Chương I: Cơ sở lý luận và thực tiễn của việc vận dụng phương pháp điều tra trong dạy học môn Đạo đức Chương 2: Vận dụng phương pháp điều tra trong dạy học môn Đạo đức lớp 3 Chương 3: Thực nghiệm sư phạm NOI DUNG CHUONG 1 CO SO LY LUAN VA THUC TIEN CUA VIEC VAN DUNG PHUONG PHAP DIEU TRA TRONG DAY HQC MON DAO DUC 1. Métsé vin đề về phương pháp điều tra 1. Quan niệm Trong các phương pháp nghiên cứu khoa học, phương pháp. điều tra có vai trò rất quan trọng.
Nó tham gia vào toàn bộ quá trình nghiên cứu, giúp người nghiên cứu thu thập các thông tin, dữ liệu, số liệu về đối tượng nghiên cứu. Vì vậy Tiến sĩ Phạm Minh Hùng đã đưa ra khái niệm phương pháp điều Tra như sau: “Phương pháp điều tra là phương pháp sử dụng hệ thống câu hỏi để thu thập các số liệu từ đối tượng nghiên cứu”. Trong nghiên cứu khoa học, người ta sử dụng 3 hình thức diều tra: điều tra trao đổi, điều tra viết, điều tra bằng trắc nghiệm [7] “ Diéu tra trao đối (trò chuyện) Là phương pháp thu thập thông tin, dữ liệu, số liệu từ đối tượng nghiên cứu trong quá trình trao đôi trực tiếp theo một chương trình đã được xây dựng trước. Điều tra trao dỗi giúp người nghiên cứu thu thập được các thông tin, tài liệu có giá trị về những điều thầm kín của người được nghiên cứu.
Cùng với các thông tin, tài liệu về quá khứ, hiện tại của đối tượng, đó là cơ sở khoa học dễ lý giải các đặc điểm tâm, sinh lý của đối tượng nghiên cứu. Điều tra trao đổi thường được sử dụng để thu thập các thông tin, tài liệu được bổ sung hoặc tìm hiểu sơ bộ về các đối tượng được nghiên cứu. % Dieu tra viết (an két) Điều tra viết (an ké là phương pháp thu thập thông tin, dữ liệu, số liệu dựa trên câu trả lời bằng văn bản của đối tượng nghiên cứu theo một chương trình được thiết lập đặc biệt. An két gồm 2 loại : ankét mở và ankét đóng.
® Ankét đóng người được hỏi sẽ lựa chon câu trả lời trong các phương án có sẵn mà người hỏi đã chuẩn bị trước. Đây là hình thức điều tra tạo diều kiện thuận lợi trong việc xử lí thông tin, số liệu nhưng lại hạn chế, bó hẹp câu trả lời của người được hỏi trong các phương án có sẵn. « — Ankét mở là văn bản diều tra trong đó người được hỏi sẽ tự biểu đạt câu trả lời cho các câu hỏi. An két mở giúp người nghiên cứu thu được các tài liệu phong phú, đa dạng nhưng lại gây khó khăn trong khâu xử lý số liệu.
sè Điều tra bằng trắc nghiệm Trắc nghiệm là công cụ đo lường đã được tiêu chuẩn hóa để đo lường khách quan một hay nhiều khía cạnh của đối tượng nghiên cứu. Trắc nghiệm là phương pháp có tính : ngắn gọn, tiêu chuẩn hóa, đơn giản về kĩ thuật, thiết bị, tiện lợi cho việc xử lý số liệu. Tuy vậy điều tra bằng trắc nghiệm cũng có những hạn chế : chỉ quan tâm đến kết quả mà bỏ qua quá trình dẫn tới kết quả, đễ bị đánh tráo đối tượng nghiên cứu.TS Nguyễn Hữu Hợp: “Phương pháp điều tra là phương pháp tô chức cho HS tìm hiểu thực trạng những vấn đề thực tế xung quanh liên quan dén bài Đạo đức”. [3, 145] Khi điều tra, HS phải thâm nhập thực tiễn, quan sát hiện trạng để có những thông tin, số liệu cần thiết, xác định nguyên nhân, dé ra những biện pháp giải quyết.
Điều tra là cầu nói quan trọng giúp HS vận dụng kiến thức đạo đức vào cuộc sống, mở rộng hiều biết về thực tiễn cuộc sống xung quanh , hòa nhập cộng đồng xã hội, gắn việc học tập ở nhà trường với thực tế xã hội phong phú. Qua đó, các em có thái độ trách nhiệm đối với những vấn đề mà cộng đồng, xã hội dang. quan tâm giải quyết, định hướng cho việc thực hiện hành vi đạo đức của mình một cách thích hợp, mang tính tự giác cao. Như vậy, điều tra giúp HS hình thành kĩ năng sống quan trọng — biết phát hiện và giải quyết vấn đề cuộc sống đòi hỏi.Thông thường, việc điều tra của HS được tiến hành vào thời gian ngoài giờ lên lớp giữa các tiết Đạo đức (sau khi học tiết 1, hoặc trước khi học bài Đạo đức).2 Ý nghĩa của việc vận dụng phương pháp điều tra trong dạy học môn Đạo đức Với tư cách là một phương pháp dạy học, phương pháp điều tra có những ý nghĩa to lớn đối với HS tiểu học: Thứ nhất, phương pháp điều tra phát huy mạnh mẽ tính tích cực, độc lập, chủ động, sáng tạo và khả năng tự học, tự nghiên cứu của HS tiêu học trong quá trinh học tập môn Đạo đức.
Khi điều tra HS phải thâm nhập, nghiên cứu thực tiễn, quan sát, tìm hiểu các hiện tượng để thu thập thông tin, số liệu, dữ liệu cần thiết về lối tượng điều tra. Từ đó phân tích, xác định các nguyên nhân và đề xuất các biện pháp giải quyết. Các em đã hoàn toàn chủ động từ khâu xác định vấn đề, khai thác thông tin đến việc phân tích các thông tin để rút ra những kết luận cần thiết. Quá trình đó không chỉ phát huy mạnh mẽ tính tích cực, độc lập, chủ động, sáng tạo mà còn hình thành ở các em năng lực và phương pháp tự học, tự nghiên cứu, tự phát hiện và lĩnh hội các tr thức của bài học từ đời sống thực tế.
Đây thực sự là một ưu điểm rất lớn của phương pháp điều tra mà không phải phương pháp dạy học mới nao cũng có được. Phương pháp điều tra đã thực sự tôn trọng mọi khả năng tự nhận thức, tự khám phá của HS; khêu gợi ở các em tính tỏ mò, lòng ham hiểu biết trong học tập và nghiên cứu khoa học; hình thành khả năng linh hoạt, sáng tạo, nhạy bén cho HS; giúp quá trình dạy học môn Đạo đức trở nên hấp dẫn hơn, nhẹ nhàng hơn, sinh động và hiệu quả hơn. GV sáng tạo là người biết giúp đỡ HS tiến bộ nhanh trên con đường tự học, tự nghiên cứu; biết khêu gợi và phát huy mọi năng lực, mọi thế mạnh tiềm tàng của HS. Với phương pháp điều tra, người GV đã thật sự sáng tạo và dạy học hướng vào sự phát triển, tiến bộ của HS tiểu học.
Thứ hai, phương pháp điều tra là cầu nối quan trọng gắn hoạt động học tập trong nhà trường với thực tiễn xã hội phong phú; tạo môi trường lí tưởng để HS thực hành các tri thức đạo đức, rèn luyện các thói quen hành vi đạo dức; bồi dưỡng tình cảm đạo đức và mở rộng hiểu biết cho HS, tạo điều kiện cho các em hòa nhập cộng đồng. Để thực hiện nhiệm vụ điều tra và định hướng cho mình cách thu thập thông tin, số liệu, dữ liệu về các đối tượng điều tra, IS tiểu học phải dựa vào vốn kiến thức đã có liên quan đến các đối tượng điều tra mà các em đã được trang bị trong nhà trường. Nghĩa là các em được hình thành các tri thức dạo đức, rèn luyện các thói quen hành vi đạo đức, rèn luyện các kĩ năng thu thập, xử lí thông, tin, số liệu. Đáp ứng phương châm của phương pháp dạy học mới 1a “Hoc đi đổi với hành.
Học không hành thì vô ch, hành mà không học thì không trôi chảy” ( Hồ Chí Minh). Mặt khác khi được thâm nhập thực tế, HS có điều kiện giao tiếp với nhiều đối tượng trong xã hội. Từ đó giúp các em có điều kiện để hòa nhập với cộng đồng, mở rộng vốn hiểu biết của mình, đáp ứng mục tiêu chung của ngành giáo dục hiện nay là dạy cho HS: “Học để biết, học để làm việc, học để làm người và học để chung sống”. Thứ ba, phương pháp điều tra góp phần hình thành ý thức, trách nhiệm của người công dân nhỏ tuôi đối với đất nước.
Nhất là các vấn đề nóng mà cả xã hội đang chung tay giải quyết. Khi điều tra, IIS được tiếp xúc trực tiếp với các vấn dẻ cấp thiết của xã hội như: ô nhiễm môi trường, vấn đề hòa bình, bảo vệ tài nguyên nước.Đó là những vấn đề lớn mà cả nhân loại dang cùng nhau tìm biện pháp giải quyết. Nhờ đó các em hiểu được một cách sâu sắc bổn phận, trách nhiệm của mình dối với quê hương, đất nước. Cùng với cộng đồng chung tay giải quyết các vấn để dang cản trở sự phát triển bền vững của đất nước và cuộc sống của cộng đồng.
Thứ tư, phương pháp diều tra phát huy cao độ vốn sống, vốn hiểu biết của HS tiéu hoc trong quá trình học tập môn Đạo đức, Nghĩa là nhà giáo dục phải biết tổng kết những kinh nghiệm ngây thơ của trẻ từ thực tế xung quanh. Giúp các em biết tổng kết, biết khái quát chúng thành các trí thức khoa học. Khi thực hiện n nhiệm vụ điều tra, HS phải phát huy mạnh ốn sống, vốn hiểu biết của mình đề thâm nhập thực tế, thu thập và xử lí u tìm ra nguyên nhân, dé xuất biện pháp giải quyết. Từ đó rút ra những kết luận quan trọng liên quan dén nội dung bài học.
Chương trình môn Đạo đức lớp 3 1.1 Mục tiêu Theo SGV [1, 3], môn Đạo đức lớp 3 nhằm giúp HS: Có hiểu biết ban đầu về một số chuẩn mực hành vi đạo đức và pháp luật phù hợp với lửa tuổi HS lớp 3 trong các mối quan hệ của các em và lời nói, việc làm của bản thân; với những người thân trong gia đình; với bạn bè và công việc của lớp, của trường; với Bác Hồ và những người có công với đất nước, với dân tộc; đới hàng xóm láng giềng: với cây trồng, vật nuôi và nguồn nước. Từng bước hình thành kĩ năng nhận xét, đánh giá đối với những quan niệm, hành vị, việc làm có liên quan đến các chuẩn mực đã học; kĩ năng và lựa chọn va thực hiện các hành vi ứng xử phù hợp chuẩn mực trong các tình huống đơn giản, cụ thể của cuộc sống, Bước dầu hình thành thái độ có trách nhiệm đối với lời nói, việc làm của ban thân; tự tin vào khả năng của bản thân; yêu thương ông bà, cha me, anh chị em và bạn bè; biết ơn Bác Hồ và các thương binh, liệt sĩ; quan tâm, tôn trọng mọi người; cóý thức bảo vệ cây trồng, vật nuôi và nguồn nước.