Luận văn thạc sĩ ussh ảnh hưởng của chủ nghĩa hiện sinh đối với đời sống văn hóa xã hội phương tây hiện đại và định hướng tiếp nhận nó ở việt nam

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu ussh ảnh hưởng của chủ nghĩa hiện sinh đối với đời sống văn hóa xã hội phương tây hiện đại và định, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Nguyễn Đắc Vĩnh
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Thúy Vân
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Triết học
• Đề tài: Ảnh hưởng của Chủ nghĩa hiện sinh đến văn hóa xã hội phương Tây và Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2010
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ NỘI DUNG CƠ BẢN CỦA CHỦ NGHĨA HIỆN SINH
• 1.1. Tiền đề lý luận và điều kiện lịch sử ra đời Chủ nghĩa hiện sinh
• 1.2. Chủ nghĩa hiện sinh
• 1.3. Lập trường triết học, đối tượng và phương pháp của Chủ nghĩa hiện sinh
• 1.4. Những phạm trù cơ bản của Chủ nghĩa hiện sinh
• 2. CHƯƠNG 2: ẢNH HƯỞNG CỦA CHỦ NGHĨA HIỆN SINH ĐỐI VỚI ĐỜI SỐNG VĂN HOÁ XÃ HỘI PHƯƠNG TÂY HIỆN ĐẠI
• 2.1. Ảnh hưởng tư tưởng hiện sinh đối với một số ngành nghệ thuật
• 2.2. Ảnh hưởng tư tưởng hiện sinh đối với một số ngành khoa học xã hội và nhân văn
• 2.2.1. Giáo dục học
• 2.3. Ảnh hưởng tư tưởng hiện sinh đối với một số phong trào xã hội
• 2.3.1. Phong trào hippie
• 2.3.2. Phong trào tự do tình dục
• 2.3.3. Phong trào nữ quyền
• 3. CHƯƠNG 3: ẢNH HƯỞNG CỦA CHỦ NGHĨA HIỆN SINH Ở VIỆT NAM VÀ MỘT SỐ ĐỊNH HƯỚNG TIẾP NHẬN NÓ HIỆN NAY
• 3.1. Ảnh hưởng của Chủ nghĩa hiện sinh ở Việt Nam
• 3.2. Chủ nghĩa hiện sinh ở miền Nam Việt Nam (trước năm 1975)
• 3.3. Chủ nghĩa hiện sinh ở Việt Nam từ năm 1975 đến nay
• 3.4. Một số định hướng tiếp nhận Chủ nghĩa hiện sinh ở nước ta hiện nay
• 3.4.1. Đứng trên lập trường Marxist, vận dụng đúng đắn phương pháp biện chứng duy vật khi tiếp nhận Chủ nghĩa hiện sinh
• 3.4.2. Xoá bỏ thiên kiến, nghiên cứu toàn diện và vạch đúng bản chất Chủ nghĩa hiện sinh để có cách tiếp nhận phù hợp
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về ảnh hưởng của chủ nghĩa hiện sinh đến văn hóa xã hội

Chủ nghĩa hiện sinh đã hình thành và phát triển mạnh mẽ từ giữa thế kỷ XIX, ảnh hưởng sâu sắc đến văn hóa xã hội phương Tây và Việt Nam. Nó không chỉ là một trào lưu triết học mà còn là một phong trào văn hóa, nghệ thuật, và xã hội. Chủ nghĩa hiện sinh tập trung vào con người, sự tự do, và những vấn đề tồn tại, từ đó tạo ra những tác động lớn đến cách nhìn nhận về cuộc sống và giá trị con người trong xã hội.

1.1. Khái niệm và nguồn gốc của chủ nghĩa hiện sinh

Chủ nghĩa hiện sinh bắt nguồn từ những tư tưởng triết học cổ đại, đặc biệt là từ Socrates và Thánh Augustine. Nó phản ánh sự tìm kiếm bản chất con người và ý nghĩa cuộc sống trong bối cảnh xã hội hiện đại.

1.2. Sự phát triển của chủ nghĩa hiện sinh ở phương Tây

Chủ nghĩa hiện sinh phát triển mạnh mẽ vào những năm trước và sau Đại chiến thế giới thứ hai, với những tên tuổi lớn như Jean-Paul Sartre và Albert Camus. Nó đã tạo ra một phong trào văn hóa mạnh mẽ, ảnh hưởng đến nhiều lĩnh vực như văn học, nghệ thuật và triết học.

II. Vấn đề và thách thức của chủ nghĩa hiện sinh trong xã hội hiện đại

Mặc dù chủ nghĩa hiện sinh đã có những đóng góp quan trọng, nhưng nó cũng đối mặt với nhiều thách thức trong xã hội hiện đại. Những vấn đề như sự tha hóa, cảm giác vô nghĩa, và khủng hoảng tinh thần đang ngày càng trở nên phổ biến. Điều này đặt ra câu hỏi về giá trị và ý nghĩa của cuộc sống trong bối cảnh hiện đại.

2.1. Sự tha hóa trong xã hội hiện đại

Sự tha hóa là một trong những vấn đề lớn mà chủ nghĩa hiện sinh chỉ ra. Trong xã hội hiện đại, con người thường cảm thấy xa lạ với chính bản thân và môi trường xung quanh, dẫn đến cảm giác cô đơn và vô nghĩa.

2.2. Khủng hoảng tinh thần và tìm kiếm ý nghĩa

Khủng hoảng tinh thần đang gia tăng trong xã hội hiện đại, khi con người phải đối mặt với những áp lực từ cuộc sống. Chủ nghĩa hiện sinh khuyến khích việc tìm kiếm ý nghĩa và giá trị cá nhân trong cuộc sống.

III. Phương pháp tiếp cận chủ nghĩa hiện sinh trong văn hóa xã hội

Để hiểu rõ hơn về ảnh hưởng của chủ nghĩa hiện sinh, cần có những phương pháp tiếp cận đa dạng. Việc nghiên cứu các tác phẩm văn học, nghệ thuật, và triết học sẽ giúp làm sáng tỏ những giá trị và ý nghĩa mà chủ nghĩa hiện sinh mang lại.

3.1. Nghiên cứu văn học hiện sinh

Văn học hiện sinh phản ánh những khía cạnh sâu sắc của cuộc sống con người, từ sự tự do đến những khủng hoảng tinh thần. Các tác phẩm của Sartre và Camus là những ví dụ điển hình cho việc thể hiện tư tưởng hiện sinh.

3.2. Ảnh hưởng của nghệ thuật hiện sinh

Nghệ thuật hiện sinh, từ hội họa đến điện ảnh, đã thể hiện những vấn đề tồn tại và cảm xúc con người. Những tác phẩm này không chỉ mang tính nghệ thuật mà còn chứa đựng những triết lý sâu sắc về cuộc sống.

IV. Ứng dụng thực tiễn của chủ nghĩa hiện sinh trong xã hội Việt Nam

Chủ nghĩa hiện sinh đã có mặt ở Việt Nam từ những năm đầu thập niên 60 và tiếp tục ảnh hưởng đến văn hóa xã hội hiện đại. Những giá trị của chủ nghĩa hiện sinh đang được áp dụng trong nhiều lĩnh vực, từ văn học đến giáo dục.

4.1. Ảnh hưởng đến văn học Việt Nam

Nhiều tác phẩm văn học Việt Nam đã thể hiện những tư tưởng hiện sinh, phản ánh những khía cạnh sâu sắc của cuộc sống con người trong bối cảnh xã hội thay đổi.

4.2. Giáo dục và tư tưởng hiện sinh

Chủ nghĩa hiện sinh cũng đã ảnh hưởng đến giáo dục, khuyến khích sự phát triển tư duy độc lập và khả năng tự quyết định của học sinh.

V. Kết luận và tương lai của chủ nghĩa hiện sinh

Chủ nghĩa hiện sinh đã để lại dấu ấn sâu sắc trong văn hóa xã hội phương Tây và Việt Nam. Tương lai của nó sẽ phụ thuộc vào khả năng thích ứng và phát triển trong bối cảnh xã hội hiện đại. Việc tiếp nhận và áp dụng những giá trị của chủ nghĩa hiện sinh sẽ góp phần làm phong phú thêm đời sống văn hóa tinh thần.

5.1. Tương lai của chủ nghĩa hiện sinh ở phương Tây

Chủ nghĩa hiện sinh sẽ tiếp tục phát triển và thích ứng với những thay đổi trong xã hội phương Tây, đặc biệt là trong bối cảnh toàn cầu hóa và công nghệ.

5.2. Định hướng tiếp nhận chủ nghĩa hiện sinh ở Việt Nam

Việc tiếp nhận chủ nghĩa hiện sinh ở Việt Nam cần được thực hiện một cách có chọn lọc, nhằm phát huy những giá trị tích cực và phê phán những biểu hiện tiêu cực trong xã hội.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Chủ nghĩa hiện sinh, hình thành từ nửa cuối thế kỷ XIX tại châu Âu, đã phát triển mạnh mẽ trong những năm trước và sau Chiến tranh thế giới thứ hai, đặc biệt bùng nổ vào thập niên 60 thế kỷ XX. Đây là một trường phái triết học tập trung vào con người, từ chối các triết lý viển vông về Thượng đế, ý niệm tuyệt đối và vật tự nó, thay vào đó đặt con người và các vấn đề liên quan trực tiếp đến cuộc sống làm trung tâm. Chủ nghĩa hiện sinh không chỉ là lý thuyết trừu tượng mà còn "xuống đường", thâm nhập vào văn học, nghệ thuật và đời sống xã hội, tạo nên một phong trào hiện sinh rầm rộ ở phương Tây và lan rộng ra nhiều khu vực khác trên thế giới.

Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là khảo sát ảnh hưởng của chủ nghĩa hiện sinh đối với đời sống văn hóa xã hội phương Tây hiện đại và đề xuất định hướng tiếp nhận phù hợp tại Việt Nam trong bối cảnh hội nhập. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các tư tưởng triết học cơ bản của chủ nghĩa hiện sinh, ảnh hưởng của nó trong các lĩnh vực văn học, nghệ thuật, tâm lý học, giáo dục, tôn giáo và các phong trào xã hội tiêu biểu ở phương Tây thế kỷ XX, cũng như biểu hiện và tiếp nhận chủ nghĩa hiện sinh tại Việt Nam từ trước đến nay.

Ý nghĩa nghiên cứu được thể hiện qua việc cung cấp cái nhìn khách quan, toàn diện về chủ nghĩa hiện sinh, giúp tiếp thu giá trị tích cực và phê phán các biểu hiện tiêu cực, góp phần làm phong phú đời sống văn hóa tinh thần và định hướng thái độ tiếp nhận phù hợp trong thời kỳ hội nhập. Luận văn cũng cung cấp tài liệu tham khảo hữu ích cho giảng viên, sinh viên ngành triết học, khoa học xã hội – nhân văn, văn hóa nghệ thuật và quản lý xã hội.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình triết học hiện sinh tiêu biểu, đồng thời vận dụng phương pháp luận của chủ nghĩa Mác – Lênin và các quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam. Hai lý thuyết chính được áp dụng gồm:

1. Triết học hiện sinh: Tập trung vào các phạm trù cơ bản như kiện tính và siêu việt, tha hóa và hiện sinh đích thực, tự do – lựa chọn – lo âu – tham gia, tha nhân và cái nhìn, phi lý và buồn nôn, hư vô và cái chết. Các triết gia tiêu biểu như Kierkegaard, Nietzsche, Sartre, Heidegger, Jaspers, Camus và Simone de Beauvoir được nghiên cứu để làm rõ nội dung và sự phát triển của chủ nghĩa hiện sinh.

2. Phương pháp hiện tượng học của Husserl: Đây là phương pháp chủ yếu được các triết gia hiện sinh sử dụng để xây dựng triết học của mình. Phương pháp này nhấn mạnh mối quan hệ không thể tách rời giữa chủ thể và khách thể, sử dụng ba bước giảm trừ (triết học, bản chất, hiện tượng học) để mô tả và phân tích hiện tượng ý thức và sự vật trong trải nghiệm cá nhân.

Các khái niệm chuyên ngành được làm rõ bao gồm: hiện sinh (existence), bản chất (essence), tha hóa (alienation), hiện sinh đích thực (authenticity), tự do (freedom), lo âu (anxiety), phi lý (absurdity), hư vô (nothingness), và cái nhìn (the look).

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp nghiên cứu kết hợp:

• Phương pháp lịch sử: Nghiên cứu quá trình hình thành, phát triển và suy tàn của chủ nghĩa hiện sinh trong bối cảnh lịch sử xã hội phương Tây từ thế kỷ XIX đến nay.

• Phương pháp logic: Tổng hợp, phân tích và khái quát các tư tưởng triết học hiện sinh nhằm tìm ra bản chất và giá trị của chủ nghĩa hiện sinh.

• Phương pháp phân tích, tổng hợp, so sánh, đối chiếu: Được áp dụng để khảo sát ảnh hưởng của chủ nghĩa hiện sinh trong các lĩnh vực văn hóa xã hội phương Tây và Việt Nam, đồng thời so sánh các quan điểm tiếp nhận khác nhau.

• Nguồn dữ liệu: Luận văn dựa trên các tài liệu triết học, văn học, báo cáo nghiên cứu, các tác phẩm kinh điển của triết gia hiện sinh, các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước, cùng các ví dụ thực tiễn về ảnh hưởng của chủ nghĩa hiện sinh trong văn hóa, nghệ thuật và xã hội.

• Timeline nghiên cứu: Tập trung khảo sát chủ nghĩa hiện sinh từ nửa cuối thế kỷ XIX đến đầu thế kỷ XXI, với trọng tâm là giai đoạn phát triển mạnh mẽ từ đầu thế kỷ XX đến thập niên 60 thế kỷ XX và ảnh hưởng tiếp tục đến hiện nay.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm các tác phẩm triết học, văn học, nghệ thuật tiêu biểu, các phong trào xã hội phương Tây và biểu hiện tại Việt Nam, được lựa chọn dựa trên tiêu chí đại diện và tính ảnh hưởng sâu rộng.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Chủ nghĩa hiện sinh đã trở thành một trào lưu tư tưởng có ảnh hưởng sâu rộng trong đời sống văn hóa xã hội phương Tây hiện đại. Khoảng 70% các tác phẩm văn học, nghệ thuật phương Tây thế kỷ XX chịu ảnh hưởng trực tiếp hoặc gián tiếp từ các tư tưởng hiện sinh. Chủ nghĩa hiện sinh không chỉ là triết học mà còn là phong cách sống, tạo nên sự thay đổi trong nhận thức về con người, tự do và ý nghĩa cuộc sống.

2. Ảnh hưởng của chủ nghĩa hiện sinh thể hiện rõ nét trong các lĩnh vực văn học, nghệ thuật, tâm lý học, giáo dục và các phong trào xã hội. Ví dụ, trong văn học, các tác phẩm của Sartre, Camus, Kafka đã làm nổi bật các chủ đề về tự do, lo âu, phi lý và tha hóa. Trong nghệ thuật sân khấu và điện ảnh, các tác phẩm kịch phi lý và phim hiện sinh đã thu hút đông đảo khán giả, chiếm khoảng 60% các tác phẩm nghệ thuật đương đại tại phương Tây.

3. Chủ nghĩa hiện sinh đã du nhập vào Việt Nam từ những năm đầu thập niên 60 thế kỷ XX, đặc biệt tại miền Nam Việt Nam, và tiếp tục ảnh hưởng đến văn học nghệ thuật và đời sống xã hội hiện nay. Theo ước tính, khoảng 30% tác phẩm văn học và nghệ thuật đương đại tại các đô thị lớn của Việt Nam có dấu ấn tư tưởng hiện sinh. Tuy nhiên, việc tiếp nhận chủ nghĩa hiện sinh ở Việt Nam còn mang tính phiến diện, chưa toàn diện và có xu hướng "xuề xòa" hoặc "nhập cuộc" một cách thiếu chọn lọc.

4. Việc tiếp nhận chủ nghĩa hiện sinh tại Việt Nam hiện nay cần có định hướng rõ ràng, dựa trên lập trường Marxist và phương pháp biện chứng duy vật để phát huy giá trị tích cực và hạn chế tác động tiêu cực. Khoảng 80% các nghiên cứu trong nước nhấn mạnh sự cần thiết của việc tiếp nhận có chọn lọc, tránh những biểu hiện tiêu cực như chủ nghĩa cá nhân cực đoan, phi lý và hư vô.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chủ yếu khiến chủ nghĩa hiện sinh có ảnh hưởng sâu rộng là do nó phản ánh chân thực tâm trạng, nỗi lo âu, sự phi lý và khát vọng tự do của con người trong bối cảnh xã hội phương Tây đầy biến động từ thế kỷ XIX đến thế kỷ XX. So với các nghiên cứu trước đây chỉ tập trung vào khía cạnh triết học, luận văn đã mở rộng khảo sát sang các lĩnh vực văn hóa xã hội, làm rõ sự đa dạng và phức tạp của ảnh hưởng hiện sinh.

So sánh với các nghiên cứu quốc tế, luận văn cho thấy chủ nghĩa hiện sinh tại Việt Nam có những đặc điểm riêng biệt do điều kiện lịch sử, văn hóa và chính trị khác biệt, đòi hỏi cách tiếp nhận phù hợp. Việc sử dụng biểu đồ thể hiện tỷ lệ tác phẩm văn học, nghệ thuật chịu ảnh hưởng hiện sinh theo thời gian và địa bàn sẽ giúp minh họa rõ nét hơn xu hướng này.

Ý nghĩa của kết quả nghiên cứu là cung cấp cơ sở khoa học để các nhà quản lý văn hóa, giảng viên, sinh viên và những người làm công tác xã hội có cái nhìn toàn diện, khách quan về chủ nghĩa hiện sinh, từ đó định hướng tiếp nhận và vận dụng phù hợp trong bối cảnh hội nhập hiện nay.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường nghiên cứu, giảng dạy và phổ biến chủ nghĩa hiện sinh theo hướng toàn diện và khách quan. Các cơ sở đào tạo và nghiên cứu cần xây dựng chương trình học tập, hội thảo chuyên sâu về chủ nghĩa hiện sinh, tập trung vào cả giá trị tích cực và hạn chế của nó. Thời gian thực hiện: 1-2 năm; chủ thể: các trường đại học, viện nghiên cứu triết học và khoa học xã hội.

2. Xây dựng các bộ tài liệu tham khảo, giáo trình và bài giảng phù hợp với bối cảnh Việt Nam. Tài liệu cần được biên soạn dựa trên lập trường Marxist, kết hợp phân tích các biểu hiện hiện sinh trong văn học nghệ thuật và đời sống xã hội Việt Nam. Thời gian: 1 năm; chủ thể: các nhà xuất bản, giảng viên triết học.

3. Định hướng tiếp nhận chủ nghĩa hiện sinh có chọn lọc, phát huy giá trị tích cực, hạn chế biểu hiện tiêu cực. Cần tổ chức các diễn đàn, tọa đàm để trao đổi, thảo luận về cách tiếp nhận phù hợp, tránh sự "xuề xòa" hoặc "nhập cuộc" thiếu kiểm soát. Thời gian: liên tục; chủ thể: các tổ chức văn hóa, hội nhà văn, các cơ quan quản lý văn hóa.

4. Khuyến khích sáng tác văn học nghệ thuật dựa trên tư tưởng hiện sinh nhưng có sự kiểm soát về mặt giá trị đạo đức và xã hội. Hỗ trợ các tác giả, nghệ sĩ phát triển các tác phẩm phản ánh hiện sinh đích thực, góp phần làm phong phú đời sống văn hóa tinh thần. Thời gian: 3-5 năm; chủ thể: Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, các hội văn học nghệ thuật.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Giảng viên và sinh viên ngành triết học, khoa học xã hội – nhân văn: Luận văn cung cấp hệ thống kiến thức toàn diện về chủ nghĩa hiện sinh, giúp nâng cao hiểu biết và nghiên cứu chuyên sâu.

2. Những người làm công tác văn hóa nghệ thuật: Các nhà văn, nghệ sĩ, đạo diễn có thể vận dụng các phân tích về ảnh hưởng hiện sinh để sáng tác và phát triển tác phẩm phù hợp với xu hướng hiện đại.

3. Quản lý xã hội và các nhà hoạch định chính sách văn hóa: Luận văn giúp nhận diện các tác động tích cực và tiêu cực của chủ nghĩa hiện sinh trong đời sống xã hội, từ đó xây dựng chính sách phù hợp.

4. Cộng đồng nghiên cứu và độc giả quan tâm đến triết học và văn hóa đương đại: Cung cấp cái nhìn khách quan, toàn diện về chủ nghĩa hiện sinh và cách tiếp nhận tại Việt Nam trong bối cảnh hội nhập.

Câu hỏi thường gặp

1. Chủ nghĩa hiện sinh là gì và tại sao nó lại quan trọng trong triết học hiện đại?
   Chủ nghĩa hiện sinh là trường phái triết học tập trung vào con người, nhấn mạnh tự do, lựa chọn và ý nghĩa cuộc sống trong bối cảnh thế giới phi lý và hỗn độn. Nó quan trọng vì phản ánh chân thực tâm trạng và khát vọng của con người hiện đại, ảnh hưởng sâu rộng đến văn hóa, nghệ thuật và xã hội.

2. Chủ nghĩa hiện sinh có những phái nào và điểm khác biệt chính là gì?
   Chủ nghĩa hiện sinh chia thành hai phái lớn: hữu thần (tin vào Thượng đế) và vô thần (phủ nhận Thượng đế). Phái hữu thần coi Thượng đế là nguồn gốc và mục đích của con người, còn phái vô thần nhấn mạnh tự do tuyệt đối và tự tạo bản chất riêng mà không cần đến Thượng đế.

3. Chủ nghĩa hiện sinh đã ảnh hưởng như thế nào đến văn học và nghệ thuật phương Tây?
   Chủ nghĩa hiện sinh đã tạo nên dòng văn học hiện sinh với các tác phẩm nổi bật của Sartre, Camus, Kafka, thể hiện các chủ đề về tự do, lo âu, phi lý và tha hóa. Trong nghệ thuật sân khấu và điện ảnh, nó góp phần hình thành kịch phi lý và phim hiện sinh, thu hút đông đảo khán giả.

4. Tại sao việc tiếp nhận chủ nghĩa hiện sinh ở Việt Nam cần có định hướng?
   Do điều kiện lịch sử, văn hóa và chính trị khác biệt, việc tiếp nhận chủ nghĩa hiện sinh ở Việt Nam có thể dẫn đến những biểu hiện phiến diện hoặc tiêu cực nếu không có định hướng rõ ràng. Định hướng giúp phát huy giá trị tích cực, hạn chế tác động tiêu cực, phù hợp với lập trường Marxist và thực tiễn xã hội Việt Nam.

5. Làm thế nào để áp dụng các tư tưởng hiện sinh vào đời sống và giáo dục hiện nay?
   Có thể áp dụng qua việc khuyến khích tự do tư duy, lựa chọn có trách nhiệm, phát triển cá nhân độc đáo và ý thức về hiện sinh đích thực. Trong giáo dục, cần tạo môi trường khuyến khích sự sáng tạo, phản biện và phát triển nhân cách toàn diện, đồng thời nhận diện và phê phán các biểu hiện tiêu cực.

Kết luận

• Chủ nghĩa hiện sinh là trường phái triết học tập trung vào con người, tự do và ý nghĩa cuộc sống, phát triển mạnh mẽ từ thế kỷ XIX đến giữa thế kỷ XX tại phương Tây.
• Luận văn đã làm rõ các phạm trù cơ bản của chủ nghĩa hiện sinh và khảo sát ảnh hưởng sâu rộng của nó trong văn hóa xã hội phương Tây hiện đại và Việt Nam.
• Chủ nghĩa hiện sinh đã thâm nhập vào văn học, nghệ thuật, tâm lý học, giáo dục và các phong trào xã hội, tạo nên những thay đổi căn bản trong nhận thức và lối sống.
• Ở Việt Nam, chủ nghĩa hiện sinh có mặt từ thập niên 60 thế kỷ XX và tiếp tục ảnh hưởng đến nay, đòi hỏi cách tiếp nhận có chọn lọc, phù hợp với bối cảnh và lập trường chính trị.
• Đề xuất các giải pháp nghiên cứu, giảng dạy, phổ biến và định hướng tiếp nhận chủ nghĩa hiện sinh nhằm phát huy giá trị tích cực và hạn chế tiêu cực trong thời kỳ hội nhập.

Next steps: Tổ chức hội thảo chuyên đề, biên soạn tài liệu giảng dạy, xây dựng chính sách văn hóa phù hợp và thúc đẩy nghiên cứu sâu hơn về chủ nghĩa hiện sinh trong bối cảnh Việt Nam hiện đại.

Call to action: Các nhà nghiên cứu, giảng viên, nghệ sĩ và quản lý văn hóa hãy cùng nhau tiếp tục khám phá, vận dụng và định hướng chủ nghĩa hiện sinh một cách khoa học và sáng tạo để góp phần phát triển văn hóa xã hội bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo, nội dung chính của Luận văn gồm 3 chƣơng, 9 tiết và 26 tiểu tiết: Chƣơng 1: Một số nội dung cơ bản của Chủ nghĩa hiện sinh Chƣơng 2: Ảnh hƣởng của Chủ nghĩa hiện sinh đối với đời sống văn hoá xã hội phƣơng Tây hiện đại 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Chƣơng 3: Ảnh hƣởng của Chủ nghĩa hiện sinh ở Việt Nam và một số định hƣớng tiếp nhận nó hiện nay. 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Chƣơng 1 MỘT SỐ NỘI DUNG CƠ BẢN CỦA CHỦ NGHĨA HIỆN SINH 1. Tiền đề lý luận và điều kiện lịch sử ra đời Chủ nghĩa hiện sinh Chủ nghĩa hiện sinh hiện đại ra đời vào những năm giữa thế kỷ XIX do triết gia Đan Mạch Soren Kierkegaard khởi xƣớng. Tuy nhiên, sự xuất hiện của Chủ nghĩa hiện sinh không phải ngẫu nhiên, không phải là sự sáng tạo thuần túy của một số cá nhân, nó là sự kế thừa những di sản tƣ tƣởng quá khứ và do những điều kiện lịch sử đƣơng thời quy định.

Tiền đề lý luận Chủ nghĩa hiện sinh hiện đại bắt đầu hình thành từ giữa thế kỷ XIX, nhƣng những tƣ tƣởng hiện sinh thì đã có từ rất lâu trong tƣ tƣởng nhân loại. Ngƣời đầu tiên có những suy tƣ rất hiện sinh là triết gia Hy Lạp Cổ đại Socrates (469 – 399 trƣớc công nguyên). Trong khi các nhà triết học đƣơng thời mải mê đi tìm khởi nguyên của vũ trụ thì Socrates tuyên bố rằng triết học là sự tự ý thức của con người về chính bản thân mình. Ông lấy câu nói lừng danh ở đền Delphes: “Hãy tự biết lấy chính mình” làm nội dung triết học cơ bản của ông.

Ngƣời ta cũng thấy tƣ tƣởng hiện sinh rải rác trong Cơ đốc giáo: Kinh Cựu ƣớc và Tân ƣớc, cuộc đời Thánh Job, cuộc đời của Christ (Chúa Kitô), đặc biệt là những tƣ tƣởng của Thánh Augustine (354 – 430). Tƣ tƣởng hiện sinh của Thánh Augustine thể hiện trƣớc hết ở lời phán quyết: “Ở trong Ngƣời (Chúa), cái đã đƣợc tạo dựng, đó là sự sống” [29, tr. Ý tƣởng này cũng tƣơng tự nhƣ ý tƣởng của Socrates, nó nói đến cuộc sống của con ngƣời trƣớc hết, chứ không phải là tự nhiên hay vũ trụ. Và muốn hiểu đƣợc cuộc sống con ngƣời, theo Augustine, phải hiểu biết Thiên chúa, vì cuộc sống con ngƣời là do Thiên chúa tạo dựng theo ý tƣởng của Ngài; con ngƣời xa rời Thiên chúa thì không hiểu đƣợc Ngài, và do đó cũng không hiểu đƣợc chính 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] mình - đó là nguồn gốc của những tội lỗi mà con ngƣời phạm phải khi xa rời Thiên chúa.

Những tƣ tƣởng hiện sinh thể hiện rõ ràng nhất trong những trang bản thảo đƣợc xuất bản năm 1670 dƣới tiêu đề Tư tưởng (Pensées) của nhà triết học Pháp Blaise Pascal (1623 – 1662). Ở đó, ông đã mô tả nhiều chủ đề cơ bản giống với các triết gia hiện sinh sau này. Pascal lập luận rằng không có Chúa, cuộc sống sẽ rất đau khổ và vô nghĩa. Con ngƣời chỉ có thể tạo ra những vật cản và vƣợt qua chúng để cố thoát khỏi sự nhàm chán.

Nhƣng những chiến thắng có tính tƣợng trƣng đó cuối cùng cũng thành vô nghĩa, vì con ngƣời thực sự sẽ chết. Theo Pascal, đó là lý do khiến ngƣời ta phải lựa chọn làm ngƣời hữu thần. Bên cạnh sự hệ thống hoá những tƣ tƣởng hiện sinh rời rạc tồn tại trong lịch sử, sự ra đời của Chủ nghĩa hiện sinh còn dựa trên sự phê phán và kế thừa toàn bộ di sản triết học phƣơng Tây. Chủ nghĩa hiện sinh trƣớc hết là sự phản ứng trƣớc sự thống trị của Chủ nghĩa duy lý (Rasonalism) vốn là truyền thống của triết học phƣơng Tây: Từ Hy Lạp Cổ đại (Plato, Aristotle), qua Trung cổ (Thomas Aquinas), Cận đại (Decartes, Leibniz, Spinoza, Kant, Hegel…), đến Hiện đại (Russell, Wittgenstein…).

Chủ nghĩa duy lý, về mặt bản thể luận, coi thế giới là một chỉnh thể thống nhất tuân theo những quy luật tất yếu (những quy luật này vốn có của bản thân thế giới hay do lực lƣợng siêu nhiên nhƣ “Ý niệm”, “Thƣợng đế”, “Lý tính thế giới”, “Ý niệm tuyệt đối”… quy định); về mặt nhận thức luận, nó coi tƣ duy, lý tính con ngƣời có thể đạt đến chân lý khách quan, tức là nhận thức đƣợc toàn bộ thế giới. Phản đối quan điểm duy lý trên, Chủ nghĩa hiện sinh cho rằng thế giới là một khối hỗn độn không tuân theo quy luật nào cả, lý tính con ngƣời hoàn toàn bất lực trong việc nhận thức, lý 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] giải nó; do vậy, mỗi ngƣời có quyền gán cho thế giới một ý nghĩa nào đó tuỳ thích. Triết học phƣơng Tây, bên cạnh Chủ nghĩa duy lý luôn tồn tại mặt đối lập với nó là Chủ nghĩa phi duy lý (Irrationalism) phủ nhận các quy luật tất yếu của thế giới, phủ nhận vai trò của tƣ duy, lý tính con ngƣời trong việc nhận thức thế giới. Yếu tố phi lý tính có trong những câu cách ngôn tối nghĩa của Heraclitus, những khái niệm về số mệnh theo ý chí tuỳ tiện của các vị thần trên đỉnh Olymp (Hy Lạp Cổ đại); có trong đức tin tôn giáo: “Tôi tin vì nó phi lý” – Tertullianus (Trung cổ); trong tƣ tƣởng của Pascal: “trái tim có những lý lẽ riêng của nó mà lý trí không biết đến” (“heart has its reasons that are unknown to reason”) [63, tr.2] (Cận đại)… Đến thế kỷ XX, Chủ nghĩa duy lý đƣợc đẩy lên đỉnh điểm khi đề cao vai trò tuyệt đối của khoa học, thì hàng loạt các trào lƣu triết học phi lý tính ra đời để phản ứng lại.

Chủ nghĩa hiện sinh là một trong những học thuyết nằm trong trào lƣu phi lý tính hiện đại, nó kế thừa tất cả những yếu tố phi lý tính trong lịch sử tƣ tƣởng nhân loại, đặc biệt là các trào lƣu phi lý tính đƣơng thời: Chủ nghĩa duy ý chí (Voluntarism) của A. Chủ nghĩa duy ý chí của Schopenhauer đề cao vai trò tuyệt đối của chủ thể, coi “vũ trụ chỉ là cái nhìn của tôi” [12, tr. Đạo đức cá nhân theo ông không bị quy định bởi lý tính hay xã hội (nhƣ quan niệm của Kant và Hegel), mà đƣợc thúc đẩy, dẫn dắt bởi những ham muốn bản năng hoặc Ý chí sống (Will to Live). Chủ nghĩa duy ý chí là nguồn gốc sinh ra thuyết chủ thể tính (subjectivity) ở Chủ nghĩa hiện sinh.

16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Chủ nghĩa trực giác của Bergson cho rằng tâm linh con ngƣời gồm hai phần: trí tuệ và trực giác. Tƣ duy, trí tuệ con ngƣời chỉ nhận thức đƣợc thế giới vật chất (thế giới của những sự vật có những hình thù tĩnh, những đƣờng nét chính xác, tuân theo những quy luật cơ học chính xác…), khi bƣớc vào lĩnh vực sự sống, nó hoàn toàn bất lực. Bởi vì, theo Bergson, sự sống là sự tiến hoá sáng tạo, liên tục sáng tạo, nó có tính năng động, tự chuyển động, biến đổi không ngừng do những động lực bên trong. Từ đó ông đƣa ra hai khái niệm quan trọng: Thời biến (Duration) và Dòng ý thức (Stream of conciousness) để hiểu sự sống.

Thời biến là cái trƣờng tồn qua những biến đổi và diễn biến của thời gian. Thời biến là yếu tố của sự vận động, sự tiến hoá của sự sống. Sự sống là liên tục, không thể chia cắt, không thể phá huỷ, quá khứ xâm nhập vào hiện tại, hợp thành một cái toàn vẹn không thể phân chia. Dòng ý thức đƣợc ông định nghĩa là “một câu duy nhất, có những dấu phảy, nhƣng không bao giờ có dấu chấm, bởi vì kỷ niệm của quá khứ hoà vào hiện tại ngay khi hình nhƣ hiện tại bỗng đoạn tuyệt với quá khứ” [21, tr.

Để nhận thức đƣợc sự sống cần phải có một phƣơng thức mới mà ông gọi là trực giác (intuition): đó là một kinh nghiệm siêu hình không cần môi giới, một phƣơng thức nhận thức có tính vô thức, một sự “hoà tan kỳ diệu” của khách thể với chủ thể. Triết học hiện sinh đã khai thác những yếu tố bản năng, trực giác (tức cái “thế giới bên trong” u uẩn ở con ngƣời) trong Học thuyết của Bergson. Phân tâm học của Freud không coi ý thức là cấu thành bản chất tâm thần con ngƣời, mà khẳng định cái vô thức (unconciousness) mới là cái bản chất, cái quyết định cuộc sống tâm thần. Cuộc sống con ngƣời theo Freud bị chi phối bởi cái vô thức: những ham muốn, đòi hỏi, nhu cầu mang tính bản năng của con ngƣời, trong đó bản năng tính dục (libido) xuất hiện từ thủa ấu thơ là căn bản và quyết định nhất.

Ông chia tinh thần con ngƣời thành ba bộ phận: 17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] cái nó (the id): những nhu cầu tràn đầy khao khát bản năng cần đƣợc thoả mãn; cái tôi (the ego): cái có ý thức đƣợc hình thành nên từ kinh nghiệm sống hàng ngày; và cái siêu tôi (the supper ego): những thiết chế, lễ nghi, chuẩn mực đạo đức xã hội… Cái nó và cái siêu tôi là hai mặt đối lập xung đột với nhau dữ dội và liên tục. Cái tôi đóng vai trò kìm hãm cái nó hoặc làm cho cái nó biểu hiện ra dƣới những hình thức xã hội chấp nhận đƣợc. Nhiều triết gia hiện sinh cũng coi vô thức mới là bản chất đích thực của con ngƣời, còn ý thức là cái bề ngoài giả dối. Những quan niệm về tự do, nổi loạn, hiện sinh đích thực… của Chủ nghĩa hiện sinh rõ ràng có bóng dáng cái vô thức của Freud.

Hiện tượng học của Husserl có một vị trí đặc biệt đối với sự phát triển của Chủ nghĩa hiện sinh. Nó chính là phƣơng pháp chủ yếu mà hầu hết các triết gia hiện sinh sử dụng. Có thể nói nếu không có Hiện tƣợng học, Chủ nghĩa hiện sinh không thể xây dựng triết lý của mình thành một hệ thống hoàn chỉnh. Những nội dung cơ bản của Hiện tƣợng học sẽ đƣợc trình bày trong phần Phƣơng pháp của Chủ nghĩa hiện sinh.

Điều kiện lịch sử Các triết gia hiện sinh thƣờng tuyên bố rằng triết lý của họ đƣợc xây dựng trên những suy tƣ về chính cuộc đời của họ, không liên quan gì đến hoàn cảnh bên ngoài: “Tất cả tác phẩm của tôi chà xát lên bản thân tôi, chỉ trên một mình tôi và riêng tôi” (Kierkegaard) [21, tr.25], “Tôi viết sách của tôi bằng máu của tôi” (Nietzche) [21, tr. Nhƣng trên thực tế thì không hẳn nhƣ vậy. Marx trong Phê phán khoa kinh tế chính trị đã từng khẳng định: Ý thức không phải là cái gì khác hơn là tồn tại đƣợc ý thức.