CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN 1.1- KHÁI NIỆM SINH THÁI Cây trồ ng tổn tại và phá t tri ển ở bất kì mộ t kh u vực nà o đề u chị u ản h hưởng mạnh mẽ củ a đi ều ki ện ng oạ i cả nh nh ư án h sán g, nhi ệt độ, độ ẩm , gió , mưa, đất trồng, sin h vậ t. Mỗ i loạ i cây trồ ng có kh ả nă ng thí ch ngh i với nh ữn g điểu kiện ngo ại cả nh nhấ t địn h, ngh ĩa là tro ng điể u kiệ n tự nhi ên đó cây trồ ng phát triển bình thư ờng. Vư ợt ra khỏ i giớ i hạ n đó, tuỳ the o mứ c độ câ y trồ ng có thể chậm phát triển, ng ừn g phá t tri ển ho ặc chế t. Tu y nhi ên khi gặ p điể u kiệ n tự nhi ên không thuận lợi, nhiều loạ i câ y trồ ng có kh ả nă ng bi ến đổi để thí ch ngh ỉ với đi ểu kiện mới.
sự bi ến đổi đó di ễn ra từ từ tro ng mộ t qu á trì nh lâu dài. Tr on g qu á trì nh đó, nhờ tính biê n dị và di tru yền , nh ữn g thế hệ sau da n dâ n biế n đổi. Nh ữn g biế n đổi đó“ được củng cố và tru yền lại ch o thế hệ sau. Đó là co n đư ờn g tạo thà nh giống mới.
Lợi dụng tính biế n dị và di tru yền đó con ngư ời đã tạo ra nh iề u gi ốn g vừa thích nghỉ với điể u kiệ n môi trư ờng vừ a có nh ữn g ph ẩm chấ t tốt đáp ứn g những mong mu ốn củ a co n ngư ời. Sự ph ân bố câ y trồ ng ph ụ th uộ c và o đi ểu ki ện sinh thá i và kh ả nă ng bi ến đổ i để thí ch ngh ỉ với đi ểu ki ện ng oạ i cản h. 12 ĐẶ C ĐI ỂM SI NH TH ÁI CÂ Y CA O SU VÀ CÀ PH Ê 1.1 Đặc điểm sinh thái cây cao su Cây cao su phá t tri ển tốt ở vù ng xíc h đạ o ho ặc cậ n xíc h đạo , có khí hậ u nóng và ẩm, từ vị trí 13° Bắ c đế n 13° Na m. Tu y vậ y ca o su vẫ n số ng ở nh ữn g vĩ độ cao hơ n vé phí a Na m, ở 16° vĩ tuy ến Na m ho ặc vé phí a Bắ c ( nh ư Tr un g Quốc).
Muốn có năng suất và hi ệu qu ả kin h tế ca o cẩ n có đủ cá c đi ều ki ện nh ư sau: 1.1 Về khí hậu es Nhiệt độ trung bình 25 ° C là tốt nh ất nh ưn g câ y có th ể chị u đư ợc lạn h 10- 15” nếu không kéo đài quá lâu. % Mư a: đề u và tối thi ểu là 15 00 mm / nă m. Đất phả i giữ ẩm và giữ mà u tốt. - - i i ễ - r = s = = e = = Trang19 [TN WEN - T4, ` | co bam oe Bước đầu tìm hiểu Ảnh hưởng của DKTN đến sự phát triển của một số cây CN chính ở tink Kon Tam ® Nắng: phải được khoảng 1600 giờ/ năm.
Mây mưa nhiều làm giảm nang suất và tạo diéu kiện cho các bệnh lá ( VD : bệnh phấn trắng ocdium) ® Gió: quanh năm, chỉ gió nhẹ dưới 3m/s vì gỗ cao su dòn, dễ gãy, nên tránh trồng những vùng có gió mạnh hoặc nhiều bão. Chọn giống chịu gió giỏi, có rễ ăn sâu và nên trồng thành hàng theo chiểu gió, có các băng rừng chắn gió.2 Về thé nhưỡng = Độ cao trên mặt biển: đất càng cao cây càng chậm lớn, năng suất càng thấp, ở vùng xích đạo không nên tréng ở đất cao trên 500- 600m. O vùng nhiệt đới, khó tréng cao su tốt ở vùng đất cao trên 400m. =" D6 dốc: vì rễ phụ ăn sâu nên đất càng sâu càng tốt.
Đất đỏ thường sâu và đồng đều đất xám. Cây phát triển khó khăn khi có lớp đá ong, đá mẹ hoặc lớp nước nẩm ở gần mặt đất ( can hơn Im). Nhưng nếu lớp đá ong không chặt và không cứng mỏng hơn 20 cm thì rễ cái có thể xuyên qua được. ® Li tinh: Cấu trúc đất từ trung bình đến nhẹ, thoát nước tốt.
Mặt khác cần đủ thành phan sét là chất keo giữ độ ẩm và chất màu, lớp đất mặt ( từ 0-30cm) có tối thiểu 20% sét và lớp đất sâu hơn có tối thiểu 25% sét. ® Hoá tính: @ Về chất hữu cơ: nếu hàm lượng đạt 2,6% của trọng lượng đất khô là tốt. Đất đỏ Việt Nam dưới rừng mới khai hoang có hàm lượng chất hữu cơ được 2,6% ( cacbon được 1,5%) nên rat thích hợp cho cao su. Đất xám thường nghèo chất hữu cơ, có nơi chi được 1% ( cacbon được 0,6%), do đó ở những nơi quá nghèo chật hữu cơ thì Trang20 Bước đâu tìm hiểu Ảnh hường của DKTN đến sự phát triển của một số cây CN chính 2 tỉnh Kon Tum phải cải tạo đất trước khi trồng hoặc bón phân hữu cơ cho lúc trồng và sau khi trồng.
® Đạm(N): hàm lượng tốt nhất từ 1. @ Lân tổng hợp dy trữ trong đất từ 150-180 ppm (phần triệu) ¢ Độ PH: từ 4,5-5,5 là thích hợp, cây cao su là loại cây ưa đất hơi chua. Độ PH thường liên hệ mật thiết với độ bazơ. Nếu PH thấp hơn 4 là đất quá chua và đã bị rửa trôi qua nhiều.
Nếu PH cao hơn 6,5 thì đất quá nhiều bazơ, độc hại cho cây cao su. @ Các nguyên tố vi lượng ( cần dùng với một khối lượng cực kì nhỏ bé): S ( lưu huỳnh); B ( Bo); Cu ( đồng); Fe ( sắt) Mn ( man gan); Zn ( kẽm).có thể tăng phản ứng tạo lập diệp lục tố và tái tạo các enzim khử oxy và Nitrat trong cây. @ Đất trồng phải là đất sống, nhiễu sinh vật ( như giun). Nhất là nhiều sinh vật, vi khuẩm Nitrat hoá, min hoá, vi khuẩn co“dinh đạm tự do của khí trời để cây cao su và cây phủ đất ( phần lớn là thuộc họ đậu, cần cộng sinh với vi khuẩn cố định đạm) phát triển được bình thường.
Nói chung đất có min, đất có thảm cây che phủ thường có đủ điểu kiện sinh học.2 Đặc điểm sinh thái cây cà phê 1.1 Về khí hậu ° Nhiệt độ: cây cà phê ưa nhiệt độ bình quân hàng năm cao, trong đó cà phê chè sinh trưởng và phát triển thuận lợi từ 19-23” C so với các loại cà phê khác, cà phê chè ( Arabica) có khả năng chịu lạnh khá hơn cà phê vối ( Robusta); nhiệt độ từ 2-3°C trong thời gian ngắn không ảnh hưởng tới cây. Những cây mới trồng chịu lạnh yếu hơn những cây từ 3-4 năm tuổi trở lên. Mặc dù vậy, khi bố trí trông Bước đấu tìm hiểu ảnh hường của ĐKTN đến sự phát triển của một số cây CN chính 2 tỉnh Kon Tum cây cà phê chè cần chú ý những nơi có sương muối, kể cả những nơi có sương muối lặp lại từ 3-5 lần/ năm như thung lũng, nơi hợp thuỷ. Ngược lại ở những nơi cao hơn 38° C cũng gây ảnh hưởng xấu đến cây cà phê trong đó cây cà phê chè chịu nóng khá hơn cà phê vối, Trồng cây cà phê cẩn chú ý đến độ lệch nhiệt độ ngày đêm.
Độ chênh lệch này cao thì phẩm chất cà phê thơm ngon, vì ban ngày nhiệt độ cao thúc đẩy quá trình quang hợp, tích luỹ chất khô, còn ban đêm nhiệt độ hạ thấp sẽ hạn chế việc tiêu hao các chất đã tích luỹ. _ Nước và độ ẩm: nói chung cây cà phê can độ ẩm. Riêng cây cà phê chè hàng năm cân một lượng mưa từ 1200-1500mm ( ít hơn so với cây cà phê vối). Lượng mưa nói trên nếu được phân bố đều từ khi hoa nở đến khi thu hoạch là rất tốt.
Sau khi thu hoạch cà phê chè, cần khoảng 2 tháng cuối năm khí hậu khô lạnh để phân hoá mim hoa, nếu hai thang đó vẫn có mưa thì không thuận lợi cho cây cà phê déng thời khi hoa nở và quả non được hình thành mà không có mưa thì tỷ lệ đậu quả thấp, quả bị lép. Do vậy thời gian này, nếu khô hạn nhất thiết phải tưới nước cho cây cà phê. Thực tế nước ta các vụ cà pheˆđược mùa thường trùng hợp với các năm có mùa đông khô rõ rệt, tiếp theo là mưa đẩn déu và nhiều, làm cho cà phê trải qua mùa khô phân hoá mạnh mắm hoa và sau đó có đủ ẩm để sinh trưởng, nở hoa để nuôi quả. Độ ẩm tương đối của không khí ảnh hưởng lớn đến sự sinh trưởng của cây cao su và cà phê vì nó liên quan đến độ bốc hơi nước của lá cà phê.
Hiện tượng cà phê héo rũ vào những ngày gió Lào ở nước ta đã chứng minh diéu này, nếu gió khô nóng gay gắt kéo dài sẽ gây thiệt hại đến sinh trưởng và năng suất cà phê. Trang22 ước dầu tìm hiểu ảnh hưởng của ĐKTN đến sự phát triển của một số cây CN chính ở tỉnh Kon Tum ° Anh sáng: cà phê ưa ánh sáng tấn xạ, diéu này có thể căn cứ vào nguồn gốc là ở các rừng thưa. Người ta coi cà phê là cây cần có cây che bóng. Tuy nhiên quá trình thuần hoá ngưới ta đã trồng cây cà phê không can cây che bóng mà vẫn cho năng suất cao, nhưng phải được thâm canh tốt ngay từ lúc đầu.
Điều kiện sinh thái nước ta cho thấy cây cà phê vẫn cẩn cây che bóng để đầm bảo cho cây sinh trưởng và chống chịu các ngoại cảnh bất lợi như sương muối, gió khô nóng, sâu bệnh. Tuy vậy, cây che bóng cần được lựa chọn cho thích hợp, có tán lá thưa vừa phải và không phải là kí chủ của các loài sâu bệnh nguy hiểm như: nấm hồng, sâu đục thân. ° Gió : cũng như nhiều loại cây trồng khác, gió có ảnh hưởng quan trọng đối với cà phê, gió có tốc độ vừa phải gíup cho sự tung phấn và thụ phấn của hoa. Song đáng chú ý là điểu kiện ở nước ta có nhiều mặt bất thuận lợi như gió nóng thổi vào mùa hè gây khô, mất ẩm, gió bão gây gấy cành, rụng quả, gió rét làm chậm sinh trưởng của cây cà phê mới trồng.