CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU 1. Các nghiên cứu trong nước Tác giả Trần Thị Kim Liên và Hoàng Thu Hằng (2019) với bài nghiên cứu “Dự báo xu hướng phân bố lao động ở khu vực nông thôn tỉnh an giang giai đoạn 2019 - 2025”, đã phân tích theo phương pháp OLS để dự báo số lượng lao động có việc làm theo giới tính, nhóm tuổi, ngành, nghề, trình độ chuyên môn kỹ thuật, hình thức sở hữu, vị thế công việc. Kết quả cho thấy, hệ số co giãn giữa việc làm và GDP là không ổn định và có thể xảy ra tình trạng có những năm GDP tăng lên nhưng không tạo ra việc làm mới, thậm chí còn làm mất đi một số việc làm do Việt Nam là nước đang phát triển, quá trình phát triển kinh tế gắn liền với quá trình áp dụng khoa học công nghệ và trình độ quản lý tiên tiến. Tỷ lệ có việc làm của cả nam giới và nữ giới trong nước đều có xu hướng tăng dần.
Theo nhóm tuổi, tất cả lao động trong độ tuổi trẻ từ 15 đến 24 tuổi và trung niên có xu hướng giảm việc làm ở khu vực nông thôn, tuy nhiên nhóm trung niên và tuổi già có xu hướng tăng việc làm. Theo nghề nghiệp, đến năm 2025 ở khu vực nông thôn của tỉnh, lao động ở vị trí giản đơn có xu hướng giảm cả số lượng và tỷ trọng; lao động có chuyên môn kỹ thuật bậc cao cũng tăng, tuy nhiên lao động có chuyên môn kỹ thuật bậc trung lại có xu hướng giảm nhanh. Theo vị thế công việc, lao động làm chủ cơ sở hoặc tự làm, lao động gia đình có xu hướng giảm trong giai đoạn 2019-2025 và tăng nhẹ số lượng lao động làm công hưởng lương. Theo hình thức sở hữu, đại đa số lao động ở khu vực nông thôn của tỉnh làm việc trong các hộ gia đình, hộ kinh doanh cá thể; tiếp theo là lao động làm trong khu vực tập thể - tư nhân; cuối cùng là lao động làm trong khu vực nhà nước và làm trong các doanh nghiệp có vốn đầu từ nước ngoài.
Phạm Văn Dũng (2011) trong bài nghiên cứu “Các thành phần kinh tế: Nhận thức lý luận và thực tiễn Việt Nam” phân tích các thành phần kinh tế từ năm 1995 đến năm 2009. Trong đó, nền kinh tế bao gồm 3 thành phần là Kinh tế Nhà nước, Kinh tế ngoài Nhà nước và Khu vực có vốn đầu tư nước ngoài; trong kinh tế ngoài nhà nước lại chia thành Kinh tế tập thể, Kinh tế tư nhân và kinh tế cá thể. Thành phần kinh tế tư nhân và kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài luôn đạt tốc độ tăng trưởng cao hơn thành phần kinh tế nhà nước; đóng góp phần chủ yếu vào mức tăng trưởng của nền kinh tế. Cơ cấu kinh tế nhiều 4 thành phần còn góp phần quan trọng trong tạo việc làm, đảm bảo thu nhập và đời sống cho người lao động.
Khu vực kinh tế ngoài nhà nước đã tạo ra phần lớn việc làm cho người lao động với trên 85% tổng số lao động trên 15 tuổi trong giai đoạn 2000 – 2009. Trong tổng sản phẩm quốc nội (GDP), xu hướng chung là tỷ trọng kinh tế Nhà nước, kinh tế tập thể giảm; trong khi đó tỷ trọng kinh tế tư nhân và kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài tăng lên và tiếp tục trong giai đoạn tiếp theo do Việt Nam thực hiện tự do hóa kinh tế, đẩy mạnh hội nhập kinh tế quốc tế. Kết quả nghiên cứu cho thấy sự thay đổi về tỷ trọng đóng góp của các thành phần kinh tế trong GDP (trong đó kinh tế nhà nước, kinh tế tập thể giảm xuống, kinh tế tư nhân và khu vực kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài tăng lên) đã giúp đất nước đạt được những thành tựu kinh tế - xã hội. Điều đó xuất phát từ hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp nhà nước còn thấp; việc sắp xếp, đổi mới còn chậm, chủ yếu mới là số doanh nghiệp quy mô nhỏ, mức vốn thấp; độc quyền nhà nước đã được biến thành độc quyền kinh doanh của nhiều tổng công ty nhà nước; quản lý nhà nước đối với các doanh nghiệp nhà nước còn nhiều sơ hở, thậm chí buông lỏng.
Kinh tế tập thể về số lượng tăng lên nhưng tỷ trọng về nhiều chỉ tiêu chủ yếu còn thấp và giảm còn kinh tế tư nhân đăng ký nhiều về số lượng nhưng thực tế hoạt động còn ít, quy mô nhỏ, sức cạnh tranh thấp. Bùi Thị Minh Tiệp (2012) khi nghiên cứu về Tác động của biến đổi cơ cấu tuổi dân số đến tăng trưởng kinh tế ở việt nam đã làm rõ biến đổi cơ cấu tuổi dân số, thay vì quy mô dân số, thực sự tác động đến tăng trưởng kinh tế. Bài nghiên cứu xét trên 5 nhóm tuổi là 0-14 tuổi, 15-59 tuổi, 15-64 tuổi, 60 tuổi trở lên và 65 tuổi trở lên cùng với việc sử dụng chỉ tiêu cơ bản để thể hiện cơ cấu tuổi dân số là tỷ số phụ thuộc dân số - biểu thị số người ngoài tuổi lao động so với 100 người trong tuổi lao động. Ở mỗi độ tuổi khác nhau con người có những hành vi kinh tế khác nhau nên biến đổi cơ cấu tuổi dân số sẽ có tác động lớn đến quá trình phân bổ nguồn lực, mức độ tăng trưởng, phát triển và sự ổn định về chính trị, xã hội của mỗi nước.
Dân số trẻ có tỷ lệ trẻ em cao thì đất nước sẽ cần nhiều nguồn lực hơn để chi tiêu cho giáo dục, y tế và nuôi dưỡng. Dân số có số người trong tuổi làm việc lớn thì đất nước có được cơ hội thúc đẩy TTKT nhờ nguồn nhân lực dồi dào, tiết kiệm, đầu tư cao và đóng góp lớn cho hệ thống tài chính quốc gia. Dân số có tỷ 5 lệ người cao tuổi nhiều hơn thì đất nước thường phải chi tiêu nhiều cho chăm sóc y tế, tiêu dùng tăng và các vấn đề về an sinh xã hội cần được giải quyết thỏa đáng. Ở Việt Nam, dân số ngoài tuổi lao động (nữ trên 55 tuổi và nam trên 60 tuổi) vẫn tích cực tham gia hoạt động kinh tế tạo thu nhập và con số này sẽ ngày càng tăng khi tuổi thọ bình quân khỏe mạnh tăng lên, dựa vào đó để tác giả xây dựng công thức tỷ số phụ thuộc dân số.
Kết quả nghiên cứu cho thấy, nhóm dân số 0-21 tuổi và từ 54 tuổi trở lên tuổi có mức sản xuất không đủ để tiêu dùng và phần “thâm hụt” chính là “gánh nặng” có thể ngăn trở tăng trưởng và phát triển. Tỷ lệ tăng dân số ở nhóm tuổi 20-54 luôn lớn hơn không cho đến năm 2039, thể hiện tác động tích cực của nhóm dân số này đến tăng trưởng kinh tế trong suốt thời kỳ 1989 – 2039. Tác động tích cực này nhỏ dần và sau năm 1939, tác động này đến tăng trưởng kinh tế là âm. Bên cạnh đó, biến đổi dân số đóng 14,5% tăng trưởng thu nhập bình quân đầu người (Nguyễn Thị Minh, 2009).
Nghiên cứu của Nguyễn Đình Cử và Hà Tuấn Anh (2010) cho thấy: tăng dân số trong tuổi lao động ở thời kỳ “cơ cấu dân số vàng” có tác động tích cực tới tăng trưởng kinh tế. Riêng trong giai đoạn 1999-2009, biến đổi cơ cấu tuổi dân số đóng góp tới 2,29 điểm phần trăm cho tốc độ tăng trưởng kinh tế. Trần Thị Tuyết (2016) và bài nghiên cứu “Sự chuyển dịch của thanh niên sang thị trường lao động: Cần một cái nhìn toàn diện hơn” đã nghiên cứu, phân tích đánh giá về sự phát triển cũng như những hạn chế của nhóm tuổi lao động trẻ từ 15 – 29 tuổi. Bài nghiên cứu được thực hiện dựa trên số liệu thu thập được từ cơ sở dữ liệu của Vụ Thống kê Dân số - Lao động và Vụ Thống kê Xã hội và Môi trường (Tổng cục Thống kê).
Việc điều tra được thực hiện bằng hình thức phỏng vấn điền phiếu do các chuyên gia thống kê thực hiện. Mẫu phỏng vấn dựa vào các nhóm mẫu đại diện theo khảo sát về mức sống dân cư Việt Nam năm 2012 (Vietnam Household Living Standard Survey 2012). Trong đó, 2722 người trẻ ở độ tuổi từ 15 tới 29 đã được phỏng vấn và 2722 bảng hỏi hoàn chỉnh đã được đưa vào trong file dữ liệu. Bài nghiên cứu thực hiện phân tích số liệu để trả lời cho câu hỏi nghiên cứu về trình độ học vấn và vị thế việc làm của lao động trẻ.
Kết quả khi nghiên cứu về vị thế việc làm cho thấy trong 4 hạng mục: làm chủ (employer), làm công ăn lương, lao động tự do, hay phụ giúp gia đình (không có lương) thì trong số 98,3% 6 những người trẻ đã rời ghế nhà trường và đã có việc làm, chưa đầy 2/3 trong số đó tự xác định mình là người làm công ăn lương hoặc làm chủ doanh nghiệp, hơn 1/3 còn lại hoặc chấp nhận ở nhà trợ giúp gia đình, không lương (20,3%), hoặc trở thành lao động tự do (14%). Kết quả nghiên cứu cũng cho thấy, mặc dù tỉ lệ thất nghiệp giữa những người lao động trẻ ở độ tuổi 15-29 là thấp (1,7% theo nghiên cứu của tác giả), nhưng chất lượng công việc mà những người này có thể tiếp cận cũng thấp. Gần 1/3 trong số họ trở thành lao động không thu nhập trong gia đình hoặc lao động tự do, hơn 40% số còn lại, mặc dù trở thành người lao động có lương nhưng việc làm của họ cũng chỉ dựa trên thỏa thuận miệng với chủ. Như vậy hơn 60% người trẻ Việt đang phải làm các công việc ở khu vực kinh tế phi chính quy, rủi ro, bởi khả năng họ không được hưởng bất cứ một chế độ lao động nào theo luật định Lạm phát là yếu tố hay được các nghiên cứu trước sử dụng để đánh giá tác động đối với TTKT và TTCK.
Cụ thể là Trần, et al. (2019) và Hồ (2019) có bài viết về mối quan hệ giữa lạm phát và TTKT. Nhóm tác giả Kiều và Điệp (2013) khi phân tích quan hệ giữa các yếu tố kinh tế vĩ mô và biến động thị trường chứng khoán đã sử dụng: chỉ số giá tiêu dùng (đo lường mức độ lạm phát), cung tiền M2. Kết quả cho thầy cung tiền M2 có tác động tích cực trong dài hạn trong khi lạm phát có tác động tiêu cực đối với thị trường chứng khoán 1.
Các nghiên cứu nước ngoài Đã có nhiều nghiên cứu trên thế giới về cơ cấu của lực lượng lao động và ảnh hưởng đối với tăng trưởng kinh tế. Nghiên cứu của Haque, et al.