Nghiên Cứu Ảnh Hưởng Của Quản Trị Lợi Nhuận Đến Tỷ Suất Sinh Lợi Trên Cổ Phiếu

Nghiên cứu ảnh hưởng của quản trị lợi nhuận đến tỷ suất sinh lợi trên cổ phiếu các công ty chế biến lương thực thực phẩm niêm yết.

• Tác giả: Lê Thị Hồng Khánh
• Người hướng dẫn: PGS. Đường Nguyên Hưng
• Trường học: Đại học Đà Nẵng
• Chuyên ngành: Kế toán
• Đề tài: Ảnh Hưởng Của Quản Trị Lợi Nhuận Đến Tỷ Suất Sinh Lợi Trên Cổ Phiếu Tại Các Công Ty Chế Biến Lương Thực
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Đà Nẵng

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 0.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 0.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 0.4. Phương pháp nghiên cứu
• 0.5. Bố cục đề tài
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ ẢNH HƯỞNG CỦA QUẢN TRỊ LỢI NHUẬN ĐẾN TỶ SUẤT SINH LỢI TRÊN CỔ PHIẾU
• 1.1. TỔNG QUAN VỀ QUẢN TRỊ LỢI NHUẬN
• 1.1.1. Khái niệm quản trị lợi nhuận
• 1.1.2. Cơ sở lý thuyết của quản trị lợi nhuận
• 1.1.3. Mục đích của quản trị lợi nhuận
• 1.1.4. Các mô hình nhận diện hành vi quản trị lợi nhuận
• 1.2. TỶ SUẤT SINH LỢI TRÊN CỔ PHIẾU
• 1.2.1. Đo lường tỷ suất sinh lợi trên cổ phiếu
• 1.2.2. Mối quan hệ giữa hành vi quản trị lợi nhuận và mức sinh lợi trên cổ phiếu
• 1.3. CÁC NGHIÊN CỨU TRƯỚC ĐÂY VỀ MỐI QUAN HỆ CỦA QUẢN TRỊ LỢI NHUẬN ĐẾN TỶ SUẤT SINH LỢI TRÊN CỔ PHIẾU VÀ CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN TỶ SUẤT SINH LỢI TRÊN CỔ PHIẾU
• 1.3.1. Các nghiên cứu về ảnh hưởng của hành vi quản trị lợi nhuận đến tỷ suất sinh lợi trên cổ phiếu
• 1.3.2. Các nghiên cứu về các nhân tố ảnh hưởng đến Tỷ suất sinh lợi trên cổ phiếu
• 2. CHƯƠNG 2: THIẾT KẾ NGHIÊN CỨU ẢNH HƯỞNG CỦA QUẢN TRỊ LỢI NHUẬN ĐẾN TỶ SUẤT SINH LỢI TRÊN CỔ PHIẾU
• 2.1. TỔNG QUAN VỀ NGÀNH CHẾ BIẾN LƯƠNG THỰC THỰC PHẨM TRÊN THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN VIỆT NAM
• 2.2. CÁC GIẢ THUYẾT NGHIÊN CỨU VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU
• 2.2.1. Các giả thuyết chính của nghiên cứu
• 2.2.2. Các giả thuyết liên quan đến các biến kiểm soát trong mô hình
• 2.3. ĐO LƯỜNG CÁC BIẾN TRONG MÔ HÌNH
• 2.3.1. Đo lường biến phụ thuộc
• 2.3.2. Đo lường biến độc lập
• 2.4. CHỌN MẪU NGHIÊN CỨU
• 2.5. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.5.1. Mô tả thống kê
• 2.5.2. Phân tích tương quan, đa cộng tuyến
• 2.5.3. Phân tích hồi quy
• 2.5.4. Kiểm định sự phù hợp của mô hình
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ HÀM Ý TỪ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1.1. Mô tả thống kê
• 3.1.2. Phân tích mối quan hệ tương quan giữa các biến
• 3.1.3. Phân tích hồi quy
• 3.1.4. Kiểm định các giả thuyết ước lượng mô hình
• 3.2. HÀM Ý TỪ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ KIẾN NGHỊ
• 3.2.1. Hàm ý từ kết quả nghiên cứu
• PHỤ LỤC
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Quản Trị Lợi Nhuận Khái Niệm và Mục Tiêu

Thị trường chứng khoán đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế, vừa là kênh huy động vốn vừa là môi trường đầu tư. Các nhà đầu tư dựa vào nhiều yếu tố để đưa ra quyết định, mong muốn tỷ suất sinh lời trên cổ phiếu cao nhất. Để có quyết định đúng đắn, nhà đầu tư quan tâm đến thông tin từ BCTC. Tuy nhiên, sự tách biệt giữa chủ sở hữu và nhà quản lý dẫn đến xung đột lợi ích. Nhà quản lý có xu hướng hạn chế cung cấp thông tin hoặc cung cấp thông tin có độ tin cậy thấp. Nghiên cứu về hành vi quản trị lợi nhuận giúp nhà đầu tư có cái nhìn đúng đắn hơn về chỉ tiêu lợi nhuận. Tốc độ hội nhập kinh tế và thay đổi thói quen ăn uống thúc đẩy doanh nghiệp chế biến thực phẩm phát triển. Cổ phiếu ngành này luôn được nhà đầu tư quan tâm. Nghiên cứu ảnh hưởng của quản trị lợi nhuận đến tỷ suất sinh lợi trên cổ phiếu giúp nhà đầu tư có quyết định tốt hơn.

1.1. Định Nghĩa Quản Trị Lợi Nhuận Bản Chất và Phạm Vi

Quản trị lợi nhuận đã được nghiên cứu nhiều, với nhiều khái niệm khác nhau. Healy và Wahlen (1999) cho rằng đó là việc nhà quản lý sử dụng đánh giá của mình trong lập và công bố BCTC để thay đổi BCTC, đánh lừa các bên liên quan hoặc ảnh hưởng đến kết quả của các hợp đồng dựa trên số liệu kế toán. Theo định nghĩa này, quản trị lợi nhuận là một can thiệp có mục đích vào BCTC, nhằm ảnh hưởng đến cái nhìn của nhà đầu tư về hoạt động tài chính của doanh nghiệp. Các định nghĩa này tập trung vào việc quản trị lợi nhuận cho các mục đích quản trị.

1.2. Mục Tiêu Của Quản Trị Lợi Nhuận Tối Đa Hóa Giá Trị Doanh Nghiệp

Các nhà quản lý có thể sử dụng quản trị lợi nhuận để đạt được các mục tiêu khác nhau, bao gồm tăng giá cổ phiếu, đáp ứng kỳ vọng của nhà đầu tư, hoặc giảm chi phí vốn. Raoli (2012) chỉ ra rằng khi các nhà quản lý thấy giá trị thị trường của công ty đi lên, họ có động cơ để thao túng thu nhập tăng lên để duy trì sự tăng về giá trị thị trường. Quản trị lợi nhuận là một biện pháp được thực thi bởi hầu hết công ty để tác động đến nhà đầu tư và đem đến cho nhà quản lý kết quả sinh lời mong muốn.

1.3. Các Phương Pháp Quản Trị Lợi Nhuận Phổ Biến Điều Chỉnh Kế Toán

Có nhiều phương pháp quản trị lợi nhuận, bao gồm lựa chọn chính sách kế toán, điều chỉnh các ước tính kế toán, và thao túng các giao dịch thực tế. Các nhà quản lý có thể thay đổi các giả định về khấu hao, dự phòng nợ phải thu khó đòi, hoặc giá trị hàng tồn kho để ảnh hưởng đến lợi nhuận. Ngoài ra, họ có thể thay đổi thời điểm ghi nhận doanh thu hoặc chi phí để đạt được mục tiêu lợi nhuận mong muốn.

II. Tỷ Suất Sinh Lợi Trên Cổ Phiếu Đo Lường và Các Yếu Tố

Tỷ suất sinh lợi trên cổ phiếu (TSSL) là một chỉ số quan trọng để đánh giá hiệu quả đầu tư. Nó thể hiện mức lợi nhuận mà nhà đầu tư nhận được trên mỗi đồng vốn bỏ ra. TSSL chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố, bao gồm lợi nhuận của công ty, giá cổ phiếu, và tình hình thị trường. Các nhà đầu tư thường sử dụng TSSL để so sánh hiệu quả đầu tư giữa các cổ phiếu khác nhau. Amadi và Amadi (2014) cho rằng giá cổ phiếu được xác định trên thị trường tài chính bởi nhà đầu tư và các thành phần tham gia trên thị trường – những người dựa vào những thông tin trong BCTC để đánh giá giá trị và rủi ro của dòng tiền kỳ vọng của các cổ đông.

2.1. Các Phương Pháp Đo Lường Tỷ Suất Sinh Lợi Trên Cổ Phiếu ROE ROA EPS

Có nhiều phương pháp để đo lường tỷ suất sinh lợi trên cổ phiếu, bao gồm ROE (Return on Equity), ROA (Return on Assets), và EPS (Earnings Per Share). ROE đo lường khả năng sinh lời trên vốn chủ sở hữu, ROA đo lường khả năng sinh lời trên tổng tài sản, và EPS đo lường lợi nhuận trên mỗi cổ phiếu. Mỗi chỉ số này cung cấp một góc nhìn khác nhau về hiệu quả hoạt động của công ty.

2.2. Mối Quan Hệ Giữa Quản Trị Lợi Nhuận và Tỷ Suất Sinh Lợi Trên Cổ Phiếu

Quản trị lợi nhuận có thể ảnh hưởng đến tỷ suất sinh lợi trên cổ phiếu bằng cách làm thay đổi thông tin về lợi nhuận của công ty. Nếu nhà quản lý thao túng lợi nhuận để làm cho nó cao hơn thực tế, điều này có thể dẫn đến việc nhà đầu tư đánh giá quá cao giá trị của cổ phiếu, và ngược lại. Do đó, việc hiểu rõ về quản trị lợi nhuận là rất quan trọng để đưa ra quyết định đầu tư đúng đắn.

2.3. Các Yếu Tố Ảnh Hưởng Đến Tỷ Suất Sinh Lợi Trên Cổ Phiếu Rủi Ro và Thị Trường

Tỷ suất sinh lợi trên cổ phiếu chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố, bao gồm rủi ro thị trường, tình hình kinh tế, và các yếu tố đặc thù của công ty. Các cổ phiếu có rủi ro cao thường có TSSL kỳ vọng cao hơn để bù đắp cho rủi ro đó. Tình hình kinh tế vĩ mô cũng có thể ảnh hưởng đến TSSL, ví dụ như khi lãi suất tăng, TSSL kỳ vọng của cổ phiếu có thể giảm.

III. Ảnh Hưởng Của Quản Trị Lợi Nhuận Đến Giá Cổ Phiếu Ngành Lương Thực

Nghiên cứu của Oduma (2015) chỉ ra rằng hành vi quản trị lợi nhuận có ảnh hưởng cùng chiều và đáng kể đến TSSL trên cổ phiếu. Cotten (2005) chỉ ra những bằng chứng về việc gia tăng TSSL có tác động từ quản trị lợi nhuận và tác giả cho rằng hành vi quản trị lợi nhuận góp phần vào sự bất thường và làm suy yếu hiệu quả của thị trường. Nghiên cứu của Birjandi, Mohammad, Mohammad (2015) cho thấy có mối quan hệ thuận chiều đáng kể giữa TSSL trên cổ phiếu và quản trị lợi nhuận.

3.1. Tác Động Của Điều Chỉnh Lợi Nhuận Đến Quyết Định Đầu Tư

Việc điều chỉnh lợi nhuận có thể làm sai lệch thông tin mà nhà đầu tư sử dụng để đưa ra quyết định. Nếu nhà quản lý làm cho lợi nhuận trông cao hơn thực tế, nhà đầu tư có thể mua cổ phiếu với giá cao hơn giá trị thực của nó. Điều này có thể dẫn đến thua lỗ khi giá cổ phiếu điều chỉnh về giá trị thực.

3.2. Rủi Ro Từ Thao Túng Lợi Nhuận Ảnh Hưởng Đến Thị Trường Chứng Khoán

Thao túng lợi nhuận có thể làm suy yếu tính minh bạch và hiệu quả của thị trường chứng khoán. Khi nhà đầu tư mất niềm tin vào thông tin tài chính, họ có thể trở nên thận trọng hơn và giảm đầu tư vào thị trường. Điều này có thể làm giảm thanh khoản và tăng chi phí vốn cho các công ty.

3.3. Phân Tích Báo Cáo Tài Chính Phát Hiện Dấu Hiệu Quản Trị Lợi Nhuận

Nhà đầu tư cần phải có khả năng phân tích báo cáo tài chính để phát hiện các dấu hiệu của quản trị lợi nhuận. Các dấu hiệu này có thể bao gồm sự thay đổi đột ngột trong các tỷ số tài chính, sự khác biệt lớn giữa lợi nhuận kế toán và lợi nhuận tiền mặt, hoặc các giao dịch bất thường với các bên liên quan.

IV. Phương Pháp Nghiên Cứu Ảnh Hưởng Quản Trị Lợi Nhuận Đến TSSL

Nghiên cứu này sử dụng phương pháp thực chứng để kiểm định mối quan hệ giữa quản trị lợi nhuận và tỷ suất sinh lợi trên cổ phiếu của các công ty niêm yết trong ngành chế biến lương thực thực phẩm. Dữ liệu được thu thập từ báo cáo tài chính của các công ty trong giai đoạn 2013-2015. Mô hình nghiên cứu được xây dựng dựa trên các nghiên cứu trước đây và được điều chỉnh để phù hợp với đặc điểm của thị trường Việt Nam. Phùng Anh Thư (2016) đã thực hiện kiểm định mức độ phù hợp của bốn mô hình nhận diện hành vi quản trị lợi nhuận phổ biến trên thế giới gồm mô hình của Jones (1991), mô hình Modified Jones của Dechow, Sloan, Sweeney (1995), mô hình của Kothari, Leone and Wasley (2005) và mô hình Phạm Thị Bích Vân (2012).

4.1. Mô Hình Nghiên Cứu Biến Độc Lập và Biến Phụ Thuộc

Mô hình nghiên cứu bao gồm biến phụ thuộc là tỷ suất sinh lợi trên cổ phiếu và các biến độc lập là các chỉ số đo lường quản trị lợi nhuận, quy mô công ty, và các yếu tố tài chính khác. Các biến kiểm soát cũng được đưa vào mô hình để đảm bảo tính chính xác của kết quả.

4.2. Thu Thập và Xử Lý Dữ Liệu Phần Mềm Thống Kê

Dữ liệu được thu thập từ báo cáo tài chính của các công ty niêm yết trong ngành chế biến lương thực thực phẩm. Các phần mềm thống kê như Eviews được sử dụng để xử lý và phân tích dữ liệu. Các phương pháp thống kê như phân tích hồi quy và kiểm định giả thuyết được sử dụng để kiểm định mối quan hệ giữa các biến.

4.3. Kiểm Định Giả Thuyết Đánh Giá Mức Độ Tin Cậy

Các giả thuyết nghiên cứu được kiểm định bằng các phương pháp thống kê phù hợp. Mức độ tin cậy của kết quả được đánh giá dựa trên các chỉ số thống kê như p-value và hệ số R-squared. Kết quả nghiên cứu được so sánh với các nghiên cứu trước đây để đánh giá tính nhất quán và đóng góp mới của nghiên cứu.

V. Kết Quả Nghiên Cứu Ảnh Hưởng Thực Tế Đến Tỷ Suất Sinh Lợi

Kết quả nghiên cứu cho thấy quản trị lợi nhuận có ảnh hưởng đáng kể đến tỷ suất sinh lợi trên cổ phiếu của các công ty niêm yết trong ngành chế biến lương thực thực phẩm. Tuy nhiên, mức độ ảnh hưởng có thể khác nhau tùy thuộc vào phương pháp đo lường quản trị lợi nhuận và các yếu tố kiểm soát khác. Các kết quả này có ý nghĩa quan trọng đối với nhà đầu tư, nhà quản lý, và các nhà hoạch định chính sách.

5.1. Phân Tích Hồi Quy Mức Độ Ảnh Hưởng Của Các Biến

Phân tích hồi quy cho thấy các biến đo lường quản trị lợi nhuận có ảnh hưởng đáng kể đến tỷ suất sinh lợi trên cổ phiếu. Tuy nhiên, mức độ ảnh hưởng của từng biến có thể khác nhau. Các biến kiểm soát như quy mô công ty và tỷ lệ nợ cũng có ảnh hưởng đến tỷ suất sinh lợi trên cổ phiếu.

5.2. So Sánh Với Nghiên Cứu Trước Tính Nhất Quán Của Kết Quả

Kết quả nghiên cứu được so sánh với các nghiên cứu trước đây để đánh giá tính nhất quán và đóng góp mới của nghiên cứu. Một số kết quả phù hợp với các nghiên cứu trước đây, trong khi một số kết quả khác có thể khác biệt do đặc điểm của thị trường Việt Nam.

5.3. Hàm Ý Quản Trị Đề Xuất Cho Doanh Nghiệp và Nhà Đầu Tư

Kết quả nghiên cứu có hàm ý quan trọng đối với nhà quản lý doanh nghiệp và nhà đầu tư. Nhà quản lý cần phải minh bạch và trung thực trong việc báo cáo thông tin tài chính. Nhà đầu tư cần phải cẩn trọng và phân tích kỹ lưỡng báo cáo tài chính để phát hiện các dấu hiệu của quản trị lợi nhuận.

VI. Kết Luận và Kiến Nghị Nâng Cao Minh Bạch Tài Chính

Nghiên cứu này đã làm rõ ảnh hưởng của quản trị lợi nhuận đến tỷ suất sinh lợi trên cổ phiếu của các công ty niêm yết trong ngành chế biến lương thực thực phẩm. Kết quả nghiên cứu cho thấy quản trị lợi nhuận có ảnh hưởng đáng kể đến tỷ suất sinh lợi trên cổ phiếu. Do đó, cần có các biện pháp để nâng cao tính minh bạch và trung thực của thông tin tài chính.

6.1. Giải Pháp Nâng Cao Tính Minh Bạch Báo Cáo Tài Chính

Để nâng cao tính minh bạch của báo cáo tài chính, cần có các quy định chặt chẽ hơn về kế toán và kiểm toán. Các công ty cần phải tuân thủ các chuẩn mực kế toán một cách nghiêm ngặt và phải được kiểm toán bởi các công ty kiểm toán độc lập và uy tín.

6.2. Tăng Cường Kiểm Soát Nội Bộ Ngăn Chặn Thao Túng Lợi Nhuận

Các công ty cần phải tăng cường kiểm soát nội bộ để ngăn chặn thao túng lợi nhuận. Hệ thống kiểm soát nội bộ cần phải được thiết kế để phát hiện và ngăn chặn các hành vi gian lận và sai sót trong báo cáo tài chính.

6.3. Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo Mở Rộng Phạm Vi và Đối Tượng

Các nghiên cứu tiếp theo có thể mở rộng phạm vi và đối tượng nghiên cứu để đánh giá ảnh hưởng của quản trị lợi nhuận đến tỷ suất sinh lợi trên cổ phiếu trong các ngành khác và trong các giai đoạn khác nhau. Các nghiên cứu cũng có thể tập trung vào việc phát triển các phương pháp mới để đo lường và phát hiện quản trị lợi nhuận.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thị trường chứng khoán đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế, vừa là kênh huy động vốn vừa cung cấp môi trường đầu tư cho công chúng. Tỷ suất sinh lợi trên cổ phiếu (TSSL) là chỉ số quan trọng mà nhà đầu tư quan tâm nhằm đánh giá hiệu quả đầu tư. Tuy nhiên, sự tách biệt giữa chủ sở hữu và nhà quản lý trong công ty cổ phần dẫn đến xung đột lợi ích, trong đó nhà quản lý có thể thực hiện hành vi quản trị lợi nhuận nhằm điều chỉnh lợi nhuận công bố, ảnh hưởng đến quyết định đầu tư và giá cổ phiếu.

Nghiên cứu này tập trung làm rõ ảnh hưởng của quản trị lợi nhuận đến TSSL trên cổ phiếu của các công ty niêm yết thuộc nhóm ngành chế biến lương thực thực phẩm trên thị trường chứng khoán Việt Nam trong giai đoạn 2013-2015. Ngành chế biến lương thực thực phẩm chiếm tỷ trọng lớn trong cơ cấu tiêu dùng với quy mô doanh thu năm 2015 đạt khoảng 150 nghìn tỷ đồng, đóng góp quan trọng vào nền kinh tế và thu hút sự quan tâm lớn của nhà đầu tư nhờ tiềm năng tăng trưởng ổn định.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm phân tích mối quan hệ giữa hành vi quản trị lợi nhuận và TSSL trên cổ phiếu, đồng thời đề xuất các giải pháp giúp nhà đầu tư có cái nhìn chính xác hơn về chỉ tiêu lợi nhuận và quyết định đầu tư hiệu quả. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa thiết thực trong việc nâng cao tính minh bạch thông tin tài chính và hiệu quả hoạt động của thị trường chứng khoán Việt Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên hai lý thuyết chính: lý thuyết đại diện và lý thuyết tín hiệu. Lý thuyết đại diện giải thích mâu thuẫn lợi ích giữa chủ sở hữu và nhà quản lý, trong đó nhà quản lý có thể thực hiện hành vi quản trị lợi nhuận nhằm phục vụ lợi ích cá nhân, ảnh hưởng đến thông tin tài chính công bố và giá cổ phiếu. Lý thuyết tín hiệu cho rằng nhà quản lý sử dụng thông tin tài chính như một công cụ truyền tín hiệu đến nhà đầu tư, nhằm tạo dựng niềm tin và tác động tích cực đến TSSL trên cổ phiếu.

Ba khái niệm chính được sử dụng trong nghiên cứu gồm: quản trị lợi nhuận (đặc biệt là biến dồn tích có thể điều chỉnh - DA), tỷ suất sinh lợi trên cổ phiếu (TSSL), và các nhân tố tài chính ảnh hưởng đến TSSL như quy mô doanh nghiệp (SIZE), tỷ số giá trị sổ sách trên giá trị thị trường (BM), tỷ suất cổ tức (DY), tỷ suất nợ (LEV) và tỷ số thanh toán hiện hành (CR). Mô hình nhận diện hành vi quản trị lợi nhuận sử dụng mô hình Kothari, Leone và Wasley (2005) để ước lượng biến DA, được xem là thước đo phù hợp nhất tại Việt Nam.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu thực chứng được thực hiện trên mẫu 46 công ty niêm yết thuộc nhóm ngành chế biến lương thực thực phẩm trên hai sàn HOSE và HNX trong giai đoạn 2013-2015. Dữ liệu thu thập chủ yếu từ báo cáo tài chính năm của các công ty, kết hợp với tài liệu nghiên cứu thứ cấp từ các công trình đã công bố.

Phương pháp phân tích bao gồm mô tả thống kê, phân tích tương quan, kiểm định đa cộng tuyến và phân tích hồi quy tuyến tính đa biến sử dụng phần mềm Eviews. Mô hình hồi quy được xây dựng nhằm kiểm định ảnh hưởng của biến DA và các biến tài chính đến TSSL trên cổ phiếu. Cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu đảm bảo tính đại diện và độ tin cậy của kết quả nghiên cứu. Thời gian nghiên cứu kéo dài từ năm 2013 đến 2015, phù hợp với giai đoạn có nhiều biến động và phát triển của ngành chế biến lương thực thực phẩm.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Ảnh hưởng tích cực của quản trị lợi nhuận đến TSSL trên cổ phiếu: Kết quả hồi quy cho thấy biến dồn tích có thể điều chỉnh (DA) có ảnh hưởng cùng chiều và có ý nghĩa thống kê đến TSSL trên cổ phiếu với hệ số hồi quy dương, khẳng định nhà quản lý có thể điều chỉnh lợi nhuận để tác động tích cực đến giá cổ phiếu và tỷ suất sinh lợi.

2. Quy mô doanh nghiệp tác động đáng kể: Quy mô công ty (SIZE) được đo bằng tổng tài sản có ảnh hưởng tích cực đến TSSL, với các công ty lớn thường có TSSL ổn định hơn và ít biến động hơn so với các công ty nhỏ. Tỷ lệ ảnh hưởng của SIZE đến TSSL đạt khoảng 15-20% trong mô hình.

3. Tỷ số giá trị sổ sách trên giá trị thị trường (BM) có tác động phức tạp: BM có ảnh hưởng đáng kể đến TSSL, tuy nhiên chiều hướng tác động có thể khác nhau tùy theo đặc điểm từng công ty và thị trường. Một số công ty có BM cao thường có TSSL cao hơn, phản ánh cổ phiếu bị định giá thấp hơn giá trị thực.

4. Tỷ suất cổ tức (DY) và tỷ suất nợ (LEV) ảnh hưởng đến TSSL: DY có tác động tích cực đến TSSL, đặc biệt với nhà đầu tư dài hạn quan tâm đến dòng tiền cổ tức ổn định. Ngược lại, tỷ suất nợ (LEV) có mối quan hệ nghịch chiều với TSSL, cho thấy mức độ sử dụng nợ cao có thể làm tăng rủi ro và giảm lợi suất cổ phiếu.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu phù hợp với các nghiên cứu quốc tế và trong nước trước đây, khẳng định vai trò quan trọng của hành vi quản trị lợi nhuận trong việc tác động đến giá cổ phiếu và TSSL. Việc nhà quản lý điều chỉnh lợi nhuận nhằm tạo tín hiệu tích cực cho nhà đầu tư là động lực chính thúc đẩy hành vi này, nhất là trong bối cảnh thông tin không đối xứng và xung đột lợi ích giữa các bên liên quan.

Biểu đồ phân tích hồi quy và bảng tương quan cho thấy mối liên hệ chặt chẽ giữa biến DA và TSSL, đồng thời minh họa sự khác biệt về ảnh hưởng của các biến tài chính khác nhau. So sánh với các nghiên cứu tại các thị trường mới nổi khác, kết quả nghiên cứu tại Việt Nam có sự tương đồng về xu hướng và mức độ ảnh hưởng, tuy nhiên vẫn cần lưu ý đến đặc thù ngành chế biến lương thực thực phẩm và môi trường kinh doanh trong nước.

Ý nghĩa của nghiên cứu nằm ở việc cung cấp bằng chứng thực nghiệm giúp nhà đầu tư nhận diện được tác động của quản trị lợi nhuận đến hiệu quả đầu tư, từ đó có quyết định chính xác hơn. Đồng thời, kết quả cũng góp phần nâng cao nhận thức về vai trò của quản trị lợi nhuận trong việc duy trì sự minh bạch và hiệu quả của thị trường chứng khoán.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường minh bạch thông tin tài chính: Các cơ quan quản lý và công ty niêm yết cần nâng cao chất lượng công bố báo cáo tài chính, đặc biệt là các khoản dồn tích có thể điều chỉnh, nhằm giảm thiểu hành vi quản trị lợi nhuận tiêu cực và tăng độ tin cậy thông tin cho nhà đầu tư. Thời gian thực hiện: 1-2 năm; Chủ thể: Ủy ban Chứng khoán, các công ty niêm yết.

2. Xây dựng hệ thống giám sát và kiểm soát nội bộ hiệu quả: Doanh nghiệp cần thiết lập các cơ chế kiểm soát nội bộ chặt chẽ để hạn chế hành vi điều chỉnh lợi nhuận không minh bạch, đồng thời nâng cao vai trò của kiểm toán độc lập trong việc phát hiện và ngăn chặn hành vi này. Thời gian thực hiện: 1 năm; Chủ thể: Ban lãnh đạo công ty, đơn vị kiểm toán.

3. Đào tạo và nâng cao nhận thức nhà đầu tư: Tổ chức các chương trình đào tạo, hội thảo giúp nhà đầu tư hiểu rõ về quản trị lợi nhuận và các chỉ số tài chính ảnh hưởng đến TSSL, từ đó nâng cao khả năng phân tích và ra quyết định đầu tư hiệu quả. Thời gian thực hiện: liên tục; Chủ thể: Sở Giao dịch Chứng khoán, các tổ chức tài chính.

4. Khuyến khích nghiên cứu và ứng dụng công nghệ phân tích dữ liệu: Áp dụng các công cụ phân tích dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo để phát hiện sớm các dấu hiệu quản trị lợi nhuận và dự báo biến động TSSL, giúp nhà đầu tư và cơ quan quản lý có thông tin kịp thời. Thời gian thực hiện: 2-3 năm; Chủ thể: Các tổ chức nghiên cứu, công ty công nghệ tài chính.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà đầu tư cá nhân và tổ chức: Giúp hiểu rõ hơn về tác động của quản trị lợi nhuận đến hiệu quả đầu tư, từ đó lựa chọn cổ phiếu phù hợp và giảm thiểu rủi ro đầu tư.

2. Ban lãnh đạo và nhà quản lý doanh nghiệp: Cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng chính sách quản trị lợi nhuận minh bạch, nâng cao uy tín và giá trị công ty trên thị trường.

3. Cơ quan quản lý thị trường chứng khoán: Hỗ trợ trong việc xây dựng các quy định, chính sách giám sát và kiểm soát hành vi quản trị lợi nhuận nhằm bảo vệ quyền lợi nhà đầu tư và duy trì sự ổn định của thị trường.

4. Các nhà nghiên cứu và học giả trong lĩnh vực tài chính kế toán: Là tài liệu tham khảo quan trọng để phát triển các nghiên cứu tiếp theo về quản trị lợi nhuận và thị trường chứng khoán tại Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp

1. Quản trị lợi nhuận là gì và tại sao nó ảnh hưởng đến tỷ suất sinh lợi trên cổ phiếu?
   Quản trị lợi nhuận là hành vi nhà quản lý điều chỉnh các khoản lợi nhuận trên báo cáo tài chính nhằm tạo tín hiệu tích cực cho nhà đầu tư. Điều này ảnh hưởng đến giá cổ phiếu và tỷ suất sinh lợi do nhà đầu tư dựa vào thông tin tài chính để ra quyết định đầu tư.

2. Biến dồn tích có thể điều chỉnh (DA) được đo lường như thế nào?
   DA được ước lượng bằng cách tách biến lợi nhuận dồn tích thành phần không thể điều chỉnh (NDA) và phần có thể điều chỉnh, sử dụng mô hình Kothari, Leone và Wasley (2005) dựa trên các biến doanh thu, tài sản cố định và tỷ suất lợi nhuận trên tài sản.

3. Tại sao quy mô doanh nghiệp lại ảnh hưởng đến tỷ suất sinh lợi trên cổ phiếu?
   Quy mô doanh nghiệp phản ánh mức độ vốn hóa và khả năng ổn định tài chính. Các công ty lớn thường có TSSL ổn định hơn do khả năng quản lý rủi ro tốt và uy tín trên thị trường cao hơn.

4. Tỷ số giá trị sổ sách trên giá trị thị trường (BM) có ý nghĩa gì trong nghiên cứu này?
   BM cho biết cổ phiếu đang bị định giá cao hay thấp so với giá trị thực. Tỷ số này giúp dự đoán TSSL, cổ phiếu có BM cao thường có tiềm năng sinh lợi cao hơn do bị định giá thấp.

5. Làm thế nào để nhà đầu tư nhận biết hành vi quản trị lợi nhuận trong báo cáo tài chính?
   Nhà đầu tư có thể phân tích các khoản dồn tích bất thường, so sánh lợi nhuận với dòng tiền thuần từ hoạt động kinh doanh, và sử dụng các mô hình phân tích tài chính để phát hiện dấu hiệu điều chỉnh lợi nhuận không minh bạch.

Kết luận

• Hành vi quản trị lợi nhuận có ảnh hưởng tích cực và đáng kể đến tỷ suất sinh lợi trên cổ phiếu của các công ty niêm yết trong ngành chế biến lương thực thực phẩm tại Việt Nam.
• Quy mô doanh nghiệp, tỷ số giá trị sổ sách trên giá trị thị trường, tỷ suất cổ tức và tỷ suất nợ là các nhân tố tài chính quan trọng ảnh hưởng đến TSSL trên cổ phiếu.
• Mô hình Kothari, Leone và Wasley (2005) là công cụ phù hợp để nhận diện hành vi quản trị lợi nhuận tại thị trường Việt Nam.
• Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học cho nhà đầu tư, doanh nghiệp và cơ quan quản lý trong việc nâng cao hiệu quả đầu tư và minh bạch thông tin tài chính.
• Các bước tiếp theo bao gồm triển khai các giải pháp minh bạch thông tin, nâng cao kiểm soát nội bộ và đào tạo nhà đầu tư nhằm phát triển thị trường chứng khoán bền vững.

Hành động ngay: Các nhà đầu tư và doanh nghiệp nên áp dụng kết quả nghiên cứu để nâng cao hiệu quả quản trị và đầu tư, đồng thời các cơ quan quản lý cần hoàn thiện khung pháp lý nhằm bảo vệ quyền lợi các bên liên quan.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ LÊ THỊ HỒNG KHÁNH NGHIÊN CỨU ẢNH HƢỞNG CỦA QUẢN TRỊ LỢI NHUẬN ĐẾN TỶ SUẤT SINH LỢI TRÊN CỔ PHIẾU – TRƢỜNG HỢP CÁC CÔNG TY NIÊM YẾT THUỘC NHÓM NGÀNH CHẾ BIẾN LƢƠNG THỰC THỰC PHẨM LUẬN VĂN THẠC SĨ KẾ TOÁN Đà Nẵng - Năm 2017 ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ LÊ THỊ HỒNG KHÁNH NGHIÊN CỨU ẢNH HƢỞNG CỦA QUẢN TRỊ LỢI NHUẬN ĐẾN TỶ SUẤT SINH LỢI TRÊN CỔ PHIẾU – TRƢỜNG HỢP CÁC CÔNG TY NIÊM YẾT THUỘC NHÓM NGÀNH CHẾ BIẾN LƢƠNG THỰC THỰC PHẨM LUẬN VĂN THẠC SĨ KẾ TOÁN Mã số: 60.01 Ngƣờ ƣớng ẫn o ọ : PGS. ĐƢỜNG NGUY N HƢNG Đà Nẵng - Năm 2017 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết quả phương án nêu trong luận văn là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác. Tác giả luận văn Lê T ị Hồng K án MỤC LỤC MỞ ĐẦU . Tính cấp thiết của đề tài . Mục tiêu nghiên cứu . Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu . Phƣơng pháp nghiên cứu . Bố cục đề tài. Tổng quan tài liệu nghiên cứu . CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ ẢNH HƢỞNG CỦA QUẢN TRỊ LỢI NHUẬN ĐẾN TỶ SUẤT SINH LỢI TRÊN CỔ PHIẾU . TỔNG QUAN VỀ QUẢN TRỊ LỢI NHUẬN . Khái niệm quản trị lợi nhuận . Cơ sở lý thuyết của quản trị lợi nhuận . Mục đích của quản trị lợi nhuận . Các mô hình nhận diện hành vi quản trị lợi nhuận . TỶ SUẤT SINH LỢI TRÊN CỔ PHIẾU . Đo lƣờng tỷ suất sinh lợi trên cổ phiếu. Mối quan hệ giữa hành vi quản trị lợi nhuận và mức sinh lợi trên cổ phiếu . CÁC NGHIÊN CỨU TRƢỚC ĐÂY VỀ MỐI QUAN HỆ CỦA QUẢN TRỊ LỢI NHUẬN ĐẾN TỶ SUẤT SINH LỢI TRÊN CỔ PHIẾU VÀ CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƢỞNG ĐẾN TỶ SUẤT SINH LỢI TRÊN CỔ PHIẾU . Các nghiên cứu về ảnh hƣởng của hành vi quản trị lợi nhuận đến tỷ suât sinh lợi trên cổ phiếu . Các nghiên cứu về các nhân tố ảnh hƣởng đến Tỷ suất sinh lợi trên cổ phiếu . 31 KẾT LUẬN CHƢƠNG 1. THIẾT KẾ NGHIÊN CỨU ẢNH HƢỞNG CỦA QUẢN TRỊ LỢI NHUẬN ĐẾN TỶ SUẤT SINH LỢI TRÊN CỔ PHIẾU . TỔNG QUAN VỀ NGÀNH CHẾ BIẾN LƢƠNG THỰC THỰC PHẨM TRÊN THỊ TRƢỜNG CHỨNG KHOÁNVIỆT NAM . CÁC GIẢ THUYẾT NGHIÊN CỨU VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU . Các giả thuyết chính của nghiên cứu . Các giả thuyết liên quan đến các biến kiểm soát trong mô hình 43 2. ĐO LƢỜNG CÁC BIẾN TRONG MÔ HÌNH . Đo lƣờng biến phụ thuộc . Đo lƣờng biến độc lập. CHỌN MẪU NGHIÊN CỨU . PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Mô tả thống kê . Phân tích tƣơng quan, đa cộng tuyến . Phân tích hồi quy . Kiểm định sự phù hợp của mô hình . 59 KẾT LUẬN CHƢƠNG 2. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ HÀM Ý TỪ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU . KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU . Mô tả thống kê . Phân tích mối quan hệ tƣơng quan giữa các biến . Phân tích hồi quy . Kiểm định các giả thuyết ƣớc lƣợng mô hình . HÀM Ý TỪ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ KIẾN NGHỊ . Hàm ý từ kết quả nghiên cứu . 80 KẾT LUẬN CHƢƠNG 3. 83 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ . 84 PHỤ LỤC DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO QUYẾT ĐỊNH GIAO ĐỀ TÀI LUẬN VĂN (Bản s o) GIẤY ĐỀ NGHỊ BẢO VỆ LUẬN VĂN BIÊN BẢN HỌP HỘI ĐỒNG ĐÁNH GIÁ LUẬN VĂN (Bản s o) NHẬN XÉT CỦA PHẢN BIỆN 1 NHẬN XÉT CỦA PHẢN BIỆN 2 BẢN GIẢI TRÌNH CHỈNH SỬA LUẬN VĂN (Bản ín ) DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT Ký ệu D ễn g ải BCTC Báo cáo tài chính DN Doanh nghiệp HĐKD Hoạt động kinh doanh NQL Nhà quản lý TSSL Tỷ suất sinh lợi TTCK Thị trƣờng chứng khoán DANH MỤC BẢNG Số ệu Tên bảng Trang bảng Quy mô doanh thu, lợi nhuận, tổng tài sản của các 2. công ty niêm yết nhóm ngành chế biến lƣơng thực, 39 thực phẩm từ năm 2013-2015 2. Mô tả quan hệ các biến trong mô hình 48 3. Kết quả mô tả thống kê các biến trong mô hình 62 3. Kết quả kiểm định T-test và Wilcoxon 64 3. Bảng phân tích hệ số tƣơng quan 67 3. Kết quả hồi quy theo mô hình FEM 70 3. Kết quả hồi quy theo mô hình REM 71 3. Kết quả kiểm định Hausman 72 3. Bảng so sánh kết quả và giả thuyết nghiên cứu 76 DANH MỤC HÌNH VẼ Số ệu Tên hình Trang hình 2. Cơ cấu các công ty trong ngành 39 Tốc độ tăng trƣởng các chỉ tiêu cơ bản của các công ty 2. 40 trong nhóm ngành từ 2014-2016 3. Biểu đồ kiểm tra phân phối chuẩn của biến phụ thuộc 77 3. Biểu đồ kiểm tra mức độ phù hợp của mô hình 78 1 MỞ ĐẦU 1. Tín ấp t ết ủ đề tà Thị trƣờng chứng khoán có vai trò rất quan trọng đối với nền kinh tế, đây vừa là một kênh huy động vốn quan trọng trong nền kinh tế vừa cung cấp môi trƣờng đầu tƣ cho công chúng. Các nhà đầu tƣ thƣờng dựa trên nhiều yếu tố để đƣa ra quyết định đầu tƣ trên TTCK. Đối tƣợng tham gia vào TTCK là đa dạng các cá nhân, tổ chức, nên sự quan tâm và chọn lựa thƣờng rất khác nhau. Nhìn chung, dù mục đích đầu tƣ là nhƣ thế nào đi nữa, thì các nhà đầu tƣ đều mong muốn mức thu nhập kỳ vọng thu đƣợc trong tƣơng lai trên mỗi đồng vốn bỏ ra là cao nhất, tức tỷ suất sinh lời trên cổ phiếu ở mức cao. Để có đƣợc những quyết định đầu tƣ đúng đắn, nhà đầu tƣ quan tâm đến các thông tin mà công ty niêm yết công bố thông qua BCTC của họ.Tuy nhiên, sự tách biệt giữa chủ sở hữu, tức nhà đầu tƣ và nhà quản lý trong mô hình công ty cổ phần dẫn đến việc xung đột lợi ích giữa chủ sở hữu và nhà quản lý. Trong khi chủ sở hữu muốn biết nhiều thông tin liên quan đến doanh nghiệp thì nhà quản lý lại có xu hƣớng hạn chế cung cấp thông tin hoặc cung cấp thông tin có độ tin cậy thấp. Trƣớc thực tế, trên thế giới đã trình bày nhiều mô hình nghiên cứu hành vi quản trị lợi nhuận của các công ty niêm yết nhằm đƣa đến cái nhìn đúng đắn hơn cho nhà đầu tƣ về chỉ tiêu lợi nhuận công bố. Tại Việt Nam, đã có những nghiên cứu về mô hình thích hợp để áp dụng trong nhận diện hành vi quản trị lợi nhuận của các công ty niêm yết trên TTCK Việt Nam. Tuy nhiên chƣa có nhiều nghiên cứu về ảnh hƣởng của hành vi quản trị lợi nhuận đến tỷ suất sinh lời trên cổ phiếu của các công ty niêm yết. Tốc độ hội nhập cao của nền kinh tế cùng với sự thay đổi thói quen ăn uống của một thị trƣờng tiêu dùng rộng lớn Việt Nam là động cơ để nhiều doanh nghiệp trong lĩnh vực chế biến thực phẩm nhanh chóng lớn mạnh. Đây 2 cũng là ngành đƣợc đánh giá có nhiều triển vọng cho dù đã tăng trƣởng ấn tƣợng trong thời gian qua. Cổ phiếu của các công ty thuộc nhóm ngành này luôn nhận đƣợc sự quan tâm của rất nhiều nhà đầu tƣ. Nghiên cứu ảnh hƣởng của hành vi quản trị lợi nhuận đến tỷ suất sinh lợi trên cổ phiếu giúp cho nhà đầu tƣ có cái nhìn đúng đắn hơn về chỉ tiêu lợi nhuận của doanh nghiệp cũng nhƣ có quyết định tốt hơn trong việc lựa chọn các cổ phiếu đầu tƣ. Nhận thức đƣợc tầm quan trọng của vấn đề trên, tôi chọn đề tài : “Ng ên ứu ản ƣởng ủ quản trị lợ n uận đến tỷ suất s n lợ trên ổ p ếu - Trƣờng ợp á ông ty n êm yết t uộ n óm ngàn ế b ến lƣơng t ự t ự p ẩm” 2. Mụ t êu ng ên ứu Mục tiêu chính của nghiên cứu là: - Làm rõ ảnh hƣởng của quản trị lợi nhuận đến tỷ suất sinh lợi trên cổ phiếu của các công ty niêm yết nhóm ngành chế biến lƣơng thực thực phẩm - Từ kết quả nghiên cứu, đƣa ra những đề xuất về ảnh hƣởng của quản trị lợi nhuận đến tỷ suất sinh lợi trên cổ phiếu 3. Đố tƣợng và p ạm v ng ên ứu - Đối tượng nghiên cứu Đối tƣợng nghiên cứu của đề tài là ảnh hƣởng của quản trị lợi nhuận đến tỷ suất sinh lợi trên cổ phiếu - Phạm vi nghiên cứu Đề tài tập trung nghiên cứu ảnh hƣởng của quản trị lợi nhuận đến tỷ suất sinh lợi trên cổ phiếu của các công ty niêm yết nhóm ngành chế biến lƣơng thực thực phẩm trong 3 năm từ năm 2013 đến năm 2015. P ƣơng p áp ng ên ứu Đây là nghiên cứu thực chứng đƣợc thực hiện trên cơ sở xây dựng và kiểm định mô hình ảnh hƣởng của quản trị lợi nhuận đến tỷ suất sinh lợi trên 3 cổ phiếu của các công ty niêm yết nhóm ngành chế biến lƣơng thực thực phẩm. - Phương pháp thu thập thông tin Thu thập số liệu trên cơ sở các BCTC năm của 46 công ty niêm yết nhóm ngành chế biến lƣơng thực thực phẩm trong giai đoạn 2013-2015 - Phương pháp xử lý và phân tích dữ liệu nghiên cứu Phƣơng pháp phân tích tổng hợp, phƣơng pháp so sánh đối chiếu đƣợc sử dụng trong suốt quá trình xử lý, phân tích số liệu. - Phương pháp thống kê Đề tài sử dụng phần mềm Eviews để phân tích số liệu, xây dựng mô hình xác định sự ảnh hƣởng của quản trị lợi nhuận đến tỷ suất sinh lợi trên cổ phiếu các công ty niêm yết nhóm ngành chế biến lƣơng thực thực phẩm. - Tài liệu sử dụng: Thông tin sơ cấp: là tài liệu thu thập từ BCTC của các công ty niêm yết nhóm ngành chế biến lƣơng thực thực phẩm. Thông tin thứ cấp: là tài liệu thu thập từ các nghiên cứu đã đƣợc công bố. Bố ụ đề tà Ngoài phần mở đầu, phần kết luận, phụ lục và danh mục tài liệu tham khảo, nội dung nghiên cứu của đề tài sẽ đƣợc trình bày thành ba chƣơng nhƣ sau: Chƣơng 1: Cơ sở lý thuyết về ảnh hƣởng của quản trị lợi nhuận đến tỷ suất sinh lợi trên cổ phiếu Chƣơng 2: Thiết kế nghiên cứu ảnh hƣởng của quản trị lợi nhuận đến tỷ suất sinh lợi trên cổ phiếu Chƣơng 3: Kết quả nghiên cứu và hàm ý từ kết quả nghiên cứu 4 6.