Luận văn tình hình xử trí nhiễm khuẩn hô hấp cấp tính ở trẻ em dưới 5 tuổi theo phác đồ của tổ chức y tế thế giới tại trung tâm y tế huyện khoái châu tỉnh hưng yên

Nghiên cứu tình hình xử trí nhiễm khuẩn hô hấp cấp tính ở trẻ em dưới 5 tuổi theo phác đồ WHO tại trung tâm y tế huyện Khoái Châu, Hưng Yên.

• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Tiến Dũng
• Trường học: Trường Đại Học Y Tế Công Cộng Nguyên
• Chuyên ngành: Y tế công cộng
• Đề tài: Xử trí nhiễm khuẩn hô hấp cấp tính ở trẻ em dưới 5 tuổi theo phác đồ WHO tại Hưng Yên
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2001
• Địa điểm: Hưng Yên

Mục lục chi tiết

• LỜI CÁM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN
• 1.1. TẦM QUAN TRỌNG CỦA VẤN ĐỀ NKHHCT Ở TRẺ EM. TỶ LỆ MẮC
• 1.2. TỶ LỆ TỬ VONG
• 1.3. CHƯƠNG TRÌNH NKHHCT Ở TRẺ EM
• 1.4. CƠ SỞ KHOA HỌC ĐỂ XÂY DỰNG PHÁC ĐỒ PHỔ CẬP XỬ TRÍ NKHHCT TRẺ EM
• 1.5. CÁC DẤU HIỆU CƠ BẢN NHẬN BIẾT NKHHCT Ở TRẺ EM
• 1.6. CÁC ĐẤU HIỆU NGUY KỊCH
• 1.7. CƠ SỞ KHOA HỌC ĐỂ CHỌN KHÁNG SINH TRONG ĐIỀU TRỊ
• 1.8. TÍNH HỢP LÝ TRONG ĐIỀU TRỊ VIÊM PHỔI BẰNG KHÁNG SINH THEO KINH NGHIỆM
• 1.9. KHÁNG SINH TRONG ĐIỀU TRỊ NKHHCT TRẺ EM THEO PHÁC ĐỒ CỦA TCYTTG
• 1.10. TÌNH HÌNH SỬ DỤNG KHÁNG SINH TRÊN THẾ GIỚI VÀ TRONG NƯỚC
• 2. CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU
• 2.2. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.3. PHƯƠNG PHÁP CHỌN MẪU
• 2.4. PHƯƠNG PHÁP THU THẬP SỐ LIỆU
• 2.5. PHƯƠNG PHÁP PHÂN TÍCH SỐ LIỆU
• 2.6. THỜI GIAN VÀ ĐỊA ĐIỂM NGHIÊN CỨU
• 2.7. KHÍA CẠNH ĐẠO ĐỨC CỦA NGHIÊN CỨU
• 2.8. CÁC BIẾN SỐ VÀ CHỈ SỐ NGHIÊN CỨU
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU ĐỊNH LƯỢNG
• 3.2. TÌNH HÌNH XỬ TRÍ NHIỄM KHUẨN HÔ HẤP CẤP TÍNH TẠI KHOA NHI
• 3.3. TÌNH HÌNH XỬ TRÍ TRẺ HO HOẶC KHÓ THỞ TẠI PHÒNG KHÁM NHI
• 3.4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU ĐỊNH TÍNH
• 4. CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ

Tóm tắt

I. Tổng quan về xử trí nhiễm khuẩn hô hấp cấp tính ở trẻ em dưới 5 tuổi

Nhiễm khuẩn hô hấp cấp tính (NKHHCT) là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây bệnh và tử vong ở trẻ em dưới 5 tuổi. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), NKHHCT chiếm tỷ lệ cao trong số các bệnh lý ở trẻ em, đặc biệt là ở các nước đang phát triển như Việt Nam. Tại Hưng Yên, tình hình nhiễm khuẩn hô hấp cấp tính ở trẻ em đang là một vấn đề đáng lo ngại, với nhiều trẻ em phải nhập viện điều trị. Việc áp dụng phác đồ điều trị của WHO là cần thiết để giảm thiểu tỷ lệ tử vong và cải thiện sức khỏe cho trẻ em.

1.1. Tình hình nhiễm khuẩn hô hấp cấp tính tại Hưng Yên

Tại Hưng Yên, tỷ lệ trẻ em dưới 5 tuổi mắc NKHHCT đang gia tăng. Theo thống kê, có khoảng 63% trẻ em nhập viện tại Khoa Nhi bị NKHHCT. Điều này cho thấy sự cần thiết phải có các biện pháp phòng ngừa và điều trị hiệu quả.

1.2. Phác đồ điều trị của WHO cho nhiễm khuẩn hô hấp cấp tính

Phác đồ điều trị của WHO cho NKHHCT bao gồm việc phân loại bệnh, sử dụng kháng sinh hợp lý và theo dõi triệu chứng. Việc áp dụng đúng phác đồ này sẽ giúp cải thiện tình trạng sức khỏe của trẻ em và giảm thiểu tỷ lệ tử vong.

II. Vấn đề và thách thức trong xử trí nhiễm khuẩn hô hấp cấp tính

Mặc dù có phác đồ điều trị rõ ràng, nhưng việc thực hiện vẫn gặp nhiều thách thức. Tình trạng lạm dụng kháng sinh trong điều trị NKHHCT là một vấn đề nghiêm trọng. Nhiều trẻ em không được chẩn đoán đúng và điều trị kịp thời, dẫn đến tình trạng bệnh nặng hơn.

2.1. Tình trạng lạm dụng kháng sinh trong điều trị

Theo nghiên cứu, tỷ lệ trẻ em không viêm phổi nhưng vẫn được điều trị kháng sinh lên đến 46,80%. Điều này cho thấy sự cần thiết phải nâng cao nhận thức cho cán bộ y tế và phụ huynh về việc sử dụng kháng sinh hợp lý.

2.2. Thiếu kiến thức về triệu chứng nhiễm khuẩn hô hấp

Nhiều phụ huynh chưa nhận thức rõ về các triệu chứng của NKHHCT, dẫn đến việc chẩn đoán muộn. Việc giáo dục cộng đồng về triệu chứng và cách xử trí kịp thời là rất quan trọng.

III. Phương pháp xử trí nhiễm khuẩn hô hấp cấp tính theo phác đồ WHO

Phác đồ điều trị của WHO cho NKHHCT bao gồm nhiều bước quan trọng. Đầu tiên, cần phân loại bệnh dựa trên triệu chứng lâm sàng. Sau đó, việc sử dụng kháng sinh phải dựa trên nguyên nhân gây bệnh và tình trạng sức khỏe của trẻ.

3.1. Phân loại bệnh theo triệu chứng lâm sàng

Phân loại bệnh là bước đầu tiên trong xử trí NKHHCT. Các triệu chứng như thở nhanh, ho, và rút lõm lồng ngực cần được theo dõi chặt chẽ để xác định mức độ nghiêm trọng của bệnh.

3.2. Sử dụng kháng sinh hợp lý trong điều trị

Việc lựa chọn kháng sinh cần dựa trên nguyên nhân gây bệnh. Các nghiên cứu cho thấy Haemophilus influenzae và Streptococcus pneumoniae là hai vi khuẩn thường gặp gây NKHHCT ở trẻ em.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu tại Hưng Yên

Kết quả nghiên cứu cho thấy việc áp dụng phác đồ của WHO đã mang lại nhiều lợi ích cho việc điều trị NKHHCT ở trẻ em. Tỷ lệ trẻ em hồi phục nhanh chóng và giảm thiểu biến chứng là minh chứng cho hiệu quả của phác đồ này.

4.1. Tỷ lệ hồi phục của trẻ em sau điều trị

Theo thống kê, tỷ lệ hồi phục của trẻ em sau khi áp dụng phác đồ điều trị của WHO đạt trên 80%. Điều này cho thấy sự hiệu quả của việc tuân thủ phác đồ trong điều trị NKHHCT.

4.2. Giảm thiểu biến chứng và tử vong

Việc áp dụng phác đồ điều trị đã giúp giảm thiểu tỷ lệ biến chứng và tử vong do NKHHCT ở trẻ em dưới 5 tuổi tại Hưng Yên. Điều này khẳng định tầm quan trọng của việc tuân thủ các hướng dẫn của WHO.

V. Kết luận và tương lai của xử trí nhiễm khuẩn hô hấp cấp tính

Xử trí nhiễm khuẩn hô hấp cấp tính ở trẻ em dưới 5 tuổi theo phác đồ của WHO là một bước tiến quan trọng trong việc cải thiện sức khỏe trẻ em. Tuy nhiên, cần tiếp tục nâng cao nhận thức và đào tạo cho cán bộ y tế để đảm bảo việc thực hiện phác đồ được hiệu quả.

5.1. Tầm quan trọng của việc tuân thủ phác đồ

Việc tuân thủ phác đồ điều trị của WHO không chỉ giúp cải thiện sức khỏe cho trẻ em mà còn giảm thiểu tình trạng kháng thuốc do lạm dụng kháng sinh.

5.2. Định hướng tương lai trong điều trị NKHHCT

Cần có các nghiên cứu tiếp theo để đánh giá hiệu quả của phác đồ điều trị và tìm ra các biện pháp mới nhằm nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe cho trẻ em.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Nhiễm khuẩn hô hấp cấp tính (NKHHCT) là nhóm bệnh phổ biến và nguy hiểm, đặc biệt ở trẻ em dưới 5 tuổi, gây tỷ lệ tử vong cao tại các nước đang phát triển. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (TCYTTG), mỗi năm có khoảng 4 triệu trẻ em tử vong do viêm phổi trong tổng số 15 triệu trẻ dưới 5 tuổi tử vong toàn cầu, trong đó 2/3 là trẻ dưới 1 tuổi. Ở Việt Nam, NKHHCT cũng là nguyên nhân hàng đầu gây bệnh và tử vong ở trẻ em, với trung bình mỗi trẻ mắc từ 3 đến 4 lần mỗi năm. Tại Trung tâm Y tế huyện Khoái Châu, tỉnh Hưng Yên, tỷ lệ trẻ dưới 5 tuổi bị NKHHCT chiếm khoảng 63% trong số trẻ nhập viện khoa Nhi, phản ánh gánh nặng bệnh tật lớn tại địa phương.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm mô tả thực trạng chẩn đoán, phân loại và xử trí NKHHCT ở trẻ dưới 5 tuổi theo phác đồ của TCYTTG tại Trung tâm Y tế huyện Khoái Châu, đồng thời phân tích tình hình sử dụng thuốc, đặc biệt là kháng sinh, và các yếu tố ảnh hưởng đến việc xử trí bệnh. Nghiên cứu được thực hiện trong khoảng thời gian từ tháng 2 đến tháng 8 năm 2001, tập trung tại Trung tâm Y tế huyện Khoái Châu, một huyện nông nghiệp với dân số khoảng 180.000 người.

Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc đánh giá hiệu quả áp dụng phác đồ điều trị NKHHCT của TCYTTG tại tuyến y tế cơ sở, góp phần nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe trẻ em, giảm tỷ lệ tử vong và hạn chế tình trạng lạm dụng kháng sinh, từ đó hỗ trợ xây dựng các chính sách y tế phù hợp tại địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên phác đồ xử trí NKHHCT của TCYTTG, trong đó phân loại bệnh thành bốn thể chính: viêm phổi rất nặng, viêm phổi nặng, viêm phổi và không viêm phổi (NKHHCT khác). Các dấu hiệu lâm sàng quan trọng được sử dụng để chẩn đoán và phân loại gồm: ho, sốt trên 38°C, thở nhanh theo ngưỡng tuổi, ran ẩm, rút lõm lồng ngực, tím tái, bỏ bú hoặc bú kém, co giật, và các dấu hiệu nguy kịch như không uống được, ngủ li bì, thở rít khi nằm yên.

Kháng sinh được phân loại thành nhóm bước một (dùng cho viêm phổi không nặng, điều trị ngoại trú) và bước hai (dùng cho viêm phổi nặng, điều trị nội trú). Các loại kháng sinh phổ biến gồm Benzyl Penicillin, Gentamycin, Amoxycillin, Ampicillin, Co-trimoxazol, Chloramphenicol và Cephazolin. Việc lựa chọn kháng sinh dựa trên nguyên nhân vi khuẩn phổ biến như Haemophilus influenzae và Streptococcus pneumoniae, cũng như tính nhạy cảm của vi khuẩn với thuốc.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng thiết kế kết hợp hồi cứu và điều tra ngang, kết hợp định lượng và định tính.

• Nguồn dữ liệu: Bệnh án của 103 trẻ dưới 5 tuổi bị NKHHCT điều trị tại khoa Nhi Trung tâm Y tế huyện Khoái Châu trong tháng 5 năm 2001; quan sát trực tiếp xử trí tại phòng khám Nhi với ít nhất 30 trẻ; phỏng vấn sâu không cấu trúc với bác sĩ, điều dưỡng và người nhà bệnh nhân.

• Phương pháp chọn mẫu: Mẫu thuận tiện, lấy toàn bộ bệnh án đủ tiêu chuẩn trong tháng 5/2001, bổ sung tháng 6 nếu thiếu. Cỡ mẫu tối thiểu tính toán theo công thức thống kê là 96 bệnh án, thực tế thu thập 103 bệnh án. Quan sát xử trí thuốc theo y lệnh trong 149 ngày thực hiện thuốc.

• Phương pháp phân tích: Sử dụng phần mềm Epi-info 6 để xử lý số liệu định lượng, phân tích thống kê mô tả và kiểm định mối liên quan giữa các biến số. Dữ liệu định tính được tổng hợp, phân tích nội dung và trích dẫn ý kiến phỏng vấn.

• Thời gian và địa điểm: Nghiên cứu tiến hành từ 21/2 đến 31/8/2001 tại Trung tâm Y tế huyện Khoái Châu, tỉnh Hưng Yên.

• Khía cạnh đạo đức: Nghiên cứu được sự đồng thuận của lãnh đạo Trung tâm Y tế, bảo đảm bí mật thông tin, quyền từ chối tham gia của đối tượng và thông báo kết quả khi có yêu cầu.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tỷ lệ mắc và phân loại bệnh: Trong 152 trẻ dưới 5 tuổi nhập viện khoa Nhi, có 109 trẻ (71,7%) bị NKHHCT. Trong số 103 bệnh nhân nghiên cứu, tỷ lệ viêm phổi các thể chiếm 50,5%, trong đó viêm phổi nặng 19,4%, viêm phổi rất nặng 1%. Tỷ lệ bệnh nhân có bệnh phụ là 25,2%, chủ yếu là bệnh ỉa chảy. Tỷ lệ bệnh nhân đã điều trị trước khi nhập viện là 35,9%, cao nhất ở nhóm viêm phổi rất nặng (100%).

2. Chẩn đoán và phân loại theo phác đồ: Có 59,2% bệnh nhân được chẩn đoán và phân loại theo phác đồ TCYTTG. Dấu hiệu thở nhanh và ran ẩm được sử dụng phổ biến để chẩn đoán viêm phổi, với 73,7% bệnh nhân có thở nhanh được chẩn đoán viêm phổi, tuy nhiên vẫn còn 21,7% bệnh nhân không thở nhanh nhưng được chẩn đoán viêm phổi. Tỷ lệ bệnh nhân có dấu hiệu nguy kịch được phân loại đúng còn hạn chế, chỉ 50% trẻ dưới 2 tháng tuổi có dấu hiệu nguy kịch được phân loại viêm phổi nặng.

3. Sử dụng kháng sinh: 100% bệnh nhân được sử dụng kháng sinh, chủ yếu là Benzyl Penicillin (92,2%) và Gentamycin (85,4%), với 83,5% bệnh nhân được phối hợp hai loại này. Tỷ lệ bệnh nhân điều trị kháng sinh đủ 5 ngày trở lên là 73,8%, cao hơn ở nhóm viêm phổi nặng (95%). Tuy nhiên, chỉ có 6,8% bệnh nhân được điều trị kháng sinh đúng theo phác đồ TCYTTG, thấp nhất ở nhóm viêm phổi rất nặng (0%).

4. Sử dụng thuốc hỗ trợ khác: Paracetamol được dùng cho 64,1% bệnh nhân, trong đó 86,2% bệnh nhân sốt trên 38,5°C được dùng thuốc này. Salbutamol được sử dụng cho 29,1% bệnh nhân, chủ yếu ở nhóm có thở khò khè (61,5%). Không có bệnh nhân nào được sử dụng oxy. Prednisolon được dùng cho 34% bệnh nhân.

5. Thực hiện thuốc theo y lệnh: Qua 149 ngày quan sát, điều dưỡng viên thực hiện đúng đường dùng thuốc uống và tiêm bắp 100%, tuy nhiên không có tiêm tĩnh mạch được thực hiện.

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy NKHHCT vẫn là gánh nặng lớn tại Trung tâm Y tế huyện Khoái Châu với tỷ lệ mắc cao và đa dạng thể bệnh. Việc chẩn đoán và phân loại bệnh theo phác đồ TCYTTG còn nhiều hạn chế, đặc biệt trong nhận diện dấu hiệu nguy kịch, dẫn đến nguy cơ xử trí chưa phù hợp. Tỷ lệ sử dụng kháng sinh cao nhưng việc tuân thủ phác đồ điều trị rất thấp, chỉ 6,8%, phản ánh tình trạng lạm dụng hoặc sử dụng không đúng thuốc, có thể gây kháng thuốc và tăng chi phí điều trị.

Việc sử dụng Paracetamol và Salbutamol tương đối phù hợp với triệu chứng sốt và thở khò khè, tuy nhiên vẫn còn tình trạng dùng không đúng chỉ định. Việc không sử dụng oxy trong điều trị viêm phổi nặng là điểm cần lưu ý, có thể do hạn chế về trang thiết bị hoặc nhận thức của nhân viên y tế.

So sánh với các nghiên cứu trong nước và quốc tế, tình trạng chẩn đoán và điều trị chưa đúng phác đồ là vấn đề phổ biến, ảnh hưởng đến hiệu quả điều trị và tỷ lệ tử vong. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ phân bố thể bệnh, tỷ lệ sử dụng kháng sinh và biểu đồ so sánh tỷ lệ chẩn đoán đúng theo phác đồ giữa các nhóm tuổi.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đào tạo, tập huấn cho cán bộ y tế: Nâng cao nhận thức và kỹ năng chẩn đoán, phân loại NKHHCT theo phác đồ TCYTTG, đặc biệt về các dấu hiệu nguy kịch và phân loại chính xác thể bệnh. Thời gian thực hiện: 6 tháng; chủ thể: Trung tâm Y tế huyện phối hợp Sở Y tế.

2. Xây dựng quy trình giám sát, đánh giá việc tuân thủ phác đồ điều trị: Thiết lập hệ thống kiểm tra định kỳ việc kê đơn, sử dụng kháng sinh và thuốc hỗ trợ, nhằm giảm lạm dụng thuốc và tăng hiệu quả điều trị. Thời gian: 12 tháng; chủ thể: Ban giám đốc Trung tâm Y tế.

3. Cải thiện trang thiết bị y tế, đặc biệt cung cấp oxy: Đảm bảo có đủ oxy và thiết bị hỗ trợ thở cho bệnh nhân viêm phổi nặng, nâng cao chất lượng điều trị. Thời gian: 12 tháng; chủ thể: Sở Y tế, Trung tâm Y tế huyện.

4. Tuyên truyền, giáo dục cộng đồng: Nâng cao nhận thức của người dân về việc sử dụng thuốc hợp lý, không tự ý dùng kháng sinh và đưa trẻ đến khám sớm khi có dấu hiệu NKHHCT. Thời gian: liên tục; chủ thể: Trung tâm Y tế, các trạm y tế xã.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ y tế tuyến cơ sở: Giúp nâng cao kiến thức và kỹ năng chẩn đoán, phân loại và xử trí NKHHCT theo phác đồ TCYTTG, cải thiện chất lượng chăm sóc trẻ em.

2. Nhà quản lý y tế: Cung cấp dữ liệu thực tiễn để xây dựng chính sách, quy trình giám sát và đào tạo nhân viên y tế, đồng thời phân bổ nguồn lực hợp lý.

3. Nhà nghiên cứu và học viên y tế công cộng: Là tài liệu tham khảo về tình hình xử trí NKHHCT tại tuyến y tế cơ sở, phương pháp nghiên cứu kết hợp định lượng và định tính.

4. Cộng đồng và người dân: Giúp hiểu rõ về bệnh NKHHCT, tầm quan trọng của việc tuân thủ điều trị và phòng ngừa bệnh cho trẻ dưới 5 tuổi.

Câu hỏi thường gặp

1. NKHHCT là gì và tại sao trẻ dưới 5 tuổi dễ mắc?
   NKHHCT là nhiễm khuẩn đường hô hấp cấp tính do vi khuẩn hoặc vi rút gây viêm từ mũi, họng đến phổi. Trẻ dưới 5 tuổi có hệ miễn dịch chưa hoàn thiện, dễ bị nhiễm và biến chứng nặng.

2. Phác đồ TCYTTG phân loại NKHHCT như thế nào?
   Phác đồ phân loại thành viêm phổi rất nặng, viêm phổi nặng, viêm phổi và không viêm phổi dựa trên các dấu hiệu lâm sàng như thở nhanh, ran ẩm, rút lõm lồng ngực và dấu hiệu nguy kịch.

3. Tại sao việc sử dụng kháng sinh theo phác đồ lại quan trọng?
   Sử dụng đúng kháng sinh giúp điều trị hiệu quả, giảm nguy cơ kháng thuốc, hạn chế tác dụng phụ và tiết kiệm chi phí điều trị.

4. Nguyên nhân nào dẫn đến việc chẩn đoán và điều trị chưa đúng phác đồ?
   Nguyên nhân gồm thiếu đào tạo, nhận thức chưa đầy đủ của cán bộ y tế, áp lực bệnh nhân đông, thiếu trang thiết bị và thói quen kê đơn không hợp lý.

5. Làm thế nào để cải thiện việc xử trí NKHHCT tại tuyến y tế cơ sở?
   Cần tăng cường đào tạo, giám sát tuân thủ phác đồ, cải thiện trang thiết bị, đồng thời tuyên truyền nâng cao nhận thức cộng đồng về bệnh và điều trị.

Kết luận

• NKHHCT chiếm tỷ lệ cao (71,7%) trong số trẻ dưới 5 tuổi nhập viện khoa Nhi tại Trung tâm Y tế huyện Khoái Châu, với 50,5% là các thể viêm phổi.
• Việc chẩn đoán và phân loại bệnh theo phác đồ TCYTTG còn hạn chế, chỉ 59,2% bệnh nhân được phân loại đúng, đặc biệt trong nhận diện dấu hiệu nguy kịch.
• Tất cả bệnh nhân được sử dụng kháng sinh, nhưng chỉ 6,8% tuân thủ đúng phác đồ, cho thấy tình trạng lạm dụng và sử dụng không hợp lý.
• Việc sử dụng thuốc hỗ trợ như Paracetamol và Salbutamol tương đối phù hợp với triệu chứng, nhưng chưa tối ưu; không có bệnh nhân được dùng oxy.
• Cần triển khai ngay các giải pháp đào tạo, giám sát, cải thiện trang thiết bị và tuyên truyền cộng đồng để nâng cao hiệu quả xử trí NKHHCT.

Next steps: Triển khai chương trình đào tạo cán bộ y tế trong 6 tháng tới, đồng thời xây dựng hệ thống giám sát tuân thủ phác đồ và cải thiện trang thiết bị y tế trong vòng 12 tháng.

Các cơ quan y tế địa phương và trung ương cần phối hợp chặt chẽ để thực hiện các khuyến nghị nhằm giảm thiểu gánh nặng NKHHCT ở trẻ em, bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG I: TỔNG QUAN 1. TẤM QUAN TRỌNG CỦA VÂN ĐỂ NKIIHCT ở TRẺ EM. TỶ LỆ MẮC. Nhũng nghiên cún lại cộng (lổng.

Qua nhiều nghiên cứu ở nhiều nước và khu vực trên thế giới nhóm tư vấn kỹ thuật của TCYTTG đều cho thấy tỷ lệ mắc NKHHCT là rất cao. Bằng thăm hỏi hai tuần một lổn vể bệnh tọt cùa trẻ (lưới 5 tuổi, tại I 10 gia đình ở ngoại ố Vellore (Ân Độ), Kamalh, Feldman và cộng sự (1969) thấy rằng tỷ lộ mắc NKHHCT là cao nhất. Nếu tính trung bình thì tổn xuất mắc bệnh NKHHCT/trẻ/năm là 7 lần đôi với Ire dưới I tuổi và 6 lổn dối với trẻ lừ I đến 4 tuổi |43J. Ở Việt Nam, theo nghiên cứu (1992) của chương trình quốc gia phòng chống NKHHCT trên 8799 trẻ lại 50 xã dồng bằng thấy tỷ lệ mắc bệnh NKHHCT dao dộng từ 22-40% theo lùng dịa phương.

Trẻ dưới 1 tuổi mắc bệnh cao gấp tìr 1,2 đến 2 lần so với tre tìr I đến dưới 5 tuổi [13). Thống kê tại 18 xã của tỉnh Quảng Nam - Đà Nắng (1991), Vũ Thị Thu Hằng cũng thấy 59% số trẻ đốn khám lại các trạm Y tế xã Là NKHHCT 112|. Nguyễn Nghinh theo dõi trên 44 xã, phường lại Hà Nội, thì tỷ lệ này là 59,1% I I9|. Nguyễn Văn Tiêm và cộng sự theo dõi trên 170 xã của tỉnh Hà TAy (1990) thì tỷ lệ này là 71% |27|.

Theo Tô Anh Toán và cộng sự, tại 25 xã của huyện Quảng Xương - Thanh Hoá (1988-1990), thì tỳ lệ này tại các trạm Y tê' xã là 3/4 [29J Theo dõi trẻ đến khám tại trạm Y tế các xã, phường của một số tỉnh phía 4 Nani (1983 - 1986) Tạ Ánh Iloa cho Ihấy có lới 45% sô lie đến khám là do NKHHCT II4Ị. Những nghiên cứu tại bệnh viện. Các nghiên cứu hong và ngoài nước đều cho thấy NKHHCT luôn chiếm tỷ lệ cao nhất trong sô' trẻ đen khám và diều trị lại bệnh viện. Theo sô' liệu của một sớ nước đang phát triển, NKIIHCT chiêm tír 25-42% trẻ đến khám và 24-36% trẻ điều trị tại bệnh viên |66|.

Trong một nghiên cứu mang lính toàn cầu tiến hành năm 1986, Leowski cũng cho nhộn xét là từ 30-60% trẻ đến khám bênh và từ 30- 36% trẻ nhập viện diều trị là do NKHHCT 1441. Theo Trần Thị Biển nghiên cứu tại 6 bệnh viên quận, huyện của Ilà Nội thì tỳ lộ trẻ đen khám vì NKHHCT tại các phòng khám Nhi năm 1990 là 38% và năm 1995 là 39% [3|. Trong vòng 16 năm (I960 - 1976) tại Viện bảo vộ sức khoẻ trẻ em, Nguyên Thu Nhạn và cộng sự thây có tới 44% trẻ em nhập viên là do NKIỈHCT |211. Theo một nghiên cứu của Trán Quỵ và Nguyễn Tiến Dũng tiên hành trong 8 năm (1981- 1988) lại khoa Nhi, Bệnh viện Bạch Mai, chỉ lính riêng trẻ em nhập viện vì nhiễm khuẩn hô hấp dưới cấp lính cũng dã chiếm 30,5% [25].

Sô' liêu tại một sô' bệnh viện khác cũng cho thấy một tình trạng lương tự. TỶ LỆ TỬ VONG. Có một sự khác biệt khá lớn vồ tỷ lộ lử vong do viêm phổi ở các nước dang phát triển so với các nước đã phát triển |54|. Một thống kê lổng hợp (1990) tại 19 diểm nghiên cứu của 16 nước đang phát triển đã cho thấy tỷ lộ lử vong do NKHHCT chiếm khoảng 1/3 lử vong chung ở trẻ dưới 5 tuổi [671.

5 Theo Đặng Đức Lộc, Bùi Quang Lộc và Nguyễn Thị Mừng thì trong năm 1994, tại khoa Nhi, bệnh viện lỉnh Đắc Lắc tỷ lộ tre dưới 5 tuổi tử vong do NKHHCT chiếm 38,9% tử vong chung Ị I8|. ơ Việt Nam, theo diều tra của Viện Lao và Bệnh phổi tại 18 xã vùng dồng bằng sông Hồng(l998) trôn 14.290 trẻ dưới 5 tuổi cho thấy tử vong chung là 7 phần nghìn, trong dó tử vong do viêm phổi là 2,7 phần nghìn (chiếm 38,6%). Tại Hà Nội, trên 9.079 trẻ, thì tỷ lộ tủ vong chung là 5,2 phần nghìn, trong đó tử vong do viêm phổi là 2,8 phần nghìn (chiếm 53,8%) 11|. Tử vong do NKHHCT dặc biệt cao ở tre dưới I tuổi.

Theo một điểu tra tại 5 bệnh viện thuộc lỉnh nà Son Bình (1990), có lới 86% lử vong do viêm phổi Là trẻ dưới I tuổi. Theo Trân Thị Biến và cộng sự, tại khoa Nhi bệnh viên Xanh Pôn (1988-1990) trong 98 ca lử vong do viêm phổi thì có tới 90 ca (88%) thuộc về trẻ dưới I tuổi 121. Nhiều nghiên cứu khác cũng cho kết quả tương tự. CHƯƠNG TRÌNH NKHHCT Ó TRẺ EM |4|.

Thây rõ được tám quan trọng. TCYTPG đã thành lộp một Chương trình toàn cầu về chông NKIIIICT ở Ire em. Mục tiêu cơ bản trước mắt cùa Chương trình là giảm tử vong do viêm phổi ở trẻ em dưới 5 hiôi, dặc biệt là trẻ nhỏ dưới I tuồi. Mục tiêu láu dài là làm giảm tần xuất mắc bệnh và giảm sử dung thuốc kháng sinh không họp lý.

Chương trình NKHIỈCT Ire em ở Việt Nam dược thành lập từ năm 1984. Việt Nam là nước thứ hai trên thế giói, sau Brazil! và là nước dầu tiên ở Châu Á có Chương trình quốc gia. 6 Mục tiêu cơ bàn ( lìa Chương trình lại Việt Nam cũng theo đường lôi chung của TCYTTG, trước inắt lờ làm giám tỷ lệ tử vong do viêm phổi ở trẻ dưới 5 tuổi. Ngay sau khi thành lập, Chương trình đã có sự tiếp xúc và được sự tài trợ của TCYITG (1996), đốn năm 1998 được sự hỗ trợ của tổ chức UNICEF.

Đến tháng 10 năm 1998, Chương trình đã được triển khai lại tất cả các tỉnh, gổm 8. Sớ trẻ (lưới 5 tuổi trong diện được bảo vệ là 7.000, dạt tỷ lệ 76% (41. Cơ SỞ KHOA HỌC ĐỂ XÂY DỤNG PHÁC Đố PHổ CẬP xử TRÍ NKHHCT TRẺ EM. Muốn plìAn loại và xử trí (lúng các trường hợp NKHHCT trẻ cm trước hết phải phát hiện dược các dấu hiệu co’ bản, lù’ dó xác (lịnh trẻ bị bệnh.

Đổ xác (lịnh những dấu hiệu đó, nhicu công trình nghiên cứu của nhiều nhà khoa học trôn the giới đã dược tiến hành và dã có ứng dụng (1c xây dựng phác đổ phân loại và xứ trí. Các dấu hiệu sau dây dược xác (lịnh có giá trị giúp cho các bà mẹ và CBYT theo dõi, phát hiện và xử trí kịp thời những trường hợp NKHHCT trẻ em. Ho là một phản xạ của cơ quan hô hấp dể lông dòm dãi ra ngoài, làm thông thoáng đường thơ khi bộ phẠn hô hấp bị viêm nhiễm. Các thụ thể ho phần lớn nằm ở vị trí có khả năng liếp xúc lớn, các ngã ba dường thở có kích thước lớn và vừa, nằm chủ yếu ở dường hô hấp liên.

Vì vậy trong viêm phổi, ho thường không nhiều. Trên cơ sở dó có ihể dựa vào dâu hiệu ho dể phát hiện sớm các trường hợp NKIIHCF khi trẻ mới bị nhiễm khuẩn dường hô hấp trcn. Thở nhanh là một phản ứng sinh lý đôi với hiện tượng thiếu ô xy trong viêm phổi, đổng thời khi phổi bị viêm sẽ làm mất lính mềm mại và sự giãn nở của phổi. Muốn xác định ngưỡng thử nhanh phải dựa trên cơ sở nhịp thở bình thường của trẻ tuỳ theo lứa tuổi.

Trẻ càng nhỏ nhịp thở càng nhanh, lúc thức thử nhanh hơn lúc ngủ. Từ nhịp thở bình thường của trẻ tuỳ theo lứa tuổi, cộng thêm 10 nhịp ta sẽ có ngưỡng thớ nhanh cùa 3 độ tuổi theo quy định như sau: - Trẻ dưới 2 tháng tuổi lừ 60 lần /phút trớ lên - Trẻ từ 2 đến 1 I tháng tuổi từ 50 lần /phút trở lên - Trẻ từ 1-4 tuổi từ 40 lÀn/phúl trở lên Thở nhanh là (lâu hiệu quan trọng và có giá trị để phát hiện sớm các trường hợp viêm phổi ở cộng (lồng cũng nhu ỏ bênh viện. Rút lõm lổng ngực nghía là sự cứ dộng lõm vào một cách xác định của phần dưới thành lồng ngực khi tre hít vào. Nếu chỉ có co rút ở phần mềm giữa các xương sườn hoặc vùng trên xương đòn hoặc hõm ức thì đó không phải là lút lõm lổng ngực.

Rút lõm lồng ngực nhẹ là bình thường ở trẻ dưới 2 tháng tuổi vì lổng ngực của trẻ còn mền. Nhưng rút lõm lổng ngực nặng (rất sâu và dễ nhìn thấy) thì có thể là dâii hiệu của viêm phổi [651. Sở dĩ có dấu hiệu rút lõm lồng ngực là do phổi bị tổn thương nhiều làm mất tính mềm mại, trẻ khó thở phải gắng sức dể thở, các cơ hô hấp phải tăng cường hoạt dông co bóp làm cho lồng ngực bị lõm vào. Vì vậy, khi xuât hiện các dấu hiệu này chứng tỏ trẻ bị viêm phổi nặng phải chuyển ngay đến bệnh viên dể điều trị |4|.

CÁC ĐẤU HIỆU NGUY KỊCH |4|. Ngoài các dấu hiệu chính để phái hiện viêm phổi nói trên, TCYĨTG còn hướng dẫn CBYT phát hiện một sô dấu hiệu nguy kịch khác. Những dấu hiệu này không chỉ có trong viêm phổi mà còn có trong các bênh khác. Nhưng có một trong các dấu hiệu đó thì chứng tó trẻ bị bênh rất nặng hoặc viêm phổi rất nặng và cần phải đưa trẻ đến bệnh viện để chẩn đoán xác định và xử trí ngay.

Ớ trẻ từ 2 tháng dến dưới 5 tuổi, các dấu hiộu nguy kịch là: Không uống dược, co giật, ngủ li bì khó đánh thức, thó rít khi nằm yên và suy dinh aưỡng nặng. trẻ < 2 tháng tuổi các dấu hiộu nguy kịch là: Bỏ bú hoặc bú kém, thở r khi nằm yên, co giạt, ngủ li bì khó đánh thức, sôi hoặc hạ nhiột độ, thở khò khè. Cơ SÔ KHOA HỌC ĐỂ CHỌN KHÁNG SINH TRONG ĐIỂU TRỊ [4]. Để có cơ sở chọn kháng sinh (lieu trị viêm phổi, nhiều tác giả và chuyên gia của TCY1TG dã nghiên cứu và xác định nguyên nhân viêm phổi (chủ yếu là do vi khuẩn) và từ đó nghiên cứu tính nhạy cảm dối với kháng sinh của các loại vi khuẩn đó để chọn kháng sinh thích hợp.

Một số vi khuản gíìy NKIIIKT thường gặp ỏ trẻ em theo tài liệu của TCYTTG xếp thứ tự như sau: - Haemophilus influenzae. - Bordet el la pertussis. - Các vi khuẩn khác. Ở Việt Nam đã có rất nhiêu công trình nghiên cứu vổ vân đề này ở nhiều vùng khác nhau.

Kết quá cũng tương lự nghiên cứu của các tác giả nước ngoài. Cụ thổ như sau: - Streptococcus pneumoniae. - Các vi khuẩn khác. Như vậy, hai vi khuẩn thường gập gây NKIIHCT ở trẻ em là Haemophilus influenzae và Streptococcus pneumoniae.

TÍNH HOP LÝ TRONG Đlííu TRI VIÊM PHOI BANG KHÁNG SINH THEO KINH NGHIÊM. Viêm phổi ở trẻ em do râl nhiều nguyên nhân vi sinh vật gây nên, do vậy điểu lý tưởng nhất là chọn kháng sinh sau khi dã có kết quả chẩn đoán nguyên I .-s nhân gây bệnh.