Chương I đến XXIV (trừ cá và sản phẩm cá) và một số sản phẩm thuộc các chương khác trong Hệ thống thuế mã HS (Hệ thống hài hoà hoá mã số thuế). Với cách hiểu này, nông sản bao gồm một phạm vi khá rộng các mặt hàng có nguồn gốc từ hoạt động nông nghiệp như: - Các sản phẩm nông nghiệp cơ bản như lúa gạo, lúa mì, bột mì, sữa, động vật sống, cà phê, hồ tiêu, hạt điều, chè, rau quả tươi…; - Các sản phẩm phái sinh như bánh mì, bơ, dầu ăn, thịt…; - Các sản phẩm được chế biến từ sản phẩm nông nghiệp như bánh kẹo, sản phẩm từ sữa, xúc xích, nước ngọt, rượu bia, thuốc lá, da động vật thô… Tất cả các sản phẩm còn lại trong Hệ thống thuế mã HS được xem là sản phẩm phi nông nghiệp (còn được gọi là sản phẩm công nghiệp). * Quan điểm của Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hiệp quốc (Food and Agriculture Organization of the United Nations - FAO) 9 Theo ấn phẩm “Codex Alimentarius - Organically Produced Foods” của FAO (2006), nông sản phẩm hay sản phẩm có nguồn gốc nông nghiệp là bất kỳ sản phẩm hay hàng hóa nào, dù là thô hay đã chế biến, được trao đổi trên thị trường cho mục đích tiêu dùng của con người (không kể nước, muối và các chất phụ gia) hay thức ăn cho động vật. * Quan điểm của Việt Nam Nông nghiệp Việt Nam là ngành kinh tế quan trọng, có đóng góp đáng kể vào GDP của cả nước.
Với hiểu đơn giản, nông sản là sản phẩm của ngành nông nghiệp trong đó ngành nông nghiệp sẽ bao gồm trồng trọt, chăn nuôi và dịch vụ nông nghiệp. Theo nghĩa rộng, nông nghiệp còn bao gồm cả lâm sản và thủy sản. Tuy nhiên với cách hiểu ngày nay, nông sản có phần thu hẹp hơn, tập trung chủ yếu vào sản phẩm thu được từ đất. Khi đó, nông sản được hiểu là sản phẩm hàng hóa được làm ra từ tư liệu sản xuất đất đai.
Từ các quan điểm trên, có thể khái quát như sau: “Nông sản là sản phẩm của hoạt động sản xuất nông nghiệp, bao gồm thành phẩm hoặc bán thành phẩm thu được từ cây trồng, vật nuôi hoặc sự phát triển của cây trồng, vật nuôi (không bao gồm sản phẩm của ngành lâm nghiệp và ngư nghiệp”. Đây là khái niệm rộng và tương đối phức tạp, vì vậy trong khuôn khổ của khóa luận tác giả sẽ đi sâu vào nghiên cứu với một số mặt hàng nông sản cụ thể thuộc nhóm cây trồng (sản phẩm làm ra từ tư liệu sản xuất đất đai). Đặc điểm của mặt hàng nông sản Nông sản bao gồm những mặt hàng thiết yếu với đời sống và sản xuất của người dân ở mỗi quốc gia. Về bản chất, nông sản là sản phẩm của ngành nông nghiệp, là kết quả của quá trình sinh trưởng và phát triển của cây trồng, vật nuôi.
Do đó, nông sản mang một số đặc điểm của hoạt động sản xuất nông nghiệp, bao gồm: Thứ nhất, nông sản mang tính khu vực Sản xuất nông nghiệp được tiến hành trên địa bàn rộng lớn, phức tạp, phụ thuộc vào điều kiện tự nhiên. Ở đâu có đất đai và lao động là ở đó có hoạt động sản xuất nông 10 nghiệp. Tuy nhiên mỗi vùng, mỗi quốc gia cũng có điều kiện đất đai, khí hậu thời tiết rất khác nhau nên hoạt động sản xuất nông nghiệp cũng khác nhau. Vì vậy, mặt hàng nông sản mang tính khu vực rõ rệt.
Thứ hai, nông sản mang tính thời vụ Sản xuất nông nghiệp mang tính thời vụ cao. Đó là một đặc thù điển hình nhất của sản xuất nông nghiệp, vì các loại cây trồng sinh trưởng và phát triển theo quy luật sinh vật nhất định, quá trình sản xuất nông nghiệp là quá trình sản xuất kinh tế gắn liền với quá trình tái sản xuất tự nhiên, thời gian hoạt động và thời gian sản xuất xen kẽ nhau song lại không hoàn toàn trùng hợp nhau, sinh ra tính thời vụ cao trong nông nghiệp. Mặt khác do sự biến thiên về điều kiện thời tiết, khí hậu mà mỗi loại cây trồng có sự thích ứng nhất định với điều kiện đó, dẫn đến những mùa vụ khác nhau. Vào những lúc chính vụ, hàng nông sản dồi dào, phong phú về chủng loại, chất lượng khá đồng đều với giá thành hợp lý.
Ngược lại, lúc trái vụ, hàng nông sản trở nên khan hiếm, chất lượng không đồng đều và giá thành thường đắt đỏ. Thứ ba, nông sản mang tính tươi sống Mặt hàng nông sản phần lớn là cơ thể sống cây trồng và vật nuôi. Các loại cây trồng và vật nuôi sinh trưởng và phát triển theo quy luật sinh học. Do là cơ thể sống nên chúng rất nhạy cảm với các yếu tố ngoại cảnh, mọi sự thay đổi về thời tiết, khí hậu đều tác động trực tiếp đến sự phát triển của cây trồng, vật nuôi và kết quả thu hoạch sản phẩm cuối cùng.
Vì vậy, hàng nông sản khó bảo quản được trong thời gian dài, dễ bị hư hỏng, kém chất lượng. Thứ tư, nông sản mang tính chiến lược Một số mặt hàng nông sản như gạo, cà phê, cao su, hạt điều là những hàng hóa thiết yếu đối với đời sống và sản xuất của mỗi quốc gia, cho nên đa số các nước trên thế giới đều trực tiếp ban hành các chính sách can thiệp vào sản xuất, xuất khẩu lương thực và trên hết các nước đều chú trọng vào dự trữ quốc gia và bảo hộ nền nông nghiệp. Mặt hàng nông sản là mặt hàng chủ lực của các nước chậm phát triển và đang phát triển, chủ 11 yếu được sản xuất và tiêu thụ nội địa, có rất ít quốc ra có khả năng xuất khẩu ra bên ngoài. Vì thế, nông sản có thể coi là một trong những mặt hàng mang tính chiến lược nên đại bộ phận giao dịch quốc tế mua bán hàng hóa nông sản được thực hiện thông qua các Hiệp định được ký kết giữa các Nhà nước mang tính dài hạn.
Thứ năm, nông sản phụ thuộc vào điều kiện tự nhiên Mặt hàng nông sản chịu tác động và ảnh hưởng lớn từ điều kiện tự nhiên, đặc biệt là các điều kiện về đất đai, khí hậu, thời tiết. Chúng rất nhạy cảm với các yếu tố ngoại cảnh. Mọi sự thay đổi về điều kiện tự nhiên đều tác động trực tiếp đến sự sinh trưởng và phát triển của cây trồng. Do đó, chất lượng hàng nông sản cũng không ổn định và không đồng đều, lên xuống thất thường.
Nếu điều kiện tự nhiên thuận lợi thì cây trồng sinh trưởng và phát triển bình thường, cho sản lượng thu hoạch cao, chất lượng tốt. Ngược lại, nếu điều kiện tự nhiên không thuận lợi như: nắng nóng hoặc giá rét kéo dài gây hạn hán hoặc lũ lụt sẽ gây sụt giảm sản lượng và chất lượng cây trồng. Thứ sáu, chất lượng nông sản ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe người tiêu dùng Chất lượng nông sản luôn là tiêu chí hàng đầu được người tiêu dùng quan tâm khi quyết định mua hàng. Tại các quốc gia đang phát triển, đối với hoạt động nhập khẩu nông sản, ngày càng có nhiều yêu cầu khắt khe đặt ra về chất lượng, vệ sinh ATTP, kiểm dịch hay xuất xứ của hàng hóa.
Nguyên nhân chính là do chất lượng nông sản sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe của người tiêu dùng. Vì vậy, khi đời sống người dân được nâng lên thì chất lượng nông sản cũng cần có sự cải thiện nhất định. Tổng quan về hoạt động xuất khẩu nông sản 1. Khái niệm về xuất khẩu và hoạt động xuất khẩu nông sản Theo Adam Smith (Cuối thế kỷ XVIII), phân công lao động xã hội dẫn đến chuyên môn hóa sản xuất để tạo ra một khối lượng hàng hóa lớn, không chỉ đáp ứng đủ nhu cầu tiêu thụ trong nước mà còn có thể xuất khẩu ra nước ngoài.
Học thuyết lợi thế so sánh của David Ricardo (Đầu thế kỷ XIX) cũng chỉ ra rằng một quốc gia sản xuất và đem trao đổi những mặt hàng có lợi thế so sánh của mình với một quốc gia khác thì cả hai quốc 12 gia đều thu được lợi nhuận. Như vậy, xuất khẩu hàng hóa là một hoạt động tất yếu xảy ra khi phân công lao động xã hội để đạt được một trình độ nhất định. Vì thế, có rất nhiều cách hiểu khác nhau về xuất khẩu hàng hóa như: Xuất khẩu là hoạt động kinh doanh với phạm vi vượt ra khỏi biên giới quốc gia hoặc là hoạt động buôn bán của một nước với nước khác trên phạm vi quốc tế. Đây không phải là hành vi mua bán đơn lẻ mà là cả hệ thống các quan hệ mua bán phức tạp có tổ chức cả bên trong lẫn bên ngoài nhằm thúc đẩy hàng hóa phát triển ổn định đem lại lợi ích cho quốc gia.
Xuất khẩu hàng hóa là hoạt động đưa hàng hóa (vật chất và dịch vụ) ra khỏi một nước (từ quốc gia này sang quốc gia khác) để bán trên cơ sở dùng tiền làm phương tiện thanh toán hoặc trao đổi lấy một hàng hóa khác có giá trị tương đương. Một cách khái quát có thể hiểu, xuất khẩu là việc đưa hàng hóa ra nước ngoài nhằm thực hiện giá trị sử dụng và giá trị của hàng hóa. Theo Luật Thương mại về hoạt động xuất nhập khẩu của Việt Nam, xuất khẩu hàng hóa là hoạt động bán hàng hóa của thương nhân Việt Nam với thương nhân nước ngoài theo hợp đồng mua bán hàng hóa, bao gồm cả hoạt động tạm nhập tái xuất và chuyển khẩu hàng hóa. Từ các quan điểm khác nhau có thể rút ra khái niệm mang tính tổng quát về xuất khẩu như sau: “Xuất khẩu là hoạt động trao đổi hàng hóa của một quốc gia với phần còn lại của thế giới dưới hình thức mua bán thông qua quan hệ thị trường nhằm mục đích khai thác lợi thế của đất nước trong phân công lao động quốc tế để đem lại lợi ích cho quốc gia”.
Trên cơ sở khái niệm về nông sản và xuất khẩu, xuất khẩu nông sản có thể được hiểu như sau: “Xuất khẩu nông sản là hoạt động trao đổi nông sản của một quốc gia với các nước khác trên thế giới dưới hình thức mua bán thông qua quan hệ thị trường nhằm mục đích khai thác lợi thế sẵn có của đất nước trong phân công lao động quốc tế nhằm đem lại lợi ích cho quốc gia”. Hình thức xuất khẩu nông sản Hoạt động xuất khẩu nông sản khá đa dạng, được diễn ra dưới nhiều hình thức xuất khẩu khác nhau và tập trung chủ yếu vào 3 hình thức chính: 1.