Chương 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỀN NGHIÊN CỨU PHƯƠNG ÁN PHAT TRIEN DU LICH CONG DONG. Một số Khái niệm Khai niém vé du lich Tw gitta thế kỷ 19, du lịch bắt đầu phát triển mạnh và ngày nay đã trở thành một hiện tượng kinh tế xã hội phổ biến. Nhiều nước đã lấy chỉ tiêu đi du lịch của dân cư là một trong những tiêu chí đánh giá chất lượng cuộc sống. Tuy nhiên, khái niệm “du lịch” được hiểu rất khác nhau tại các quốc gia khác nhau và từ nhiều góc độ khác nhau.
Khái niệm chung về đu lịch: “Du lịch là tổng hợp các hiện tượng và các mối quan hệ phát sinh từ tác động qua lại giữa khách du lịch, các nhà kinh doanh, chính quyền và cộng đồng đân cư địa phương trong quá trình thu hút và tiếp đón khách du lịch” Khái niệm về du lịch theo cách tiếp cận của các đối tượng liên quan đến hoạt động Du lịch: - Đối với người đi du lịch: Du lịch là cuộc hành trình và lưu trú của họ ở ngoài nơi cư trú để thoả mãn các nhu cầu khác nhau: hoà bình, hữu nghị, tìm kiếm kinh nghiệm sống hoặc thoả mãn các nhu cầu về vật chất và tinh thần Khác. - Đối với người kinh doanh đu lịch: Du lịch là quá trình tỗ chức các điều kiện về sản xuất và phục vụ nhằm thoả mãn, đáp ứng các nhu cầu của người du lịch và đạt được mục đích số một của mình là thu lợi nhuận. - Đối với chính quyên địa phương: Du lịch là việc tổ chức các điều kiện về hành chính, về cơ sở hạ tầng, cơ sở vật chất kỹ thuật để phục vụ khách du lịch, là tổng hợp các hoạt động kinh doanh nhằm tạo điều kiện cho khách du lịch trong việc hành trình và lưu trú, là cơ hội dé bán các sản phẩm của địa phương, tăng thu ngoại tệ, tăng thu nhập, nâng cao đời sống vật chất và tỉnh thần cho dân địa phương. - Đối với cộng đồng đân cư sở tại: Du lịch là một hiện tượng kinh tế xã hội mà hoạt động du lịch tại địa phương mình, vừa đem lại những cơ hội để tìm 16 hiểu nền văn hoá, phong cách của những người ngoài địa phương mình, vừa là cơ hội để tìm việc làm, phát huy các nghề cổ truyền, tăng thu nhập nhưng đồng thời cũng gây ảnh hưởng đến đời sống người dân sở tại như về môi trường, trật tự an ninh xã hội, nơi ăn, chốn ở,.
Theo tổ chức Du lịch thế gidi (World Tourist Organization), một tỗ chức thuộc Liên Hiệp Quốc, du lịch bao gồm tất cả mọi hoạt động của những người du hành, tạm trú, trong mục đích tham quan, khám phá và tìm hiểu, trải nghiệm hoặc trong mục đích nghỉ ngoi, giải tri, thư giãn; cũng như mục đích hành nghề và những mục đích khác nữa, trong thời gian liên tục nhưng không quá một năm, ở bên ngoài môi trường sống định cư; nhưng loại trừ các du khách mà có mục đích chính là kiếm tiền. Du lịch cũng là một dạng nghỉ ngơi năng động trong môi trường sống khác hẳn nơi định cư. Theo Luật du lịch Việt Nam: “Du lịch là hoạt động của con người ngoài nơi cư trú thường xuyên của mình nhằm thoả mãn nhu cầu tham quan, giải trí, nghỉ dưỡng trong một khoảng thời gian nhất định”. Khái niệm về sản phẫm đu lịch: Sản phẩm du lịch là một thuật ngữ chuyên ngành du lịch.
Tóm lại, là một quá trình "trực tiếp" cho phép các doanh nghiệp, giá cả ổn định và các cơ quan du lịch xác định khách hàng hiện tại và tiềm năng, ảnh hưởng đến ý nguyện và sáng kiến khách hàng ở cấp độ địa phương, khu vực quốc gia và quốc tế để các đơn vị này có thể thiết kế và tạo ra các dịch vụ du lịch nhằm nâng cao sự hài lòng của khách và đạt được mục tiêu đề ra. Với các sản phẩm du lịch thì phương thức tiếp cận là một nhân tố vô cùng quan trọng, là nguyên nhân chính tăng lượng khách du lịch vì thực sự chúng tác động thông qua cách giới thiệu sản phẩm. Khái niệm về khách du lich Có nhiều cách hiểu khác nhau về khách du lịch đứng ở trên các góc độ khác nhau nên có những khái niệm như sau: Liên đoàn quốc tế các tổ chức du lịch (tiền thân của tổ chức du lịch thế giới): “Khách du lịch là người ở lại nơi tham quan ít nhất 24h qua đêm vì lý 17 do giải trí, nghỉ ngơi hay công việc như: thăm thân, tôn giáo, học tập, công tác”. Đến năm 1968, tổ chức này lại định nghĩa khác: “ Khách du lịch là bất kỳ ai ngủ qua đêm”.
Uỷ ban xem xét tài nguyên Quốc gia của Mỹ: “Du khách là người đi ra khỏi nhà ít nhất 50 đặm vì công việc giải trí, việc riêng trừ việc đi lại hàng ngày, không kể có qua đêm hay không. Địa lý du lịch Việt Nam định nghĩa: “ Du khách từ bên ngoài đến địa điểm du lịch chủ yếu nhằm mục đích nâng cao nhận thức với môi trường xung quanh, tham gia vào các hoạt động thư giãn, giải trí, thể thao, văn hoá kèm theo việc tiêu thụ những giá trị tự nhiên, kinh tế, địch vụ và qua đêm tại cơ sở lưu trú của ngành du lịch”. Một số vẫn để về đu lịch cộng đồng 1. Khái niệm đu lịch cộng đồng Du lịch cộng đồng (DLCĐ) là phương thức phát triển du lịch được khuyến khích, nhất là tại các nước kém và đang phát triển, với mục tiêu phát triển cộng đồng, xóa đói giảm nghèo.
Du lịch cộng đồng là phương thức phát triển du lịch có sự tham gia tích cực của phần lớn người đân địa phương trong toàn bộ quá trình phát triển du lịch từ việc lập kế hoạch và ra các quyết định cho tới tổ chức, cung cấp sản phẩm địch vụ du lịch, kiêm soát và quản lý tác động của phát triển du lịch đối với nền Kinh tế và xã hội địa phương, đem lại lợi ích chủ yếu cho cộng đồng dân cư địa phương. Phát triển được mô hình du lịch cộng đồng có nghĩa là huy động một số lượng người dân lao động trong ngành du lịch, nó không chỉ đem lại lợi ích cho người trực tiếp tham gia hoạt động kinh đoanh du lịch mà còn cho thành viên khác của cộng đồng địa phương thông qua các hình thức cung cấp sản phẩm khác nhau cho khu vực phát triển du lịch cộng đồng. Nhiều mô hình phát triển du lịch cộng đồng trên thế giới, khu vực và trong nước đã chứng minh, nơi nào xây dựng, được mô hình và phát triển du lịch cộng đồng thì nơi đó giải quyết được rất nhiều vấn đề về kinh tế, xã hội, môi trường và an nỉnh tật tự, nó không chỉ ảnh hưởng trong vùng mà còn tác động tích cực đến các vùng khác có tính tương đồng. Du lịch cộng đồng mang rất nhiều nghĩa nhưngý nghĩa mà được cộng đồng dân nhìn 18 thấy nhất là có việc làm thường xuyên, có thu nhập, đi lại thuận lợi, hành vi ứng xử văn hóa, văn minh luôn tôn tại trong các bản làng.
Theo nhà nghiên cứu Nicole Hausle và Wollfgang Strasdas (2009): "Du lịch sinh thái cộng đồng là một hình thái du lịch trong đó chủ yếu là người dân địa phương đứng ra phát triển và quản lý. Lợi ích kinh tế có được từ du lịch sẽ đọng lại nền kinh tế địa phương". Theo tổ chức Respondsible Ecological Social Tours (1997) thì du lịch sinh thái cộng đồng là "phương thức tổ chức du lịch đề cao về môi trường, văn hóa xã hội. Du lịch sinh thái cộng đồng do cộng đồng sở hữu và quản lý, vì cộng đồng và cho phép khách du lịch nâng cao nhận thức và học hỏi về cộng đồng, về cuộc sống đời thường của họ".
Thuật ngữ phát triển du lịch cộng đồng là đề cao vai trò của cộng đồng đối với phát triển du lịch và ngược lại. Sự tham gia của cộng đồng trong hoạt động du lịch được hiểu là việc “các nhóm hưởng lợi đã xác định, được khuyến khích trực tiếp xắn tay tham gia phát triển của chính bản thân minh, thông qua việc khai thác các nguôn lực của chính mình, xác định nhụ cầu của chính mình và tự ra các quyết định đề đạt được những nhụ câu đó”. Như vậy, sự tham gia của cộng đồng được xác định từ việc cộng đồng có ý thức, tự xác định mục tiêu và thực hiện mục tiêu này. Trong du lịch, việc tham gia của cộng đồng được xác định là yếu tố cơ bản trong xây đựng và thực hiện các kế hoạch phát triển du lịch, phat triển du lịch bền vững tại địa phương, làm tăng sự thỏa mãn của khách du lịch, hỗ trợ những người kinh doanh chuyên nghiệp, cân bằng phân phối lợi ích và chỉ phí, tăng cường dân chủ tại địa phương và đáp ứng chính nhu cầu của người dân.
Phát triển cộng đồng trong du lịch trên cả khía cạnh kinh tế (tăng thu nhập từ sản xuất nội địa, đa dạng hóa kinh tế địa phương, tăng cường nội lực), xã hội (công bằng xã hội, vì con người, năng động và chất lượng cuộc sống cao), chính trị (tăng cường dân chủ và sự tham gia của cộng đồng trong đời sống chính trị), xã hội (từ giáo dục cho tới bảo tồn và lưu truyền văn hóa) và môi trường (quyền sử dụng, quản lý và bảo tôn các nguồn lực tự nhiên). 19 Tóm lại: Du lịch sinh thái cộng đồng là loại hình du lịch do cộng đồng tổ chức, dựa vào thiên nhiên và văn hoá địa phương với mục tiêu bảo vệ môi trường. Du lịch cộng đồng đề cao quyền làm chủ, chú ý phân bổ lợi ích rộng rãi và nâng cao chất lượng cuộc sống cho cộng đồng. Với khách du lịch, du lịch cộng đồng tạo cơ hội tìm hiểu, nâng cao nhận thức về môi trường và giao lưu văn hoá, trải nghiệm cuộc sống hàng ngày của cộng đồng.
Như vậy, du lịch sinh thái cộng đồng chính là nét tỉnh túy của du lịch sinh thái và du lịch bền vững. Nhằm nhắn mạnh vào cả ba yếu tố là môi trường, du lịch và cộng đồng. Trong những năm gần đây, nhu cầu du khách đến thăm các điểm du lịch tự nhiên, tìm hiểu cuộc sống của cộng đông đân cư ở Việt Nam ngày càng tăng. Các hình thức hoạt động của loại hình du lịch này mới chỉ mang ý nghĩa tham quan, hưởng thụ môi trường, ít đạt được mục đích nâng cao nhận thức, giáo dục môi trường và cảm nhận nét đặc sắc, cái hay, cái đẹp trong văn hoá của cộng đồng bản địa.