Các yếu tố ảnh hưởng đến xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ của việt nam sang eu trong bối cảnh phát triển bền vững

Chuyên khảo phân tích Các yếu tố ảnh hưởng đến xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ của việt nam sang eu trong bối cảnh phát triển, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng nghiên

• Tác giả: Lê Trà My
• Người hướng dẫn: Ths. Vũ Anh Tuấn
• Trường học: Trường Đại học Thương Mại
• Chuyên ngành: Kinh tế và Kinh doanh quốc tế
• Đề tài: Các yếu tố ảnh hưởng đến xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ từ Việt Nam sang EU trong bối cảnh phát triển bền vững
• Loại tài liệu: Báo cáo tổng kết đề tài nghiên cứu khoa học của sinh viên
• Năm xuất bản: 2025
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Yếu tố thị trường và nhu cầu xuất khẩu gỗ sang EU

Thị trường EU là một trong những thị trường nhập khẩu gỗ và sản phẩm gỗ lớn nhất thế giới, với nhu cầu liên tục tăng cao. Việt Nam, với tư cách là một trong những nước xuất khẩu gỗ hàng đầu, đã tận dụng cơ hội này để phát triển ngành gỗ. Tuy nhiên, thị trường EU ngày càng khắt khe với các yêu cầu về chất lượng sản phẩm và tiêu chuẩn môi trường. Kim ngạch xuất khẩu gỗ của Việt Nam sang EU phụ thuộc vào nhu cầu tiêu dùng, giá cả cạnh tranh, và khả năng đáp ứng các quy định pháp lý của thị trường đó. Sự biến động kinh tế toàn cầu, mức độ sự giàu có của các nước EU, và xu hướng tiêu dùng bền vững đều tác động trực tiếp đến lượng gỗ xuất khẩu và giá trị thương mại.

1.1. Nhu cầu thị trường EU đối với sản phẩm gỗ

Thị trường EU có nhu cầu cao về sản phẩm gỗ chất lượng cao, từ gỗ xây dựng đến đồ nội thất gỗ. Các nước EU ưa chuộng gỗ từ các nguồn bền vững và có chứng chỉ quản lý rừng hợp pháp. Xu hướng tiêu dùng xanh trong EU đang tăng mạnh, yêu cầu gỗ hợp pháp và có nguồn gốc rõ ràng. Điều này tạo cơ hội lớn cho Việt Nam nhưng cũng đặt ra thách thức trong việc đáp ứng các tiêu chuẩn phát triển bền vững.

1.2. Tác động của giá cả và cạnh tranh quốc tế

Giá cả gỗ trên thị trường quốc tế dao động theo chu kỳ cung cầu toàn cầu. Sự cạnh tranh từ các nước xuất khẩu gỗ khác như Indonesia, Malaysia, và Brazil ảnh hưởng đến khả năng cạnh tranh của Việt Nam. Tỷ giá hối đoái và chi phí vận chuyển cũng là những yếu tố quan trọng quyết định giá bán cạnh tranh của sản phẩm gỗ Việt Nam trên thị trường EU.

II. Yếu tố chính sách và quy định pháp lý của EU

Quy định của EU về nhập khẩu gỗ ngày càng nghiêm ngặt, đặc biệt là các quy định về gỗ hợp pháp và tiêu chuẩn phát triển bền vững. Luật EUTR (EU Timber Regulation) và Luật Chỉ thị Công ty mẹ công ty con (Directive) yêu cầu các nhập khẩu gỗ phải đảm bảo gỗ hợp pháp và không từ rừng bị lâm tặc trái phép. Quy định về phát triển bền vững của EU bao gồm yêu cầu về quản lý rừng bền vững, bảo vệ môi trường, và trách nhiệm xã hội. Việt Nam phải tuân thủ các yêu cầu này để duy trì và mở rộng xuất khẩu gỗ sang EU. Những chính sách mới của EU tác động trực tiếp đến hoạt động xuất khẩu và yêu cầu các doanh nghiệp gỗ Việt Nam phải nâng cao tiêu chuẩn sản xuất.

2.1. Luật về gỗ hợp pháp EUTR và các chứng chỉ môi trường

EUTR yêu cầu các nhà nhập khẩu gỗ phải có kiểm soát rủi ro hiệu quả để đảm bảo gỗ hợp pháp. Chứng chỉ FSC (Forest Stewardship Council) và PEFC là những tiêu chuẩn công nhận quan trọng. Việt Nam cần tăng cường cấp chứng chỉ cho các doanh nghiệp gỗ để thỏa mãn yêu cầu EU và nâng cao giá trị xuất khẩu.

2.2. Quy định về phát triển bền vững và bảo vệ môi trường

EU Green Deal và các mục tiêu khí hậu 2030 của EU đặt ra các yêu cầu khắt khe về phát triển bền vững. Các tiêu chí về bảo vệ rừng, giảm carbon, và trách nhiệm xã hội là những yếu tố quyết định. Việt Nam phải cải thiện quản lý rừng và công bố thông tin môi trường để duy trì nguồn cung gỗ bền vững cho thị trường EU.

III. Yếu tố năng lực sản xuất và chất lượng của Việt Nam

Năng lực sản xuất gỗ của Việt Nam đã phát triển đáng kể trong những năm gần đây, với vốn đầu tư vào công nghệ hiện đại và nâng cao kỹ năng lao động. Tuy nhiên, chất lượng sản phẩm gỗ còn cần cải thiện để đáp ứng tiêu chuẩn kỹ thuật của EU. Công xưởng xử lý gỗ của Việt Nam cần đầu tư vào công nghệ để tăng giá trị gia tăng của sản phẩm gỗ. Năng lực quản lý rừng bền vững tại Việt Nam vẫn còn hạn chế, đặc biệt là trong giám sát nguồn gỗ và tuân thủ pháp luật lâm nghiệp. Sự thiếu thiết bị hiện đại và kiến thức kỹ thuật trong một số doanh nghiệp gỗ nhỏ là rào cản lớn để nâng cao chất lượng xuất khẩu.

3.1. Công nghệ sản xuất và cải tiến quy trình

Đầu tư công nghệ vào xử lý gỗ giúp Việt Nam tạo ra sản phẩm chất lượng cao với giá trị gia tăng. Máy móc hiện đại và quy trình sản xuất tiêu chuẩn là yếu tố cạnh tranh chính. Việc nâng cấp công xưởng và đào tạo nhân lực đóng vai trò quan trọng trong cải thiện năng lực xuất khẩu.

3.2. Quản lý rừng bền vững và theo dõi nguồn gỗ

Quản lý rừng bền vững là yếu tố cốt lõi để duy trì xuất khẩu gỗ dài hạn. Việt Nam cần cải thiện hệ thống theo dõi nguồn gốc gỗ (traceability) để đảm bảo gỗ hợp pháp. Hệ thống thông tin quản lý và kiểm soát chặt chẽ nguồn gỗ sẽ nâng cao uy tín của gỗ Việt Nam trên thị trường EU.

IV. Yếu tố kinh tế vĩ mô và chiến lược phát triển ngành

Tăng trưởng kinh tế của các nước EU và mức tiêu dùng tác động trực tiếp đến nhu cầu gỗ nhập khẩu. Tỷ giá hối đoái, lạm phát, và chi phí lao động tại Việt Nam ảnh hưởng đến khả năng cạnh tranh giá của sản phẩm gỗ. Chính sách hỗ trợ xuất khẩu của Chính phủ Việt Nam, bao gồm ưu đãi thuế, hỗ trợ tài chính, và xúc tiến thương mại, đóng vai trò quan trọng. Chiến lược phát triển ngành gỗ bền vững cần tập trung vào nâng cao chất lượng, phát triển sản phẩm có giá trị cao, và xây dựng thương hiệu gỗ Việt Nam trên thị trường quốc tế. Hợp tác quốc tế và cam kết về phát triển bền vững sẽ tăng cường vị thế của Việt Nam trong xuất khẩu gỗ sang EU.

4.1. Tác động của yếu tố kinh tế vĩ mô đến xuất khẩu gỗ

Tăng trưởng GDP của EU, sức mua tiêu dùng, và đầu tư xây dựng quyết định nhu cầu gỗ nhập khẩu. Tỷ giá đồng Việt Nam so với Euro ảnh hưởng đến tính cạnh tranh giá của gỗ Việt Nam. Chính sách tiền tệ và chi phí logistic cũng tác động đáng kể đến lợi nhuận xuất khẩu gỗ.

4.2. Chính sách hỗ trợ và chiến lược phát triển ngành gỗ

Chính sách của Chính phủ Việt Nam hỗ trợ xuất khẩu gỗ bền vững thông qua ưu đãi thuế, hỗ trợ R&D, và xúc tiến thương mại. Chiến lược ngành gỗ 2030 tập trung nâng cao giá trị gia tăng và phát triển bền vững. Kề thêm hợp tác với các tổ chức quốc tế về môi trường sẽ tăng cường vị thế cạnh tranh của Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

PHẦN MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Cùng với sự thay đổi mạnh mẽ trong chính sách đối ngoại và hội nhập quốc tế sâu rộng, Việt Nam hiện nay đã và đang trở thành một trong những quốc gia có tốc độ tăng trưởng xuất khẩu nhanh nhất thế giới. Quá trình này không chỉ phản ánh sự chuyển mình mạnh mẽ của nền kinh tế Việt Nam mà con thể hiện được rõ chiến lược phát triển kinh tế mở, chủ động, linh hoạt trong việc kết nối với các nền kinh tế lớn trên thế giới và tham gia vào các chuỗi cung ứng toàn cầu. Cụ thể, Việt Nam đã có tốc độ tăng trưởng xuất khẩu cao trong suốt hơn 3 thập kỷ, ngay cả thời gian đại dịch COVID-19 (2019-2021).

Tốc độ tăng trưởng xuất khẩu tính trong cả thời kỳ từ năm 2012 đến 2024 đạt trung bình 12,6%/năm. Việt Nam trở thành quốc gia có tốc độ tăng trưởng xuất khẩu cao hàng đầu thế giới trong suốt nhiều năm. Các mặt hàng xuất khẩu của Việt Nam ngày càng đa dạng và doanh thu xuất khẩu ngày càng cao. Nếu năm 1986 (khi Việt Nam vừa bắt đầu mở cửa thị trường, hội nhập kinh tế quốc tế), Việt Nam mới chỉ có vài mặt hàng xuất khẩu với giá trị thấp, thì đến năm 2016, Việt Nam đã có 24 mặt hàng đạt giá trị trên 1 tỷ USD (điện thoại và linh kiện, dệt may, điện tử, máy tính và linh kiện, giày dép, máy móc, thiết bị, dụng cụ phụ tùng khác, thủy sản, gỗ và sản phẩm gỗ,.), và chỉ 8 năm sau (năm 2024), nhóm hàng xuất khẩu đạt trên 1 tỷ USD đã tăng lên 37 mặt hàng.

Đáng chú ý, có 8 mặt hàng trong số đó đạt kim ngạch trên 10 tỷ USD, chiếm 69% tổng kim ngạch xuất khẩu. Trong mười năm trở lại đây, kim ngạch xuất khẩu gỗ và các sản phẩm gỗ của Việt Nam tăng trưởng và liên tục. Theo số liệu từ Tổng Cục Hải Quan, ngành gỗ Việt Nam ghi nhận thành tích xuất sắc với kim ngạch xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ đặt 16,25 tỷ USD vào năm 2024, đây là mức tăng trưởng ấn tượng tăng 20,3% so với năm 2023, khẳng định vị thế của Việt Nam trên thị trường quốc tế. Theo Bộ Nông Nghiệp và Phát triển nông thôn, Việt Nam đã trở thành quốc gia đứng thứ 5 trên thế giới, thế 2 Châu Á, và đứng đầu Đông Nam Á về xuất khẩu gỗ và lâm sản.

Thị trường xuất khẩu gỗ và lâm sản Việt Nam ngày càng mở rộng, hiện nay đã đến được 140 quốc gia và vùng lãnh thổ. Một trong những thị trường hàng đầu mà Việt Nam xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ có thể kể đến là EU. Theo số liệu thống kê, năm 2021, kim ngạch xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ của Việt Nam đạt 14,809 tỷ USD, tăng 19,7% so với năm 2020; năm 2022 là 15,8 tỷ USD, tăng 7%, năm 2023 là 13,46 tỷ USD, giảm 15,59% so với năm 2022. Nhưng đến năm 2024 kim ngạch xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ của Việt Nam đạt 16,25 tỷ USD vượt qua kỷ lục cũ được xác lập năm 2022, triển vọng xuất khẩu 2025 dự báo tích cực và hướng đích 18 tỷ USD.

1 Ngành xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ của Việt Nam đã và đang có sự phát triển mạnh mẽ trong những năm qua, thị trường EU luôn là những đối tác quan trọng trong chiến lược xuất khẩu của Việt Nam. Tuy nhiên, hiện nay các yêu cầu khắt khe về các tiêu chuẩn chất lượng, an toàn, và bảo vệ môi trường đang được chính thức áp dụng và thực hiện mạnh mẽ tại Liên minh châu Âu (EU). Cụ thể, đồ gỗ nhập khẩu vào EU phải không chứa các chất độc hại như formaldehyde và phải được kiểm tra, chứng nhận theo các tiêu chuẩn chất lượng quốc tế. Một yêu cầu quan trọng là sản phẩm phải có chứng nhận FSC (Forest Stewardship Council), đảm bảo gỗ được khai thác từ nguồn bền vững và hợp pháp và nhằm ngăn chặn việc buôn bán gỗ từ các khu vực bị tàn phá hoặc không hợp pháp.

EU cũng yêu cầu các sản phẩm phải có nhãn mác rõ ràng, chỉ rõ nguồn gốc và thành phần cấu tạo của sản phẩm, nhằm bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng và đảm bảo tính minh bạch trong quá trình nhập khẩu. Ngoài ra, các quy định môi trường của EU yêu cầu đồ gỗ phải thân thiện với môi trường, không gây hại cho hệ sinh thái và tuân thủ các quy định về bảo vệ rừng và phát triển bền vững. Đề đẩy mạnh xuất khẩu, mở rộng thị phần tại thị trưởng EU lại là vấn đề không đơn giản vì thị trưởng Châu Âu là nơi hội tụ của tất cả các nước xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ mạnh nhất trên thế giới. Trước những cơ hội và thách thức khi đối mặt với các yêu cầu ngày càng nghiêm ngặt từ EU, đặc biệt là khi cả thế giới đang cùng hướng tới mục tiêu phát triển bền vững, nhóm đã chọn nghiên cứu Đề tài: “Các yếu tố ảnh hưởng đến xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ từ Việt Nam sang EU trong bối cảnh phát triển bền vững ”.

Từ kết quả nghiên cứu, nhóm sẽ đề xuất ra các giải pháp có tính khả thi cao. Qua đó, thúc đẩy xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ của Việt Nam đến EU. Đồng thời góp phần nâng cao giá trị sản phẩm, tạo dựng uy tín và hình ảnh thương hiệu bền vững cho ngành gỗ Việt Nam trên thị trường quốc tế. Tổng quan nghiên cứu 1.

Các nghiên cứu về yếu tố tác động xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ a. Tài liệu trong nước Nghiên cứu “Các yếu tố tác động đến xuất khẩu đồ gỗ của Việt Nam” (2020), tác giả Nguyễn Văn Nên cũng sử dụng mô hình hấp dẫn thương mại để xác định và đo lường các yếu tố tác động đến xuất khẩu đồ gỗ của Việt Nam. Kết quả nghiên cứu đã chỉ ra nguồn nguyên liệu gỗ cho sản xuất đồ gỗ xuất khẩu, vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài, lãi suất của Việt Nam, dân số của các nước nhập khẩu và các biến thể hiện khả năng ký kết hiệp định thương mại tự do song phương hoặc đa phương của Việt Nam và các nước đối tác có tác 2 động cùng chiều với kim ngạch xuất khẩu đồ gỗ của Việt Nam. Các yếu tố kim ngạch xuất khẩu dăm gỗ của Việt Nam, thuế nhập khẩu đồ gỗ của các nước đối tác của Việt Nam có tác động ngược chiều với kim ngạch xuất khẩu gỗ của Việt Nam.

Bên cạnh đó tác giả cũng chỉ ra các yếu tố tổng sản phẩm quốc nội của Việt Nam, nguồn lao động của Việt Nam, tổng sản phẩm quốc nội của quốc gia nhập khẩu, khoảng cách giữa Việt Nam và quốc gia nhập khẩu, tỷ giá hối đoái của Việt Nam và các biến thể hiện Việt Nam và nước nhập khẩu cùng là thành viên của tổ chức APEC không có ý nghĩa thống kê đối với kim ngạch xuất khẩu đồ gỗ của Việt Nam. Nguyễn Mạnh Toàn và Hoàng Thanh Hiền (2024) “Các yếu tố ảnh hưởng đến xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ của Việt Nam” phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến giá trị xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ của Việt Nam trong giai đoạn 2010-2021, dựa trên dữ liệu từ Việt Nam và 20 đối tác thương mại. Bằng cách áp dụng phương pháp định lượng và mô hình trọng lực mở rộng, nghiên cứu xác định tác động của các yếu tố quan trọng như quy mô kinh tế của đối tác, giá gỗ thế giới, sản lượng gỗ trong nước, khoảng cách địa lý, tỷ giá hối đoái, lạm phát và việc tham gia vào các Hiệp định Thương mại Tự do (FTA) đối với xuất khẩu gỗ của Việt Nam. Kết quả nghiên cứu cho thấy những yếu tố này có ảnh hưởng đáng kể đến ngành xuất khẩu gỗ, giúp làm sáng tỏ cách thức chúng tác động đến kim ngạch xuất khẩu.

Dựa trên những phát hiện này, nghiên cứu đưa ra các khuyến nghị chính sách nhằm thúc đẩy sự phát triển bền vững của ngành gỗ, đồng thời hỗ trợ Việt Nam củng cố và mở rộng thị trường xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ. Trong bài nghiên cứu “Xuất khẩu gỗ của Việt Nam sang thị trường trong bối cảnh thực thi hiệp định EVFTA: nhận diện và xếp hạng các thuận lợi và rào cản” (2021) của Vũ Thị Hạnh và Nguyễn Quốc Vương đã áp dụng phương pháp Delphi kết hợp với phương pháp Tốt nhất - Xấu nhất (BWM) của Rezaei (2015) để nhận diện và đánh giá các thuận lợi cũng như rào cản đối với doanh nghiệp xuất khẩu sản phẩm gỗ sang EU.Việc Hiệp định Thương mại Tự do giữa Việt Nam và Liên minh Châu Âu (EVFTA) chính thức có hiệu lực đã tạo ra cả cơ hội và thách thức đối với ngành gỗ Việt Nam. EVFTA mang lại nhiều lợi ích quan trọng như ưu đãi thuế quan và cơ hội mở rộng thị trường xuất khẩu. Tuy nhiên, các doanh nghiệp xuất khẩu gỗ Việt Nam cũng phải đối mặt với áp lực cạnh tranh ngày càng gia tăng, đặc biệt là yêu cầu nâng cao chất lượng sản phẩm và đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe của Liên minh Châu Âu (EU).

Trên cơ sở đó, nghiên cứu đề xuất các giải pháp chiến lược nhằm giúp doanh nghiệp vượt qua thách thức, tận dụng tối đa lợi thế từ EVFTA, từ đó 3 thúc đẩy xuất khẩu và hướng tới sự phát triển bền vững của ngành gỗ Việt Nam trong bối cảnh hội nhập kinh tế toàn cầu. Bài viết "An Explorative Study on Functional Upgrading and Export Development of Vietnam Wood Furniture Producers" của tác giả Pham T.Song Hanh, được xuất bản vào tháng 1 năm 2009, nghiên cứu mối quan hệ giữa việc nâng cấp chức năng và phát triển xuất khẩu trong ngành sản xuất đồ gỗ nội thất tại Việt Nam .Bài viết nhằm phân tích cách thức các nhà sản xuất đồ gỗ Việt Nam có thể tham gia vào các chức năng thiết kế và marketing những lĩnh vực mà các công ty từ các quốc gia phát triển thường chiếm ưu thế để nâng cao khả năng xuất khẩu và phát triển bền vững. Nghiên cứu chỉ ra rằng việc nâng cấp chức năng đặc biệt là tham gia vào các hoạt động thiết kế và marketing có tác động tích cực đến sự phát triển xuất khẩu của các doanh nghiệp. Việc kết hợp các chức năng khác nhau trong các chuỗi giá trị khác nhau giúp các doanh nghiệp từ các quốc gia đang phát triển, như Việt Nam, phát triển bền vững trong dài hạn.

Tác giả khuyến nghị các doanh nghiệp nên kết hợp cả hai phương pháp marketing giao dịch và marketing quan hệ để đạt hiệu quả tối ưu.