Khóa luận tốt nghiệp địa lý bước đầu tìm hiểu ảnh hưởng của điều kiện tự nhiên đối với sự phát triển của một số cây công nghiệp chính ở tỉnh kon tum

Khóa luận phân tích ảnh hưởng của điều kiện tự nhiên đến sự phát triển cây công nghiệp tại tỉnh Kon Tum, cung cấp cái nhìn sâu sắc về nông nghiệp địa phương.

• Tác giả: Biện Thị Hồng Phúc
• Người hướng dẫn: ThS. Tạ Thị Ngọc Bích
• Trường học: Trường Đại Học Sư Phạm TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Địa Lý
• Đề tài: Ảnh Hưởng Của Điều Kiện Tự Nhiên Đến Sự Phát Triển Cây Công Nghiệp Ở Tỉnh Kon Tum
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2005
• Địa điểm: Kon Tum

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI NÓI ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN
• 1.1. KHÁI NIỆM SINH THÁI
• 1.2. Đặc điểm sinh thái cây cà phê- cao su
• 2. CHƯƠNG 2: KHÁI QUÁT MÔI TRƯỜNG TỈNH KONTUM
• 2.1. Đặc điểm môi trường tự nhiên
• 2.2. Đặc điểm môi trường kinh tế- xã hội
• 2.2.1. Sự phân chia hành chính
• 2.2.2. Dân cư dân cư
• 3. CHƯƠNG 3: ĐÁNH GIÁ ẢNH HƯỞNG CỦA ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN ĐỐI VỚI SỰ PHÁT TRIỂN CỦA MỘT SỐ CÂY CÔNG NGHIỆP CHÍNH Ở TỈNH KON TUM
• 3.1. Đánh giá ảnh hưởng
• 3.1.1. Ảnh hưởng của địa hình- Địa mạo
• 3.1.2. Đặc điểm
• 3.2. Ảnh hưởng của các yếu tố khí tượng
• 3.3. Ảnh hưởng của những hiện tượng thời tiết đặc biệt
• 3.3.1. Ảnh hưởng của thủy văn
• 3.3.1.1. Mạng lưới sông suối (nước mặt)
• 3.3.1.2. Ảnh hưởng của lượng mưa
• 3.4. Đánh giá chung
• 3.4.1. Ảnh hưởng của thực vật rừng
• 3.4.2. Hiện trạng và định hướng phát triển cây cà phê, cao su
• 3.4.2.1. Hiện trạng phát triển cây cao su và cà phê
• 3.4.2.2. Định hướng phát triển cây cao su- cà phê từ nay đến năm 2010
• PHẦN KẾT LUẬN- KIẾN NGHỊ

Tóm tắt

I. Ảnh Hưởng Của Điều Kiện Tự Nhiên Đến Phát Triển Cây Công Nghiệp Ở Kon Tum

Điều kiện tự nhiên đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển của cây công nghiệp tại tỉnh Kon Tum. Với khí hậu nhiệt đới gió mùa, đất đai màu mỡ, tỉnh này có tiềm năng lớn cho việc trồng các loại cây như cà phê và cao su. Nghiên cứu này sẽ phân tích các yếu tố tự nhiên ảnh hưởng đến sự phát triển của những cây công nghiệp này.

1.1. Đặc Điểm Khí Hậu Tại Tỉnh Kon Tum

Khí hậu tại Kon Tum có đặc điểm nhiệt đới ẩm, với mùa mưa và mùa khô rõ rệt. Nhiệt độ trung bình hàng năm dao động từ 20-25 độ C, tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của cây công nghiệp.

1.2. Đặc Điểm Đất Đai Ở Kon Tum

Đất đai tại Kon Tum chủ yếu là đất bazan, rất thích hợp cho việc trồng cây công nghiệp. Đất bazan có độ phì nhiêu cao, giúp cây phát triển tốt và cho năng suất cao.

II. Thách Thức Trong Phát Triển Cây Công Nghiệp Ở Kon Tum

Mặc dù có nhiều lợi thế, sự phát triển cây công nghiệp ở Kon Tum cũng gặp phải nhiều thách thức. Biến đổi khí hậu, sự thay đổi của thời tiết và các yếu tố môi trường khác đang ảnh hưởng đến năng suất cây trồng.

2.1. Ảnh Hưởng Của Biến Đổi Khí Hậu

Biến đổi khí hậu đang gây ra những hiện tượng thời tiết cực đoan như hạn hán và lũ lụt, ảnh hưởng trực tiếp đến sản xuất nông nghiệp, đặc biệt là cây công nghiệp.

2.2. Sự Cạnh Tranh Trong Ngành Nông Nghiệp

Sự gia tăng cạnh tranh từ các vùng khác trong cả nước cũng như từ các nước xuất khẩu khác đang tạo áp lực lên sản xuất cây công nghiệp tại Kon Tum.

III. Phương Pháp Phát Triển Cây Công Nghiệp Bền Vững Ở Kon Tum

Để phát triển cây công nghiệp bền vững, cần áp dụng các phương pháp canh tác hiện đại và bảo vệ môi trường. Việc sử dụng công nghệ mới và thực hành nông nghiệp thông minh sẽ giúp nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm.

3.1. Ứng Dụng Công Nghệ Mới Trong Nông Nghiệp

Việc áp dụng công nghệ tưới tiêu thông minh và phân bón hữu cơ sẽ giúp cải thiện năng suất cây trồng và bảo vệ môi trường.

3.2. Thực Hành Nông Nghiệp Bền Vững

Thực hành nông nghiệp bền vững như luân canh và trồng xen sẽ giúp cải thiện độ phì nhiêu của đất và giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Từ Nghiên Cứu Về Cây Công Nghiệp Ở Kon Tum

Nghiên cứu này không chỉ cung cấp thông tin về điều kiện tự nhiên mà còn đưa ra các ứng dụng thực tiễn cho việc phát triển cây công nghiệp tại Kon Tum. Các kết quả nghiên cứu có thể được áp dụng để cải thiện sản xuất và nâng cao đời sống người dân.

4.1. Kết Quả Nghiên Cứu Về Cà Phê

Nghiên cứu cho thấy rằng việc cải thiện kỹ thuật canh tác cà phê có thể tăng năng suất lên đến 30% so với phương pháp truyền thống.

4.2. Kết Quả Nghiên Cứu Về Cao Su

Cao su là cây công nghiệp chủ lực, và việc áp dụng các biện pháp chăm sóc hợp lý có thể giúp tăng sản lượng khai thác mủ cao su lên 20%.

V. Kết Luận Về Tương Lai Của Cây Công Nghiệp Ở Kon Tum

Tương lai của cây công nghiệp ở Kon Tum phụ thuộc vào việc khai thác hiệu quả điều kiện tự nhiên và ứng dụng các phương pháp canh tác bền vững. Cần có sự hỗ trợ từ chính quyền và các tổ chức để phát triển ngành nông nghiệp này.

5.1. Định Hướng Phát Triển Ngành Nông Nghiệp

Cần có chiến lược phát triển rõ ràng cho ngành nông nghiệp, tập trung vào cây công nghiệp chủ lực như cà phê và cao su.

5.2. Hợp Tác Giữa Các Bên Liên Quan

Sự hợp tác giữa nông dân, chính quyền và các tổ chức nghiên cứu sẽ tạo ra một hệ sinh thái phát triển bền vững cho cây công nghiệp tại Kon Tum.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Khóa luận tốt nghiệp "Bước đầu tìm hiểu ảnh hưởng của điều kiện tự nhiên đối với sự phát triển của một số cây công nghiệp chính ở tỉnh Kon Tum" do sinh viên Biện Thị Hồng Phúc thực hiện dưới sự hướng dẫn của ThS. Tạ Thị Ngọc Bích tại Khoa Địa lý, Trường Đại học Sư phạm TP. Hồ Chí Minh (niên khóa 2001–2005, hoàn thành tháng 5 năm 2005).

Cây cao su và cây cà phê là hai loại cây công nghiệp lâu năm nhiệt đới giữ vai trò quan trọng trong việc cung cấp nguyên liệu công nghiệp và nông sản xuất khẩu. Tại thời điểm nghiên cứu, nhu cầu tiêu thụ các sản phẩm cà phê và cao su thiên nhiên trên thị trường thế giới duy trì ở mức cao; Việt Nam xếp thứ ba thế giới về xuất khẩu cà phê và thứ sáu thế giới về xuất khẩu cao su. Vùng Tây Nguyên được xác định là địa bàn có điều kiện tự nhiên thích hợp nhất để phát triển hai loại cây trồng này, dẫn đầu cả nước về sản lượng cà phê và đứng thứ hai về sản lượng cao su. Là một trong năm tỉnh thuộc Tây Nguyên sở hữu diện tích đất đỏ bazan và khí hậu nhiệt đới gió mùa cao nguyên, Kon Tum xác định cao su và cà phê là cây trồng chiến lược, chiếm vị thế chủ đạo trong cơ cấu kinh tế nông nghiệp địa phương. Tuy nhiên, việc mở rộng diện tích canh tác tự phát, áp lực khai hoang đất rừng và biến động thời tiết đặt ra nhiều thách thức đối với tính bền vững của môi trường sinh thái. Xuất phát từ thực tiễn địa phương nơi sinh sống và góc độ nghiên cứu địa lý học, tác giả thực hiện đề tài nhằm làm rõ cơ sở tự nhiên phục vụ quy hoạch cây trồng hiệu quả.

Văn bản khóa luận xác định cụ thể mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu:

• 2.1. Mục tiêu: Nghiên cứu ảnh hưởng của điều kiện tự nhiên đối với sự phát triển của một số loại cây công nghiệp chính của tỉnh Kon Tum sao cho đạt hiệu quả cao nhất mà vẫn đảm bảo cân bằng sinh thái.
• 2.2. Nhiệm vụ:
  1. Tìm hiểu các điều kiện tự nhiên tiêu biểu của tỉnh Kon Tum.
  2. Phân tích đặc điểm sinh thái của các cây công nghiệp chính (cây cao su và cây cà phê).
  3. Đánh giá tổng hợp các mặt thuận lợi và khó khăn từ tự nhiên, từ đó đề xuất phương hướng phát triển hai loại cây trồng này phù hợp với tiềm năng thực tế của tỉnh.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu được giới hạn như sau:

• Đối tượng nghiên cứu: Hai loại cây công nghiệp lâu năm chủ lực của tỉnh Kon Tum là cây cao su (Hevea brasiliensis) và cây cà phê (bao gồm cà phê chè Coffea arabica và cà phê vối Coffea canephora/robusta).
• Phạm vi không gian: Toàn bộ lãnh thổ hành chính tỉnh Kon Tum, bao gồm 1 thị xã (thị xã Kon Tum) và 7 huyện (Đắk Glei, Ngọc Hồi, Đắk Tô, Kon Plông, Đắk Hà, Sa Thầy, Kon Rẫy theo phân chia hành chính năm 2002).
• Phạm vi thời gian: Số liệu hiện trạng kinh tế - xã hội, khí tượng và nông nghiệp được khảo sát, tổng hợp chủ yếu trong giai đoạn 1991–2000, 1996–2001 và định hướng quy hoạch đến năm 2010.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận được triển khai dựa trên hệ thống cơ sở lý luận địa lý sinh thái học và phương pháp luận nghiên cứu địa lý kinh tế - xã hội:

Về mặt lý luận, tác giả vận dụng khái niệm sinh thái cây trồng: mọi thực vật tồn tại đều chịu tác động đa chiều từ môi trường ngoại cảnh (nhiệt độ, ánh sáng, ẩm độ, lượng mưa, gió, đất đai, sinh vật). Mỗi loài cây có biên độ sinh thái xác định; khi môi trường vượt ngưỡng thích ứng, sinh trưởng sẽ đình trệ hoặc suy giảm năng suất. Đồng thời, nghiên cứu kế thừa quan điểm thổ nhưỡng nông hóa của Nguyễn Sỹ Nghị (1982) về tiêu chuẩn hàm lượng dưỡng chất khoáng (N, P, K, mùn) thích hợp cho cây cà phê, kết hợp các chỉ số sinh thái chuẩn của cây cao su nhiệt đới.

Ba quan điểm phương pháp luận địa lý chủ đạo được áp dụng xuyên suốt:

• Quan điểm lãnh thổ: Xem xét sự phân hóa không gian và "sự sai biệt lãnh thổ" của các yếu tố tự nhiên tại Kon Tum, nhận diện tính phân vùng sinh thái để phân tích khả năng thích nghi của từng vùng đối với cây cao su và cà phê.
• Quan điểm tổng hợp: Tiếp cận tự nhiên như một thể tổng hợp hoàn chỉnh gồm các thành phần tương tác hữu cơ (địa hình tác động đến khí hậu, khí hậu chi phối dòng chảy thủy văn và lớp phủ thổ nhưỡng - sinh vật), từ đó đánh giá tác động tổng hợp lên cây trồng thay vì xét từng yếu tố đơn lẻ.
• Quan điểm lịch sử - viễn cảnh: Đánh giá quá trình khai thác tự nhiên trong lịch sử phát triển kinh tế của tỉnh, xem xét hệ quả của việc khai hoang đối với cân bằng sinh thái trong quá khứ và dự báo xu hướng biến đổi môi trường trong tương lai.

Phương pháp nghiên cứu thực tế gồm hai hợp phần:

• Phương pháp thực địa: Tác giả trực tiếp khảo sát thực tế tại các vùng canh tác thuộc Kon Tum; làm việc và thu thập tư liệu thứ cấp, bản đồ và số liệu thống kê chuyên ngành tại các cơ quan quản lý nhà nước địa phương.
• Phương pháp làm việc trong phòng:
  • Phương pháp phân tích - tổng hợp: Hệ thống hóa các nguồn dữ liệu văn bản, báo cáo khí tượng và tài liệu chuyên khảo.
  • Phương pháp bản đồ, biểu đồ: Xây dựng và phân tích các bản đồ ranh giới hành chính, bản đồ đẳng trị lượng mưa, bản đồ đất, biểu đồ phân phối nhiệt độ và cơ cấu đất đai nhằm trực quan hóa không gian nghiên cứu.
  • Phương pháp so sánh: Đối chiếu giữa nhu cầu sinh thái sinh học của cây cao su, cà phê với thực trạng các điều kiện địa phương; so sánh tiềm năng tự nhiên giữa các tiểu vùng trong tỉnh.
  • Phương pháp dự báo: Dựa trên quan điểm địa lý kinh tế để đối sánh tiềm năng tự nhiên với hiện trạng sản xuất, định hình các giải pháp phân vùng đến năm 2010.

Nguồn dữ liệu của khóa luận được thu thập từ:

• Sở Khoa học - Công nghệ và Môi trường tỉnh Kon Tum.
• Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Kon Tum (báo cáo chuyển dịch cơ cấu cây trồng vật nuôi đến năm 2010).
• Sở Địa chính tỉnh Kon Tum và Báo cáo tổng hợp quy hoạch sử dụng đất tỉnh Kon Tum đến năm 2010 của UBND tỉnh Kon Tum.
• Cục Thống kê tỉnh Kon Tum (Niên giám thống kê giai đoạn 1995–2000).
• Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Kon Tum (chuỗi số liệu nhiệt độ, lượng mưa, độ ẩm nhiều năm).
• Viện Nghiên cứu Cao su Tây Nguyên.
• Thư viện tỉnh Kon Tum cùng các công trình nghiên cứu chuyên đề: Nguyễn Minh Tân (2000), Lê Khánh Biên, GS.TS. Nguyễn An Phong (2004).

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở lý luận

Chương này tập trung xác lập khung sinh thái học cho hai loại cây trồng nghiên cứu:

1. Khái niệm sinh thái cây trồng: Khái quát quy luật tác động của các nhân tố sinh thái ngoại cảnh đối với đời sống thực vật; vai trò của biến dị và di truyền giúp cây trồng biến đổi thích nghi trong quá trình thuần hóa và chọn giống.
2. Đặc điểm sinh thái cây cao su (Hevea brasiliensis):
   • Khí hậu: Thích hợp vùng nhiệt đới và cận xích đạo từ 13°B đến 13°N (có thể mở rộng đến 16°N/S). Nhiệt độ trung bình tối ưu là 25°C, có thể chịu lạnh 10–15°C trong thời gian ngắn; lượng mưa tối thiểu 1.500 mm/năm phân bố đều; số giờ nắng khoảng 1.600 giờ/năm; tốc độ gió yêu cầu dưới 3 m/s quanh năm do thân cành dòn, dễ gãy đổ khi có bão.
   • Thổ nhưỡng và địa hình: Vùng nhiệt đới khó phát triển tốt ở độ cao trên 400 m (vùng xích đạo dưới 500–600 m); độ dốc tối ưu dưới 8–16° (đất dốc trên 25° bắt buộc phải làm ruộng bậc thang); tầng đất dày, không có tầng đá ong cứng hoặc mực nước ngầm nông hơn 1 m; tỷ lệ sét tầng mặt (0–30 cm) tối thiểu đạt 20%, tầng sâu đạt 25%; hàm lượng chất hữu cơ tốt nhất đạt 2,6%; pH thích hợp từ 4,5 đến 5,5 (ưa đất hơi chua); nhu cầu lân dự trữ 150–180 ppm; cần sự hiện diện của hệ vi sinh vật đất cố định đạm và chuyển hóa mùn.
3. Đặc điểm sinh thái cây cà phê:
   • Khí hậu: Cà phê chè (Arabica) sinh trưởng tốt ở nền nhiệt 19–23°C, chịu lạnh tốt hơn cà phê vối (Robusta) khi chịu được 2–3°C ngắn ngày, nhưng mẫn cảm với sương muối lặp lại 3–5 lần/năm; ngưỡng nhiệt trên 38°C gây hại cho cây. Cà phê đòi hỏi biên độ chênh lệch nhiệt độ ngày đêm lớn để tích lũy chất khô qua quang hợp và giảm tiêu hao hô hấp ban đêm, giúp nâng cao phẩm chất hương vị. Nhu cầu lượng mưa của cà phê chè từ 1.200–1.500 mm/năm; cần thời kỳ khô lạnh khoảng 2 tháng cuối năm sau thu hoạch để phân hóa mầm hoa trước khi đón mưa hoặc tưới nước nở hoa đậu quả. Cây ưa ánh sáng tán xạ, cần hệ thống cây che bóng chắn gió khô nóng và sương muối.
   • Thổ nhưỡng: Cần đất tơi xốp, tầng dày trên 1 m. Đất đỏ bazan có độ tơi xốp đạt tới 60%, khả năng thấm và giữ ẩm cao là môi trường tối ưu. Tiêu chuẩn hóa tính theo Nguyễn Sỹ Nghị (1982): N tổng số 0,15–0,20%, P₂O₅ tổng số 0,08–0,10%, K₂O tổng số 0,10–0,15% và hàm lượng mùn tối thiểu đạt 2%.

Chương 2: Khái quát môi trường tỉnh Kon Tum

Chương 2 trình bày bức tranh toàn cảnh về địa bàn nghiên cứu:

1. Vị trí địa lý: Kon Tum có diện tích tự nhiên 9.614,4 km², dân số trung bình năm 2000 là 326,5 nghìn người (chiếm 17,1% diện tích và 7,8% dân số Tây Nguyên; 2,92% diện tích và 0,4% dân số cả nước). Tọa độ từ 107°20'15" đến 108°32'30" Đ, 13°55'10" đến 15°27'15" B. Phía Tây giáp Lào và Campuchia (đường biên giới 260 km), phía Bắc giáp Quảng Nam (142 km), phía Đông giáp Quảng Ngãi (74 km), phía Nam giáp Gia Lai (203 km). Tỉnh nằm ở vùng ngã ba biên giới, có vị trí chiến lược quốc phòng và là đầu nguồn của các hệ thống sông lớn chảy về Duyên hải Miền Trung và lưu vực sông Mê Kông, giữ vai trò phòng hộ xung yếu cho công trình thủy điện Ya Ly.
2. Đặc điểm môi trường tự nhiên và tài nguyên:
   • Địa hình: Nằm trên khối granit cổ Kon Tum thượng; nghiêng và thấp dần từ Bắc xuống Nam và từ Đông sang Tây. Có 3 dạng địa hình chính: núi cao trung bình Ngọc Linh (đỉnh cao 2.596 m) ở phía Bắc - Đông Bắc; núi thấp ở Tây Nam Ngọc Linh và Sa Thầy; vùng trũng giữa núi rộng 16–17 nghìn ha với độ cao trung bình 550–650 m (chiếm khoảng 11% diện tích tự nhiên).
   • Khí hậu: Khí hậu nhiệt đới gió mùa cao nguyên, tổng nhiệt độ hoạt động đạt 8.000–8.500°C, nhiệt độ trung bình năm 22–23°C (tháng cao nhất 25,6°C, tháng thấp nhất 20,4°C), lượng mưa trung bình năm 1.880 mm, độ ẩm tương đối trung bình 80–85%. Khí hậu phân hóa thành 2 mùa tương phản: mùa khô kéo dài 6 tháng (từ tháng 11 đến tháng 4 năm sau), độ ẩm có tháng xuống 62% (tháng 2), lượng mưa mùa khô chỉ chiếm 7–8% tổng lượng mưa năm, gây khô hạn nghiêm trọng.
   • Đất đai: Toàn tỉnh có 5 nhóm với 17 loại đất chính; đất đỏ vàng chiếm 485,5 nghìn ha, đất mùn vàng trên núi chiếm 437,3 nghìn ha, đất phù sa 15,7 nghìn ha, còn lại là đất xám và đất thung lũng. Đất đỏ bazan chỉ chiếm khoảng 20% diện tích đất tự nhiên toàn tỉnh. Hiện trạng sử dụng năm 2000: đất đã sử dụng 714,6 nghìn ha (74,3%), trong đó đất nông nghiệp 92,3 nghìn ha, đất lâm nghiệp có rừng 606,7 nghìn ha; đất chưa sử dụng còn 246,8 nghìn ha (25,7%).
   • Thủy văn: Hệ thống sông chính gồm sông Pô Kô (dài 121 km), sông Đắk Bla (dài 145 km), sông Sa Thầy (dài 73 km) hợp thành mạng lưới đổ về sông Sê San. Mực nước ngầm phân bố ở tầng sâu 10–25 m.
   • Rừng và khoáng sản: Đất lâm nghiệp chiếm 63,1% diện tích tự nhiên, trữ lượng gỗ 53,9 triệu m³, độ che phủ rừng năm 2000 đạt 64% với 3 khu rừng đặc dụng (Vườn quốc gia Chư Mom Ray, Khu đặc dụng Đắk Uy, Ngọc Linh). Tỉnh có 214 mỏ và điểm quặng với 40 loại khoáng sản (bôxít Măng Đen, vàng sa khoáng Đắk Glei, Ngọc Hồi, Đắk Hà).
3. Đặc điểm kinh tế - xã hội:
   • Hành chính và dân cư: Năm 2002 gồm 1 thị xã và 7 huyện với 6 phường, 6 thị trấn và 67 xã. Huyện Sa Thầy có diện tích lớn nhất (1.484,9 km²), Ngọc Hồi nhỏ nhất (824 km²). Dân số tăng nhanh từ 144,9 nghìn người (năm 1991) lên 279,5 nghìn người (1995) và 326,5 nghìn người (năm 2000). Tỷ lệ tăng dân số năm 2000 là 3,16% (gia tăng tự nhiên 2,51%, cơ học 0,65%). Cơ cấu dân số trẻ: dưới 14 tuổi chiếm 42,96%, tuổi lao động chiếm 52,1%, trên 60 tuổi chiếm 4,94%. Dân tộc: người Kinh chiếm 46,3%, các dân tộc thiểu số chiếm 53,7% (đông nhất là Xơ Đăng 24,5%, Ba Na, Gié Triêng, Brâu, Gia Rai, Rơ Măm).
   • Kinh tế: Tăng trưởng GDP bình quân thời kỳ 1996–2000 đạt 9,85% (nông - lâm - ngư nghiệp tăng 10,7%, công nghiệp - xây dựng tăng 14,5%, dịch vụ tăng 6,8%). GDP bình quân đầu người năm 2000 đạt 182 USD (so với mức 260 USD của Tây Nguyên và 360 USD của cả nước). Ngành nông - lâm nghiệp chiếm tỷ trọng 48,9% GDP và thu hút 80% lực lượng lao động xã hội. Công nghiệp - xây dựng chiếm 13% GDP, chủ yếu là chế biến nông lâm sản (chế biến mủ cao su, cà phê, đường, sắn). Hạ tầng giao thông dựa trên các trục Quốc lộ 14, 24, 40, 14C.

Chương 3: Đánh giá ảnh hưởng của điều kiện tự nhiên đối với sự phát triển cây cao su và cà phê

Chương 3 là nội dung phân tích chuyên sâu của luận văn, đối sánh giữa điều kiện tự nhiên Kon Tum và khả năng phát triển của hai loại cây:

1. Ảnh hưởng của địa hình - địa mạo:

   • Kiểu địa hình núi trung bình và núi cao: Diện tích 597.400 ha (chiếm 62,14% diện tích tự nhiên), độ cao tuyệt đối từ 1.200–1.600 m (cao nhất là Ngọc Linh 2.598 m), độ dốc phổ biến 26–28°, nhiều nơi trên 40°. Vùng này bị chia cắt mạnh, độ dốc lớn khiến công nhân không thể cạo mủ cao su, khó cơ giới hóa và đất dễ bị rửa trôi xói mòn. Tác giả kết luận kiểu địa hình này hoàn toàn không thích hợp để trồng chuyên canh cao su và cà phê, chỉ phù hợp cho lâm nghiệp phòng hộ.
   • Kiểu địa hình đồi núi thấp: Diện tích 197.000 ha (chiếm 20,48% diện tích tự nhiên), phân bố ở phía Tây, Tây Nam và ven Quốc lộ 14 (huyện Đắk Tô, Đắk Hà, thị xã Kon Tum). Độ cao 400–600 m, độ dốc 20–25°. Vùng này có thể phát triển cao su và cà phê nhưng cần cải tạo đất, làm ruộng bậc thang và áp dụng mô hình nông - lâm kết hợp để chống xói mòn.
   • Kiểu địa hình thung lũng và máng trũng: Diện tích 167.000 ha (chiếm 17,38% diện tích tự nhiên), độ cao tuyệt đối 300–500 m, độ dốc thoải dưới 10°, chạy dọc thung lũng sông Pô Kô qua Đắk Glei, Ngọc Hồi, Đắk Tô, Đắk Hà, Sa Thầy và thị xã Kon Tum. Đây là địa bàn thích hợp nhất để hình thành các vùng chuyên canh quy mô lớn cho cả cây cao su và cà phê, thuận tiện cho việc chăm sóc, thu hoạch và vận chuyển. Tuy nhiên diện tích kiểu địa hình này còn hạn chế.

2. Ảnh hưởng của các yếu tố khí hậu và khí tượng:

   • Nhiệt độ: Khí hậu mang tính chất nhiệt đới gió mùa cao nguyên, nền nhiệt tương đối cao và ổn định theo thời gian. Mức giảm nhiệt độ theo độ cao (građiăng) đạt 0,5–0,6°C/100 m; vào mùa khô sườn Đông Trường Sơn giảm 0,7–0,8°C/100 m (cao hơn sườn Tây 0,1–0,2°C/100 m). Chênh lệch nhiệt độ trung bình giữa tháng nóng nhất (tháng 4) và tháng lạnh nhất (tháng 1) chỉ khoảng 5–6°C; chênh lệch giữa hai tháng liền kề chỉ 1–2°C trong mùa khô và dưới 1°C trong mùa mưa. Mùa đông tại Kon Tum ấm hơn nhiều so với miền Bắc; hiện tượng hạ nhiệt ban đêm trong các tháng 12, 1 và 2 không xuống dưới 2–3°C nên không gây rét hại chết cây cao su và cà phê.
   • Biên độ dao động nhiệt ngày đêm: Khác với tính ổn định theo mùa, biên độ nhiệt độ ngày đêm tại Kon Tum dao động rất mạnh, đặc biệt vào mùa khô tại các thung lũng khuất gió (như thị xã Kon Tum, Đắk Tô). Ban ngày nhiệt độ có thể đạt 33–35°C (cá biệt trên 37°C), ban đêm hạ xuống dưới 10°C; biên độ dao động ngày đêm trung bình đạt từ 12,1–14,6°C (tháng 2, tháng 3). Đặc điểm này là điều kiện tự nhiên rất thuận lợi để nâng cao chất lượng hương vị hạt cà phê.
   • Chế độ mưa và mùa khô: Có sự phân hóa rõ nét giữa Đông và Tây Trường Sơn do ảnh hưởng chắn gió. Sườn Tây Trường Sơn bắt đầu mùa mưa từ tháng 5 và kết thúc vào cuối tháng 10; sườn Đông (khu vực Kon Plông) mùa mưa bắt đầu muộn hơn (tháng 6) và kết thúc muộn vào cuối tháng 11. Mùa mưa chiếm khoảng 90% tổng lượng mưa cả năm. Vào mùa khô, luồng gió mùa Đông Bắc gây hiệu ứng phơn khiến thời tiết khô hanh gay gắt, độ ẩm xuống thấp. Mùa khô tạo thuận lợi cho việc thu hoạch, phơi phóng chế biến nông sản, nhưng lại gây thiếu nước nghiêm trọng vào thời kỳ phân hóa mầm hoa và trổ hoa của cà phê, bắt buộc phải khai thác nguồn nước ngầm và hồ chứa để tưới.
   • Hiện tượng thời tiết đặc biệt: Gió mạnh và giông lốc gây gãy cành cao su, rụng quả cà phê non; sương muối xuất hiện cục bộ ở các thung lũng lòng chảo và hợp thủy núi cao vào mùa đông gây cháy lá chồi non.

3. Hiện trạng và định hướng phát triển:

   • Khóa luận tổng hợp số liệu diện tích, năng suất, sản lượng cây cao su và cà phê giai đoạn 1996–2001 (Bảng 3.24) và nêu định hướng phát triển đến năm 2010 theo quy hoạch của tỉnh: mở rộng diện tích có chọn lọc tại các vùng đất dốc thoải, kết hợp đầu tư thủy lợi, đai rừng chắn gió và chuyển đổi cơ cấu giống phù hợp với từng tiểu vùng sinh thái.

Kết quả và đóng góp

Kết quả nghiên cứu chính

Khóa luận đã xác lập cơ sở dữ liệu khoa học về mối tương quan giữa điều kiện tự nhiên Kon Tum với yêu cầu sinh thái của hai loại cây trồng công nghiệp chủ lực thông qua các số liệu định lượng:

Kiểu địa hình	Diện tích (ha)	Tỷ lệ (% DTTN)	Độ cao (m)	Độ dốc (độ)	Đánh giá mức độ thích nghi đối với cây cao su và cà phê
Núi trung bình và núi cao	597.400	62,14%	1.200 – 1.600	26 – >40°	Không thích hợp để lập vùng chuyên canh; cản trở cạo mủ và cơ giới hóa; nguy cơ xói mòn lớn.
Đồi núi thấp	197.000	20,48%	400 – 600	20 – 25°	Có thể phát triển nếu cải tạo đất, làm ruộng bậc thang và kết hợp mô hình nông - lâm nghiệp.
Thung lũng và máng trũng	167.000	17,38%	300 – 500	< 10°	Vùng thích hợp nhất để hình thành vùng chuyên canh quy mô lớn, thuận lợi cơ giới hóa và chăm sóc.

Nghiên cứu làm sáng tỏ các chỉ số khí tượng đặc thù ảnh hưởng trực tiếp đến chu kỳ sinh học cây trồng:

• Nền nhiệt trung bình năm (22–23°C) và tổng nhiệt độ hoạt động (8.000–8.500°C) đáp ứng điều kiện tích lũy sinh khối liên tục quanh năm.
• Biên độ nhiệt ngày đêm trong các tháng mùa khô dao động lớn (trung bình 12–14,6°C, chênh lệch tuyệt đối có thể trên 20°C giữa ngày nóng 35°C và đêm 10°C), tạo lợi thế sinh lý sinh hóa giúp hạt cà phê tích tụ hàm lượng đường và chất thơm cao.
• Sự phân hóa mùa mưa - mùa khô sâu sắc: mùa khô kéo dài 6 tháng với lượng mưa chỉ chiếm 7–8% tổng lượng năm là trở ngại lớn nhất cho năng suất cà phê nếu không chủ động tưới dưỡng hoa, song lại là điều kiện thuận lợi cho việc thu hái và phơi sấy mủ cao su, hạt cà phê.

Giải pháp và kiến nghị của tác giả

Từ các kết quả đánh giá, tác giả đề xuất hệ thống giải pháp phát triển cây cao su và cà phê bền vững:

• Quy hoạch không gian canh tác: Ưu tiên bố trí vùng chuyên canh tập trung tại dải thung lũng, máng trũng dọc triền sông Pô Kô (Đắk Hà, Đắk Tô, Sa Thầy, thị xã Kon Tum); hạn chế mở rộng lên vùng núi dốc trên 25° để phòng ngừa sạt lở và suy thoái tầng đất mặt.
• Biện pháp nông - lâm kết hợp và bảo vệ đất: Trên các sườn dồi dốc 20–25°, bắt buộc phải đào rãnh, làm bồn, trồng theo đường đồng mức và duy trì băng cây phủ đất họ đậu (cốt khí, đậu muồng) nhằm tăng cường cố định đạm vi sinh và nâng hàm lượng mùn đất trên 2%.
• Xây dựng hệ thống lâm sinh hỗ trợ: Trồng các đai rừng phòng hộ chắn gió vuông góc với hướng gió thịnh hành để hạn chế gãy cành cây cao su; duy trì tầng cây che bóng hợp lý cho cây cà phê nhằm giảm tác hại của sương muối mùa đông và gió khô nóng mùa khô.
• Giải pháp thủy lợi: Tận dụng mạng lưới sông suối tự nhiên (Pô Kô, Đắk Bla, Sa Thầy) kết hợp khoan giếng tầng nông (10–25 m) và xây dựng hồ đập trữ nước phục vụ tưới ẩm bắt buộc cho cây cà phê trong 2 tháng khô hạn sau thu hoạch.

Đóng góp của công trình

Theo tự đánh giá của tác giả trong phần lịch sử nghiên cứu, các công trình trước đây tại địa phương (như nghiên cứu khí hậu của Nguyễn Minh Tân, nghiên cứu thủy văn của Lê Khánh Biên hay đánh giá đất đai của GS.TS. Nguyễn An Phong) chủ yếu khảo sát riêng rẽ từng thành phần tự nhiên đơn lẻ. Đây là khóa luận tốt nghiệp đầu tiên của sinh viên Khoa Địa lý Trường Đại học Sư phạm TP. Hồ Chí Minh thực hiện đánh giá tổng hợp đa yếu tố tự nhiên (địa hình, nhiệt, ẩm, mưa, thủy văn, thổ nhưỡng) đặt trong mối quan hệ hữu cơ với đặc tính sinh thái của hai loại cây công nghiệp chủ lực tại tỉnh Kon Tum, gắn kết giữa tiềm năng địa lý với định hướng quy hoạch kinh tế - xã hội địa phương.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Văn bản khóa luận ghi nhận một số hạn chế khách quan:

• Địa bàn tỉnh Kon Tum rộng lớn, địa hình phức tạp chia cắt mạnh, trong khi thời gian thực địa và nguồn lực nghiên cứu của sinh viên có hạn, khiến công tác khảo sát chuyên sâu từng tiểu vùng sinh thái chưa thực sự đồng đều.
• Nguồn số liệu khí tượng và thống kê nông nghiệp ở giai đoạn đầu thu thập còn phân tán, phụ thuộc vào dữ liệu lưu trữ của các sở ngành địa phương, một số chỉ tiêu thổ nhưỡng nông hóa chi tiết chưa được kiểm chứng bằng thực nghiệm phân tích mẫu đất tại chỗ mà phải kế thừa từ các tài liệu thứ cấp đã công bố.
• Khóa luận mới dừng lại ở phạm vi nghiên cứu hai loại cây công nghiệp chiến lược (cao su và cà phê), chưa bao quát hết các loại cây công nghiệp ngắn ngày hoặc cây ăn quả khác của tỉnh.

Hướng nghiên cứu mở rộng được định hình từ văn bản:

• Cần tiếp tục theo dõi, cập nhật chuỗi số liệu khí hậu - nông nghiệp khi các công trình thủy lợi, thủy điện (như thủy điện Ya Ly) hoàn thành và đi vào tích nước, đánh giá sự thay đổi của vi khí hậu lòng hồ đối với các vùng chuyên canh lân cận.
• Mở rộng phân tích mối liên kết giữa điều kiện tự nhiên với biến động giá cả thị trường nông sản quốc tế, nhằm hoàn thiện phương án chuyển dịch cơ cấu cây trồng có tính thích ứng kinh tế cao hơn cho tỉnh Kon Tum sau giai đoạn 2010.

Giá trị tham khảo

Báo cáo khóa luận có giá trị tham khảo thiết thực cho các nhóm đối tượng:

• Sinh viên và học viên ngành Địa lý: Là tài liệu tham khảo cụ thể về phương pháp luận địa lý học (vận dụng quan điểm lãnh thổ, tổng hợp và lịch sử - viễn cảnh) trong việc giải quyết một bài toán địa lý ứng dụng phục vụ sản xuất nông nghiệp địa phương.
• Sinh viên ngành Nông học, Trồng trọt và Lâm nghiệp: Cung cấp các tiêu chuẩn sinh thái học chi tiết (nhiệt độ, ẩm độ, lượng mưa, độ dốc, đặc tính lý tính và hóa tính đất) của cây cao su và hai giống cà phê (Arabica, Robusta).
• Cán bộ nghiên cứu và quản lý quy hoạch nông nghiệp tại Tây Nguyên: Cung cấp chuỗi số liệu khí tượng nhiều năm (nhiệt độ trung bình tháng, lượng mưa, biên độ nhiệt ngày đêm, số ngày dông, sương giá) của các trạm Kon Tum, Đắk Tô, làm cơ sở đối sánh khi xây dựng phương án phân vùng cây trồng.
• Các phần nội dung đáng tham khảo nhất: Hệ thống bảng thống kê khí tượng - thủy văn tại Chương 3 (Bảng 3.2 đến Bảng 3.16), phân tích định lượng 3 bậc địa hình theo độ cao và độ dốc (trang 38–40), và luận điểm về tác động của biên độ nhiệt ngày đêm đối với chất lượng hương vị hạt cà phê.

Câu hỏi thường gặp

1. Vì sao kiểu địa hình thung lũng và máng trũng được đánh giá là thích hợp nhất cho chuyên canh cao su và cà phê nhưng lại là thách thức đối với tỉnh Kon Tum?
Trả lời: Kiểu địa hình này có độ cao tuyệt đối thoải (300–500 m) và độ dốc thấp dưới 10°, đất bồi tụ sâu, rất thuận lợi cho việc đi lại cạo mủ cao su, cơ giới hóa chăm sóc và hạn chế xói mòn. Tuy nhiên, thách thức nằm ở chỗ diện tích này chỉ chiếm 167.000 ha (tương đương 17,38% diện tích tự nhiên của tỉnh), bị giới hạn trong dải hẹp dọc triền sông Pô Kô, trong khi phần lớn lãnh thổ của tỉnh (62,14%) lại là núi trung bình và núi cao hiểm trở không thể lập vùng chuyên canh.

2. Biên độ dao động nhiệt độ ngày đêm lớn tại Kon Tum tác động như thế nào đến sự sinh trưởng và phẩm chất của cây cà phê?
Trả lời: Trong mùa khô, biên độ nhiệt ngày đêm ở các thung lũng khuất gió dao động rất lớn (trung bình 12–14,6°C, ngày nắng nóng trên 33–35°C, đêm hạ dưới 10°C). Chênh lệch nhiệt độ cao thúc đẩy mạnh quá trình quang hợp tích lũy chất khô vào ban ngày khi có nắng, đồng thời việc nhiệt độ hạ thấp vào ban đêm giúp kiềm chế quá trình hô hấp tiêu hao chất dinh dưỡng, từ đó làm tăng phẩm chất thơm ngon đặc trưng của hạt cà phê.

3. Yêu cầu sinh thái bắt buộc về độ cao và độ dốc địa hình đối với cây cao su được tác giả xác lập như thế nào?
Trả lời: Về độ cao, tại vùng nhiệt đới, cây cao su khó phát triển tốt ở độ cao trên 400 m so với mực nước biển (đất càng cao cây càng chậm lớn, năng suất mủ càng thấp). Về độ dốc, cây đòi hỏi độ dốc dưới 8–16° và phải trồng theo đường đồng mức; đất dốc trên 20–25° bắt buộc phải làm ruộng bậc thang, đất càng dốc thì việc cạo mủ của công nhân càng khó khăn và nguy cơ xói mòn càng lớn. Do đó, các vùng núi cao trên 1.200 m có độ dốc 26–40° tại Kon Tum hoàn toàn không thích hợp trồng cao su.

4. Mùa khô kéo dài 6 tháng tại Kon Tum gây ra thuận lợi và khó khăn gì đối với canh tác cà phê?
Trả lời: Về thuận lợi, mùa khô trùng vào thời điểm thu hoạch (tháng 10–12), thời tiết khô hanh, ít mưa giúp việc thu hái, phơi phóng và bảo quản hạt cà phê đạt chất lượng tốt, tránh ẩm mốc. Về khó khăn, sau thu hoạch 1–2 tháng là giai đoạn cây phân hóa mầm hoa và trổ hoa, đòi hỏi lượng ẩm lớn để đậu quả; việc mùa khô thiếu mưa nghiêm trọng (chỉ chiếm 7–8% lượng mưa năm) khiến cây dễ bị héo rũ, rụng hoa, lép hạt nếu người dân không chủ động khai thác nước ngầm tầng sâu 10–25 m để tưới.

5. Khóa luận sử dụng nguồn dữ liệu từ những cơ quan chuyên môn nào tại địa phương?
Trả lời: Dữ liệu của khóa luận được thu thập trực tiếp thông qua khảo sát thực tế tại: Sở Khoa học - Công nghệ và Môi trường tỉnh Kon Tum, Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Sở Địa chính, Cục Thống kê tỉnh Kon Tum, Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Kon Tum, Thư viện tỉnh và Viện Nghiên cứu Cao su Tây Nguyên.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Biện Thị Hồng Phúc là một công trình nghiên cứu địa lý ứng dụng được thực hiện công phu, kết hợp chặt chẽ giữa lý luận sinh thái cây trồng với khảo sát thực tế địa phương. Tác giả đã phân tích toàn diện hiện trạng môi trường tự nhiên Kon Tum, làm rõ lợi thế của nền nhiệt cao, biên độ nhiệt ngày đêm lớn cũng như hạn chế về độ dốc địa hình và mùa khô hạn kéo dài đối với cây cao su và cà phê. Các kết quả đánh giá phân vùng và đề xuất giải pháp nông - lâm kết hợp, thủy lợi tưới mùa khô mang giá trị thực tiễn cao, đóng góp cơ sở khoa học tin cậy cho công tác tổ chức không gian sản xuất nông nghiệp bền vững tại địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN 1.1- KHÁI NIỆM SINH THÁI Cây trồ ng tổn tại và phá t tri ển ở bất kì mộ t kh u vực nà o đề u chị u ản h hưởng mạnh mẽ củ a đi ều ki ện ng oạ i cả nh nh ư án h sán g, nhi ệt độ, độ ẩm , gió , mưa, đất trồng, sin h vậ t. Mỗ i loạ i cây trồ ng có kh ả nă ng thí ch ngh i với nh ữn g điểu kiện ngo ại cả nh nhấ t địn h, ngh ĩa là tro ng điể u kiệ n tự nhi ên đó cây trồ ng phát triển bình thư ờng. Vư ợt ra khỏ i giớ i hạ n đó, tuỳ the o mứ c độ câ y trồ ng có thể chậm phát triển, ng ừn g phá t tri ển ho ặc chế t. Tu y nhi ên khi gặ p điể u kiệ n tự nhi ên không thuận lợi, nhiều loạ i câ y trồ ng có kh ả nă ng bi ến đổi để thí ch ngh ỉ với đi ểu kiện mới.

sự bi ến đổi đó di ễn ra từ từ tro ng mộ t qu á trì nh lâu dài. Tr on g qu á trì nh đó, nhờ tính biê n dị và di tru yền , nh ữn g thế hệ sau da n dâ n biế n đổi. Nh ữn g biế n đổi đó“ được củng cố và tru yền lại ch o thế hệ sau. Đó là co n đư ờn g tạo thà nh giống mới.

Lợi dụng tính biế n dị và di tru yền đó con ngư ời đã tạo ra nh iề u gi ốn g vừa thích nghỉ với điể u kiệ n môi trư ờng vừ a có nh ữn g ph ẩm chấ t tốt đáp ứn g những mong mu ốn củ a co n ngư ời. Sự ph ân bố câ y trồ ng ph ụ th uộ c và o đi ểu ki ện sinh thá i và kh ả nă ng bi ến đổ i để thí ch ngh ỉ với đi ểu ki ện ng oạ i cản h. 12 ĐẶ C ĐI ỂM SI NH TH ÁI CÂ Y CA O SU VÀ CÀ PH Ê 1.1 Đặc điểm sinh thái cây cao su Cây cao su phá t tri ển tốt ở vù ng xíc h đạ o ho ặc cậ n xíc h đạo , có khí hậ u nóng và ẩm, từ vị trí 13° Bắ c đế n 13° Na m. Tu y vậ y ca o su vẫ n số ng ở nh ữn g vĩ độ cao hơ n vé phí a Na m, ở 16° vĩ tuy ến Na m ho ặc vé phí a Bắ c ( nh ư Tr un g Quốc).

Muốn có năng suất và hi ệu qu ả kin h tế ca o cẩ n có đủ cá c đi ều ki ện nh ư sau: 1.1 Về khí hậu es Nhiệt độ trung bình 25 ° C là tốt nh ất nh ưn g câ y có th ể chị u đư ợc lạn h 10- 15” nếu không kéo đài quá lâu. % Mư a: đề u và tối thi ểu là 15 00 mm / nă m. Đất phả i giữ ẩm và giữ mà u tốt. - - i i ễ - r = s = = e = = Trang19 [TN WEN - T4, ` | co bam oe Bước đầu tìm hiểu Ảnh hưởng của DKTN đến sự phát triển của một số cây CN chính ở tink Kon Tam ® Nắng: phải được khoảng 1600 giờ/ năm.

Mây mưa nhiều làm giảm nang suất và tạo diéu kiện cho các bệnh lá ( VD : bệnh phấn trắng ocdium) ® Gió: quanh năm, chỉ gió nhẹ dưới 3m/s vì gỗ cao su dòn, dễ gãy, nên tránh trồng những vùng có gió mạnh hoặc nhiều bão. Chọn giống chịu gió giỏi, có rễ ăn sâu và nên trồng thành hàng theo chiểu gió, có các băng rừng chắn gió.2 Về thé nhưỡng = Độ cao trên mặt biển: đất càng cao cây càng chậm lớn, năng suất càng thấp, ở vùng xích đạo không nên tréng ở đất cao trên 500- 600m. O vùng nhiệt đới, khó tréng cao su tốt ở vùng đất cao trên 400m. =" D6 dốc: vì rễ phụ ăn sâu nên đất càng sâu càng tốt.

Đất đỏ thường sâu và đồng đều đất xám. Cây phát triển khó khăn khi có lớp đá ong, đá mẹ hoặc lớp nước nẩm ở gần mặt đất ( can hơn Im). Nhưng nếu lớp đá ong không chặt và không cứng mỏng hơn 20 cm thì rễ cái có thể xuyên qua được. ® Li tinh: Cấu trúc đất từ trung bình đến nhẹ, thoát nước tốt.

Mặt khác cần đủ thành phan sét là chất keo giữ độ ẩm và chất màu, lớp đất mặt ( từ 0-30cm) có tối thiểu 20% sét và lớp đất sâu hơn có tối thiểu 25% sét. ® Hoá tính: @ Về chất hữu cơ: nếu hàm lượng đạt 2,6% của trọng lượng đất khô là tốt. Đất đỏ Việt Nam dưới rừng mới khai hoang có hàm lượng chất hữu cơ được 2,6% ( cacbon được 1,5%) nên rat thích hợp cho cao su. Đất xám thường nghèo chất hữu cơ, có nơi chi được 1% ( cacbon được 0,6%), do đó ở những nơi quá nghèo chật hữu cơ thì Trang20 Bước đâu tìm hiểu Ảnh hường của DKTN đến sự phát triển của một số cây CN chính 2 tỉnh Kon Tum phải cải tạo đất trước khi trồng hoặc bón phân hữu cơ cho lúc trồng và sau khi trồng.

® Đạm(N): hàm lượng tốt nhất từ 1. @ Lân tổng hợp dy trữ trong đất từ 150-180 ppm (phần triệu) ¢ Độ PH: từ 4,5-5,5 là thích hợp, cây cao su là loại cây ưa đất hơi chua. Độ PH thường liên hệ mật thiết với độ bazơ. Nếu PH thấp hơn 4 là đất quá chua và đã bị rửa trôi qua nhiều.

Nếu PH cao hơn 6,5 thì đất quá nhiều bazơ, độc hại cho cây cao su. @ Các nguyên tố vi lượng ( cần dùng với một khối lượng cực kì nhỏ bé): S ( lưu huỳnh); B ( Bo); Cu ( đồng); Fe ( sắt) Mn ( man gan); Zn ( kẽm).có thể tăng phản ứng tạo lập diệp lục tố và tái tạo các enzim khử oxy và Nitrat trong cây. @ Đất trồng phải là đất sống, nhiễu sinh vật ( như giun). Nhất là nhiều sinh vật, vi khuẩm Nitrat hoá, min hoá, vi khuẩn co“dinh đạm tự do của khí trời để cây cao su và cây phủ đất ( phần lớn là thuộc họ đậu, cần cộng sinh với vi khuẩn cố định đạm) phát triển được bình thường.

Nói chung đất có min, đất có thảm cây che phủ thường có đủ điểu kiện sinh học.2 Đặc điểm sinh thái cây cà phê 1.1 Về khí hậu ° Nhiệt độ: cây cà phê ưa nhiệt độ bình quân hàng năm cao, trong đó cà phê chè sinh trưởng và phát triển thuận lợi từ 19-23” C so với các loại cà phê khác, cà phê chè ( Arabica) có khả năng chịu lạnh khá hơn cà phê vối ( Robusta); nhiệt độ từ 2-3°C trong thời gian ngắn không ảnh hưởng tới cây. Những cây mới trồng chịu lạnh yếu hơn những cây từ 3-4 năm tuổi trở lên. Mặc dù vậy, khi bố trí trông Bước đấu tìm hiểu ảnh hường của ĐKTN đến sự phát triển của một số cây CN chính 2 tỉnh Kon Tum cây cà phê chè cần chú ý những nơi có sương muối, kể cả những nơi có sương muối lặp lại từ 3-5 lần/ năm như thung lũng, nơi hợp thuỷ. Ngược lại ở những nơi cao hơn 38° C cũng gây ảnh hưởng xấu đến cây cà phê trong đó cây cà phê chè chịu nóng khá hơn cà phê vối, Trồng cây cà phê cẩn chú ý đến độ lệch nhiệt độ ngày đêm.

Độ chênh lệch này cao thì phẩm chất cà phê thơm ngon, vì ban ngày nhiệt độ cao thúc đẩy quá trình quang hợp, tích luỹ chất khô, còn ban đêm nhiệt độ hạ thấp sẽ hạn chế việc tiêu hao các chất đã tích luỹ. _ Nước và độ ẩm: nói chung cây cà phê can độ ẩm. Riêng cây cà phê chè hàng năm cân một lượng mưa từ 1200-1500mm ( ít hơn so với cây cà phê vối). Lượng mưa nói trên nếu được phân bố đều từ khi hoa nở đến khi thu hoạch là rất tốt.

Sau khi thu hoạch cà phê chè, cần khoảng 2 tháng cuối năm khí hậu khô lạnh để phân hoá mim hoa, nếu hai thang đó vẫn có mưa thì không thuận lợi cho cây cà phê déng thời khi hoa nở và quả non được hình thành mà không có mưa thì tỷ lệ đậu quả thấp, quả bị lép. Do vậy thời gian này, nếu khô hạn nhất thiết phải tưới nước cho cây cà phê. Thực tế nước ta các vụ cà pheˆđược mùa thường trùng hợp với các năm có mùa đông khô rõ rệt, tiếp theo là mưa đẩn déu và nhiều, làm cho cà phê trải qua mùa khô phân hoá mạnh mắm hoa và sau đó có đủ ẩm để sinh trưởng, nở hoa để nuôi quả. Độ ẩm tương đối của không khí ảnh hưởng lớn đến sự sinh trưởng của cây cao su và cà phê vì nó liên quan đến độ bốc hơi nước của lá cà phê.

Hiện tượng cà phê héo rũ vào những ngày gió Lào ở nước ta đã chứng minh diéu này, nếu gió khô nóng gay gắt kéo dài sẽ gây thiệt hại đến sinh trưởng và năng suất cà phê. Trang22 ước dầu tìm hiểu ảnh hưởng của ĐKTN đến sự phát triển của một số cây CN chính ở tỉnh Kon Tum ° Anh sáng: cà phê ưa ánh sáng tấn xạ, diéu này có thể căn cứ vào nguồn gốc là ở các rừng thưa. Người ta coi cà phê là cây cần có cây che bóng. Tuy nhiên quá trình thuần hoá ngưới ta đã trồng cây cà phê không can cây che bóng mà vẫn cho năng suất cao, nhưng phải được thâm canh tốt ngay từ lúc đầu.

Điều kiện sinh thái nước ta cho thấy cây cà phê vẫn cẩn cây che bóng để đầm bảo cho cây sinh trưởng và chống chịu các ngoại cảnh bất lợi như sương muối, gió khô nóng, sâu bệnh. Tuy vậy, cây che bóng cần được lựa chọn cho thích hợp, có tán lá thưa vừa phải và không phải là kí chủ của các loài sâu bệnh nguy hiểm như: nấm hồng, sâu đục thân. ° Gió : cũng như nhiều loại cây trồng khác, gió có ảnh hưởng quan trọng đối với cà phê, gió có tốc độ vừa phải gíup cho sự tung phấn và thụ phấn của hoa. Song đáng chú ý là điểu kiện ở nước ta có nhiều mặt bất thuận lợi như gió nóng thổi vào mùa hè gây khô, mất ẩm, gió bão gây gấy cành, rụng quả, gió rét làm chậm sinh trưởng của cây cà phê mới trồng.