Luận văn nghiên cứu ảnh hưởng của đô thị hóa đến đời sống và việc làm hộ nông dân tại thị xã từ sơn tỉnh bắc ninh giai đoạn 2011 2016

Tài liệu nghiên cứu Luận văn nghiên cứu ảnh hưởng của đô thị hóa đến đời sống và việc làm hộ nông dân tại thị xã từ sơn, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên

• Tác giả: Hoàng Hà
• Người hướng dẫn: PGS. Trần Trọng Phương
• Trường học: Học viện Nông nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Quản lý đất đai
• Đề tài: Nghiên cứu ảnh hưởng của quá trình đô thị hóa đến đời sống và việc làm hộ nông dân tại thị xã Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh giai đoạn 2011 - 2016
• Loại tài liệu: thesis
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. PHẦN 1: TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI
• 1.1. Đô thị hoá là quá trình tất yếu diễn ra ở tất cả các nước trên thế giới, nhất là các nước đang phát triển
• 1.2. Thị xã Từ Sơn là một Thị xã đô thị loại 3 của tỉnh Bắc Ninh
• Tài liệu tham khảo

Tóm tắt

I. Tổng Quan Ảnh Hưởng Đô Thị Hóa Đến Nông Dân Từ Sơn

Đô thị hóa là một xu hướng tất yếu trên toàn cầu, đặc biệt là ở các quốc gia đang phát triển. Quá trình này diễn ra mạnh mẽ, kéo theo sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế, xã hội sâu sắc, tác động trực tiếp đến đời sống và việc làm của người dân, đặc biệt là hộ nông dân. Tại Việt Nam, quá trình đô thị hóa diễn ra khá sớm nhưng phát triển nhanh chóng sau khi có Luật Đất đai (2013) và Luật Đầu tư (2005). Tuy nhiên, bên cạnh những thành tựu, vẫn còn nhiều vấn đề bất cập, đặc biệt là những ảnh hưởng tiêu cực đến đời sống của hộ nông dân khi đất nông nghiệp bị thu hẹp. Nghiên cứu này tập trung vào việc đánh giá những tác động này tại Từ Sơn, Bắc Ninh, một khu vực đang trải qua quá trình đô thị hóa mạnh mẽ.

1.1. Tác Động Của Đô Thị Hóa Đến Kinh Tế Hộ Gia Đình

Quá trình đô thị hóa tác động mạnh mẽ đến kinh tế hộ gia đình nông thôn. Sự chuyển đổi từ sản xuất nông nghiệp sang các ngành nghề phi nông nghiệp tạo ra cơ hội việc làm mới, nhưng cũng đặt ra thách thức về kỹ năng và khả năng thích ứng. Theo nghiên cứu, đô thị hóa làm thay đổi cơ cấu thu nhập của hộ nông dân, giảm sự phụ thuộc vào nông nghiệp và tăng thu nhập từ các nguồn khác như việc làm phi nông nghiệp, dịch vụ, và kinh doanh. Tuy nhiên, việc mất đất nông nghiệp cũng có thể gây ra những khó khăn về an sinh xã hội cho những hộ nông dân không có khả năng chuyển đổi nghề nghiệp.

1.2. Ảnh Hưởng Đến Việc Làm Và An Sinh Xã Hội Nông Thôn

Quá trình đô thị hóa làm thay đổi cơ cấu việc làm ở nông thôn. Số lượng lao động trong ngành nông nghiệp giảm, trong khi số lượng lao động trong các ngành công nghiệp và dịch vụ tăng lên. Điều này đòi hỏi người lao động phải có kỹ năng mới và khả năng thích ứng với môi trường làm việc mới. Tuy nhiên, không phải ai cũng có thể dễ dàng chuyển đổi nghề nghiệp, dẫn đến tình trạng thất nghiệp hoặc việc làm không ổn định. Điều này ảnh hưởng đến an sinh xã hội và tạo ra những thách thức mới cho chính quyền địa phương trong việc đảm bảo việc làm và thu nhập cho người dân.

II. Thách Thức Đô Thị Hóa Mất Đất Nông Nghiệp Tại Từ Sơn

Một trong những thách thức lớn nhất của quá trình đô thị hóa là tình trạng mất đất nông nghiệp. Khi các khu công nghiệp, khu đô thị mới được xây dựng, đất nông nghiệp bị thu hồi, ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống và việc làm của hộ nông dân. Tại Từ Sơn, Bắc Ninh, tình trạng này diễn ra khá phổ biến trong giai đoạn 2011-2016. Việc mất đất nông nghiệp không chỉ làm giảm thu nhập của hộ nông dân mà còn ảnh hưởng đến an ninh lương thực và môi trường. Cần có những giải pháp hiệu quả để giảm thiểu những tác động tiêu cực này và đảm bảo quyền lợi của hộ nông dân.

2.1. Thực Trạng Mất Đất Nông Nghiệp Giai Đoạn 2011 2016

Giai đoạn 2011-2016 chứng kiến sự gia tăng đáng kể về diện tích đất nông nghiệp bị chuyển đổi sang mục đích sử dụng phi nông nghiệp tại Từ Sơn. Theo số liệu thống kê, diện tích đất nông nghiệp giảm đáng kể, chủ yếu do việc xây dựng các khu công nghiệp và khu đô thị mới. Điều này gây ra những khó khăn lớn cho hộ nông dân, đặc biệt là những hộ có diện tích đất canh tác nhỏ. Nghiên cứu cần làm rõ quy mô và tốc độ mất đất nông nghiệp để có cơ sở đánh giá chính xác tác động của nó.

2.2. Tác Động Đến Thu Nhập Và Đời Sống Hộ Nông Dân

Mất đất nông nghiệp ảnh hưởng trực tiếp đến thu nhập và đời sống của hộ nông dân. Khi không còn đất canh tác, họ mất đi nguồn thu nhập chính và phải tìm kiếm việc làm khác. Tuy nhiên, không phải ai cũng có thể dễ dàng tìm được việc làm phù hợp, đặc biệt là những người lớn tuổi hoặc không có kỹ năng chuyên môn. Điều này dẫn đến tình trạng giảm thu nhập, khó khăn trong cuộc sống và tăng nguy cơ an sinh xã hội.

III. Giải Pháp Đào Tạo Nghề Tạo Việc Làm Cho Nông Dân Từ Sơn

Để giảm thiểu những tác động tiêu cực của đô thị hóa đến đời sống và việc làm của hộ nông dân, cần có những giải pháp đồng bộ và hiệu quả. Một trong những giải pháp quan trọng là đào tạo nghề và tạo việc làm mới cho người dân. Việc trang bị cho họ những kỹ năng cần thiết để làm việc trong các ngành công nghiệp và dịch vụ sẽ giúp họ thích ứng với sự thay đổi của thị trường lao động và cải thiện thu nhập. Chính sách hỗ trợ đào tạo nghề và tạo việc làm cần được thiết kế phù hợp với nhu cầu thực tế của địa phương và đảm bảo tính bền vững.

3.1. Nhu Cầu Đào Tạo Nghề Phù Hợp Với Thị Trường Lao Động

Việc xác định đúng nhu cầu đào tạo nghề là yếu tố then chốt để đảm bảo hiệu quả của chương trình. Cần tiến hành khảo sát, đánh giá nhu cầu việc làm của các doanh nghiệp trên địa bàn Từ Sơn và các khu vực lân cận để xác định những ngành nghề nào đang có nhu cầu lao động cao. Từ đó, xây dựng chương trình đào tạo nghề phù hợp, đáp ứng yêu cầu của thị trường lao động và giúp người dân dễ dàng tìm được việc làm sau khi tốt nghiệp.

3.2. Chính Sách Hỗ Trợ Tạo Việc Làm Cho Lao Động Nông Thôn

Bên cạnh đào tạo nghề, cần có những chính sách hỗ trợ tạo việc làm cho lao động nông thôn. Các chính sách này có thể bao gồm việc hỗ trợ các doanh nghiệp tạo ra việc làm mới, cung cấp vốn vay ưu đãi cho người dân khởi nghiệp, và xây dựng các trung tâm giới thiệu việc làm để kết nối người lao động với các nhà tuyển dụng. Cần đảm bảo rằng các chính sách này được triển khai một cách hiệu quả và công bằng, tạo cơ hội việc làm cho tất cả mọi người.

IV. Quy Hoạch Đô Thị Bền Vững Bảo Vệ Môi Trường Tại Từ Sơn

Quá trình đô thị hóa không chỉ ảnh hưởng đến đời sống và việc làm của hộ nông dân mà còn tác động đến môi trường. Việc xây dựng các khu công nghiệp, khu đô thị mới có thể gây ra ô nhiễm không khí, ô nhiễm nguồn nước và suy thoái đất. Để đảm bảo sự phát triển bền vững, cần có những giải pháp quy hoạch đô thị hợp lý, bảo vệ môi trường và sử dụng tài nguyên một cách hiệu quả. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng, doanh nghiệp và cộng đồng trong việc thực hiện các giải pháp này.

4.1. Kiểm Soát Ô Nhiễm Môi Trường Từ Hoạt Động Công Nghiệp

Hoạt động công nghiệp là một trong những nguyên nhân chính gây ra ô nhiễm môi trường trong quá trình đô thị hóa. Cần có những biện pháp kiểm soát chặt chẽ hoạt động của các nhà máy, xí nghiệp, đảm bảo rằng họ tuân thủ các quy định về bảo vệ môi trường. Cần tăng cường thanh tra, kiểm tra và xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm, đồng thời khuyến khích các doanh nghiệp áp dụng công nghệ sản xuất sạch hơn.

4.2. Phát Triển Giao Thông Công Cộng Và Sử Dụng Năng Lượng Sạch

Việc phát triển giao thông công cộng và sử dụng năng lượng sạch là những giải pháp quan trọng để giảm thiểu ô nhiễm không khí và khí thải nhà kính. Cần đầu tư xây dựng hệ thống giao thông công cộng hiện đại, tiện lợi, khuyến khích người dân sử dụng thay vì phương tiện cá nhân. Đồng thời, cần khuyến khích sử dụng năng lượng sạch như năng lượng mặt trời, năng lượng gió, và năng lượng sinh khối.

V. Đánh Giá Ảnh Hưởng Đô Thị Hóa Đến Thu Nhập Nông Dân

Nghiên cứu này đánh giá chi tiết ảnh hưởng của đô thị hóa đến thu nhập của hộ nông dân tại Từ Sơn, Bắc Ninh trong giai đoạn 2011-2016. Phân tích sự thay đổi về cơ cấu thu nhập, nguồn thu từ nông nghiệp so với các nguồn khác, và tác động của việc mất đất nông nghiệp đến thu nhập bình quân đầu người. So sánh thu nhập của hộ nông dân trước và sau khi đô thị hóa để đưa ra những kết luận chính xác và có giá trị thực tiễn.

5.1. So Sánh Thu Nhập Trước Và Sau Đô Thị Hóa 2011 2016

So sánh thu nhập của hộ nông dân năm 2011 (trước khi đô thị hóa diễn ra mạnh mẽ) với năm 2016 (sau khi đô thị hóa đã có những tác động đáng kể) để thấy rõ sự thay đổi. Phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến sự thay đổi này, bao gồm diện tích đất canh tác, năng suất cây trồng, giá cả nông sản, và cơ hội việc làm phi nông nghiệp.

5.2. Phân Tích Cơ Cấu Thu Nhập Của Hộ Nông Dân

Phân tích cơ cấu thu nhập của hộ nông dân, bao gồm tỷ lệ thu nhập từ nông nghiệp, từ việc làm phi nông nghiệp, từ các hoạt động kinh doanh, và từ các nguồn khác. Xem xét sự thay đổi trong cơ cấu thu nhập này theo thời gian và đánh giá tác động của đô thị hóa đến sự thay đổi đó.

VI. Kết Luận Đô Thị Hóa Bền Vững Cho Nông Dân Bắc Ninh

Nghiên cứu này đưa ra những kết luận quan trọng về ảnh hưởng của đô thị hóa đến đời sống và việc làm của hộ nông dân tại Từ Sơn, Bắc Ninh. Đề xuất những giải pháp cụ thể để giảm thiểu những tác động tiêu cực và tận dụng những cơ hội mà đô thị hóa mang lại. Nhấn mạnh tầm quan trọng của việc quy hoạch đô thị bền vững, đào tạo nghề, tạo việc làm, và bảo vệ môi trường để đảm bảo sự phát triển hài hòa giữa kinh tế, xã hội và môi trường.

6.1. Tóm Tắt Các Giải Pháp Đề Xuất

Tóm tắt các giải pháp đã được đề xuất trong nghiên cứu, bao gồm giải pháp về quy hoạch đô thị, giải pháp về đào tạo nghề, giải pháp về tạo việc làm, và giải pháp về bảo vệ môi trường. Nhấn mạnh tính đồng bộ và khả thi của các giải pháp này.

6.2. Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo Về Đô Thị Hóa Nông Thôn

Đề xuất những hướng nghiên cứu tiếp theo về đô thị hóa ở nông thôn, bao gồm nghiên cứu về tác động của đô thị hóa đến văn hóa và xã hội, nghiên cứu về vai trò của chính quyền địa phương trong quá trình đô thị hóa, và nghiên cứu về các mô hình đô thị hóa bền vững.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Quá trình công nghiệp hóa và hiện đại hóa tại vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ đã tạo nên những bước chuyển dịch cơ cấu không gian và kinh tế sâu sắc. Nằm ở cửa ngõ phía Tây Bắc tỉnh Bắc Ninh, Thị xã Từ Sơn sở hữu quy mô dân số 157.331 người cùng tổng diện tích tự nhiên đạt 6.108,87 ha. Trong giai đoạn 2011 - 2016, địa phương ghi nhận tốc độ đô thị hóa nhanh chóng với cơ cấu kinh tế chuyển dịch vượt bậc, nâng tỷ trọng ngành công nghiệp và xây dựng lên mức 80,9%, ngành thương mại và dịch vụ đạt 17,46%, trong khi ngành nông nghiệp thu hẹp chỉ còn 1,7%.

Sự phát triển mạnh mẽ của các khu công nghiệp và mạng lưới hạ tầng giao thông kết nối liên vùng đã thúc đẩy sự chuyển đổi mục đích sử dụng đất trên diện rộng. Diện tích đất nông nghiệp của thị xã đã giảm 126,52 ha chỉ trong vòng 5 năm, làm thay đổi trực tiếp phương thức mưu sinh truyền thống của người nông dân ven đô. Vấn đề cốt lõi đặt ra là việc giải quyết hài hòa mối quan hệ giữa tốc độ chuyển dịch đất đai và bài toán sinh kế, việc làm lâu dài cho nông hộ sau khi bị thu hồi tư liệu sản xuất.

Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Quản lý Đất đai thực hiện mục tiêu đánh giá toàn diện tác động của đô thị hóa tới sản xuất nông nghiệp, mức sống và cơ cấu nghề nghiệp của nông hộ tại Thị xã Từ Sơn giai đoạn 2011 - 2016. Phạm vi không gian nghiên cứu tập trung chuyên sâu tại 3 địa bàn trọng điểm gồm phường Tân Hồng, phường Đông Ngàn và xã Phù Chẩn. Kết quả nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn quan trọng khi ghi nhận thu nhập bình quân đầu người toàn thị xã tăng thêm 11,8 triệu đồng/người/năm, đưa mức thu nhập năm 2016 đạt 34,20 triệu đồng/người/năm và hạ tỷ lệ hộ nghèo xuống còn 3,67%. Công trình cung cấp cơ sở khoa học tin cậy giúp chính quyền hoạch định chính sách phân bổ tài nguyên đất đai hợp lý và phát triển an sinh xã hội bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý thuyết đô thị hóa hiện đại của các học giả chuyên ngành, tiêu biểu là mô hình đô thị hóa hướng tâm và đô thị hóa ly tâm được hệ thống hóa bởi Bassand và Michel. Đô thị hóa ly tâm giải thích hiện tượng dịch chuyển dòng vốn đầu tư và cơ sở sản xuất công nghiệp từ các vùng trung tâm ra ngoại vi, tạo hiệu ứng lan tỏa thúc đẩy sự hình thành các đô thị vệ tinh như Từ Sơn. Báo cáo triển vọng đô thị hóa toàn cầu cho thấy tỷ lệ cư dân đô thị trên thế giới đã tăng từ 28,83% năm 1950 lên 50,46% năm 2011, khẳng định xu thế tất yếu của quá trình này tại các nền kinh tế đang phát triển.

Bên cạnh đó, tác giả vận dụng lý thuyết hành vi nông hộ của Đặng Kim Sơn nhằm phân tích sự chuyển hóa của hộ nông dân qua ba nấc thang: tự cấp tự túc, nửa tự cấp và sản xuất hàng hóa thích ứng cơ chế thị trường. Khi tư liệu sản xuất là đất đai bị thu hẹp, hộ nông dân buộc phải tái cấu trúc nguồn lực lao động để tối đa hóa lợi ích kinh tế.

Khung nghiên cứu tích hợp các khái niệm học thuật và cơ sở pháp lý then chốt:

• Khái niệm và tiêu chuẩn phân loại đô thị loại 3 theo Nghị định số 42/2009/NĐ-CP của Chính phủ.
• Bản chất khu công nghiệp tập trung quy định tại Nghị định số 164/2014/NĐ-CP.
• Quy hoạch tổng thể phát triển hệ thống đô thị Việt Nam theo Quyết định số 445/QĐ-TTg với mục tiêu đạt tỷ lệ đô thị hóa 45% vào năm 2020.
• Sinh kế nông hộ và chuyển dịch cơ cấu lao động nông thôn thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa.

Phương pháp nghiên cứu

Để bảo đảm tính khách quan và chiều sâu khoa học, đề tài kết hợp hài hòa giữa nguồn dữ liệu thứ cấp và dữ liệu sơ cấp được thu thập trong thời gian từ tháng 4/2017 đến tháng 6/2018. Số liệu thứ cấp về biến động đất đai và chỉ tiêu kinh tế - xã hội giai đoạn 2011 - 2016 được thu thập từ Phòng Tài nguyên và Môi trường, Chi nhánh Văn phòng Đăng ký đất đai và Phòng Thống kê Thị xã Từ Sơn.

Dữ liệu sơ cấp được thực hiện qua khảo sát chọn mẫu phân tầng ngẫu nhiên với quy mô 150 hộ nông dân tại 3 địa bàn đại diện: phường Tân Hồng (đại diện cho vùng công nghiệp và dịch vụ phòng trọ), phường Đông Ngàn (trung tâm thương mại và làng nghề mộc truyền thống) và xã Phù Chẩn (khu vực ven khu công nghiệp kết hợp hoa cây cảnh). Phương pháp chọn mẫu phân tầng bảo đảm tính đại diện cao cho các mức độ mất đất và các hình thức chuyển đổi sinh kế khác nhau của nông hộ.

Các phương pháp xử lý và phân tích dữ liệu bao gồm:

• Phương pháp thống kê mô tả và so sánh chuỗi thời gian nhằm lượng hóa tốc độ biến đổi diện tích đất, năng suất cây trồng và mức tích lũy tài sản.
• Phương pháp phân tích kinh tế lượng đánh giá mức độ ảnh hưởng của việc giảm diện tích đất canh tác tới biến động thu nhập bình quân và cơ cấu việc làm.
• Phương pháp điều tra xã hội học nhằm ghi nhận đánh giá định tính của người dân về hạ tầng phúc lợi và trật tự an sinh xã hội.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình điều tra thực địa và xử lý dữ liệu giai đoạn 2011 - 2016 đã ghi nhận 4 phát hiện quan trọng:

Thứ nhất, diện tích đất nông nghiệp suy giảm nhanh chóng nhường chỗ cho đất phi nông nghiệp. Đến năm 2016, tổng diện tích đất nông nghiệp toàn thị xã còn lại 2.987,32 ha, chiếm 48,90% diện tích tự nhiên, giảm 126,52 ha so với năm 2011. Ngược lại, nhóm đất phi nông nghiệp tăng lên mức 3.120,86 ha, chiếm 51,08%. Bình quân diện tích đất canh tác nông nghiệp trên một hộ điều tra sụt giảm sâu từ 1.030,54 m2 năm 2011 xuống chỉ còn 756,56 m2 năm 2016, tương ứng mức giảm 26,58%.

Thứ hai, thu nhập và điều kiện sống của nông hộ có sự cải thiện rõ nét. Thu nhập bình quân đầu người toàn thị xã năm 2016 đạt 34,20 triệu đồng/người/năm, tăng 52,68% so với mốc 22,40 triệu đồng năm 2011. Tỷ lệ hộ nghèo giảm từ 5,33% xuống còn 3,67% (giảm 1,66%). Mức độ tích lũy vật chất gia tăng khi số lượng ô tô tại các hộ điều tra tăng thêm 5 chiếc, xe máy tăng 21 chiếc, tivi tăng 33 chiếc và các thiết bị viễn thông máy tính tăng 85 chiếc.

Thứ ba, cơ cấu lao động chuyển dịch mạnh từ nông nghiệp sang công nghiệp và dịch vụ. Tổng số lao động năm 2016 đạt 85.263 người, tăng 18.506 người so với năm 2011. Tỷ lệ lao động tham gia sản xuất nông nghiệp thuần túy giảm 7,1%, trong khi tỷ trọng lao động làm việc trong khu vực thương mại dịch vụ tăng mạnh với biên độ 28,4%.

Thứ tư, sinh kế phi nông nghiệp hình thành đa dạng theo đặc thù từng tiểu vùng. Nông hộ tại phường Tân Hồng chuyển mạnh sang xây dựng nhà trọ cho công nhân thuê và làm mộc mỹ nghệ. Người dân phường Đông Ngàn phát triển buôn bán thương mại kết hợp chế biến gỗ. Nông hộ tại xã Phù Chẩn đẩy mạnh nghề làm mộc xuất khẩu và chuyển đổi đất trũng sang trồng cây cảnh có giá trị kinh tế cao.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi dẫn đến sự thay đổi diện mạo kinh tế tại Từ Sơn bắt nguồn từ lợi thế hạ tầng đồng bộ. Việc nâng cấp Tỉnh lộ 287 kết nối Quốc lộ 38 và hệ thống Quốc lộ 1B, Tỉnh lộ 295B đã thu hút các doanh nghiệp quy mô lớn vào khu công nghiệp. Sự chuyển biến này có thể được mô tả trực quan qua biểu đồ cơ cấu kinh tế với tỷ trọng công nghiệp xây dựng vượt trội 80,9% và bảng biến động đất đai thể hiện sự hoán đổi tỷ trọng giữa đất nông nghiệp và phi nông nghiệp.

So sánh với các nghiên cứu đô thị hóa ven đô tại Đồng bằng sông Hồng, quá trình chuyển đổi sinh kế tại Từ Sơn diễn ra tương đối chủ động nhờ sự phát triển sẵn có của các làng nghề thủ công truyền thống. Người dân không rơi vào tình trạng thất nghiệp thụ động mà nhanh chóng thích ứng với kinh tế thương mại dịch vụ.

Tuy nhiên, nghiên cứu cũng chỉ ra những hệ lụy môi trường và xã hội phức tạp. Mật độ dân số cơ học gia tăng gây áp lực nặng nề lên hạ tầng xử lý chất thải sinh hoạt. Kết quả phân tích mẫu nước thải và không khí tại khu dân cư phường Tân Hồng cho thấy nồng độ một số chất ô nhiễm đã tiệm cận và vượt tiêu chuẩn môi trường. Bên cạnh đó, việc người nông dân sử dụng hóa chất bảo vệ thực vật để thâm canh tăng vụ trên phần diện tích đất còn lại có nguy cơ làm thoái hóa tài nguyên đất trong tương lai.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm phát huy mặt tích cực và kiểm soát các tác động bất lợi của quá trình đô thị hóa, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp trọng tâm:

Thứ nhất, nâng cao chất lượng quy hoạch và kế hoạch sử dụng đất. Ủy ban nhân dân Thị xã Từ Sơn cùng Phòng Tài nguyên và Môi trường cần rà soát toàn diện 6.108,87 ha diện tích tự nhiên, xác định ranh giới bảo vệ nghiêm ngặt 2.987,32 ha đất nông nghiệp chuyên canh lúa và cây đặc sản chất lượng cao. Kiểm soát chặt chẽ chỉ tiêu chuyển mục đích sử dụng đất đến năm 2025, tránh tình trạng quy hoạch treo và lãng phí đất đai.

Thứ hai, hoàn thiện chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư thỏa đáng. Hội đồng bồi thường giải phóng mặt bằng thị xã cần xây dựng bảng giá đất sát với giá thị trường thực tế. Thực hiện cam kết phân bổ tối thiểu 20% đến 30% quỹ đất dịch vụ thương mại cho các hộ dân mất trên 30% diện tích đất nông nghiệp trong chu kỳ 2018 - 2023, giúp các hộ có địa điểm kinh doanh buôn bán ổn định.

Thứ ba, mở rộng chương trình đào tạo nghề và chuyển đổi việc làm bền vững. Phòng Lao động - Thương binh và Xã hội phối hợp với các hiệp hội làng nghề triển khai các khóa đào tạo kỹ thuật mộc mỹ nghệ, cơ khí và quản trị kinh doanh dịch vụ cho hơn 18.000 lao động gia tăng. Mục tiêu phấn đấu nâng tỷ lệ lao động qua đào tạo nghề đạt trên 75% vào năm 2025, ưu tiên tuyển dụng lao động địa phương vào các nhà máy tại khu công nghiệp.

Thứ tư, tăng cường quản lý và bảo vệ môi trường đô thị - làng nghề. Phòng Quản lý Đô thị cần đầu tư xây dựng trạm xử lý nước thải tập trung đạt quy chuẩn kỹ thuật quốc gia tại phường Tân Hồng và phường Đông Ngàn trước năm 2024. Đồng thời, tuyên truyền hướng dẫn nông dân áp dụng tiêu chuẩn nông nghiệp sạch nhằm giảm thiểu dư lượng phân bón hóa học trên đồng ruộng.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và hệ thống dữ liệu thực nghiệm của luận văn mang lại giá trị thực tiễn cho 4 nhóm đối tượng chính:

Thứ nhất, cơ quan quản lý nhà nước về đất đai và quy hoạch đô thị. Cán bộ Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Bắc Ninh, Phòng Tài nguyên và Môi trường Thị xã Từ Sơn có thể sử dụng kết quả biến động 3.120,86 ha đất phi nông nghiệp để hoàn thiện phương án phân bổ không gian sử dụng đất và xây dựng bảng giá đất bồi thường phù hợp thực tế.

Thứ hai, các nhà nghiên cứu, giảng viên và học viên cao học ngành Quản lý Đất đai, Địa lý kinh tế và Phát triển nông thôn. Đề tài cung cấp khung phương pháp luận chuẩn mực trong việc kết hợp dữ liệu thống kê không gian và khảo sát xã hội học 150 hộ nông dân ven đô chịu tác động bởi công nghiệp hóa.

Thứ ba, các chủ đầu tư phát triển hạ tầng khu công nghiệp và đô thị mới. Doanh nghiệp có thể tham khảo bức tranh biến động của 85.263 lao động địa phương để xây dựng chiến lược tuyển dụng nhân sự, thiết kế các chương trình trách nhiệm xã hội và hỗ trợ sinh kế cho cộng đồng dân cư sở tại.

Thứ tư, Ủy ban nhân dân cấp xã, phường và Hội Nông dân cơ sở. Cán bộ cơ sở tại các địa bàn như Tân Hồng, Đông Ngàn, Phù Chẩn có thể ứng dụng các mô hình kinh tế phụ hiệu quả như kinh doanh nhà trọ, mộc xuất khẩu và hoa cây cảnh để nhân rộng cho các hộ dân bị thu hồi đất.

Câu hỏi thường gặp

Quá trình đô thị hóa tại thị xã Từ Sơn giai đoạn 2011 - 2016 ảnh hưởng đến quỹ đất nông nghiệp như thế nào? Đô thị hóa làm diện tích đất nông nghiệp giảm 126,52 ha, chỉ còn 2.987,32 ha vào năm 2016. Bình quân diện tích đất sản xuất nông nghiệp của mỗi hộ điều tra sụt giảm từ 1.030,54 m2 xuống còn 756,56 m2, tạo sức ép buộc nông dân phải chuyển dịch từ canh tác truyền thống sang thương mại dịch vụ.

Thu nhập của hộ nông dân biến động ra sao sau khi đất nông nghiệp bị thu hồi? Thu nhập bình quân đầu người toàn thị xã tăng trưởng tích cực từ 22,40 triệu đồng năm 2011 lên 34,20 triệu đồng/người/năm vào năm 2016 (tăng 11,8 triệu đồng/năm). Tỷ lệ hộ nghèo giảm từ 5,33% xuống còn 3,67% nhờ nguồn thu đa dạng từ dịch vụ phòng trọ, làm mộc mỹ nghệ và buôn bán nhỏ.

Cơ cấu lao động tại Thị xã Từ Sơn thay đổi theo xu hướng nào trong giai đoạn nghiên cứu? Lực lượng lao động năm 2016 đạt 85.263 người, tăng 18.506 người so với năm 2011. Tỷ lệ lao động nông nghiệp giảm 7,1%, trong khi lao động trong khu vực thương mại dịch vụ tăng mạnh với biên độ 28,4%, phản ánh sự dịch chuyển nhanh chóng sang các ngành kinh tế phi nông nghiệp.

Luận văn đã áp dụng phương pháp chọn mẫu khảo sát thực địa như thế nào để bảo đảm tính đại diện? Tác giả thực hiện phương pháp chọn mẫu phân tầng ngẫu nhiên với quy mô 150 hộ tại 3 địa bàn đặc trưng gồm phường Tân Hồng, phường Đông Ngàn và xã Phù Chẩn. Cách tiếp cận này bao quát đầy đủ các nhóm hộ mất đất hoàn toàn, mất đất một phần và các hộ chuyển đổi nghề phụ.

Những rủi ro môi trường chủ yếu nào phát sinh trong quá trình đô thị hóa tại địa bàn? Môi trường nước mặt và không khí xung quanh tại các khu dân cư tập trung như phường Tân Hồng có dấu hiệu suy thoái do tiếp nhận lượng lớn nước thải sinh hoạt chưa qua xử lý. Ngoài ra, việc lạm dụng phân bón hóa học nhằm thâm canh trên diện tích đất hẹp gây nguy cơ ô nhiễm đất canh tác.

Kết luận

Công trình nghiên cứu đã tổng kết toàn diện tác động đa chiều của tiến trình phát triển đô thị tại Thị xã Từ Sơn qua các điểm cốt lõi sau:

• Diện tích đất nông nghiệp giảm 126,52 ha, nhường chỗ cho đất phi nông nghiệp đạt quy mô 3.120,86 ha, chiếm 51,08% tổng diện tích tự nhiên vào năm 2016.
• Đời sống vật chất của người dân được nâng cao với thu nhập bình quân đạt 34,20 triệu đồng/người/năm, đồng thời hạ tỷ lệ hộ nghèo xuống mức 3,67%.
• Cơ cấu kinh tế chuyển dịch tích cực với ngành công nghiệp và xây dựng giữ vai trò chủ đạo chiếm tỷ trọng 80,9%, kéo theo sự tăng trưởng 28,4% của lao động dịch vụ.
• Nông hộ ven đô thích nghi linh hoạt thông qua các mô hình nghề phụ như mộc mỹ nghệ xuất khẩu, kinh doanh phòng trọ và trồng hoa cây cảnh.
• Hệ thống giải pháp đồng bộ 4 nhóm về quy hoạch, đất đai, đào tạo việc làm và xử lý môi trường đã được xây dựng khả thi.

Đóng góp khoa học lớn nhất của luận văn là cung cấp bộ dữ liệu thực chứng tin cậy về mối quan hệ giữa biến động đất đai và chuyển đổi sinh kế nông hộ vùng ven đô. Trong giai đoạn tiếp theo từ năm 2021 đến 2026, các cơ quan hữu quan cần tiếp tục cập nhật cơ sở dữ liệu địa chính và đẩy mạnh giám sát môi trường làng nghề. Quý độc giả, cán bộ quản lý và các nhà nghiên cứu quan tâm có thể khai thác toàn văn luận văn để ứng dụng hiệu quả vào công tác quản trị đất đai và phát triển nông thôn bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM HOÀNG HÀ NGHIÊN CỨU ẢNH HƯỞNG CỦA ĐÔ THỊ HÓA ĐẾN ĐỜI SỐNG VÀ VIỆC LÀM HỘ NÔNG DÂN TẠI THỊ XÃ TỪ SƠN, TỈNH BẮC NINH GIAI ĐOẠN 2011 - 2016 Ngành: Quản lý đất đai Mã chuyên ngành: 8850103 Người hướng dẫn khoa học: PGS. Trần Trọng Phương NHÀ XUẤT BẢN HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP - 2018 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là kết quả nghiên cứu của riêng bản thân tôi. Các số liệu, kết quả trình bày trong luận văn này là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình khoa học nào khác. Tôi xin cam đoan rằng, mọi sự giúp đỡ trong quá trình thực hiện luận văn đã được cảm ơn, các thông tin trích dẫn đã rõ ràng và được chỉ rõ nguồn gốc.

Hà nội, ngày 26 tháng 9 năm 2018 Tác giả luận văn Hoàng Hà i LỜI CẢM ƠN Để hoàn thiện luận văn, bản thân tôi đã nhận được nhiều sự giúp đỡ tận tình, sự đóng góp quý báu của Thầy cô cũng như cá nhân và tập thể. Trước hết, cho phép tôi xin trân trọng bày tỏ lời cảm ơn sâu sắc nhất đến Thầy giáo hướng dẫn khoa học PGS. Trần Trọng Phương-Phó Trưởng Khoa Quản lý đất đai, Học viện Nông nghiệp Việt Nam đã hướng dẫn tận tình, chỉ bảo và giúp đỡ tôi trong suốt thời gian tôi thực hiện đề tài luận văn. Tôi xin trân trọng cảm ơn sự góp ý khoa học của các Thầy, Cô trong Bộ môn Trắc địa Bản đồ, Thầy cô trong Khoa Quản lý đất đai và Ban Quản lý Đào tạo, Học viện Nông nghiệp Việt Nam đã tạo điều kiện thuận lợi cho tôi thực hiện và hoàn thành đề tài.

Tôi xin trân trọng cảm ơn Ủy ban nhân dân Thị xã Từ Sơn, Phòng Tài nguyên và Môi trường Thị xã Từ Sơn, Chi nhánh Văn phòng Đăng ký quyền sử dụng đất, Phòng Quản lý Đô thị, Phòng Thống kê của Thị xã Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh. UBND và các hộ gia đình của các phường/xã Tân Hồng, Đông Ngàn và Phù Chẩn đã giúp đỡ tôi trong quá trình thực hiện đề tài và phỏng vấn nông hộ tại địa bàn nghiên cứu. Xin chân thành cảm ơn gia đình, người thân, bạn bè, đồng nghiệp đã tạo mọi điều kiện thuận lợi và giúp đỡ tôi về mọi mặt, động viên khuyến khích tôi hoàn thành luận văn này. Hà Nội, ngày 26 tháng 9 năm 2018 Tác giả luận văn Hoàng Hà ii MỤC LỤC Lời cam đoan.

ii Mục lục. iii Danh mục chữ viết tắt. vi Danh mục bảng .vii Danh mục hình .viii Trích yếu luận văn. ix Thesis abstract.

Tính cấp thiết của đề tài. Mục đích nghiên cứu. Phạm vi nghiên cứu. Những đóng góp mới, ý nghĩa khoa học và thực tiễn.

Những đóng góp mới. Ý nghĩa khoa học. Ý nghĩa thực tiễn. Tổng quan tài liệu.

Cơ sở lý luận và thực tiễn về đô thị và phát triển công nghiệp. Khái niệm, phân loại và chức năng của đô thị. Khái niệm và vai trò phát triển của công nghiệp. Cơ sở lý luận về đô thị hoá, công nghiệp hóa.

Mối quan hệ giữa quá trình đô thị hoá và quá trình công nghiệp hoá. Hộ nông dân và đời sống hộ nông dân. Hộ nông dân. Đời sống, việc làm hộ nông dân.

Thực tiễn quá trình đô thị hóa trên thế giới và ở Việt Nam. Tình hình đô thị hoá trên thế giới. Kinh nghiệm đô thị hoá ở một số nước trên thế giới. Tình hình đô thị hóa ở Việt Nam.

Ảnh hưởng của đô thị hóa đến vấn đề sử dụng đất. Ảnh hưởng của đô thị hóa đến thu nhập của người dân. Nhận xét và đánh giá chung. Nội dung và phương pháp nghiên cứu.

Địa điểm nghiên cứu. Thời gian nghiên cứu. Đối tượng nghiên cứu. Nội dung nghiên cứu.

Điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội có ảnh hưởng đến quá trình đô thị hoá. Tình hình quản lý và sử dụng đất Thị xã Từ Sơn. Tình hình đô thị hóa và phát triển đô thị, công nghiệp trên địa bàn Thị xã Từ Sơn. Ảnh hưởng của đô thị hóa đến đến sản xuất nông nghiệp, đời sống và việc làm của hộ nông dân trên địa bàn Thị xã Từ Sơn.

Đề xuất các giải pháp trong sử dụng đất và nâng cao đời sống hộ nông dân. Phương pháp nghiên cứu. Phương pháp chọn điểm nghiên cứu. Phương pháp thu thập số liệu thứ cấp.

Phương pháp thu thập số liệu sơ cấp. Phương pháp xử lý số liệu. Phương pháp phân tích mức độ ảnh hưởng của đô thị hoá. Kết quả nghiên cứu và thảo luận.

Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của thị xã Từ Sơn có ảnh hưởng đến quá trình đô thị hóa. Điều kiện tự nhiên. Thực trạng phát triển kinh tế, xã hội của Thị xã Tù Sơn. Đánh giá chung về điều kiện tự nhiên kinh tế xã hội và môi trường.

Tình hình quản lý và sử dụng đất của thị xã Từ Sơn. Tình hình quản lý đất đai thị xã Từ Sơn. Hiện trạng sử dụng đất của Thị xã Từ Sơn. Biến động đất đai giai đoạn 2011-2016 Thị xã Từ Sơn .3 Tình hình đô thị hoá trên địa bàn thị xã Từ Sơn.

Sự phát triển đô thị và công nghiệp trên địa bàn thị xã Từ Sơn. Sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế của Thị xã Từ Sơn. Tình hình biến động dân cư trong quá trình đô thị hoá Thị xã Từ Sơn. Ảnh hưởng của đô thị hóa đến sản xuất nông nghiệp, đời sống và việc làm của hộ nông dân thị xã Từ Sơn .1 Ảnh hưởng của đô thị hóa đến sản xuất nông nghiệp.2 Ảnh hưởng của đô thị hóa đến đời sống của hộ nông dân.

Ảnh hưởng của đô thị hóa đến việc làm của hộ nông dân. Ảnh hưởng của đô thị hóa đến môi trường. Ý kiến của nông hộ về chuyển dịch đất nông nghiệp sang đất công nghiệp và đất đô thị ở 3 xã, phường điều tra của thị xã Từ Sơn. Đề xuất một số giải pháp đối với quá trình đô thị hóa đến đời sống, việc làm của hộ nông dân trên địa bàn thị xã Từ Sơn.

Giải pháp về quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất. Giải pháp về chính sách đất đai. Giải pháp về đào tạo nghề, tạo việc làm. Giải pháp bảo vệ môi trường.

Kết luận và kiến nghị. 89 Tài liệu tham khảo. 92 v DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Nghĩa tiếng Việt BTNMT Bộ Tài nguyên Môi trường BVTV Bảo vệ thực vật CNH Công nghiệp hóa CNH - HĐH Công nghiệp hóa - Hiện đại hóa ĐTH Đô thị hóa GDP Tổng thu nhập quốc nội (Gross Domestic Product) KCN Khu công nghiệp PTTH Phổ thông trung học QCVN Quy chuẩn Việt Nam TCVN Tiêu chuẩn Việt Nam TTCN Tiểu thủ công nghiệp UBND Ủy ban nhân dân vi DANH MỤC BẢNG Bảng 2. Tỷ lệ dân số đô thị các khu vực trên thế giới theo các năm.

Hiện trạng sử dụng đất năm 2016 thị xã Từ Sơn. Biến động sử dụng đất nông nghiệp giai đoạn 2011-2016. Biến động sử dụng đất chuyên trồng lúa giai đoạn 2011-2016. Biến động sử dụng đất phi nông nghiệp giai đoạn 2011-2016.

Biến động sử dụng đất cơ sở sản xuất phi nông nghiệp giai đoạn 2016- 2016. Biến động dân cư giai đoạn 2012 - 2016 thị xã Từ Sơn. Biến động diện tích đất nông nghiệp giai đoạn 2011 - 2016 của các hộ điều tra ở 3 xã, phường. Biến động một số chỉ tiêu trồng lúa của các hộ điều tra trên địa bàn 3 xã, phường giai đoạn 2011-2016.

Nguồn lực đất đai của các hộ ở thị xã Từ Sơn. Thu nhập bình quân đầu người của hộ nông dân giai đoạn 2011 - 2016. Thu nhập trung bình của các thành phần lao động của hộ nông dân điều tra giai đoạn 2011 -2016. Tài sản của hộ nông dân của các hộ điều tra tại 3 xã phường giai đoạn 2011 - 2016.

Bình quân lao động của hộ giai đoạn 2011 - 2016 thị xã Từ Sơn. Biến đổi nghề nghiệp đối với hộ điều tra thị xã Từ Sơn. Thực trạng một số ngành nghề phụ của các nông hộ được điều tra trên địa bàn 3 xã, phường nghiên cứu. Ý kiến về tình hình an ninh, xã hội của 3 xã phường điều tra giai đoạn 2011-2016.

Đánh giá về tình hình tiếp cận cơ sở hạ tầng, phúc lợi xã hội của 3 xã phường điều tra giai đoạn 2011-2016. Kết quả phân tích không khí xung quanh tại khu dân cư tại phường Tân Hồng. Kết quả phân tích mẫu nước thải sinh hoạt trên thị xã Từ Sơn. Ý kiến nông hộ về chuyển dịch đất nông nghiệp sang đất công nghiệp và khu đô thị của 3 xã, phường điều tra .83 vii DANH MỤC HÌNH Hình 3.

Ảnh hưởng của quá trình đô thị hóa đến sản xuất nông nghiệp, đời sống và việc làm của hộ nông dân tại Thị xã Từ Sơn. Cơ cấu sử dụng đất năm 2016 thị xã Từ Sơn. Tăng trưởng kinh tế giai đoạn 2011 - 2016. So sánh tài sản hộ năm 2016 so với năm 2011.

Biến đổi nghề nghiệp giai đoạn 2011-2016 .75 viii TRÍCH YẾU LUẬN VĂN Tên tác giả: Hoàng Hà Tên đề tài: “Nghiên cứu ảnh hưởng của qúa trình đô thị hóa đến đời sống và việc làm hộ nông dân tại thị xã Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh giai đoạn 2011 - 2016” Ngành: Quản lý Đất đai Mã số: 8850103 Cơ sở đào tạo: Học viện Nông nghiệp Việt Nam 1. Mục đích nghiên cứu đề tài - Nghiên cứu ảnh hưởng của quá trình đô thị hóa đến sản xuất nông nghiệp, đời sống và việc làm hộ nông dân tại Thị xã Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh (giai đoạn 2011-2016) - Đề xuất một số giải pháp sử dụng đất hiệu quả sau quá trình đô thị hóa và nâng cao đời sống của hộ nông dân trên địa bàn nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu - Phương pháp chọn điểm nghiên cứu - Phương pháp điều tra thu thập số liệu thứ cấp - Phương pháp điều tra thu thập số liệu sơ cấp - Phương pháp xử lý số liệu. - Phương pháp phân tích mức độ Ảnh hưởng.

Kết quả chính và kết luận 1. Từ Sơn là Thị xã nằm ở phía Tây Bắc của tỉnh Bắc Ninh. Thị xã có tổng diện tích tự nhiên là 6.108,87 ha và dân số 157.