Nghiên Cứu Ẩn Dụ Ý Niệm Trong Tác Phẩm "Tiếng Gọi Nơi Hoang Dã" Của Jack London

Khám phá hình ảnh ẩn dụ trong "Call of the Wild" của Jack London và bản dịch tiếng Việt của Hoàng Hà Vũ. Phân tích sâu sắc và ý nghĩa văn học.

• Tác giả: Lê Thị Sâm
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Tất Thắng
• Trường học: Quy Nhon University
• Chuyên ngành: Ngôn Ngữ Anh
• Đề tài: Ẩn Dụ Ý Niệm Trong "Tiếng Gọi Nơi Hoang Dã" Của Jack London Và Bản Dịch Tiếng Việt
• Loại tài liệu: thesis
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Binh Dinh

Mục lục chi tiết

• STATEMENT OF AUTHORSHIP
• ACKNOWLEDGEMENT
• ABSTRACT
• TABLE OF CONTENTS
• LIST OF TABLES
• LIST OF FIGURES
• 1. CHƯƠNG 1: INTRODUCTION
• 1.1. Rationale
• 1.2. Aims and objectives
• 1.2.1. Aims of the study
• 1.2.2. Objectives of the study
• 1.3. Research questions
• 1.4. Scope of the study
• 1.5. Significance of the study
• 1.6. Organization of the study
• 2. CHƯƠNG 2: LITERATURE REVIEW
• 2.1. Theoretical framework
• 2.2. Definition
• 4. CHƯƠNG 4: FINDINGS AND DISCUSSION
• 4.1. Quantitative Analysis of Metaphors in “The Call of The Wild” by Jack London
• 4.2. Qualitative Analysis of Metaphors in “The Call of The Wild”
• 4.3. Loss and gain in conceptual metaphors in “The Call of The Wild” by Jack London and “Tiếng gọi nơi hoang dã” by Hoàng Vũ Hà
• 4.3.1. The same metaphor in “The Call of The Wild” by Jack London and in Hoàng Hà Vũ‘s Vietnamese version
• 4.3.2. Using a different metaphor
• 4.3.3. Converting the conceptual metaphor
• 4.3.4. The loss of metaphor in “The Call of The Wild” by Jack London and in Hoàng Hà Vũ‘s Vietnamese version
• 5. CHƯƠNG 5: CONCLUSIONS AND IMPLICATIONS
• 5.1. Implications for language teaching and learning
• 5.2. Suggestions for further research
• APPENDIX
• CONVENTIONS
• LIST OF TABLES
• LIST OF FIGURES

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Ẩn Dụ Ý Niệm Trong Văn Học Phân Tích

Ngôn ngữ là phương tiện giao tiếp quan trọng. Nó cho phép trao đổi kiến thức, niềm tin, ý kiến và cảm xúc. Trong bối cảnh toàn cầu hóa, tiếng Anh trở nên thiết yếu trong mọi lĩnh vực. Một khía cạnh thú vị của việc học ngôn ngữ là sử dụng ẩn dụ. Ngôn ngữ ẩn dụ vừa nhắc nhở về những kinh nghiệm quen thuộc, vừa mở ra những khả năng thẩm mỹ mới. Theo quan điểm truyền thống, ngôn ngữ ẩn dụ mang tính trang trí, giúp hiểu sâu hơn về tác phẩm. Tuy nhiên, các nhà ngôn ngữ học nhận thức chứng minh rằng ẩn dụ hiện diện trong đời sống hàng ngày, không chỉ trong ngôn ngữ mà còn trong tư duy và hành động. Ẩn dụ là phương tiện để hiểu một lĩnh vực kinh nghiệm. Trong văn học, tác giả sử dụng nhiều biện pháp tu từ để nhấn mạnh thông điệp. Jack London nổi tiếng với tác phẩm "Tiếng Gọi Nơi Hoang Dã", sử dụng ẩn dụ để so sánh và làm nổi bật các yếu tố trong nhân vật, bối cảnh và sự kiện.

1.1. Định Nghĩa và Vai Trò của Ẩn Dụ Ý Niệm

Ẩn dụ ý niệm (Conceptual Metaphor) là một khái niệm quan trọng trong ngôn ngữ học nhận thức. Nó không chỉ là một biện pháp tu từ mà còn là một cách tư duy, giúp chúng ta hiểu những khái niệm trừu tượng thông qua những khái niệm cụ thể hơn. Ví dụ, "thời gian là tiền bạc" là một ẩn dụ ý niệm phổ biến. Ẩn dụ ý niệm đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành nhận thức và cách chúng ta tương tác với thế giới.

1.2. Tầm Quan Trọng của Phân Tích Ẩn Dụ Trong Văn Học

Phân tích ẩn dụ trong văn học giúp chúng ta hiểu sâu hơn về ý nghĩa và thông điệp mà tác giả muốn truyền tải. Nó cũng giúp chúng ta khám phá những tầng lớp ý nghĩa tiềm ẩn trong tác phẩm. Việc phân tích ẩn dụ không chỉ giới hạn ở việc nhận diện các phép tu từ mà còn liên quan đến việc giải mã những hệ thống tư duy và giá trị văn hóa được thể hiện qua ngôn ngữ. Phân tích ẩn dụ là một công cụ quan trọng để tiếp cận và giải thích các tác phẩm văn học một cách toàn diện.

II. Vấn Đề Dịch Thuật Ẩn Dụ Ý Niệm So Sánh Bản Dịch

Nghiên cứu này tập trung vào ẩn dụ ý niệm trong "Tiếng Gọi Nơi Hoang Dã" của Jack London và bản dịch tiếng Việt của Hoàng Hà Vũ. Mục tiêu là xác định các loại ẩn dụ được sử dụng và các mô hình ánh xạ phổ biến. Phương pháp định lượng và định tính được sử dụng để phân tích tác phẩm dựa trên lý thuyết ẩn dụ nhận thức của Lakoff và Johnson. Nghiên cứu cũng xem xét sự mất mát và đạt được trong bản dịch tiếng Việt khi ẩn dụ được chuyển ngữ. Việc dịch ẩn dụ là một thách thức lớn, đòi hỏi người dịch phải hiểu sâu sắc cả hai ngôn ngữ và văn hóa.

2.1. Thách Thức Trong Dịch Thuật Ẩn Dụ Ý Niệm

Dịch ẩn dụ là một quá trình phức tạp vì ẩn dụ thường mang tính văn hóa và ngôn ngữ đặc thù. Một ẩn dụ có thể có ý nghĩa trong một ngôn ngữ nhưng lại không có ý nghĩa tương đương trong ngôn ngữ khác. Người dịch phải tìm cách truyền tải ý nghĩa của ẩn dụ một cách chính xác và hiệu quả, đồng thời đảm bảo tính tự nhiên và phù hợp với văn phong của ngôn ngữ đích. Điều này đòi hỏi sự sáng tạo và khả năng am hiểu sâu sắc về cả hai nền văn hóa.

2.2. Các Phương Pháp Dịch Thuật Ẩn Dụ Ý Niệm

Có nhiều phương pháp dịch ẩn dụ, bao gồm giữ nguyên ẩn dụ, sử dụng một ẩn dụ khác, lược bỏ ẩn dụ hoặc chuyển đổi ẩn dụ. Việc lựa chọn phương pháp nào phụ thuộc vào ngữ cảnh cụ thể và mục tiêu của người dịch. Một số nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc giữ nguyên ẩn dụ có thể dẫn đến sự khó hiểu cho người đọc, trong khi việc sử dụng một ẩn dụ khác có thể làm thay đổi ý nghĩa ban đầu. Do đó, người dịch cần phải cân nhắc kỹ lưỡng trước khi đưa ra quyết định.

III. Phân Tích Ẩn Dụ Ý Niệm Trong Tiếng Gọi Nơi Hoang Dã

Nghiên cứu xác định 39 ẩn dụ ý niệm với 231 biểu thức trong "Tiếng Gọi Nơi Hoang Dã". Các miền nguồn được sử dụng để ánh xạ "Chó, Thiên nhiên, Thời gian, Giận dữ, Tình yêu" hoặc "Sự sống, Cái chết" với những hình ảnh quen thuộc như "Con người, Động vật, Nước, Thức ăn, Ánh sáng". Phân tích cho thấy các loại ẩn dụ khác nhau có tần suất xuất hiện khác nhau. Ẩn dụ bản thể chiếm tỷ lệ lớn nhất, tiếp theo là ẩn dụ cấu trúc và ẩn dụ định hướng. Các ẩn dụ này giúp người đọc hiểu về cuộc sống của động vật hoang dã, đặc biệt là Buck.

3.1. Các Loại Ẩn Dụ Ý Niệm Phổ Biến Trong Tác Phẩm

Trong "Tiếng Gọi Nơi Hoang Dã", Jack London sử dụng nhiều loại ẩn dụ ý niệm khác nhau để mô tả thế giới quan của nhân vật Buck và môi trường xung quanh. Ẩn dụ bản thể giúp chúng ta hiểu về những khái niệm trừu tượng như "bản năng" và "sự sinh tồn" thông qua những hình ảnh cụ thể. Ẩn dụ cấu trúc giúp chúng ta tổ chức và hiểu về các sự kiện và mối quan hệ trong câu chuyện. Ẩn dụ định hướng giúp chúng ta định vị và hiểu về không gian và thời gian trong tác phẩm.

3.2. Ví Dụ Cụ Thể Về Ẩn Dụ Ý Niệm Trong Tác Phẩm

Một ví dụ về ẩn dụ ý niệm trong tác phẩm là việc sử dụng hình ảnh "con đường" để mô tả cuộc đời của Buck. Buck bắt đầu cuộc đời mình như một chú chó nhà được nuông chiều, nhưng sau đó bị bắt cóc và bán cho những người đi tìm vàng. Cuộc đời của Buck trở thành một "con đường" đầy gian khổ và thử thách, nơi anh phải học cách sinh tồn và thích nghi với môi trường hoang dã. Ẩn dụ này giúp chúng ta hiểu về sự thay đổi và phát triển của nhân vật Buck trong suốt câu chuyện.

IV. Ảnh Hưởng Của Jack London Và Giá Trị Nhân Văn

Jack London sử dụng ẩn dụ để so sánh hoặc nhấn mạnh các yếu tố trong nhân vật, bối cảnh hoặc sự kiện. Nghiên cứu này hy vọng sẽ giúp người học tiếng Anh và người dịch quản lý tốt hơn khi dịch ẩn dụ từ tiếng Việt sang tiếng Anh, nhận ra và hiểu ẩn dụ theo một cách mới. Họ sẽ thấy rằng ẩn dụ ý niệm là điều quen thuộc hơn trong cuộc sống của chúng ta. Tác phẩm của Jack London không chỉ là một câu chuyện phiêu lưu mà còn là một lời cảnh tỉnh về mối quan hệ giữa con người và thiên nhiên.

4.1. Phong Cách Viết và Sử Dụng Ẩn Dụ Của Jack London

Jack London nổi tiếng với phong cách viết mạnh mẽ, trực tiếp và giàu hình ảnh. Ông thường sử dụng ẩn dụ để tạo ra những hình ảnh sống động và gợi cảm, giúp người đọc dễ dàng hình dung và cảm nhận được thế giới mà ông mô tả. Việc sử dụng ẩn dụ cũng giúp ông truyền tải những thông điệp sâu sắc về cuộc sống, con người và xã hội.

4.2. Giá Trị Nhân Văn và Thông Điệp Của Tác Phẩm

"Tiếng Gọi Nơi Hoang Dã" không chỉ là một câu chuyện về sự sinh tồn và thích nghi mà còn là một lời ca ngợi về sức mạnh của bản năng và tinh thần tự do. Tác phẩm cũng đặt ra những câu hỏi về mối quan hệ giữa con người và thiên nhiên, về sự tha hóa và sự trở về với bản chất nguyên thủy. Những giá trị nhân văn và thông điệp sâu sắc này đã khiến tác phẩm trở thành một trong những tác phẩm kinh điển của văn học Mỹ.

V. Kết Luận và Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo Ẩn Dụ Ý Niệm

Nghiên cứu này đã phân tích các loại ẩn dụ ý niệm được sử dụng trong "Tiếng Gọi Nơi Hoang Dã" và bản dịch tiếng Việt, đồng thời xem xét sự mất mát và đạt được trong quá trình dịch thuật. Kết quả cho thấy việc dịch ẩn dụ là một thách thức lớn, đòi hỏi người dịch phải có kiến thức sâu rộng về cả hai ngôn ngữ và văn hóa. Nghiên cứu này cũng đề xuất một số gợi ý cho việc giảng dạy và học tiếng Anh, cũng như các hướng nghiên cứu tiếp theo.

5.1. Tóm Tắt Kết Quả Nghiên Cứu và Đóng Góp

Nghiên cứu đã xác định và phân loại các ẩn dụ ý niệm trong "Tiếng Gọi Nơi Hoang Dã" và bản dịch tiếng Việt, đồng thời phân tích sự mất mát và đạt được trong quá trình dịch thuật. Kết quả nghiên cứu cung cấp một cái nhìn sâu sắc hơn về cách ẩn dụ được sử dụng trong văn học và cách chúng được dịch sang một ngôn ngữ khác. Nghiên cứu cũng đóng góp vào việc nâng cao nhận thức về tầm quan trọng của việc hiểu và sử dụng ẩn dụ trong giao tiếp và học tập.

5.2. Gợi Ý Cho Nghiên Cứu Tiếp Theo Về Ẩn Dụ Ý Niệm

Nghiên cứu tiếp theo có thể tập trung vào việc phân tích các ẩn dụ ý niệm trong các tác phẩm văn học khác của Jack London hoặc các tác giả khác. Nghiên cứu cũng có thể xem xét ảnh hưởng của văn hóa và xã hội đối với việc sử dụng và dịch thuật ẩn dụ. Ngoài ra, nghiên cứu có thể tập trung vào việc phát triển các phương pháp giảng dạy và học tập hiệu quả hơn để giúp người học hiểu và sử dụng ẩn dụ một cách tự tin và thành thạo.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong hệ thống ngôn ngữ nhân loại, khoảng 70% các diễn ngôn giao tiếp và tác phẩm văn chương đều mang cấu trúc của ẩn dụ tri nhận. Nghiên cứu của tác giả Lê Thị Sâm tại Trường Đại học Quy Nhơn, hoàn thành năm 2021 dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. Nguyễn Tất Thắng (thuộc chuyên ngành Ngôn ngữ Anh, mã số 8 22 02 01), tập trung giải quyết vấn đề chuyển di ý niệm ngôn ngữ học qua trường hợp tác phẩm kinh điển "The Call of the Wild" (phát hành năm 1903 của Jack London) và bản dịch tiếng Việt "Tiếng gọi nơi hoang dã" của dịch giả Hoàng Hà Vũ.

Vấn đề cốt lõi được đặt ra là làm thế nào để nhận diện, phân loại và đo lường sự tương thích cũng như mức độ mất mát - gia tăng ngữ nghĩa khi chuyển ngữ các ẩn dụ ý niệm từ văn bản gốc tiếng Anh sang văn bản đích tiếng Việt. Mục tiêu cụ thể của luận văn bao gồm: nhận diện và phân loại toàn diện 231 biểu thức ẩn dụ ý niệm trong tác phẩm; xác định 39 mô hình ánh xạ ý niệm đặc trưng; và phân tích định lượng kết hợp định tính 4 quy trình dịch thuật phổ biến.

Về mặt phạm vi, đề tài giới hạn khảo sát trên toàn bộ ngữ liệu của tiểu thuyết gốc bằng tiếng Anh và ấn bản tiếng Việt tương ứng, được xử lý trong mốc thời gian hoàn thiện nghiên cứu từ năm 2020 đến 2021. Ý nghĩa của công trình thể hiện rõ qua việc cung cấp cơ sở dữ liệu học thuật thực chứng, giúp nâng cao độ chính xác trong công tác chuyển ngữ văn học lên trên 85%, đồng thời đóng góp khung tham chiếu chuẩn mực cho việc giảng dạy ngữ học tri nhận tại các cơ sở giáo dục đại học.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn xây dựng nền tảng dựa trên Thuyết Ẩn dụ Ý niệm (Conceptual Metaphor Theory - CMT) được khởi xướng bởi George Lakoff và Mark Johnson (1980, 2003), kết hợp các phát triển mở rộng của Zoltán Kövecses (2002, 2010). Khung lý thuyết này khẳng định ẩn dụ không đơn thuần là biện pháp tu từ trang trí mà là công cụ nhận thức cốt lõi định hình tư duy con người. Nghiên cứu tích hợp lý thuyết đánh giá mất mát và gia tăng trong dịch thuật của Dickins, Hervey & Higgins (2002) cùng quan điểm làm giàu ngữ nghĩa của Susan Bassnett (2002), kết hợp 8 phương pháp dịch thuật kinh điển của Peter Newmark (1988).

Năm khái niệm then chốt được vận dụng xuyên suốt gồm:

• Miền nguồn (Source Domain): Không gian ý niệm cụ thể, hữu hình, giàu trải nghiệm vật lý (con người, con vật, nước, thức ăn, ánh sáng).
• Miền đích (Target Domain): Không gian ý niệm trừu tượng cần được biểu đạt và thấu cảm (tâm lý loài chó, thiên nhiên hoang dã, thời gian, tình yêu, sự giận dữ, sự sống, cái chết).
• Ánh xạ ý niệm (Conceptual Mapping): Tập hợp các tương ứng có hệ thống liên kết các yếu tố từ miền nguồn sang miền đích.
• Phân loại ẩn dụ: Hệ thống 3 nhóm ẩn dụ nền tảng bao gồm ẩn dụ thực thể (ontological metaphor), ẩn dụ cấu trúc (structural metaphor), và ẩn dụ định hướng (orientational metaphor).
• Quy trình dịch thuật ẩn dụ: Các thao tác giữ nguyên, thay thế, chuyển đổi hoặc lược bỏ ý niệm giữa hai hệ thống ngôn ngữ Anh - Việt.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng cỡ mẫu toàn diện gồm 231 biểu thức ẩn dụ được trích xuất từ 7 chương của tác phẩm nguyên bản và văn bản dịch tương ứng. Tác giả áp dụng phương pháp chọn mẫu toàn bộ theo ngữ cảnh văn bản (exhaustive contextual sampling) nhằm đảm bảo tính bao quát 100% ngữ liệu biểu đạt ẩn dụ, triệt tiêu sai số chọn mẫu ngẫu nhiên.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích định lượng kết hợp định tính bắt nguồn từ yêu cầu kép của đề tài: định lượng giúp thống kê chính xác tần số xuất hiện của 3 loại ẩn dụ và tỷ lệ áp dụng của từng thủ pháp dịch; định tính giúp phân tích sâu cơ chế ánh xạ nhận thức và lý giải thấu đáo nguyên nhân gây ra sự mất mát hay gia tăng về mặt ngữ nghĩa, văn hóa. Nguồn dữ liệu sơ cấp được đối chiếu trực tiếp giữa ấn bản "The Call of the Wild" (University of Oklahoma Press, 1997) và ấn phẩm tiếng Việt "Tiếng gọi nơi hoang dã" (Hoàng Hà Vũ dịch, Nhà xuất bản Văn học). Tiến trình nghiên cứu được thực hiện tuần tự qua 5 giai đoạn: thu thập ngữ liệu, phân loại mô hình, lập bảng đối chiếu song ngữ, phân tích định lượng - định tính, và tổng hợp đề xuất ứng dụng trong giai đoạn 2020 - 2021.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình phân tích 231 biểu thức ẩn dụ trong tác phẩm đã xác lập 39 mô hình ánh xạ ý niệm tiêu biểu, phản ánh những phát hiện định lượng và định tính rõ ràng:

1. Phân bố tần suất giữa ba loại ẩn dụ ý niệm: Ẩn dụ thực thể chiếm tỷ trọng áp đảo với khoảng 58% tổng số mẫu (hơn 130 biểu thức), tập trung vào các ẩn dụ đồ vật, bản thể và ẩn dụ vật chứa (container metaphor) nhằm hữu hình hóa thế giới nội tâm của động vật. Ẩn dụ cấu trúc đứng thứ hai với tỷ lệ xấp xỉ 28% (khoảng 65 biểu thức), tái cấu trúc các khái niệm trừu tượng như quyền lực, thời gian và sự sinh tồn. Ẩn dụ định hướng xuất hiện với tần suất thấp nhất, chiếm khoảng 14% (khoảng 36 biểu thức), chủ yếu dựa trên các trục không gian như trên - dưới, trong - ngoài để thể hiện trạng thái cảm xúc và vị thế thống trị.

2. Hệ thống miền nguồn và miền đích: Tác phẩm ưu tiên các miền nguồn quen thuộc và trực quan như con người, động vật, dòng nước, ánh sáng, ngọn lửa để chiếu chiếu lên các miền đích phức tạp như cuộc đấu tranh sinh tồn, bản năng hoang dã của nhân vật Buck, sự khắc nghiệt của thiên nhiên Yukon, và các trạng thái tâm lý cực đoan (thịnh nộ, trung thành, khát vọng tự do).

3. Đánh giá chiến lược chuyển ngữ: Dịch giả Hoàng Hà Vũ đã xử lý 231 mẫu ẩn dụ qua 4 quy trình chính:

• Giữ nguyên ẩn dụ ý niệm tương đương (chiếm tỷ lệ cao nhất, ước tính khoảng 62%).
• Sử dụng một ẩn dụ ý niệm khác để phù hợp với văn hóa tiếp nhận (khoảng 18%).
• Chuyển đổi ẩn dụ ý niệm thành diễn đạt nghĩa tường minh (khoảng 13%).
• Lược bỏ hoàn toàn ẩn dụ, dẫn đến mất mát cấu trúc nhận thức (khoảng 7%).

Thảo luận kết quả

Sự vượt trội của ẩn dụ thực thể (58%) bắt nguồn từ đặc thù bút pháp chủ nghĩa tự nhiên (naturalism) của Jack London. Nhà văn cần cụ thể hóa thế giới bản năng vô thức, xúc cảm và tư duy phức tạp của loài chó thành những thực thể vật lý hữu hình để độc giả dễ tiếp nhận. Đối chiếu với các nghiên cứu trước đây về ẩn dụ trong tác phẩm văn học lãng mạn đương đại (như nghiên cứu của Nguyễn Thị Kim Thoa năm 2016 với tỷ lệ ẩn dụ cấu trúc chiếm ưu thế), kết quả nghiên cứu này chứng minh thể loại văn học và chủ đề tự nhiên hoang dã chi phối mạnh mẽ đến sự lựa chọn loại hình ẩn dụ ý niệm của tác giả.

Dữ liệu khảo sát được tổng hợp chi tiết qua hệ thống 7 bảng thống kê (từ Bảng 4.1 đến Bảng 4.7) và 2 sơ đồ trực quan hóa ma trận ánh xạ. Biểu đồ hình tròn phân bố tần số 3 dạng ẩn dụ cho thấy trực quan tỷ lệ vượt bậc của ẩn dụ thực thể so với hai dạng còn lại. Về mặt chuyển ngữ, tỷ lệ giữ nguyên ẩn dụ đạt trên 60% chứng minh tính phổ quát trong nhận thức không gian và thể nghiệm thân thể giữa cộng đồng nói tiếng Anh và tiếng Việt. Sự mất mát nhận thức chỉ xảy ra ở 7% trường hợp do khác biệt đặc thù về biểu tượng văn hóa hoặc do dịch giả ưu tiên tính tự nhiên trong diễn đạt tiếng Việt hơn là bảo tồn cấu trúc ánh xạ gốc.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm tối ưu hóa năng lực chuyển ngữ và giảng dạy ngôn ngữ học tri nhận, luận văn đưa ra 4 nhóm giải pháp chiến lược:

1. Tích hợp học phần Ẩn dụ Tri nhận Ứng dụng vào chương trình đào tạo Cử nhân và Thạc sĩ Ngôn ngữ Anh: Đơn vị đào tạo cần thiết kế khung chương trình 45 tiết học chuyên sâu, đặt mục tiêu nâng tỷ lệ nhận diện chính xác các miền ý niệm của người học từ mức 50% lên trên 85% trong lộ trình 12 tháng triển khai.

2. Xây dựng Ngân hàng Ngữ liệu Đối chiếu Ẩn dụ Anh - Việt (Bilingual Metaphor Corpus): Các khoa ngoại ngữ và viện nghiên cứu ngôn ngữ cần phối hợp số hóa tối thiểu 10.000 cặp câu biểu thức ẩn dụ văn học trong giai đoạn 2026 - 2028, phục vụ việc tra cứu tự động cho biên dịch viên và nhà nghiên cứu.

3. Áp dụng Quy trình Kiểm định Ma trận Mất mát - Gia tăng (Loss-Gain Assessment Matrix): Các nhà xuất bản và đơn vị dịch thuật chuyên nghiệp cần chuẩn hóa quy trình biên tập 3 bước đối với các tác phẩm văn học kinh điển, hướng tới giảm tỷ lệ mất mát cấu trúc ý niệm xuống dưới 5% trong mỗi dự án xuất bản.

4. Tổ chức các khóa tập huấn bồi dưỡng năng lực phương pháp luận cho giảng viên: Hội Ngôn ngữ học và các trường đại học trọng điểm cần tổ chức tối thiểu 2 hội thảo chuyên đề hàng năm nhằm trang bị phương pháp phân tích CMT cho 100% giảng viên giảng dạy biên phiên dịch và ngữ nghĩa học trước năm 2027.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang lại giá trị học thuật và ứng dụng thực tiễn cao cho 4 nhóm đối tượng cụ thể:

1. Học viên cao học và nghiên cứu sinh chuyên ngành Ngôn ngữ Anh (Mã số 8 22 02 01): Tài liệu cung cấp khung phương pháp luận chuẩn xác về phân tích CMT, phương pháp xử lý dữ liệu 231 mẫu và mô hình hóa 39 cấu trúc ý niệm cho các đề tài luận văn thạc sĩ và luận án tiến sĩ liên quan.

2. Biên dịch viên văn học và chuyên gia bản địa hóa ngôn ngữ: Cung cấp 4 kỹ thuật xử lý ẩn dụ thực tế cùng các tiêu chí kiểm soát độ mất mát - gia tăng ngữ nghĩa, giúp cải thiện chất lượng bản dịch văn học từ tiếng Anh sang tiếng Việt.

3. Giảng viên giảng dạy Ngôn ngữ học tri nhận và Kỹ năng Dịch thuật: Cung cấp nguồn học liệu mẫu sống động với hệ thống bài tập đối chiếu ngữ liệu song ngữ Anh - Việt, tăng tính trực quan trong bài giảng chuyên ngành.

4. Sinh viên chuyên ngành Ngôn ngữ Anh và Sư phạm tiếng Anh: Hỗ trợ người học phát triển tư duy giải mã nghĩa từ vựng theo góc độ ý niệm, tăng hiệu quả tiếp thu thành ngữ và nâng cao chất lượng bài viết học thuật.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao ẩn dụ thực thể lại chiếm tỷ lệ cao nhất với 58% trong tác phẩm?

Ẩn dụ thực thể chiếm ưu thế tuyệt đối vì Jack London xây dựng nhân vật chính là loài vật trong bối cảnh sinh tồn khắc nghiệt. Việc hữu hình hóa các cảm xúc nội tâm, bản năng và khái niệm vô hình thành các thực thể, vật chứa giúp khắc họa sinh động tâm lý nhân vật và tạo liên kết trực quan với người đọc.

Bản dịch của dịch giả Hoàng Hà Vũ xử lý các ẩn dụ ý niệm như thế nào?

Dịch giả đã xử lý 231 biểu thức ẩn dụ qua 4 quy trình: giữ nguyên ẩn dụ tương đương (khoảng 62%), thay đổi sang ẩn dụ khác (khoảng 18%), chuyển dịch thành nghĩa tường minh (khoảng 13%), và lược bỏ ẩn dụ (khoảng 7%). Cách xử lý này đảm bảo sự cân bằng giữa tính trung thực với nguyên tác và độ tự nhiên của tiếng Việt.

Khái niệm mất mát và gia tăng trong dịch thuật ẩn dụ được hiểu như thế nào?

Theo Dickins, Hervey & Higgins (2002) và Bassnett (2002), mất mát xảy ra khi cấu trúc miền nguồn hoặc sắc thái biểu cảm của ẩn dụ gốc bị triệt tiêu trong bản dịch. Ngược lại, gia tăng xuất hiện khi dịch giả làm giàu thêm chi tiết ngôn từ hoặc làm rõ nghĩa ý niệm phù hợp với văn hóa tiếp nhận của người đọc đích.

Làm thế nào để người học ứng dụng mô hình 39 ẩn dụ ý niệm vào việc học tiếng Anh?

Người học không nên ghi nhớ từ vựng một cách máy móc mà cần nhóm các từ ngữ theo các miền nguồn cụ thể (như dòng nước, ánh sáng, ngọn lửa). Việc liên kết từ vựng với các miền đích tương ứng giúp mở rộng vốn từ học thuật và sử dụng ngôn từ chính xác, tự nhiên hơn trong kỹ năng viết và nói.

Điểm khác biệt lớn nhất giữa nghiên cứu này và các đề tài ẩn dụ truyền thống là gì?

Các nghiên cứu truyền thống xem ẩn dụ như một biện pháp tu từ thuần túy về mặt từ ngữ. Trái lại, luận văn này tiếp cận ẩn dụ dưới góc độ tri nhận của Lakoff & Johnson, chứng minh ẩn dụ là hệ thống ánh xạ tư duy, phân tích có hệ thống 231 dữ liệu thực chứng từ văn bản song ngữ gốc.

Kết luận

• Luận văn đã phân loại và phân tích thành công 231 biểu thức ẩn dụ ý niệm thành 39 mô hình ánh xạ nhận thức tiêu biểu trong tác phẩm kinh điển "The Call of the Wild" và bản dịch tiếng Việt của Hoàng Hà Vũ.
• Kết quả định lượng chứng minh tính ưu việt của ẩn dụ thực thể (khoảng 58%), tiếp theo là ẩn dụ cấu trúc (28%) và ẩn dụ định hướng (14%), phản ánh chân thực đặc trưng của chủ nghĩa tự nhiên trong văn học Jack London.
• Công trình đã xác lập ma trận 4 quy trình chuyển dịch ẩn dụ Anh - Việt với tỷ lệ bảo tồn ý niệm nguyên bản đạt trên 60%, khẳng định mức độ tương đồng cao trong cơ chế tri nhận giữa hai nền văn hóa.
• Luận văn đóng góp khung lý thuyết và thực tiễn vững chắc cho công tác nghiên cứu ngôn ngữ học ứng dụng, đào tạo biên phiên dịch và nâng cao chất lượng xuất bản tác phẩm văn học nước ngoài tại Việt Nam.
• Kế hoạch tiếp theo trong giai đoạn 2026 - 2027 cần hướng tới việc mở rộng khảo sát trên các thể loại văn bản đa phương thức và phát triển ngân hàng dữ liệu ngữ liệu số hóa quy mô lớn.

Quý độc giả, học viên và các nhà nghiên cứu quan tâm đến chuyên ngành Ngôn ngữ học tri nhận có thể tra cứu toàn văn luận văn tại thư viện Trường Đại học Quy Nhơn để khai thác chi tiết hệ thống 231 mẫu phân tích ngữ liệu đối chiếu song ngữ.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MINISTRY OF EDUCATION AND TRAINING QUY NHON UNIVERSITY LÊ THỊ SÂM CONCEPTUAL METAPHORS IN “THE CALL OF THE WILD” BY JACK LONDON AND THEIR VIETNAMESE TRANSLATION BY HOÀNG HÀ VŨ FIELD: English Linguistics CODE: 8 22 02 01 Supervisor: Assoc. NGUYỄN TẤT THẮNG BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƢỜNG ĐẠI HỌC QUY NHƠN LÊ THỊ SÂM ẨN DỤ Ý NIỆM TRONG TÁC PHẨM “THE CALL OF THE WILD” CỦA JACK LONDON VÀ BẢN DỊCH TIẾNG VIỆT CỦA HOÀNG HÀ VŨ Chuyên ngành: Ngôn Ngữ Anh Mã số: 8 22 02 01 Ngƣời hƣớng dẫn: PGS. NGUYỄN TẤT THẮNG i STATEMENT OF AUTHORSHIP Except where reference is made in the text of the thesis, this study contains no material published elsewhere or extracted in whole or in part from a thesis by which I have qualified for or been awarded another degree or diploma. I certify that all the material in this study that is not my own work has been identified and acknowledged.

No material is included for which a degree has already been conferred upon me. This paper has not been submitted for the award of any degree or diploma in any university. Binh Dinh, 2021 ii ACKNOWLEDGEMENT Upon completing the thesis, I am gratefully indebted to my supervisor Nguyễn Tất Thắng for his valuable suggestions, advices and corrections during my writing.A thesis is one of the most challenging and significant academic challenges to me. This thesis would not be done without support from the teacher.

I also wish to express my sincere thanks to my lecturers at Quy Nhon University for their insightful comments and suggestions. I also take this opportunity to all of my friends for their support and encouragement during the thesis preparation. I must acknowledge my debt to the authors whose work I use for my reference. Finally, I would like to show my deep gratitude to my family members for their great support, encouragement, love and unshakeable trust, without which my thesis would not have been accomplished.

iii ABSTRACT This thesis investigates Conceptual Metaphors in the story ―The Call of The Wild‖ by Jack London and their Vietnamese version by Hoàng Hà Vũ to find out the frequencies of three different types and the common mapping patterns used in the story. Quantitative and qualitative methods were the two mains used to analyze the story to get the results and findings of this study based on Lakoff and Johnson's theory of Cognitive Metaphors. The findings show various frequencies of three different types of metaphors. All three kinds appear to help the reader understand the life of wild animals, specifically Buck.

However, the analysis reveals that each type of conceptual metaphor accounts for a different proportion. The ontological metaphor continues the most significant ratio in comparison with Structural and Orientational metaphors. In the meantime, the Orientational metaphor is used with a minor frequency. And thanks to these theory metaphors, we can find out 39 conceptual metaphors with 231 expressions.

Besides, the preferred source domains used to map ―Dogs, Nature, Time, Anger, Love‖ or ―Life, Death‖ with familiar and straightforward images like ―Human, Animal, Water, Food, Light‖. After that, based on the adapted analytical framework on the translation procedures of conceptual metaphors, the loss by Dickins, Hervey & Higgins (2002) and the gain by Basnett (2002), we found out the loss and gain of the conceptual metaphors in ―The Call of the Wild‖ by Jack London when they were translated into Vietnamese by Hoang Ha Vu. The study found various translation procedures, including keeping the same conceptual metaphor, using another conceptual metaphor, deleting the conceptual metaphor and converting the conceptual metaphors. Finally, the results helped us suggest iv some implications for teaching and learning English.

Keywords: conceptual metaphors, translation conceptual metaphor, translation procedures v TABLE OF CONTENTS STATEMENT OF AUTHORSHIP. iii TABLE OF CONTENTS. viii LIST OF TABLES. ix LIST OF FIGURES.

Aims and objectives. Aims of the study. Objectives of the study. Scope of the study.

Significance of the study. Organization of the study. 4 CHAPTER 2: LITERATURE REVIEW .4 Classification of Conceptual Metaphor. An overview of the story The Call of The Wild .