Nghiên cứu các yếu tố tác động đến rủi ro tín dụng tại ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu các yếu tố tác động đến rủi ro tín dụng tại các ngân hàng thương mại cổ phần việt nam, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện pháp hoàn

• Tác giả: Hoàng Thị Bích Thuần
• Người hướng dẫn: PGS. Trầm Thị Xuân Hương
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế TP.HCM
• Chuyên ngành: Tài chính - Ngân hàng
• Đề tài: Các Yếu Tố Tác Động Đến Rủi Ro Tín Dụng Tại Các NHTM Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU ĐỀ TÀI
• 1.1. Sự cần thiết của vấn đề nghiên cứu
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu, câu hỏi nghiên cứu
• 1.2.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.2.2. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.4. Phương pháp nghiên cứu
• 1.5. Ý nghĩa của đề tài
• 1.5.1. Ý nghĩa khoa học của đề tài
• 1.5.2. Ý nghĩa thực tiễn của đề tài
• 1.6. Kết cấu của luận văn
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ CÁC NGHIÊN CỨU TRƯỚC
• 2.1. RRTD ngân hàng
• 2.2. Khái niệm RRTD ngân hàng
• 2.3. Nguyên nhân dẫn đến RRTD
• 2.4. Đo lường RRTD
• 2.4.1. Phương pháp đo lường RRTD
• 2.4.2. Mô hình lượng hóa RRTD
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Mô hình nghiên cứu
• 3.2. Các biến nghiên cứu, cách thức đo lường
• 3.3. Phương pháp nghiên cứu
• 3.4. Mẫu nghiên cứu, cơ sở chọn mẫu
• 3.5. Nguồn dữ liệu, cách thu thập dữ liệu
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU – THẢO LUẬN
• 4.1. Thống kê mô tả dữ liệu nghiên cứu
• 4.2. Trình bày kết quả kiểm định giả thuyết
• 4.3. Mối tương quan giữa các biến
• 4.4. Kết quả hồi quy mô hình nghiên cứu
• 4.5. Thảo luận kết quả nghiên cứu
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN – KHUYẾN NGHỊ
• 5.1. Đối với các NHTM Việt Nam
• 5.2. Đối với nhà đầu tư
• 5.3. Đối với các cơ quan quản lý
• 5.4. Đóng góp về khoa học của đề tài
• 5.5. Ý nghĩa thực tiễn của đề tài
• 5.6. Hạn chế của đề tài và gợi ý hướng nghiên cứu tiếp theo
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu về rủi ro tín dụng

Rủi ro tín dụng (rủi ro tín dụng) là một trong những rủi ro chính mà các ngân hàng thương mại (ngân hàng thương mại) phải đối mặt. Nó phát sinh từ khả năng khách hàng không thể hoàn trả khoản vay. Theo nghiên cứu của S. Mukhtarov và cộng sự (2018), rủi ro này có thể dẫn đến tổn thất lớn cho ngân hàng và ảnh hưởng tiêu cực đến tình hình tài chính của họ. Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng các yếu tố như hiệu quả quản lý, tỷ lệ nợ xấu, và thanh khoản có thể tác động đến mức độ rủi ro tín dụng. Việc hiểu rõ các yếu tố này là cần thiết để ngân hàng có thể quản lý rủi ro một cách hiệu quả.

1.1. Khái niệm và nguyên nhân rủi ro tín dụng

Rủi ro tín dụng được định nghĩa là nguy cơ mất mát tài chính do khách hàng không thực hiện nghĩa vụ thanh toán. Nguyên nhân dẫn đến rủi ro này có thể đến từ cả yếu tố bên ngoài và bên trong ngân hàng. Theo Nijskens (2011), các yếu tố như quản lý kém, chính sách tín dụng không phù hợp, và tình hình kinh tế vĩ mô có thể làm gia tăng rủi ro tín dụng. Các yếu tố nội bộ như thiếu sót trong thẩm định và đánh giá tín dụng cũng đóng vai trò quan trọng trong việc gia tăng rủi ro này.

II. Các yếu tố ảnh hưởng đến rủi ro tín dụng

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng có nhiều yếu tố tác động đến rủi ro tín dụng tại các ngân hàng thương mại Việt Nam. Các yếu tố này bao gồm tăng trưởng tín dụng (tín dụng) và thanh khoản. Theo kết quả nghiên cứu, tăng trưởng tín dụng có mối quan hệ tích cực với rủi ro tín dụng, trong khi thanh khoản lại có tác động ngược chiều. Điều này cho thấy rằng khi ngân hàng mở rộng cho vay mà không đảm bảo thanh khoản, rủi ro tín dụng sẽ gia tăng. Các yếu tố khác như quy mô ngân hàng và sở hữu ngân hàng cũng được xác định là có ảnh hưởng đáng kể đến rủi ro tín dụng.

2.1. Tăng trưởng tín dụng và thanh khoản

Tăng trưởng tín dụng là yếu tố quan trọng trong việc xác định rủi ro tín dụng. Nghiên cứu cho thấy rằng khi ngân hàng tăng cường cho vay mà không có sự kiểm soát chặt chẽ, rủi ro tín dụng sẽ tăng lên. Ngược lại, thanh khoản có vai trò bảo vệ ngân hàng khỏi rủi ro tín dụng. Một ngân hàng có thanh khoản tốt sẽ có khả năng đáp ứng các nghĩa vụ tài chính và giảm thiểu rủi ro từ việc khách hàng không trả nợ.

III. Chính sách quản lý rủi ro tín dụng

Chính sách quản lý rủi ro tín dụng là rất quan trọng để giảm thiểu rủi ro cho ngân hàng. Các ngân hàng cần xây dựng các quy trình kiểm soát nội bộ chặt chẽ và áp dụng các phương pháp đánh giá rủi ro hiệu quả. Theo nghiên cứu, việc áp dụng các tiêu chuẩn Basel II trong quản lý rủi ro tín dụng có thể giúp ngân hàng cải thiện khả năng quản lý rủi ro. Các ngân hàng cũng cần thường xuyên đánh giá và điều chỉnh chính sách tín dụng để phù hợp với tình hình thị trường.

3.1. Đề xuất chính sách quản lý rủi ro

Để giảm thiểu rủi ro tín dụng, các ngân hàng cần thực hiện các biện pháp như tăng cường đào tạo nhân viên về quản lý rủi ro, cải thiện quy trình thẩm định tín dụng, và áp dụng công nghệ thông tin trong quản lý dữ liệu khách hàng. Ngoài ra, việc xây dựng một hệ thống thông tin tín dụng mạnh mẽ sẽ giúp ngân hàng có cái nhìn tổng quan về tình hình tài chính của khách hàng, từ đó đưa ra quyết định cho vay chính xác hơn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Rủi ro tín dụng (RRTD) là một trong những rủi ro phổ biến và quan trọng nhất đối với các ngân hàng thương mại (NHTM), xuất phát từ khả năng khách hàng không thể trả nợ đúng hạn. Tại Việt Nam, trong giai đoạn 2008-2018, 24 NHTM chiếm khoảng 90,93% tổng tài sản của các ngân hàng thương mại cổ phần đã được nghiên cứu nhằm xác định các yếu tố tác động đến RRTD. Mức độ RRTD được đo lường qua tỷ lệ giá trị trích lập dự phòng rủi ro tín dụng so với tổng dư nợ cho vay năm trước, với giá trị trung bình khoảng 0,33%, biến động trong khoảng từ 0,31% đến 4,98%. Mục tiêu nghiên cứu là nhận diện và đo lường mức độ ảnh hưởng của các yếu tố như quy mô ngân hàng, thanh khoản, tăng trưởng tín dụng, và quyền sở hữu ngân hàng đến RRTD, từ đó đề xuất các chính sách hạn chế rủi ro tín dụng nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động và phát triển bền vững của các NHTM Việt Nam. Nghiên cứu có phạm vi thời gian 11 năm, tập trung tại Việt Nam, sử dụng dữ liệu bảng từ báo cáo tài chính hợp nhất đã kiểm toán của các ngân hàng. Ý nghĩa nghiên cứu được thể hiện qua việc cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn cho các nhà quản lý ngân hàng và cơ quan quản lý trong việc kiểm soát và giảm thiểu RRTD, góp phần ổn định hệ thống tài chính quốc gia.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình sau:

• Lý thuyết rủi ro tín dụng (RRTD): Định nghĩa RRTD là nguy cơ vỡ nợ hoặc giảm giá trị tài sản do khách hàng không trả nợ đúng hạn, được đo lường qua tỷ lệ nợ xấu hoặc tỷ lệ dự phòng rủi ro trên tổng dư nợ cho vay. Lý thuyết này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc quản lý và đo lường chính xác RRTD để đảm bảo an toàn tài chính cho ngân hàng.

• Lý thuyết cho vay thương mại: Giải thích mối quan hệ giữa việc cho vay và rủi ro, trong đó ngân hàng phải cân bằng giữa việc giữ thanh khoản và tạo ra thu nhập từ các khoản vay có rủi ro khác nhau. Lý thuyết này cũng đề cập đến vai trò của các khoản vay tự thanh lý nhằm giảm thiểu rủi ro.

• Lý thuyết định giá cho vay: Trình bày cách các ngân hàng xác định lãi suất cho vay dựa trên rủi ro tín dụng, đồng thời cảnh báo về rủi ro đạo đức khi lãi suất quá cao thu hút các khách hàng có rủi ro cao.

• Lý thuyết rủi ro đạo đức: Mô tả mối quan hệ giữa vốn chủ sở hữu và RRTD, trong đó vốn thấp làm tăng rủi ro đạo đức và dẫn đến nợ xấu nhiều hơn.

• Lý thuyết quản lý: Đề xuất rằng nhà quản lý ngân hàng sẽ tăng vốn chủ sở hữu tương ứng với mức độ RRTD để đảm bảo an toàn tài chính.

Các khái niệm chính bao gồm: RRTD, quy mô ngân hàng, thanh khoản, tăng trưởng tín dụng, vốn chủ sở hữu, khả năng sinh lời, quyền sở hữu ngân hàng.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng dữ liệu bảng thu thập từ báo cáo tài chính hợp nhất của 24 NHTM Việt Nam trong giai đoạn 2008-2018. Các biến nghiên cứu bao gồm:

• Biến phụ thuộc: RRTD (CR) đo bằng tỷ lệ giá trị trích lập dự phòng rủi ro tín dụng năm t trên tổng dư nợ năm t-1.

• Biến độc lập: quy mô ngân hàng (logarit tổng tài sản), khả năng sinh lời (thu nhập lãi thuần trên tổng tài sản), vốn chủ sở hữu trên tổng tài sản, thanh khoản (tỷ lệ tổng dư nợ trên tổng vốn huy động), tăng trưởng tín dụng, tỷ lệ tổng chi phí hoạt động trên tổng tài sản, quyền sở hữu ngân hàng (biến giả).

Phương pháp phân tích chính là hồi quy tuyến tính đa biến trên dữ liệu bảng, sử dụng ba mô hình: Pooled OLS, Fixed Effects Model (FEM), Random Effects Model (REM). Kiểm định Hausman được áp dụng để lựa chọn mô hình phù hợp nhất. Các kiểm định về đa cộng tuyến (VIF), tự tương quan (kiểm định Wooldridge), và phương sai thay đổi (Breusch-Pagan) được thực hiện để đảm bảo tính hiệu quả của mô hình. Mô hình FGLS được sử dụng để khắc phục hiện tượng tự tương quan và phương sai thay đổi. Phần mềm Stata được sử dụng để xử lý và phân tích dữ liệu.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Quy mô ngân hàng (BAS) tác động cùng chiều đến RRTD: Khi quy mô ngân hàng tăng 1%, RRTD tăng khoảng 0,11%. Điều này cho thấy các ngân hàng lớn có xu hướng có rủi ro tín dụng cao hơn do mở rộng tín dụng với điều kiện nới lỏng hơn và tập trung cho vay các doanh nghiệp nhà nước hoặc dự án có rủi ro cao.

2. Thanh khoản (BL) tác động ngược chiều đến RRTD: Khi thanh khoản tăng 1%, RRTD giảm khoảng 0,28%. Ngân hàng có thanh khoản cao hơn có khả năng đáp ứng nhu cầu rút tiền và giảm thiểu rủi ro không trả nợ của khách hàng.

3. Tăng trưởng tín dụng (CGR) tác động cùng chiều đến RRTD: Tăng trưởng tín dụng 1% làm tăng RRTD khoảng 0,92%. Việc mở rộng tín dụng nhanh có thể dẫn đến giảm tiêu chuẩn tín dụng, tăng khả năng vỡ nợ.

4. Quyền sở hữu ngân hàng (OWN) tác động cùng chiều đến RRTD: Ngân hàng thương mại cổ phần có vốn nhà nước có RRTD cao hơn so với các ngân hàng cổ phần tư nhân.

Các kết quả trên được kiểm định với mức ý nghĩa thống kê cao (1% và 10%), đồng thời phù hợp với các nghiên cứu trong và ngoài nước. Mối tương quan giữa các biến cũng cho thấy sự phù hợp với giả thuyết nghiên cứu, ví dụ hệ số tương quan giữa quy mô ngân hàng và RRTD là 0,2741 (ý nghĩa 1%), giữa thanh khoản và RRTD là -0,1305 (ý nghĩa 10%).

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân quy mô ngân hàng tác động cùng chiều đến RRTD có thể do các ngân hàng lớn thường cho vay với dư nợ lớn, tập trung vào các doanh nghiệp nhà nước hoặc dự án có rủi ro cao, đồng thời có thể nới lỏng tiêu chuẩn tín dụng do tự tin vào khả năng quản lý rủi ro. Kết quả này tương đồng với nghiên cứu của Rajan và Dhal (2003) và các nghiên cứu trong nước.

Thanh khoản có tác động ngược chiều với RRTD vì ngân hàng có thanh khoản tốt sẽ giảm thiểu rủi ro không trả nợ do có khả năng đáp ứng nhu cầu rút tiền và duy trì hoạt động ổn định. Kết quả này phù hợp với nghiên cứu của Cornett và cộng sự (2011).

Tăng trưởng tín dụng tác động cùng chiều với RRTD do việc mở rộng tín dụng nhanh thường đi kèm với giảm tiêu chuẩn tín dụng, tăng khả năng vỡ nợ. Điều này được giải thích bởi giả thuyết bộ nhớ tổ chức, khi nhân viên cho vay mất kinh nghiệm hoặc quên bài học quá khứ, dẫn đến cấp tín dụng cho khách hàng có rủi ro cao hơn.

Quyền sở hữu nhà nước làm tăng RRTD có thể do các ngân hàng nhà nước chịu áp lực chính sách, cho vay theo chỉ định, hoặc quản lý chưa hiệu quả, dẫn đến rủi ro tín dụng cao hơn so với ngân hàng cổ phần tư nhân.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ thể hiện mối quan hệ giữa các biến độc lập và RRTD, hoặc bảng hệ số hồi quy với mức ý nghĩa thống kê để minh họa rõ ràng các tác động.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường quản trị rủi ro tín dụng tại các NHTM: Các ngân hàng cần xây dựng hệ thống quản lý rủi ro tín dụng chặt chẽ, nâng cao chất lượng thẩm định và giám sát tín dụng, đặc biệt khi mở rộng tín dụng để hạn chế rủi ro gia tăng.

2. Kiểm soát tốc độ tăng trưởng tín dụng: Các NHTM nên xây dựng kế hoạch tăng trưởng tín dụng phù hợp với năng lực quản lý và điều kiện thị trường, tránh việc nới lỏng tiêu chuẩn tín dụng để đạt mục tiêu tăng trưởng.

3. Quản lý thanh khoản hiệu quả: Đa dạng hóa nguồn vốn huy động, áp dụng chiến lược cân đối tài sản và nợ, tăng cường đào tạo nhân sự quản lý thanh khoản nhằm duy trì mức thanh khoản an toàn, giảm thiểu rủi ro tín dụng phát sinh từ thanh khoản kém.

4. Cải thiện quản lý tại các ngân hàng có vốn nhà nước: Thiết lập chính sách tín dụng phù hợp, nâng cao năng lực thẩm định và xếp hạng tín dụng, áp dụng các biện pháp bảo đảm tín dụng nhằm giảm thiểu rủi ro tín dụng tại các NHTM nhà nước.

5. Nâng cao năng lực quản lý và giám sát: Đào tạo chuyên sâu đội ngũ cán bộ tín dụng, xây dựng bộ phận quản trị rủi ro chuyên nghiệp, áp dụng công nghệ thông tin trong quản lý tín dụng để nâng cao hiệu quả kiểm soát rủi ro.

Các giải pháp trên nên được thực hiện trong vòng 1-3 năm, với sự phối hợp giữa các NHTM, cơ quan quản lý nhà nước và các nhà đầu tư nhằm đảm bảo sự phát triển ổn định và bền vững của hệ thống ngân hàng Việt Nam.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà quản lý ngân hàng thương mại: Giúp hiểu rõ các yếu tố ảnh hưởng đến rủi ro tín dụng, từ đó xây dựng chiến lược quản trị rủi ro hiệu quả, nâng cao chất lượng tín dụng và ổn định hoạt động ngân hàng.

2. Cơ quan quản lý nhà nước về ngân hàng: Cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng chính sách giám sát, quy định về an toàn vốn, thanh khoản và kiểm soát rủi ro tín dụng phù hợp với thực tiễn Việt Nam.

3. Nhà đầu tư và cổ đông ngân hàng: Hỗ trợ đánh giá mức độ rủi ro tín dụng và hiệu quả quản lý của các ngân hàng, từ đó đưa ra quyết định đầu tư chính xác và an toàn hơn.

4. Các nhà nghiên cứu và sinh viên chuyên ngành tài chính - ngân hàng: Là tài liệu tham khảo quý giá về phương pháp nghiên cứu, mô hình phân tích và kết quả thực nghiệm liên quan đến rủi ro tín dụng tại các ngân hàng thương mại Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp

1. Rủi ro tín dụng là gì và tại sao nó quan trọng đối với ngân hàng?
   RRTD là nguy cơ khách hàng không trả được nợ đúng hạn, gây tổn thất tài chính cho ngân hàng. Quản lý RRTD hiệu quả giúp ngân hàng duy trì an toàn tài chính và hoạt động bền vững.

2. Các yếu tố nào ảnh hưởng chính đến rủi ro tín dụng tại các NHTM Việt Nam?
   Nghiên cứu xác định bốn yếu tố chính gồm quy mô ngân hàng, thanh khoản, tăng trưởng tín dụng và quyền sở hữu ngân hàng có tác động đáng kể đến RRTD.

3. Tăng trưởng tín dụng ảnh hưởng như thế nào đến rủi ro tín dụng?
   Tăng trưởng tín dụng nhanh thường làm giảm tiêu chuẩn cho vay, tăng khả năng vỡ nợ, từ đó làm gia tăng rủi ro tín dụng.

4. Tại sao thanh khoản lại có tác động ngược chiều với rủi ro tín dụng?
   Ngân hàng có thanh khoản cao có khả năng đáp ứng nhu cầu rút tiền và duy trì hoạt động ổn định, giảm nguy cơ khách hàng không trả nợ đúng hạn.

5. Làm thế nào để các ngân hàng nhà nước giảm thiểu rủi ro tín dụng?
   Cần thiết lập chính sách tín dụng phù hợp, nâng cao năng lực thẩm định, áp dụng hệ thống xếp hạng tín dụng và biện pháp bảo đảm tín dụng hiệu quả.

Kết luận

• Nghiên cứu xác định bốn yếu tố tác động có ý nghĩa đến rủi ro tín dụng tại các NHTM Việt Nam giai đoạn 2008-2018: quy mô ngân hàng, thanh khoản, tăng trưởng tín dụng và quyền sở hữu ngân hàng.
• Quy mô ngân hàng và tăng trưởng tín dụng tác động cùng chiều làm tăng RRTD, trong khi thanh khoản tác động ngược chiều giúp giảm RRTD.
• Ngân hàng thương mại cổ phần có vốn nhà nước có mức rủi ro tín dụng cao hơn so với các ngân hàng cổ phần tư nhân.
• Phương pháp nghiên cứu sử dụng hồi quy dữ liệu bảng với kiểm định chặt chẽ, đảm bảo tính chính xác và hiệu quả của kết quả.
• Đề xuất các giải pháp quản trị rủi ro tín dụng, kiểm soát tăng trưởng tín dụng và nâng cao năng lực quản lý nhằm giảm thiểu rủi ro và phát triển bền vững hệ thống ngân hàng Việt Nam.

Các nhà quản lý ngân hàng và cơ quan quản lý cần áp dụng các khuyến nghị nghiên cứu để nâng cao hiệu quả quản trị rủi ro tín dụng, đồng thời tiếp tục nghiên cứu mở rộng về các yếu tố ảnh hưởng khác nhằm hoàn thiện hệ thống quản lý rủi ro ngân hàng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 giới thiệu chung về đề tài nghiên cứu. Trong chương này tác giả đã trình bày sự cần thiết của vấn đề nghiên cứu, đồng thời nêu ra mục tiêu nghiên cứu, câu hỏi nghiên cứu, đối tượng nghiên cứu, phạm vi nghiên cứu và ý nghĩa khoa học của đề tài. Phần phương pháp nghiên cứu, tác giả đã trình bày phương pháp kiểm định hiện tượng đa cộng tuyến, tự tương quan và phương sai thay đổi của mô 123doc 5 hình nghiên cứu, phương pháp ước lượng và kiểm định để lựa chọn mô hình phù hợp nhất. CHƯƠNG 2 CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ CÁC NGHIÊN CỨU TRƯỚC 2.

RRTD ngân hàng 2. Khái niệm RRTD ngân hàng RRTD là rủi ro đáng kể nhất mà các ngân hàng phải đối mặt và sự thành công trong kinh doanh của họ phụ thuộc vào đo lường chính xác và quản lý hiệu quả rủi ro này ở mức độ lớn hơn bất kỳ rủi ro nào khác (K. Theo Gregoriou và Hoppe (2008), vay ngân hàng là một khoản nợ, đòi hỏi phải phân phối lại tài sản tài chính giữa người cho vay và người đi vay. Khoản vay ngân hàng nghĩa là người vay đã nhận được một khoản tiền từ ngân hàng, và phải hoàn trả trong một thời hạn thỏa thuận, số tiền này được gọi là tiền gốc.

Ngoài ra, các ngân hàng thường thu phí từ người đi vay, đó là lãi cho khoản nợ. Rủi ro liên quan đến các khoản vay là RRTD. Theo Duffie và Singleton (2003) RRTD là nguy cơ vỡ nợ hoặc giảm giá trị thị trường do những thay đổi trong chất lượng tín dụng của tổ chức tín dụng hoặc khách hàng gây ra. Graham và Coyle (2000) xác định RRTD là sự biến động dự kiến về giá trị lợi nhuận ròng và vốn của các ngân hàng do khách hàng thanh toán chậm và không trả được nợ.

Sinkey (1983) giải thích RRTD là tổn thất tài chính của các ngân hàng do khách hàng không tuân thủ các quy định trong hợp đồng. Hiện nay có nhiều cách xác định RRTD. Said và Mohd H.Thiagarajan và cộng sự (2011); Tobias Olweny và Themba M. Shipho (2011), RRTD ngân hàng có thể được đo lường thông qua tỷ lệ nợ xấu trên tổng dư nợ cho vay.

Trong nghiên cứu khác, Laeven và Majnoni (2002), Zribi và Boujelbène (2011) cho rằng RRTD được thể hiện thông qua tỷ lệ giá trị trích lập dự phòng RRTD chia cho tổng tài sản của ngân hàng, vì các tác giả quan niệm rằng dư nợ cho vay chiếm chủ yếu trong tổng tài sản của ngân hàng nên có thể lấy trực tiếp 123doc 6 giá trị tổng tài sản để tính rủi ro. Trong khi đó, RRTD cũng có thể được đo lường bằng cách tính tỷ lệ dự phòng RRTD năm t so với dư nợ cho vay năm t-1. Tiêu chí đo lường này xét đến vấn đề trích lập dự phòng cho những tổn thất có thể xảy ra đối với từng khoản nợ cụ thể nên phản ánh chính xác hơn về RRTD (Daniel Foos và cộng sự, 2010; Fadzlan Sufian và Royfaizal R. Chong, 2008; Ong và Heng, 2012).

Nguyên nhân dẫn đến RRTD RRTD gia tăng có thể do nhiều lý do của cả nguồn bên trong và bên ngoài. Theo Nijskens (2011) và Breuer và cộng sự, (2010), các lý do dẫn đến RRTD bao gồm quản trị và kiểm soát quản lý kém, luật không phù hợp, năng lực thể chế hạn chế, chính sách tín dụng không phù hợp, lãi suất thấp, vốn thấp và mức thanh khoản kém, cho vay theo chỉ đạo, cấp phép lớn cho các ngân hàng, bảo lãnh cho vay kém, cho vay thiếu thận trọng, đánh giá tín dụng kém, bảo lãnh cho vay kém, nới lỏng trong đánh giá tín dụng, can thiệp của chính phủ và sự giám sát không đầy đủ của ngân hàng trung ương. Các nghiên cứu đã công nhận những lý do này có thể dẫn đến RRTD trong NHTM. RRTD được coi là hệ quả của rủi ro hệ thống xuất phát từ quan điểm kinh tế vĩ mô.

Các yếu tố ảnh hưởng đến RRTD có hệ thống là yếu tố kinh tế vĩ mô, thay đổi chính sách kinh tế, thay đổi chính trị và mục tiêu của các đảng cầm quyền. Các yếu tố kinh tế vĩ mô bao gồm tỷ lệ lạm phát, tỷ lệ việc làm, tăng trưởng tổng sản phẩm trong nước, chỉ số chứng khoán và biến động tỷ giá, và tình hình biến động của nền kinh tế (Aver, 2008). Những thay đổi trong chính sách kinh tế được biểu thị bằng những thay đổi trong chính sách tiền tệ và tài khóa, thay đổi luật kinh tế, cũng như chính sách thương mại của đất nước. Những thay đổi chính trị hoặc thay đổi trong mục tiêu của các đảng cầm quyền cũng ảnh hưởng đến rủi ro hệ thống.

Tất cả các yếu tố này có thể có ảnh hưởng quan trọng đến khả năng trả nợ của người vay. Ngoài ra còn có các yếu tố nội bộ có thể gây ra RRTD của các tổ chức tài chính và ngân hàng. Thiếu sót trong thẩm định kinh tế kỹ thuật của phương án vay vốn, xác định không đầy đủ chính sách cho vay, thiếu hệ thống giám sát, tài sản đảm bảo không đủ, đánh giá chủ quan, thẩm quyền phê chuẩn cho vay tự do, thiếu 123doc 7 kiến thức và kỹ năng của cán bộ quan hệ tín dụng, thiếu thông tin đáng tin cậy, thiếu sự phối hợp kịp thời của các bộ phận khác nhau, thiếu hệ thống xếp hạng và xếp hạng tín dụng phù hợp, thiếu độ tin cậy và tính toàn vẹn của dữ liệu… là những yếu tố chính liên quan đến ngân hàng ảnh hưởng đến việc gia tăng RRTD (Bidani, 2010). Đo lường RRTD * Phương pháp đo lường RRTD Bởi vì RRTD là rủi ro quan trọng đối với các ngân hàng, nên việc đo lường rủi ro này cũng luôn được quan tâm.

Do đó, có một số phương pháp khác nhau để đo lường rủi ro này của các ngân hàng. Đo lường RRTD theo Basel II: Phương pháp tiêu chuẩn (SA): yêu cầu các ngân hàng phân loại các rủi ro thành các hạng mục giám sát dựa trên các đặc điểm có thể quan sát được và sau đó thiết lập trọng số rủi ro cố định theo mỗi hạng mục giám sát. Phương pháp tiêu chuẩn cho phép sử dụng đánh giá tín dụng bên ngoài để nâng cao độ nhạy cảm rủi ro so với Basel I. Nếu không có trọng số rủi ro bên ngoài, phương pháp này yêu cầu trong hầu hết trường hợp, sử dụng trọng số rủi ro 100%.

Phương pháp xếp hạng nội bộ (Internal Ratings Basel- IRB): là phương pháp trong đó các NHTM tự mình đánh giá các thành phần rủi ro và mức độ rủi ro của danh mục tài sản có của mình để xác định mức vốn tín dụng an toàn tối thiểu. Phương pháp IRB về xác định tài sản có rủi ro dựa trên các tham số rủi ro của ngân hàng, bao gồm: PD (xác suất không trả nợ) LGD (tỷ trọng tổn thất ước tính) EAD (rủi ro không trả nợ) M (kỳ hạn) ρ (tương quan tài sản) CI (khoảng tin cậy). 123doc 8 IRB được chia thành hai phương pháp: (i) IRB cơ bản (FIRB) và (ii) IRB nâng cao (AIRB). Theo cả hai phương pháp FIRB và AIRB, các ngân hàng cung cấp cho cơ quan thanh tra, giám sát ước tính nội bộ về PD.

Đối với các ngân hàng áp dụng phương pháp FIRB, các thông số khác sẽ được xác định bởi cơ quan thanh tra, giám sát. Các ngân hàng sử dụng phương pháp AIRB sẽ tính toán tất cả các thông số rủi ro (PD, LGD, EAD và thời hạn hiệu lực (M) bằng cách sử dụng mô hình nội bộ của họ). Khi tính PD, LGD, EAD và M, một ngân hàng có thể dựa vào dữ liệu dài hạn có được từ kinh nghiệm của họ, hoặc từ các nguồn khác bên ngoài nếu ngân hàng có thể chứng minh nguồn dữ liệu đó phù hợp với hoạt động của mình. Phương pháp cơ bản và nâng cao IRB khác nhau chủ yếu ở đầu vào được cung cấp bởi một ngân hàng dựa trên ước lượng của ngân hàng đó và dựa trên những yếu tố được các cơ quan giám sát xác định.

* Mô hình lượng hóa RRTD: Mô hình Merton: Mô hình Merton được Merton đưa ra vào năm 1974. Trong mô hình Merton, có 1 công ty trách nhiệm hữu hạn mà giá trị tài sản (assets, tức là kể cả nợ) tại các thời điểmtký hiệu là Vt > 0 và có một khoản nợ duy nhất phải trả một lần duy nhất một lượng bằng B tại một thời điểm T trong tương lai. Tại thời điểm T, có 2 tình huống xảy ra: * Hoặc là VT ≥ B, khi đó công ty trả được nợ, và phần chủ sở hữu còn lại sau khi đã trả nợ là VT - B. Bên cho công ty vay nợ lấy lại được toàn bộ số tiền B theo hợp đồng vào thời điểm T.

* Hoặc là VT < B, khi đó công ty vỡ nợ, chủ sở hữu của công ty mất toàn bộ công ty, và bên cho vay chỉ lấy lại được khoản tiền là VT thay vì B. Như vậy, nếu ta gọi Bt là giá trị của khoản nợ vào thời điểm t, thì ta có: BT = min(B, VT) = B – max(0, B – VT) còn giá trị của công ty (sau khi đã trừ nợ) là St = Vt - Bt thỏa mãn công thức: St = max(0, VT – B) 123doc 9 Các công thức trên cho thấy St chính bằng giá trị tại thời điểm t của một quyền chọn bán kiểu Âu với mệnh giá B, thời điểm đáo hạn T, cho tài sản V của công ty. Theo nguyên lý cân bằng giữa quyền chọn mua và quyền chọn bán, ta có thể viết Bt = exp((T – t)r0)B - Pt trong đó r0 là lãi suất không rủi ro, còn Pt là giá của quyền chọn bán kiểu Âu với mệnh giá B, thời điểm đáo hạn B, cho tài sản V của công ty. Để tính giá trị của St và Bt, Merton dùng mô hình Black-Scholes cho giá quyền chọn kiểu Âu.

Từ đó ta có công thức Black-Scholes cho giá trị Bt của khoản nợ, với thêm hai tham số: lãi suất không rủi ro, và biến động của V. Nếu ta viết thì tức là là lãi suất (có rủi ro) của khoản nợ tại thời điểmt. Độ chênh lệch gọi là chênh lệch lãi suất, và RRTD càng cao thì chênh lệch lãi suất càng lớn. Một số hệ quả đơn giản mà quan trọng: * Bt = exp((T – t)r0)B, trong đó exp((T – t)r0)B chính là giá trị của khoản vay vào thời điểm nếu như không có rủi ro.

Độ chênh lệch exp((T – t)r0)B – Bt =Pt chính bằng giá trị của quyền chọn bán kiểu Âu. * Biến động càng lớn thì RRTD càng cao, chênh lệch lãi suất càng lớn, và giá trị của khoản nợ càng giảm.