh nghiệp (RSIZE) có mối quan hệ ngược chiều với lượng tiền mặt.

3. Ảnh hưởng của nắm giữ tiền mặt đến hiệu quả hoạt động và giá trị doanh nghiệp:

   • Không có bằng chứng rõ ràng cho thấy việc nắm giữ tiền mặt ảnh hưởng tích cực đến giá trị doanh nghiệp chung.
   • Doanh nghiệp có cơ hội đầu tư ở mức trung bình cho thấy mối quan hệ dương giữa lượng tiền mặt nắm giữ và hiệu quả hoạt động (ROA).
   • Mô hình không có ý nghĩa thống kê đối với nhóm doanh nghiệp có cơ hội đầu tư cao hoặc thấp.

4. So sánh với các nghiên cứu quốc tế: Kết quả tương đồng với nghiên cứu của Shinada Naoki (2012) tại Nhật Bản, cho thấy tác động của tiền mặt đến hiệu quả hoạt động phụ thuộc vào mức độ cơ hội đầu tư.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của các phát hiện có thể giải thích như sau: Doanh nghiệp có tỷ lệ đòn bẩy cao thường ít giữ tiền mặt do ưu tiên sử dụng nguồn vốn vay, trong khi vốn lưu động ròng có thể thay thế cho tiền mặt trong thanh toán ngắn hạn. Dòng tiền hoạt động và biến động dòng tiền cao thúc đẩy doanh nghiệp giữ nhiều tiền mặt để phòng ngừa rủi ro thanh khoản. Hiệu quả hoạt động tài chính và hoạt động đầu tư tích cực cũng tạo điều kiện cho doanh nghiệp tích trữ tiền mặt.

Việc không tìm thấy tác động rõ ràng của tiền mặt đến giá trị doanh nghiệp có thể do chi phí đại diện và rủi ro quản lý tiền mặt không hiệu quả, đặc biệt trong bối cảnh kinh tế mới nổi như Việt Nam. Mối quan hệ tích cực giữa tiền mặt và hiệu quả hoạt động chỉ rõ ràng ở nhóm doanh nghiệp có cơ hội đầu tư trung bình, cho thấy tiền mặt được sử dụng hiệu quả trong đầu tư và hoạt động kinh doanh.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tỷ lệ nắm giữ tiền mặt theo năm và ngành, bảng ma trận tương quan các biến, cùng bảng kết quả hồi quy chi tiết cho từng mô hình và nhóm doanh nghiệp.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tối ưu hóa quản lý tiền mặt: Doanh nghiệp cần xây dựng chính sách quản lý tiền mặt phù hợp với quy mô và cơ hội đầu tư, nhằm duy trì tỷ lệ tiền mặt hợp lý, tránh giữ quá nhiều gây chi phí cơ hội hoặc quá ít gây rủi ro thanh khoản. Thời gian thực hiện: 1-2 năm; Chủ thể: Ban lãnh đạo doanh nghiệp.

2. Tăng cường dự báo dòng tiền: Áp dụng các công cụ phân tích tài chính để dự báo chính xác dòng tiền hoạt động và biến động dòng tiền, từ đó điều chỉnh lượng tiền mặt nắm giữ phù hợp. Thời gian: 6-12 tháng; Chủ thể: Phòng tài chính kế toán.

3. Đa dạng hóa nguồn vốn: Giảm tỷ lệ đòn bẩy bằng cách cân đối nguồn vốn vay và vốn chủ sở hữu, giúp giảm áp lực giữ tiền mặt dự phòng quá mức. Thời gian: 2-3 năm; Chủ thể: Ban quản trị và bộ phận tài chính.

4. Tăng cường giám sát và minh bạch: Cải thiện cơ chế giám sát nội bộ để hạn chế chi phí đại diện trong quản lý tiền mặt, nâng cao hiệu quả sử dụng tiền mặt và gia tăng giá trị doanh nghiệp. Thời gian: 1 năm; Chủ thể: Hội đồng quản trị, Ban kiểm soát.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Ban lãnh đạo doanh nghiệp: Nhận diện các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý tiền mặt, từ đó xây dựng chiến lược tài chính phù hợp nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động và giá trị doanh nghiệp.

2. Chuyên viên tài chính kế toán: Áp dụng các mô hình phân tích và phương pháp hồi quy để đánh giá chính sách tiền mặt, dự báo dòng tiền và đề xuất các giải pháp quản lý tài chính hiệu quả.

3. Nhà đầu tư và cổ đông: Hiểu rõ tác động của việc nắm giữ tiền mặt đến hiệu quả hoạt động và giá trị doanh nghiệp, từ đó đưa ra quyết định đầu tư chính xác hơn.

4. Nhà nghiên cứu và sinh viên ngành tài chính – ngân hàng: Tham khảo phương pháp nghiên cứu, mô hình lý thuyết và kết quả thực nghiệm trong bối cảnh kinh tế Việt Nam, làm cơ sở cho các nghiên cứu tiếp theo.

Câu hỏi thường gặp

1. Việc nắm giữ tiền mặt có ảnh hưởng như thế nào đến hiệu quả hoạt động doanh nghiệp?
   Nghiên cứu cho thấy doanh nghiệp có cơ hội đầu tư ở mức trung bình giữ nhiều tiền mặt sẽ có hiệu quả hoạt động cao hơn, đo bằng ROA. Tuy nhiên, với doanh nghiệp có cơ hội đầu tư thấp hoặc cao, mối quan hệ này không rõ ràng.

2. Những yếu tố nào tác động mạnh nhất đến lượng tiền mặt doanh nghiệp nắm giữ?
   Tỷ lệ đòn bẩy và vốn lưu động ròng có tác động ngược chiều, trong khi dòng tiền hoạt động, biến động dòng tiền và lưu chuyển tiền thuần từ hoạt động đầu tư, tài chính có tác động cùng chiều đến lượng tiền mặt.

3. Tại sao doanh nghiệp lớn lại giữ ít tiền mặt hơn doanh nghiệp nhỏ?
   Doanh nghiệp lớn thường có khả năng tiếp cận nguồn vốn bên ngoài dễ dàng hơn và đa dạng hóa nguồn tài trợ, nên ít cần giữ tiền mặt dự phòng so với doanh nghiệp nhỏ.

4. Có tồn tại mức tiền mặt tối ưu cho doanh nghiệp không?
   Nghiên cứu cho thấy mức tiền mặt tối ưu tồn tại khi cân bằng giữa lợi ích và chi phí của việc giữ tiền mặt, tuy nhiên mức này có thể khác nhau tùy ngành và đặc điểm doanh nghiệp.

5. Làm thế nào để doanh nghiệp cải thiện quản lý tiền mặt hiệu quả?
   Doanh nghiệp nên áp dụng các công cụ dự báo dòng tiền, đa dạng hóa nguồn vốn, xây dựng chính sách tiền mặt phù hợp với cơ hội đầu tư và tăng cường giám sát nội bộ để giảm chi phí đại diện.

Kết luận

• Tỷ lệ nắm giữ tiền mặt trung bình của các doanh nghiệp phi tài chính niêm yết trên HoSE giai đoạn 2009-2012 là khoảng 10.48%, với sự biến động theo ngành và thời gian.
• Các yếu tố như tỷ lệ đòn bẩy, vốn lưu động ròng, dòng tiền hoạt động và biến động dòng tiền có ảnh hưởng đáng kể đến lượng tiền mặt nắm giữ.
• Việc nắm giữ tiền mặt có tác động tích cực đến hiệu quả hoạt động chỉ ở nhóm doanh nghiệp có cơ hội đầu tư trung bình, không rõ ràng với các nhóm khác.
• Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học cho doanh nghiệp Việt Nam trong việc quản lý tiền mặt nhằm nâng cao hiệu quả và giá trị doanh nghiệp.
• Các bước tiếp theo bao gồm áp dụng các giải pháp quản lý tiền mặt, tăng cường dự báo dòng tiền và đa dạng hóa nguồn vốn để tối ưu hóa hiệu quả tài chính doanh nghiệp.

Hành động ngay hôm nay để cải thiện chính sách quản lý tiền mặt sẽ giúp doanh nghiệp tận dụng tối đa nguồn lực tài chính, gia tăng sức cạnh tranh và phát triển bền vững trong tương lai.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Giới thiệu Chương 2: Tổng quan các lý thuyết và kết quả nghiên cứu trước đây Chương 3: Phương pháp nghiên cứu Chương 4: Kết quả nghiên cứu: Chương 5: Kết luận 123doc 8 CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN LÝ THUYẾT VÀ KẾT QUẢ CÁC NGHIÊN CỨU TRƯỚC ĐÂY Nắm giữ tiền mặt là một chủ đề không quá mới mẻ trong các nghiên cứu về doanh nghiệp. Nhiều nghiên cứu cho rằng doanh nghiệp có nhiều động cơ nắm giữ tiền mặt, có thể là do các điều kiện quản lý doanh nghiệp, hạn chế tài chính hay do tài trợ bên ngoài tốn kém. Ngoài ra, một số nghiên cứu cũng đã chứng minh mối quan hệ giữa việc nắm giữ tiền mặt đối với hiệu quả hoạt động và giá trị doanh nghiệp. Nội dung của phần này sẽ trình bày lại các lý thuyết cũng như kết quả nghiên cứu thực nghiệm của nhiều tác giả nhằm làm cơ sở cho đề tài và cũng giúp cho chúng ta có cái nhìn khái quát về việc nắm giữ tiền mặt của các doanh nghiệp và những tác động của nó đối với hiệu quả hoạt động và giá trị của doanh nghiệp.

Tổng quan lý thuyết: 2. Động cơ nắm giữ tiền mặt của doanh nghiệp: Lượng tiền mặt nắm giữ đóng vai trò rất quan trọng với một doanh nghiệp vì nó cung cấp khả năng thanh toán bằng tiền mặt của doanh nghiệp. Lượng tiền mặt công ty nắm giữ được hiểu là tiền mặt và các khoản tương đương tiền như tiền gửi ngân hàng, các chứng khoán, trái phiếu ngắn hạn có khả năng quy đổi thành tiền nhanh (Ferreira & Vilela, 2004) (Opler, Pinkowitz, Stulz, & William, 1999) (Bates, Kahle, & Stulze, 2009). Việc nắm giữ tiền mặt có những thuận lợi nhất định.

Theo Chen và Chuang (2009), các công ty có xu hướng nắm giữ nhiều tiền mặt nhằm giảm chi phí giao dịch và ngăn chặn các tổn thất cho việc đầu tư kém do thiếu nguồn quỹ để thực hiện. Mỗi doanh nghiệp có những lý do rất khác nhau để nắm giữ tiền mặt, và theo các nghiên cứu trước đây thì có 4 động cơ chính như sau để một doanh nghiệp nắm giữ tiền: - Động cơ giao dịch: Vì tiền là phương tiện trao đổi nên các doanh nghiệp cần có tiền để tiến hành các giao dịch hằng ngày, Doanh nghiệp cần tiền mặt để chi trả cho các hoạt động kinh doanh của mình (Opler và các cộng sự, 1999), (Damodaran, 2008), (Bates và các cộng sự, 2009), (Custodio, Ferreira, và Raposo, 2005). Tuy nhiên, nhu cầu tiền mặt tại các doanh nghiệp thì không giống nhau. Các doanh nghiệp hoạt động trong các ngành sản xuất phần mềm và dịch vụ, giải trí và truyền thống thường không bị đòi hỏi về chi tiêu vốn nhiều như các công ty trong các ngành thâm dụng vốn như các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực công nghiệp nặng, sản xuất đòi hỏi phải đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị, dây chuyền và nguyên vật liệu sản xuất (Custodio, Ferreira, và Raposo, 2005).

- Động cơ dự phòng: Ngoài việc giữ tiền để tiến hành các giao dịch hàng ngày, các doanh nghiệp còn có nhu cầu dự trữ tiền cho các nhu cầu chi tiêu bất ngờ trong tương lai. Theo Ferreira và Vilela và Raposo (2004) thì doanh nghiệp nắm giữ tiền mặt để tài trợ cho các hoạt động tài chính hay đầu tư khi các nguồn lực tài chính không có sẵn hoặc có chi phí rất cao. Mỗi doanh nghiệp sẽ có nhu cầu nắm 123doc 10 giữ tiền mặt cho mục tiêu dự phòng khác nhau tùy theo từng tình huống khác nhau. Trong nền kinh tế không ổn định, các doanh nghiệp nên nắm giữ nhiều tiền mặt hơn để đảm bảo có đủ khả năng chi trả khi cần thiết.

Và theo nghiên cứu của Damodaran, 2008 thì các doanh nghiệp trong một nền kinh tế có nhiều cú sốc thì có xu hướng nắm giữ nhiều tiền mặt. Chi phí của việc nắm giữ tiền mặt chủ yếu là chi phí cơ hội của vốn được đầu tư vào các loại tài sản có tính thanh khoản cao (Custodio, Ferreira, Raposo, 2005). - Động cơ đại diện: Các nhà quản lý có thể quyết định công ty sẽ giữ lại tiền mặt hay chi trả cổ tức cho các cổ đông.Các nhà quản lý muốn giữ tiền mặt hơn là chia nó cho các cổ đông (Jesen, 1986). Các nhà quản lý có thể gia tăng các khoản quỹ để nắm giữ tiền mặt.

Một số nghiên cứu thực nghiệm đã kiểm chứng rằng các doanh nghiệp nắm giữ nhiều tiền mặt thì có xu hướng tiêu nhiều tiền để tiến hành nhiều phi vụ thâu tóm các công ty khác ( Harford, 1999). Hơn thế nữa, nghiên cứu của Blanchard và cộng sự (1994) đã tìm thấy các dẫn chứng cho thấy các doanh nhiệp trong một thời gian không chi trả cổ tức cho cổ đông, nếu họ không đầu tư vào các phi vụ thâu tóm thì cũng đầu tư tiền mặt dàn trải vào nhiều hoạt động khác, thậm chí là bất kể tỷ suất sinh lợi của các khoản đầu tư này. Và các cổ đông cũng có thể gây sức ép đối với các nhà quản lý để tránh việc đầu tư tiền mặt dàn trải và không hiệu quả bằng cách yêu cầu họ thanh toán các nghĩa vụ nợ, chi phí lãi vay hay các khoản nợ lớn thay vì sử dụng tiền mặt để mua cổ phiếu quỹ (Jensen, 1986) - Động cơ tín hiệu: Do có sự bất cân xứng thông tin giữa những nhà quản lý và các cổ đông nên các nhà quản lý sẽ phát một tín hiệu về triển vọng của công ty đối với các nhà đầu tư thông qua chính sách chi trả cổ tức của họ. Các nhà quản lý có xu hướng thực hiện động tác giả chi trả các khoản lãi vay và do đó sẽ giữ lại tiền mặt trong bối cảnh triển vọng của công ty đang tốt để có thể chi trả cổ tức trong giai đoạn khó khăn của công ty nhằm để phát tín hiệu tốt đánh lừa nhà đầu tư (Al-Najjar & Belghitar, 2011).

Và theo Harford và các đồng nghiệp (2008) thì việc chi trả cổ tức có tín hiệu tín cực hơn là việc doanh nghiệp mua cổ phiếu quỹ bằng tiền mặt bởi lẽ chi trả cổ tức phát một tín hiệu của một cam kết rằng cổ tức sẽ có thể được trả 123doc 11 nhiều hơn trong tương lai, trong khi đó, mua lại cổ phiếu quỹ được xem là một sự kiện của năm nay, không được tiếp diễn trong năm tới. Với hai động cơ đầu thì sẽ được giải thích cụ thể hơn với lý thuyết đánh đổi và lý thuyết trật tự phân hạng trong nội dung bài đề tài. Lý thuyết đánh đổi: Phần trên đã cho chúng ta cái nhìn toàn vẹn về các động cơ nắm giữ tiền mặt của doanh nghiệp. Và phần này sẽ đi sâu về ba lý thuyết chính để phân tích cơ sở lý luận của việc nắm giữ tiền mặt của các doanh nghiệp.

Trên cơ sở đó tìm ra các biến có tác động đến việc nắm giữ tiền mặt của doanh nghiệp cho phần sau. Doanh nghiệp có thể tài trợ bằng cách vay nợ hay giữ lại tiền mặt, và dù bằng cách nào thì chúng đều có mặt lợi và chi phí của nó. Với lý thuyết đánh đổi, hay còn gọi là mô hình chi phí giao dịch của Opler và cộng sự (1999) thì doanh nghiệp có thể xác định một mức nắm giữ tiền mặt bằng cách cân bằng chi phí biên của việc nắm giữ tài sản có tính thanh khoản cao và lợi nhuận biên của việc nắm giữ tiền mặt. Lợi nhuận biên của việc nắm giữ tiền mặt sẽ làm giảm khả năng kiệt quệ tài chính, cho phép doanh nghiệp thực hiện đầu tư tối ưu, tránh các chi phí phát sinh của việc tài trợ từ bên ngoài hay thanh lý các tài sản của doanh nghiệp.

Bởi vì doanh nghiệp hoạt động trong một thị trường không hoàn hảo (chủ yếu là do bất cân xứng thông tin) nên doanh nghiệp gặp khó khăn trong việc tiếp cận thị trường vốn hoặc chịu nhiều chi phí của việc tài trợ từ bên ngoài. Chi phí biên của việc nắm giữ tiền mặt là chi phí cơ hội của việc nắm giữ tiền mặt khi nó mang lại ít lợi ích hơn là thực hiện đầu tư trong một điều kiện rủi ro ngang nhau (Opler và cộng sự, 1999) (Ferreira & Vilela, 2004). Doanh nghiệp cần tiền mặt để đáp ứng nhu cầu chi tiêu của họ, do đó họ cần nguồn tài trợ bên ngoài từ thị trường vốn hoặc sẽ thanh lý tài sản. Do thị trường vốn là không hoàn hảo nên chi phí giao dịch có thể được tránh bằng cách nắm giữ một mức tối ưu tiền mặt.

Lý thuyết trật tự phân hạng: Lý thuyết trật tự phân hạng của Myers và Majluf (1984) cho rằng các nhà quản lý có thể quyết định thứ tự tài trợ vốn sao cho giảm tối thiểu chi phí bất cân xứng thông tin và các chi phí tài chính khác. Lý thuyết này có hàm ý rằng các doanh nghiệp thích tài trợ nội bộ hơn. Các giám đốc điều chỉnh tỷ lệ chi trả cổ tức để tránh việc bán cổ phần thường ra bên ngoài nhằm tránh các thay đổi lớn trong số lượng cổ phần. Nếu có tài trợ từ bên ngoài, Myers cho rằng các chứng khoán an toàn nhất nên được phát hành trước.

Cụ thể nợ thường là chứng khoán đầu tiên được phát hành và vốn cổ phần bán ra bên ngoài là giải pháp cuối cùng. Tuy nhiên Myers và Majluf cũng cho rằng sẽ không có một mức độ nắm giữ tiền mặt nào tối ưu, nhưng việc nắm giữ tiền mặt nên đóng vai trò là vật đệm giữa việc giữ lại lợi nhuận và các nhu cầu đầu tư. Lý thuyết Dòng tiền mặt tự do: Lý thuyết Dòng tiền mặt tự do cho rằng các nhà quản lý nắm giữ tiền mặt để phục vụ cho lợi ích của họ, do đó gia tăng mâu thuẫn giữa nhà đầu tư và những người quản lý công ty. Lý thuyết Dòng tiền mặt tự do còn nêu bật lên chi phí đại diện trong nắm giữ tiền mặt của doanh nghiệp.

Những công ty với cơ hội tăng trưởng cao thì có chi phí đại diện cao, do đó, để chủ động trong nguồn vốn, họ sẽ có khuynh hướng dự trữ thêm tiền mặt. Nếu có xung đột giữa ban quản trị và cổ đông, ban quản trị có khuynh hướng dự trữ càng nhiều tiền mặt nếu có thể để theo đuổi mục tiêu của họ. Tiền mặt có thể được chi trả cho lợi nhuận, nhưng cũng có thể cho những dự án mà nhà đầu tư không sẵn sàng huy động vốn nữa. Hơn nữa, ban quản trị cũng có thể nắm giữ tiền mặt bởi vì không thích rủi ro.