CHƯƠNG 1 GIỚI THIỆU TỔNG QUAN VỀ NGHIÊN CỨU 1.1 Lý do chọn đề tài. Bảo hiểm xã hội và Bảo hiểm y tế là hai chính sách xã hội quan trọng, là trụ cột chính của hệ thống an sinh xã hội, góp phần thực hiện tiến ộ và công ằng xã hội, đảm ảo ổn định chính trị - xã hội và phát triển kinh tế - xã hội. Bảo hiểm y tế là “hình thức ảo hiểm đƣợc áp dụng trong l nh vực ch m sóc sức khỏe, không vì mục đích lợi nhuận, do Nhà nƣớc tổ chức thực hiện và các đối tƣợng có trách nhiệm tham gia, … (Luật BHYT 2008). Chính sách ảo hiểm y tế (BHYT) là chính sách xã hội quan trọng, mang ý ngh a nhân đạo và có tính chia sẻ cộng đồng sâu sắc.
Trong 10 n m qua, tỷ lệ ngƣời dân tham gia BHYT t ng từ 45% (n m 2009) lên 89,6% (tháng 6/2019) vƣợt chỉ tiêu mà Thủ tƣớng Chính phủ giao là 88,1%. Trong đó ngƣời nghèo, ngƣời dân tộc thiểu số, trẻ em dƣới 6 tuổi và các đối tƣợng chính sách xã hội đã đƣợc Nhà nƣớc hỗ trợ toàn ộ mức đóng BHYT. Hiện chỉ còn hơn 10% dân số (khoảng 10 triệu ngƣời) chƣa có thẻ BHYT, thuộc nhóm tham gia theo hộ gia đình, làm nông lâm ngƣ nghiệp có mức sống trung ình, ngƣời lao động trong doanh nghiệp tƣ nhân và sinh viên. BHYT có ản ch t xã hội và ản ch t kinh tế rõ rệt, đặc iệt BHYT hoạt động dựa trên nguyên tắc l y số đông ù số ít.
Bên cạnh sự trợ giúp mang tính Nhà nƣớc, tính xã hội của BHYT còn thể hiện ở sự chia sẻ, liên kết của chính các thành viên trong xã hội thông qua đóng góp dựa trên thu nhập. Một quỹ chung cho ch m sóc sức khỏe sức khỏe sẽ điều tiết để nhiều ngƣời chƣa hoặc không ốm ch m sóc cho ngƣời ốm, ngƣời ốm nhẹ giúp ngƣời ốm nặng. Bản ch t kinh tế của BHYT thể hiện ở sự điều tiết, phân phối lại thu nhập của ngƣời khỏe sang ngƣời đang ốm, của ngƣời ệnh nhẹ sang ngƣời ệnh nặng, của ngƣời trẻ khỏe sang ngƣời già yếu, giữa ngƣời giàu và nghèo, ngƣời thu nhập cao và thu nhập th p. (Những v n đề c p ách về BHXH, BHYT toàn dân (Nhà xu t ản Lao động; Trang 22) 1 Luật BHYT, an hành đã tạo ra một hành lang pháp lý, để giải quyết v n đề an sinh xã hội.
Luật BHYT kể từ khi đƣợc an hành và có hiệu lực, đã từng ƣớc đi vào cuộc sống và tạo ra các tác động tính cực nhƣ: thúc đẩy sự phát triển và nâng cao dịch vụ ch m sóc, KCB; luật BHYT đã góp phần làm giảm chi phí KCB của ngƣời dân thông qua hình thức cùng đóng góp và chia sẻ rủi ro. Từ đó nâng cao ch t lƣợng cuộc sống cũng nhƣ sức khỏe nhân dân; luật BHYT cũng góp phần nâng cao sự hiểu iết của nhân dân về lợi ích to lớn cũng nhƣ tính nhân v n đối với xã hội của việc tham gia BHYT. Hiện nay, trên địa àn huyện Sơn Hà, tỉnh Quảng Ngãi trong những n m gần đây ngƣời dân đã tham gia BHYT nhiều hơn. Mặc dù ở vùng núi, điều kiện kinh tế khó kh n, điều kiện y tế phần nào đã đƣợc cải thiện, song vẫn chƣa đáp ứng đƣợc yêu cầu đặt ra.
Phần lớn ngƣời dân còn trông chờ ỷ lại vào Nhà nƣớc, đồng thời cũng chƣa hiểu rõ ản ch t ƣu việt về chính sách BHYT. Hơn nữa, họ thƣờng chủ quan với sức khỏe, lúc khỏe mạnh thƣờng không mặn mà với việc mua thẻ BHYT để phòng lúc ốm đau, nên số lƣợng ngƣời dân tham gia BHYT chƣa đáp ứng đƣợc tới mục tiêu BHYT toàn dân. Để phát huy đƣợc tầm quan trọng của chính sách BHYT. Vì vậy, công việc phát triển đối tƣợng tham gia là một công việc r t cần thiết.
Để phần nào hiểu rõ hơn và có hƣớng giải quyết cho những khó kh n đó, tôi chọn đề tài: “Các yếu t nh h ng ến ý ịnh tham gia B o hiểm y tế của ng ời dân trên ịa bàn huyện Sơn Hà, tỉnh Qu ng Ngãi” làm đề tài nghiên cứu luận v n thạc s của mình.2 Mục tiêu nghiên cứu 1.1 Mục tiêu tổng quát Mục tiêu chung của đề tài là nhằm nghiên cứu các yếu tố ảnh hƣởng đến ý định tham gia Bảo hiểm y tế của ngƣời dân trên địa àn huyện Sơn Hà, đồng thời đề xu t một số hàm ý chính sách thúc đẩy ý định tham gia BHYT của ngƣời dân trên địa àn huyện Sơn Hà, tỉnh Quảng Ngãi.2 Mục tiêu cụ thể Luận v n nhằm hƣớng tới các mục tiêu nhƣ sau: 2 - Xác định các yếu tố ảnh hƣởng đến ý định tham gia Bảo hiểm y tế của ngƣời dân trên địa àn huyện Sơn Hà, tỉnh Quảng Ngãi. - Đánh giá mức độ tác động của Các yếu tố ảnh hƣởng đến ý định tham gia Bảo hiểm y tế của ngƣời dân trên địa àn huyện Sơn Hà, tỉnh Quảng Ngãi. - Đề xu t hàm ý chính sách nhằm phát triển đối tƣợng tham gia Bảo hiểm y tế trên địa àn huyện Sơn Hà, tỉnh Quảng Ngãi 1.3 Câu hỏi nghiên cứu Để đạt đƣợc mục tiêu chung và mục tiêu cụ thể, luận v n cần trả lời đƣợc các câu hỏi nghiên cứu sau: - Các yếu tố ảnh hƣởng đến ý định tham gia BHYT của ngƣời dân trên địa àn huyện Sơn Hà, tỉnh Quảng Ngãi? - Mức độ ảnh hƣởng của từng yếu tố và của t t cả các yếu tố tác động đến ý định mua ảo BHYT là ao nhiêu? - Những hàm ý chính sách nào đƣợc rút ra để cải thiện số lƣợng ngƣời tham gia Bảo hiểm y tế trên địa àn huyện Sơn Hà, Quảng Ngãi trong thời gian tới? 1.3 Đối tƣợng nghiên cứu - Đối tƣợng nghiên cứu: Các yếu tố ảnh hƣởng đến ý định tham gia Bảo hiểm y tế của ngƣời dân trên địa àn huyện Sơn Hà, tỉnh Quảng Ngãi. - Đối tƣợng khảo sát: Ngƣời dân đã tham gia BHYT trên địa àn huyện Sơn Hà, tỉnh Quảng Ngãi.4 Phạm vi nghiên cứu + Về không gian: Địa àn huyện Sơn Hà, tỉnh Quảng Ngãi + Về thời gian: Số liệu thứ c p thực trạng BHYT trên địa àn huyện Sơn Hà, tỉnh Quảng Ngãi từ n m 2018 đến 2020.
Số liệu sơ c p do tác giả nghiên cứu đƣợc thực hiện từ tháng 1 đến tháng 3 n m 2021. Đề xu t hàm ý chính sách, giải pháp nhằm phát triển đối tƣợng có ý định tham gia BHYT của ngƣời dân trên địa àn huyện 3 Sơn Hà, tỉnh Quảng Ngãi.5 Phƣơng pháp nghiên cứu 1.1 Nghiên cứu ịnh tính - Số liệu thứ cấp: Các thông tin, số liệu liên quan BHYT tại Bảo hiểm xã hội huyện Sơn Hà, tỉnh Quảng Ngãi l y trong khoảng thời gian 3 n m (2018-2020). Số liệu thứ c p là nguồn số liệu đã đƣợc tính toán, công ố từ các cơ quan thống kê, kế hoạch, BHXH, ảo hiểm y tế trên địa àn huyện Sơn Hà, tỉnh Quảng Ngãi. Ngoài các nguồn số liệu l y từ các áo cáo tổng kết, quyết toán tài chính, tài liệu niên giám thống kê hàng n m, số liệu thứ c p còn đƣợc tập hợp từ các tƣ liệu nghiên cứu đ ng tải trên trên các sách, áo, tạp chí (đặc iệt là áo, tạp chí BHXH), tài liệu các hội thảo chuyên ngành và kết quả các đợt điều tra.
Đây là nguồn thông tin cơ ản có tính pháp lý cao và đƣợc sử dụng xuyên suốt đề tài nhằm thực hiện các mục tiêu nghiên cứu của luận v n đặt ra. - Số liệu sơ cấp: Số liệu sơ c p là các số liệu đƣợc thu thập trực tiếp từ đối tƣợng nghiên cứu thông qua phƣơng pháp phỏng v n ằng ảng hỏi. Đối tƣợng điều tra đƣợc xác định là ngƣời dân có sử dụng dịch vụ BHYT trên địa àn huyện Sơn Hà, tỉnh Quảng Ngãi. Việc tổ chức điều tra, sử dụng phƣơng pháp điều tra chọn mẫu.
Chọn điểm điều tra ằng cách dựa vào đặc điểm kinh tế - xã hội theo phân vùng địa lý là các yếu tố có liên quan trực tiếp để phân tổ chọn mẫu. Thực hiện nghiên cứu định tính: Trên cơ sở lý thuyết và mô hình nghiên cứu đã xây dựng thực hiện chọn ngẫu nhiên và trao đổi, phỏng v n trực tiếp với ngƣời dân đã tham gia BHYT trong thời gian trên đến giao dịch với cơ quan BHXH huyện Sơn Hà, tỉnh Quảng Ngãi. Bên cạnh đó, thực hiện tham khảo ý kiến những ngƣời có kinh nghiệm hoặc những ngƣời có thâm niên công tác trong l nh vực thu BHYT. Những ngƣời có thâm niên đƣợc lựa chọn để tham khảo ý kiến ao gồm: Cán ộ thu tại cơ quan BHXH huyện Sơn Hà, tỉnh Quảng Ngãi và cán ộ làm công tác giám định BHYT tại cơ quan BHXH huyện Sơn Hà, tỉnh Quảng Ngãi.
Mục đích việc này là nhằm kiểm lại các iến quan sát, điều chỉnh, ổ sung các iến quan sát dùng để lƣờng các nhân tố.2 Nghiên cứu ịnh l ợng Phƣơng pháp phân tích định lƣợng là phƣơng pháp sử dụng chính để xác định những ý định tham gia BHYT của ngƣời dân trên địa àn huyện Sơn Hà, tỉnh Quảng Ngãi. Diễn giải các thông tin, số liệu để hình thành các kết quả theo các nội dung cần nghiên cứu và kiểm chứng những giả thiết đã đề ra và giải quyết các v n đề liên quan đến mục tiêu và đối tƣợng nghiên cứu. Cụ thể, sử dụng hệ thống các chỉ tiêu thống kê để phân tích ý định tham gia BHYT của ngƣời dân trên địa àn huyện Sơn Hà, Quảng Ngãi. Thông qua số liệu thu thập đƣợc, hệ thống hoá và tổng hợp thành các ảng số.
Việc thu thập thông tin trực tiếp ằng cách gởi ảng câu hỏi đến ngƣời dân tham gia sử dụng dịch vụ BHYT của ngƣời dân trên địa àn huyện Sơn Hà, tỉnh Quảng Ngãi. Tiến hành phân tích nhân tố khám phá EFA (Exploratory Factor Analysis), kiểm định độ tin cậy của thang đo ằng hệ số Cron ach’s alpha, phân tích hồi qui tuyến tính, … Diễn giải số liệu thông qua một số công cụ thống kê mô tả và thống kê suy luận và đƣợc thực hiện nhờ vào phần mềm xử lý số liệu thống kê SPSS.6 Ý nghĩa của nghiên cứu Về mặt thực tiễn, nghiên cứu này đóng góp hai khía cạnh sau: - Thứ nhất, về phía ngƣời tham gia ảo hiểm, nghiên cứu các yếu tố ảnh hƣởng đến ý định tham gia BHYT của ngƣời dân trên địa àn nhằm xác định mức mong muốn và nhu cầu của ngƣời dân về dịch vụ BHYT.