ÑAÏI HOÏC QUOÁC GIA THAØNH PHOÁ HOÀ CHÍ MINH TRÖÔØNG ÑAÏI HOÏC KHOA HOÏC XAÕ HOÄI VAØ NHAÂN VAÊN ---------------- NGUYEÃN THÒ BÍCH NGOÏC ÑAÏO ÑÖÙC NHO GIAÙO VAØ AÛNH HÖÔÛNG CUÛA NOÙ ÑOÁI VÔÙI VAÊN HOÙA GIA ÑÌNH VIEÄT NAM HIEÄN NAY LUAÄN VAÊN THAÏC SÓ TRIEÁT HOÏC Thaønh phoá Hoà Chí Minh - 2007 ÑAÏI HOÏC QUOÁC GIA THAØNH PHOÁ HOÀ CHÍ MINH TRÖÔØNG ÑAÏI HOÏC KHOA HOÏC XAÕ HOÄI VAØ NHAÂN VAÊN ---------------------- NGUYEÃN THÒ BÍCH NGOÏC ÑAÏO ÑÖÙC NHO GIAÙO VAØ AÛNH HÖÔÛNG CUÛA NOÙ ÑOÁI VÔÙI VAÊN HOÙA GIA ÑÌNH VIEÄT NAM HIEÄN NAY Chuyeân ngaønh: Trieát hoïc Maõ soá: 60 22 80 LUAÄN VAÊN THAÏC SÓ TRIEÁT HOÏC Ngöôøi höôùng daãn khoa hoïc: PGS.TS Tröông Vaên Chung Thaønh phoá Hoà Chí Minh - 2007 MUÏC LUÏC Trang MÔÛ ÑAÀU .1 Chöông 1: QUAN ÑIEÅM ÑAÏO ÑÖÙC CUÛA NHO GIAÙO TRUNG QUOÁC VAØ NHO GIAÙO VIEÄT NAM. QUAN ÑIEÅM ÑAÏO ÑÖÙC CUÛA NHO GIAÙO TRUNG QUOÁC. Cô sôû lyù luaän vaø hoaøn caûnh lòch söû xaõ hoäi cuûa quan ñieåm ñaïo ñöùc Nho giaùo Trung Quoác. Noäi dung vaø quan ñieåm cô baûn cuûa Nho giaùo tieân Taàn.
Noäi dung vaø quan ñieåm cô baûn cuûa Nho giaùo ñôøi Haùn. Noäi dung vaø quan ñieåm cô baûn cuûa Nho giaùo ñôøi Toáng. Noäi dung vaø ñaëc tröng cô baûn trong quan ñieåm ñaïo ñöùc cuûa Nho giaùo Trung Quoác. QUAN ÑIEÅM ÑAÏO ÑÖÙC CUÛA NHO GIAÙO VIEÄT NAM.
Söï du nhaäp phaùt trieån cuûa Nho giaùo Vieät Nam. Cô sôû lòch söû xaõ hoäi cuûa Nho giaùo Vieät Nam. Quan ñieåm ñaïo ñöùc cuûa moät soá nhaø Nho tieâu bieåu trong lòch söû Vieät Nam.67 * Chu Vaên An (1292-1370) .72 * Nguyeãn Bænh Khieâm (1491-1585).76 * Leâ Quyù Ñoân (1726 – 1784) .78 * Ngoâ Thôøi Nhaäm (1746 – 1803) .81 * Nguyeãn Ñình Chieåu (1822-1888). Noäi dung vaø ñaëc tröng cô baûn chuû yeáu cuûa ñaïo ñöùc Nho giaùo Vieät Nam.86 Chöông 2: AÛNH HÖÔÛNG CUÛA ÑAÏO ÑÖÙC NHO GIAÙO ÑOÁI VÔÙI VAÊN HOÙA GIA ÑÌNH VIEÄT NAM.
VAÊN HOÙA GIA ÑÌNH VAØ MOÁI QUAN HEÄ GIÖÕA ÑAÏO ÑÖÙC NHO GIAÙO VIEÄT NAM VÔÙI VAÊN HOÙA GIA ÑÌNH VIEÄT NAM. Khaùi nieäm vaên hoùa gia ñình. Nhöõng giaù trò truyeàn thoáng, ñaëc ñieåm vaên hoùa gia ñình Vieät Nam. MOÁI QUAN HEÄ ÑAÏO ÑÖÙC NHO GIAÙO VAØ GIA ÑÌNH VIEÄT NAM HIEÄN NAY.
Thöïc traïng vaên hoùa gia ñình Vieät Nam hieän nay. AÛnh höôûng cuûa ñaïo ñöùc Nho giaùo ñeán ñôøi soáng gia ñình Vieät Nam hieän nay. Phaùt huy nhöõng öu ñieåm cuûa ñaïo ñöùc Nho giaùo trong vieäc xaây döïng gia ñình vaên hoùa ôû Vieät Nam hieän nay .138 TAØI LIEÄU THAM KHAÛO .140 LÔØI CAM ÑOAN Toâi xin cam ñoan ñaây laø coâng trình nghieân cöùu cuûa rieâng toâi, caùc soá lieäu, keát quaû neâu treân trong luaän vaên laø trung thöïc vaø chöa töøng ñöôïc coâng boá trong baát kyø moät coâng trình naøo khaùc. Taùc giaû Nguyeãn Thò Bích Ngoïc 1 MÔÛ ÑAÀU 1.
Tính caáp thieát cuûa ñeà taøi Theá kæ XXI vôùi nhöõng tieán boä vöôït baäc veà khoa hoïc kyõ thuaät vaø coâng ngheä, maø ñaëc ñieåm noåi baät laø tri thöùc trôû thaønh löïc löôïng saûn xuaát tröïc tieáp vaø söï toaøn caàu hoùa veà kinh teá, ñang keùo theo nhieàu bieán ñoåi quan troïng trong ñôøi soáng xaõ hoäi, sinh hoaït vaên hoùa tinh thaàn, con ngöôøi ñöôïc giaûi phoùng vaø vai troø caù theå ñöôïc ñeà cao. Cuõng nhö moïi söï vaät hieän töôïng khaùc, vaên hoùa gia ñình khoâng ñöùng im maø vaän ñoäng theo lòch söû phaùt trieån xaõ hoäi. Vaên hoùa gia ñình cuõng ñang coù söï chuyeån tieáp töø truyeàn thoáng sang hieän ñaïi. Nhaän dieän gia ñình Vieät Nam hieän nay, coù theå thaáy ñoù voán laø nôi duy trì vöõng beàn caùc giaù trò vaên hoùa truyeàn thoáng nhöng ñang ñöùng tröôùc thaùch thöùc, söï taán coâng cuûa nhöõng quan nieäm tö töôûng môùi, loái soáng môùi, heä quaû taùc ñoäng tieâu cöïc cuûa maët traùi cô cheá thò tröôøng, ñaëc bieät laø töø phöông Taây.
Vì theá ôû khoâng ít gia ñình ñaõ coù nhöõng bieåu hieän xuoáng caáp veà ñaïo ñöùc, naûy sinh nhöõng maâu thuaãn theá heä, maâu thuaãn trong caùc quan heä vaø quan nieäm veà quyeàn lôïi, nghóa vuï, tình yeâu, hoân nhaân vaø caùc maët khaùc trong sinh hoaït gia ñình. Vaên hoùa gia ñình truyeàn thoáng Vieät nam ñaõ chòu aûnh höôûng cuûa neàn vaên hoùa baûn ñòa vaø cuûa Khoång giaùo. Trong quaù trình xaâm nhaäp nöôùc ta, Khoång giaùo ñaõ bò khuùc xaï bôûi moâi tröôøng Vieät nam, moät ñaát nöôùc “voán xöng neàn vaên hieán ñaõ laâu”, vôùi neàn vaên minh luùa nöôùc ñaõ gaén chaët laøng xaõ thaønh moät gaàn nhö töï trò. Trong ñieàu kieän ñoù, gia ñình ñöôïc coi laø ñôn vò cô sôû xaõ hoäi ñaët trong moái quan heä gaén boù nhaø (gia ñình).
Laøng – nöôùc vaø vaên hoùa gia ñình taát nhieân bò chi phoái, aûnh höôûng bôûi ñaëc tröng cuûa neàn vaên hoùa chung cuûa xaõ hoäi, tieâu bieåu laø “tö töôûng coäng ñoàng, söï hoaø hôïp daân toäc, söï ñoaøn keát tín ngöôõng, söï khoan dung keát hôïp vôùi tính kieân cöôøng, söï côûi môû vaø thaâu hoùa, söï haøi hoøa giöõa con ngöôøi 2 vôùi ñaát ñai vuõ truï” [37, tr. Beân caïnh ñoù, nhöõng nguyeân lyù ñaïo ñöùc cuûa Nho giaùo ñaõ aên saâu vaøo vaên hoùa gia ñình, chi phoái caùc quan heä trong noäi boä gia ñình vaø quan heä giöõa gia ñình vaø xaõ hoäi, ñaõ trôû thaønh nhöõng giaù trò truyeàn thoáng cuûa gia ñình vaø daân toäc. Ñaát nöôùc ta ñang tieán trieån treân con ñöôøng coâng nghieäp hoùa, hieän ñaïi hoùa. Trong boái caûnh ñaát nöôùc ñoåi môùi, vaên hoùa gia ñình cuõng ñang chuyeån töø vaên hoùa truyeàn thoáng sang vaên hoùa hieän ñaïi.
Truyeàn thoáng vaø hieän ñaïi coù moái quan heä höõu cô, laø hai maët cuûa moät vaán ñeà, khoâng taùch vôùi nhau maø taùc ñoäng laãn nhau, döïa vaøo nhau ñeå cuøng toàn taïi. Hieän ñaïi laø söï tieáp noái cuûa truyeàn thoáng vaø truyeàn thoáng chæ ñöôïc duy trì khi noù phuø hôïp vôùi söï tieán hoùa cuûa xaõ hoäi, trôû thaønh hieän ñaïi. Ñeán vaên hoùa gia ñình hieän ñaïi töø vaên hoùa gia ñình truyeàn thoáng laø vaán ñeà phuø hôïp vôùi quy luaät phaùt trieån xaõ hoäi, quy luaät phaùt trieån neàn vaên hoùa cuûa nöôùc ta. Nhöng trong xaõ hoäi ñoåi môùi ngaøy nay ñaõ vaø ñang dieãn ra xu theá bieán ñoåi ñaùng lo ngaïi veà thang giaù trò.
Taâm lyù khoâng ít ngöôøi “giaù trò kinh teá troäi hôn giaù trò tinh thaàn, vaên hoùa, giaù trò kinh teá hôn giaù trò chính trò, giaù trò tröôùc maét troäi hôn giaù trò laâu daøi, giaù trò hieän ñaïi deã laán aùt hôn giaù trò truyeàn thoáng; lôïi ích caù nhaân, gia ñình coi troïng hôn lôïi ích taäp theå, xaõ hoäi. Chính söï ñoåi môùi ôû nöôùc ta, caùc ñieàu kieän kinh teá xaõ hoäi ñaõ aûnh höôûng ñeán vaên hoùa gia ñình beân caïnh maët tích cöïc cuûa noù cuõng ñaõ keùo theo heä quaû cuûa taùc ñoäng tieâu cöïc suy thoaùi veà ñaïo ñöùc. Ñeå thöïc hieän nhieäm vuï baûo toàn vaø phaùt huy baûn saéc vaên hoùa truyeàn thoáng cuûa daân toäc, tieáp thu tinh hoa vaên hoùa cuûa caùc daân toäc khaùc thì vieäc nghieân cöùu ñaïo ñöùc Nho giaùo cuøng nhöõng aûnh höôûng tích cöïc vaø tieâu cöïc cuûa noù ñoái vôùi ñôøi soáng ñaïo ñöùc cuûa daân toäc Vieät Nam noùi chung vaø gia ñình Vieät Nam noùi rieâng thoâng qua ñoù phaùt hieän, caûi taïo vaø keá thöøa nhöõng nhaân toá hôïp lí, coù giaù trò ñeå xaây döïng neàn ñaïo ñöùc môùi, xaây döïng gia ñình bình ñaúng, tieán boä, aám no khaéc phuïc 3 nhöõng bieåu hieän tieâu cöïc xuoáng caáp veà ñaïo ñöùc laø moät vieäc laøm caàn thieát vaø coù yù nghóa trong giai ñoaïn hieän nay. Qua nhöõng taøi lieäu tìm ñöôïc, chuùng toâi nhaän thaáy chöa coù coâng trình naøo ñaët vaán ñeà nghieân cöùu moät caùch coù heä thoáng noäi dung, ñaëc ñieåm cô baûn cuûa ñaïo ñöùc Nho giaùo vaø aûnh höôûng cuûa noù trong vaên hoùa gia ñình Vieät nam hieän nay vaø luaän chöùng cho vieäc tieáp thu, keá thöøa nhöõng yeáu toá tích cöïc nhö laø nhieäm vuï khai thaùc caùc giaù trò ñaïo ñöùc truyeàn thoáng ñeå xaây döïng gia ñình coù vaên hoùa, ñoàng thôøi pheâ phaùn vaø khaéc phuïc nhöõng bieåu hieän tieâu cöïc cuûa noù trong gia ñình.
Ñeå goùp phaàn vaøo vieäc tìm hieåu vaán ñeà ñang “caàn ñöôïc nghieân cöùu saâu roäng hôn” naøy, taùc giaû choïn ñeà taøi “Ñaïo ñöùc Nho giaùo vaø aûnh höôûng cuûa noù ñoái vôùi vaên hoùa gia ñình Vieät Nam hieän nay”. Tình hình nghieân cöùu cuûa ñeà taøi Trong thaäp nieân cuoái cuûa theá kæ 20, vaán ñeà gia ñình trôû thaønh vaán ñeà thôøi söï noùng boûng ôû caùc nöôùc khu vöïc Chaâu AÙ, Ñoâng Nam Chaâu AÙ khu vöïc voán coù truyeàn thoáng ñeà cao gia ñình trong söï hình thaønh vaø nhaân caùch con ngöôøi, söï toàn taïi vaø phaùt trieån cuûa xaõ hoäi. Chöa bao giôø vaán ñeà naøy thu huùt söï nghieân cöùu cuûa giôùi chuyeân moân cuõng nhö caùc giôùi chính trò nhö thôøi gian naøy. Ngöôøi ta ñeà caäp ñeán söï aûnh höôûng cuûa vaên hoùa phöông Taây ñeán söï bieán ñoåi veà kinh teá – vaên hoùa – xaõ hoäi ñaõ taùc ñoäng maïnh meõ ñeán töøng gia ñình.
Taïi nhieàu nöôùc Chaâu AÙ ngöôøi ta ñaùnh giaù laïi vai troø cuûa Khoång Töû trong söï phaùt trieån cuûa lòch söû, ñaëc bieät laø söï phaùt trieån kinh teá xaõ hoäi ngaøy nay: Haøn Quoác, Ñaøi Loan, Hoàng Koâng, Singapore laø nhöõng nöôùc coù truyeàn thoáng Nho giaùo ñaõ phaùt trieån vôùi moät toác ñoä chöa töøng coù. Phaûi chaêng nhôø Nho giaùo maø boán nöôùc aáy trôû thaønh boán con roàng “ngöôøi ta phaân tích raèng nhôø Nho giaùo maø nhaân daân toân troïng kyû luaät vaø traät töï, ñöôïc söï raøng buoäc nghieâm khaéc cuûa leã 4 giaùo trong quan heä gia ñình vaø xaõ hoäi coù thaùi ñoä trung thaønh vaø tín nhieäm ñoái vôùi cheá ñoä vaø xí nghieäp” [51, tr. ÔÛ Nhaät Baûn oâng Michio Morishima trong cuoán Chuû nghóa tö baûn vaø Nho giaùo vaø cuûa moät soá hoïc giaû Ñoâng AÙ cho raèng “Nho giaùo trong thöïc teá toû ra laø tích cöïc baûo veä cheá ñoä, toû ra laø nhieät tình hôn nhieàu so vôùi Nho giaùo ôû Trung Quoác “vì” Nho giaùo Nhaät Baûn, sau khi trieån khai moät caùch chính xaùc cuøng theo moät caùch thöùc vaø theo cuøng nhöõng giaùo lyù nhö Nho giaùo Trung Quoác thì laïi ñaõ laøm phaùt sinh ôû Nhaät moät neàn ñaïo ñöùc daân toäc hoaøn toaøn khaùc vôùi neàn ñaïo ñöùc daân toäc Trung Quoác” [51, tr. Tröôùc xu theá toaøn caàu hoùa, hoäi nhaäp quoác teá ñang taïo ra nhieàu cô hoäi chöa töøng thaáy cho caùc gia ñình phaùt trieån thì ñoàng thôøi cuõng ñaët ra nhieàu thaùch thöùc veà kinh teá, xaõ hoäi cho söï oån ñònh cuûa moãi quoác gia.
Trong quaù trình hoäi nhaäp, caùc quoác gia keùm hoaëc ñang phaùt trieån, caùc daân toäc noùi chung vaø caùc loaïi hình gia ñình noùi rieâng ñang ñöùng tröôùc nguy cô bò ñoàng nhaát hoùa, laøm suy kieät nhöõng heä thoáng giaù trò vaø chuaån möïc vaên hoùa rieâng cuûa coäng ñoàng mình, gia ñình mình.