CHƯƠNG I : TỎNG QUAN TÀI LIỆU 1. MỘT SÓ THÔNG TIN cơ BẢN VẺ NHIỄM HIV/A1DS : ỉ. Một sổ khải niệm : 1. AIDS : là nhừng chừ viết tắt từ cụm từ tiếng anh “Acquired Immune Deficiency Syndrome”, dịch ra tiếng việt là "hội chứng suy giảm miễn dịch mác phải”, dùng dể chi giai đoạn cuối cúa quá trinh nhiễm virus HIV.
- Hội chừng : nhỏm các biểu hiện (triệu chứng) như : sốt, tiêu chảy, sụt cân, nổi hạch v. do một cãn bệnh nào dó gây ra. - Suy giám miễn dịch : Hệ miền dịch là hệ thống phòng ngự bảo vệ cơ thề chổng lại các mầm bệnh từ ngoài xàm nhập vào cơ thể. Suy giảm miền dịch là tinh trạng hệ miễn dịch trở nèn bị yếu kém.
- Mẳc phái: Không do di truyền mà do bị lây nhiễm trong cuộc sổng. AIDS được phát hiện lằn dầu tiên vào năm 1981 từ 5 trường hợp viêm phổi do Pneumocistis carinii ờ những người tình dục đồng giới nam tại Los Angeles-Mỷ. HIV : là viết tẩt tên của 1 loại virus (Human Immunodeficiency Virus). Cấu trúc của virus HĨV: H1V có đường kinh 1/10.000 mm gồm 2 lớp chinh : v là màng lipít trẽn đỏ cỏ gai nhủ glycoprotein (GP), đặc biệt là GP 120 và GP 41 cỏ tính kháng nguyên cao; lõi cỏ chứa một số thành phần chính như protein lõi, men phicn mà ngược (RT) và ARN vật liệu di truyền của HIV| 14].
Sự nhân lên cùa HỈV : Khi HI V vào cơ the người, chủng tấn công cỏ lựa chọn vào các tế bào lympho T4. Virus HIV có thể ở trong trạng thái ngủ trong nhiều thảng, thậm chí trong nhiều năm. Nhưng nếu tế bảo nhiễm HIV bị hệ thống miễn dịch của cơ thề họat hóa để chống lại một bệnh khốc, H1V sẽ bát đẩu bị nhản lên và tiếp tục gày nhiễm các tế bào khác [14]. Kct quả là số lượng tế bão lympho T4 giảm theo hệ thống miền dịch suy giảm, cơ thể không được bảo vệ.
dẫn đén dẻ mắc các bệnh nhiềm trùng mả bình thưởng một người khỏe mạnh cỏ thể chống đờ dược hay ung thư, và cuối cùng dản đến từ vong. Sức đề khảng của virus : Virus cố thể sổng vài ngày ở bên ngoùi cơ thể trong điểu kiện khô vả vải tuần trong dung dịch ở nhiệt độ phòng thí nghiệm. Tuy nhiên, virus rất nhạy cảm với nhiệt độ vả cãc chất tẩy uế thòng thường. Ở nhiệt độ 56°c, HIV chết sau 30 phút và virus chết nhanh khi bị đun sôi [14].
Các giai đoạn tiến triền cúa quá trinh nhiễm HIV : Thưởng qua 3 giai đoạn [14] - Giai đoạn nhiễm H1V cấp tinh : Xảy ra sau khi cơ thề bị nhiễm HIV vải tuần đến vài tháng. Khoảng 30% những người nhiễm HIV cỏ thể cỏ biểu hiện như sốt, mệt mỏi, sưng hạch, nổi mầm đõ ở da. và rồi tự khỏi. Đảy cũng là lúc cơ thê sản xuất ra kháng thể mà người ta cỏ the phát hiện dược bàng xét nghiệm.
- Giai đoạn nhiỗm HIV không triệu chứng : Trong giai đoạn này, người nhiễm HIV hoản toàn khỏe mạnh mà khỏng có bất kỳ một triệu chửng nào có liên quan với HIV. Thời kỳ này kéo dài trung binh là 8-10 năm. Những người nhiễm H1V không triệu chứng chiếm tỷ lệ cao gấp hàng trăm lẩn so với bệnh nhân AIDS mà ta không thể kiểm soát được. Những người này đóng vai trò rất quan trụng về mặt dịch te học.
Họ vản sống, làm việc và sinh họat binh thưởng và có the lảm lảy truyền lỉiv sang người khác theo một sổ đưởng đặc biệt. - Giai đoạn có biểu hiện các triệu chửng lâm sàng từ nhẹ là các bệnh cỏ liên quan với HIV (không đe dọa tinh mạng) đến nặng lã hội chứng suy giảm miễn dịch mảc phái điển hĩnh hay AIDS có nguy cơ từ vong, bao gồm các triệu chứng nhiễm trùng cơ hội và ung thư, mà không có nguyên nhân rõ ràng như : Mệt mỏi kéo dải; Sút cân hơn 10% trọng lượng cơ thể sau 2 tháng; Ho dai dăng kẻo dài hơn I thảng; Viêm da ngứa toàn thân; Những vết đỏ bầm tim trên da, niêm mạc miệng, mũi, trực tràng; Sưng hạch, dậc biệt ở cổ và nách; Những đổm trắng hay vết bất thưởng ở miệng. Nhiẻin H1V/AIDS có ít nhất 2 tác dộng trực tiểp đe doạ đó là suy giảm mien dịch và phá huỷ hệ thần kinh trung ương. Thương tồn miền dịch nghiêm trọng xảy ra do thiếu hụt một loại tế bào miền dịch dặc hiệu (tế bào Lympho T4).
Sự phá huỷ quần the tế bão lympho T4 bởi HỈV làm té liệt hệ thổng miễn dịch, cơ thể bị suy giảm 8 miễn dịch hoặc không còn khã nâng chống đờ với hàng loạt mầm bệnh. HIV cũng cỏ thể tẩn công hộ thần kinh trung ương, phá huỳ các mô não và tuỷ sổng. Sự phả huỷ này tăng dần dẫn tới rối loạn nghiêm trụng chức năng vận động và nhận thức. Nhiễm H1V còn gây suy mòn nậng.
từ vong có thể xảy ra do các nhiễm trùng cơ hội, hậu quả của thiếu hụt miễn dịch hoặc suy giảm chức năng hệ thần kinh trung ương [19], 1. Nguy cơ : Là khã năng hoặc một triền vọng có thể xảy ra do hậu quả của yếu tô nguy cơ mang lại. Nguy cơ cỏ thể được hiểu dưới dạng mức độ nghiêm trọng vả/hoặc khả năng xảy ra cùa một vấn để/sự kiện không mong muốn. Yểu tổ nguy cơ : Là một diêu kiện hoặc một tình trạng nguy hiểm hoặc có hại có thế gày ra cảc nguy cơ về sức khỏe con người nếu như cỏ phơi nhiễm.
Yếu tổ nguy cơ có thề ờ dạng sinh học, hỏa học, vật lý, cơ học, có thể xuẩt hiện một cảch tự nhiẽn hoặc do con người tạo ra (Vincoli, J. Các yếu tổ liên quan đến nhiễm H1V/A1DS: 2. Cốc đường lây truyền HIV7A1DS : HIV cỏ nồng độ cao trong mảu, trong dịch tiểt sinh học như dịch tiẻt cùa cơ quan sinh dục, trong sừa mẹ, trong dịch não tùy, dịch màng bụng, dịch màng phổi, Tuy nhiên, HIV chi có thể lây truyền qua 3 đường. Lây truyền qua đường máu : - Nguy cơ lây nhiễm HIV qua truyền máu và các sản phầm của máu có nhiễm H1V là rất cao.
- HIV có thế lây truyền qua viộc dùng chung bơm kim tiêm có dinh máu của người bị nhiềm HlV mà không dược tiột trùng cần thận. Đặc biệt lả những người nghiện chích ma túy tĩnh mạch. - HIV có thế lây truyền qua việc sừ dụng cảc dụng cụ bị nhiễm H1V như dao chích, kìm nhổ răng, kim châm cữu, dao cẳt amidan. - HIV cùng cỏ thế lây qua việc sừ dụng chung các vật sẳc.
nhọn chọc qua da cỏ dinh máu của người nhiễm HIV như xăm trồ da, xỏ lồ tai. dùng chung bàn chải ràng, dao cạo râu. 9 - Bị dính mảu, dịch thê của người nhiễm H1V qua các vết thương hở, vết xưởc da vả niêm mạc cũng cỏ thề làm lây truyền HIV. - HIV có thể lây truyền qua viộc nhận tinh dịch trong thụ tinh nhản tạo, qua ghép cơ quan, phủ tọng của người nhiẻm H1V.
Lây truyền theo đường tình dục: HIV có trong tinh dịch, dịch tiết ảm đạo của người nhiễm HIV. HIV lây truyền từ người bị nhiễm sang bạn tình của họ qua những vểt xưác nhỏ (thậm chi không thề nhìn thầy bằng mắt thưởng) trên bể mặt của niêm mạc âm đaọ, dương vật hay hậu môn, xày ra trong lúc giao hợp. Càng cỏ quan hệ tình dục với nhiều người thì nguy cơ lây nhiễm càng cao. Lây truyền từ mẹ sang con : Một phụ nừ bị nhiễm HIV khi mang thai cổ thề lảm lây nhicm HIV cho con qua cả 3 giai đoạn : - Trong quá trinh mang thai (truycn qua rau thai) - Trong quả trinh sinh con do tiếp xúc với chất dịch âm đạo của mẹ có nhiẻm virus, nhất lã khi vở ối, các cơn co tử cung cỏ thể đổy máu người mẹ có HIV vào tuần hoàn thai nhi.
- Sau khi sinh vẫn cỏ the làm lây nhiễm HIV cho con qua việc cho bú sữa mẹ. Ngoài 3 dường lây trán, HIV không lây qua các tiếp xúc thông thường như : ở chung một nhà, trong xe ô tô, trong trưởng học, trong chợ. siêu thị, chơi thể thao chung, thở chung không khí. nói chuyện, bát tay, ôm nhau, ãn.
uống cùng nhau, dùng chung quần ảo. Muỗi dốt cùng không lảm lây truyền HIV. Các yếu tố ành hường đến lây nhiễm HIV/A IDS : 2. Sinh học : - Nừ giới có nguy cơ lây nhiem HIV/A1DS qua dường tình dục cao hơn nhiêu lần so với nam giới do diện tích niêm mạc dường sinh dục cùa nữ giới lớn hơn.
Mạt khác nồng dộ virus HIV có trong tinh dịch cao hơn rất nhiều so với trong dịch tiết âm dạo 115]. 10 - Người mẳc cốc BLTQĐTD cỏ khả nâng bị nhiẻm HIV qua đường tinh dục cao hon người khỏng mác BLTQĐTD. - Giai đoạn nhiễm HIV cũng ảnh hưởng rất lớn tới khá năng lảy truyền : nguy cơ lày nhiễm rát cao ngay sau khi bị nhiễm HIV (giai đoạn cừa sỏ) và ở giai đoạn AIDS (cỏ khoảng 3.000 virus lliv/ml máu), ở giai đoạn nhicm HIV không triệu chứng, sổ lượng HIV chi khoáng 20-40 virus HI v/ml mảu) [16]. Hành vi, lối sổng : - Lôi sổng cỏ nhiều bạn tinh, nghiện rượu.
- QHTD không an toàn : Không sử dụng BCS hoặc sử dụng không đủng cách khi QHTD ; Phương thức QHTD (miộng. - Tièm chích ma tuý. dùng chung bơm kim liêm, xâm trổ thẩm mỷ. Dân số học ỉ - Dộ tuổi : Tuổi trẻ bị lây nhiẻm nhiều hơn do đốy lả dộ tuổi có họat dộng tình dục mạnh nhất và cũng lủ độ tuổi dễ bị ảnh hưởng bởi các tộ nạn xà hội (ma tủy.
- Biển dộng về dãn sổ : Đặc biệt là quá trinh di dân từ nông thôn ra thành thị tim việc làm và xuất khấu lao dộng ra nước ngoài ; Sự gia tâng giao lưu thương mại, du lịch trong mỏi nước và giữa các quốc gia trên thể giới lủm gia tâng cảc tệ nạn xă hội vả kéo theo là HIV/AIDS. Văn hoó, kinh tế, xã hội: - Văn hóa : Sự thiếu hiểu biết về HIV/AIDS ; Tác hại của ma túy. - Kinh lé : Dỏi nghèo; Không dù nguổn lực để đương dầu với AIDS. - Xã hội : Thải độ của xã hội đối với HIV/AIDS; bất binh dâng giới; luật pháp với ma tuý, mại dâm.Tinh hình nhiễm HIV trên thế giói vã Việt Nam : 3.
Trên Thề giói : Kẻ từ trưởng hợp nhiễm HIV đầu tiên được phát hiện tại Mỳ năm 1981 đến nay, HIV/AIDS đã trử thành một đại dịch cỏ tỉnh chát hết sức nguy hiềm trên toàn the giới.