Luận văn thạc sĩ về pháp luật xử phạt hành chính trong bảo vệ môi trường

Luận văn thạc sĩ phân tích pháp luật xử phạt hành chính trong bảo vệ môi trường, cung cấp cái nhìn sâu sắc về các quy định và thực tiễn.

• Tác giả: Nguyễn Thị Thu Thủy
• Người hướng dẫn: Nghd. Hoàng Thị Kim Quế
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật
• Đề tài: Pháp luật xử phạt hành chính trong lĩnh vực bảo vệ môi trường
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2003
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ PHÁP LUẬT BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG VÀ PHÁP LUẬT XỬ PHẠT HÀNH CHÍNH TRONG LĨNH VỰC BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG Ở VIỆT NAM
• 1.1. Môi trường và bảo vệ môi trường
• 1.1.1. Môi trường và hiện trạng môi trường
• 2. CHƯƠNG 2: VI PHẠM HÀNH CHÍNH VÀ XỬ PHẠT HÀNH CHÍNH THEO PHÁP LUẬT VIỆT NAM
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG XỬ PHẠT HÀNH CHÍNH VÀ NHỮNG GIẢI PHÁP CƠ BẢN NHẰM HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT XỬ PHẠT HÀNH CHÍNH TRONG LĨNH VỰC BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG VÀ TỔ CHỨC THỰC HIỆN

Tóm tắt

I. Tổng quan về xử phạt hành chính trong bảo vệ môi trường

Xử phạt hành chính trong lĩnh vực bảo vệ môi trường là một trong những biện pháp quan trọng nhằm ngăn chặn và xử lý các hành vi vi phạm pháp luật về môi trường. Luật bảo vệ môi trường tại Việt Nam đã quy định rõ ràng về các hình thức xử phạt, thẩm quyền xử phạt và quy trình thực hiện. Việc áp dụng các biện pháp xử phạt này không chỉ giúp bảo vệ môi trường mà còn nâng cao ý thức của cộng đồng trong việc thực hiện các quy định pháp luật.

1.1. Khái niệm và vai trò của xử phạt hành chính

Xử phạt hành chính là hình thức xử lý vi phạm pháp luật không đến mức phải truy cứu trách nhiệm hình sự. Vai trò của nó trong bảo vệ môi trường là rất quan trọng, giúp ngăn chặn các hành vi gây hại đến môi trường và khuyến khích các tổ chức, cá nhân tuân thủ các quy định pháp luật.

1.2. Các quy định pháp luật liên quan đến xử phạt

Luật bảo vệ môi trường, Pháp lệnh xử lý vi phạm hành chính và các nghị định liên quan là những văn bản pháp lý quan trọng quy định về xử phạt hành chính trong lĩnh vực bảo vệ môi trường. Những quy định này cần được cập nhật và hoàn thiện để phù hợp với thực tiễn.

II. Vấn đề và thách thức trong xử phạt hành chính về môi trường

Mặc dù có nhiều quy định pháp luật, nhưng việc thực thi xử phạt hành chính trong bảo vệ môi trường vẫn gặp nhiều khó khăn. Các vấn đề như thiếu tính cụ thể trong quy định, sự không đồng bộ giữa các văn bản pháp luật và thực tiễn áp dụng là những thách thức lớn.

2.1. Thiếu sót trong quy định pháp luật

Nhiều quy định về xử phạt hành chính còn thiếu cụ thể, dẫn đến khó khăn trong việc áp dụng. Điều này làm giảm hiệu quả của công tác xử lý vi phạm và gây khó khăn cho các cơ quan thực thi pháp luật.

2.2. Thực trạng thực thi pháp luật

Thực tế cho thấy, nhiều cơ quan chức năng chưa thực hiện nghiêm túc các quy định về xử phạt hành chính. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến hiệu quả bảo vệ môi trường mà còn làm giảm niềm tin của người dân vào hệ thống pháp luật.

III. Phương pháp xử phạt hành chính hiệu quả trong bảo vệ môi trường

Để nâng cao hiệu quả của công tác xử phạt hành chính trong bảo vệ môi trường, cần áp dụng các phương pháp xử lý phù hợp và hiệu quả. Việc kết hợp giữa giáo dục, tuyên truyền và xử phạt là rất cần thiết.

3.1. Giáo dục và tuyên truyền về bảo vệ môi trường

Giáo dục và tuyên truyền là phương pháp quan trọng giúp nâng cao nhận thức của cộng đồng về bảo vệ môi trường. Các chương trình giáo dục cần được triển khai rộng rãi để mọi người hiểu rõ hơn về tầm quan trọng của việc bảo vệ môi trường.

3.2. Tăng cường kiểm tra và giám sát

Việc tăng cường kiểm tra và giám sát các hoạt động liên quan đến môi trường sẽ giúp phát hiện kịp thời các hành vi vi phạm. Các cơ quan chức năng cần có kế hoạch kiểm tra định kỳ và đột xuất để đảm bảo việc thực hiện các quy định pháp luật.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về xử phạt hành chính

Nghiên cứu về xử phạt hành chính trong bảo vệ môi trường đã chỉ ra nhiều kết quả tích cực. Việc áp dụng các biện pháp xử phạt đã giúp giảm thiểu các hành vi vi phạm và nâng cao ý thức của cộng đồng.

4.1. Kết quả từ các nghiên cứu thực tiễn

Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng, việc áp dụng xử phạt hành chính đã giúp giảm thiểu ô nhiễm môi trường tại một số khu vực. Các biện pháp xử phạt đã tạo ra sức ép buộc các tổ chức, cá nhân phải tuân thủ các quy định pháp luật.

4.2. Các mô hình thành công trong xử phạt

Một số mô hình xử phạt thành công đã được triển khai tại các địa phương, giúp nâng cao hiệu quả bảo vệ môi trường. Những mô hình này cần được nhân rộng và áp dụng rộng rãi hơn.

V. Kết luận và tương lai của xử phạt hành chính trong bảo vệ môi trường

Xử phạt hành chính trong bảo vệ môi trường là một lĩnh vực cần được quan tâm và đầu tư đúng mức. Tương lai của lĩnh vực này phụ thuộc vào việc hoàn thiện các quy định pháp luật và nâng cao hiệu quả thực thi.

5.1. Định hướng phát triển trong tương lai

Cần có những định hướng rõ ràng trong việc phát triển hệ thống pháp luật về xử phạt hành chính. Việc này sẽ giúp nâng cao hiệu quả bảo vệ môi trường và đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững.

5.2. Vai trò của cộng đồng trong bảo vệ môi trường

Cộng đồng cần được khuyến khích tham gia vào các hoạt động bảo vệ môi trường. Sự tham gia của cộng đồng sẽ góp phần nâng cao hiệu quả của công tác xử phạt hành chính và bảo vệ môi trường.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh toàn cầu hiện nay, vấn đề bảo vệ môi trường trở thành một trong những thách thức lớn đối với mọi quốc gia, đặc biệt là các nước đang phát triển như Việt Nam. Theo báo cáo hiện trạng môi trường Việt Nam năm 2002, ô nhiễm không khí tại các đô thị và khu công nghiệp vượt tiêu chuẩn cho phép từ 1,3 đến 3 lần, thậm chí có nơi vượt tới 10 lần. Tình trạng ô nhiễm nước mặt cũng nghiêm trọng, với hơn 90% doanh nghiệp không đạt tiêu chuẩn xử lý nước thải, gây ảnh hưởng xấu đến sức khỏe cộng đồng và hệ sinh thái. Trước thực trạng này, pháp luật xử phạt hành chính trong lĩnh vực bảo vệ môi trường được xem là công cụ quan trọng nhằm ngăn chặn và xử lý các hành vi vi phạm, góp phần bảo vệ môi trường và phát triển bền vững.

Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là đánh giá thực trạng các quy định pháp luật xử phạt hành chính trong lĩnh vực bảo vệ môi trường tại Việt Nam, xác định những bất cập trong quy định và thực tiễn áp dụng, từ đó đề xuất các giải pháp hoàn thiện nhằm nâng cao hiệu quả công tác xử phạt và bảo vệ môi trường. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các quy định của Luật Bảo vệ môi trường năm 1993, Pháp lệnh xử lý vi phạm hành chính năm 1995 (sửa đổi 2002), Nghị định 26/CP năm 1996 và các văn bản pháp luật liên quan đến xử phạt hành chính trong lĩnh vực bảo vệ môi trường. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc cung cấp cơ sở khoa học cho việc hoàn thiện hệ thống pháp luật xử phạt hành chính, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về môi trường tại Việt Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên cơ sở lý luận của Chủ nghĩa Mác-Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh về Nhà nước và pháp luật, cùng với các quan điểm của Đảng và chính sách pháp luật của Nhà nước Việt Nam về xây dựng Nhà nước pháp quyền và bảo vệ môi trường. Hai lý thuyết trọng tâm được áp dụng là:

• Lý thuyết pháp luật hành chính: Giúp phân tích các quy định pháp luật xử phạt hành chính, vai trò của pháp luật trong điều chỉnh hành vi vi phạm và bảo vệ môi trường.
• Lý thuyết quản lý nhà nước về môi trường: Giúp hiểu rõ chức năng, nhiệm vụ của các cơ quan quản lý nhà nước trong lĩnh vực bảo vệ môi trường và xử phạt vi phạm hành chính.

Các khái niệm chính bao gồm: vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo vệ môi trường, xử phạt hành chính, trách nhiệm hành chính, các hình thức xử phạt, thẩm quyền xử phạt, và các biện pháp bảo vệ môi trường.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp phân tích tổng hợp, so sánh và thống kê để đánh giá thực trạng pháp luật và thực tiễn xử phạt hành chính trong lĩnh vực bảo vệ môi trường. Nguồn dữ liệu chính bao gồm các văn bản pháp luật hiện hành, báo cáo môi trường, số liệu thống kê từ Bộ Tài nguyên và Môi trường, cùng các tài liệu nghiên cứu khoa học pháp lý liên quan.

Cỡ mẫu nghiên cứu gồm các văn bản pháp luật, nghị định, quyết định liên quan đến xử phạt hành chính trong lĩnh vực bảo vệ môi trường, cùng các báo cáo thực tiễn xử phạt tại một số địa phương tiêu biểu. Phương pháp chọn mẫu là chọn lọc các văn bản và số liệu đại diện cho giai đoạn từ năm 1993 đến năm 2003, nhằm phản ánh đầy đủ quá trình phát triển và thực thi pháp luật xử phạt hành chính về môi trường tại Việt Nam.

Timeline nghiên cứu kéo dài trong khoảng 12 tháng, bao gồm các giai đoạn thu thập tài liệu, phân tích, đánh giá thực trạng và đề xuất giải pháp.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Thực trạng ô nhiễm môi trường nghiêm trọng: Nồng độ bụi trong không khí tại các đô thị vượt tiêu chuẩn từ 1,3 đến 3 lần, có nơi vượt tới 10 lần; hơn 90% doanh nghiệp không đạt tiêu chuẩn xử lý nước thải, gây ô nhiễm nghiêm trọng nguồn nước mặt. Tỉ lệ che phủ rừng giảm từ 43% năm 1960 xuống còn 32% năm 2001, ảnh hưởng đến cân bằng sinh thái.

2. Pháp luật xử phạt hành chính còn nhiều bất cập: Các quy định trong Pháp lệnh xử lý vi phạm hành chính năm 1995 và Nghị định 26/CP năm 1996 còn chung chung, thiếu cụ thể, chưa phù hợp với thực tế đa dạng và phức tạp của vi phạm hành chính về môi trường. Ví dụ, các biện pháp xử phạt hành chính còn nghèo nàn, chưa đáp ứng được tính đa dạng của hành vi vi phạm.

3. Thẩm quyền xử phạt và thủ tục chưa rõ ràng: Một số quy định về thẩm quyền xử phạt và thủ tục xử phạt chưa phù hợp với thực tế, dẫn đến khó khăn trong việc áp dụng pháp luật, gây phiền hà cho người dân và tổ chức.

4. Phân loại vi phạm hành chính đa dạng: Vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo vệ môi trường được phân thành 6 nhóm chính, bao gồm vi phạm về phòng ngừa ô nhiễm, bảo vệ tài nguyên thiên nhiên, xuất nhập khẩu hàng hóa liên quan môi trường, bảo quản chất dễ gây ô nhiễm, vệ sinh công cộng và khắc phục hậu quả sự cố môi trường. Mỗi nhóm có các hành vi vi phạm và mức xử phạt cụ thể, tuy nhiên việc áp dụng còn thiếu đồng bộ.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của các bất cập trong pháp luật xử phạt hành chính về môi trường xuất phát từ việc hệ thống pháp luật còn non trẻ, chưa được hoàn thiện đồng bộ, thiếu sự hướng dẫn cụ thể trong thi hành. So với các nghiên cứu trước đây, luận văn đã đi sâu phân tích các quy định pháp luật cụ thể và thực tiễn áp dụng tại Việt Nam, làm rõ những điểm yếu cần khắc phục.

Việc phân định rõ ràng giữa vi phạm hành chính và tội phạm về môi trường còn gặp khó khăn do thiếu các tiêu chí hướng dẫn cụ thể, dẫn đến việc xử lý chưa thống nhất, ảnh hưởng đến hiệu quả phòng chống vi phạm. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ so sánh tỷ lệ vi phạm hành chính và tội phạm môi trường theo từng năm, hoặc bảng tổng hợp các nhóm vi phạm hành chính và mức xử phạt tương ứng.

Ý nghĩa của nghiên cứu là cung cấp cơ sở khoa học để hoàn thiện pháp luật xử phạt hành chính, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về môi trường, bảo vệ tài nguyên thiên nhiên và sức khỏe cộng đồng.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện hệ thống pháp luật xử phạt hành chính về môi trường: Sửa đổi, bổ sung các quy định trong Pháp lệnh xử lý vi phạm hành chính và Nghị định 26/CP để tăng tính cụ thể, phù hợp với thực tế đa dạng của vi phạm hành chính về môi trường. Thời gian thực hiện: 1-2 năm. Chủ thể thực hiện: Quốc hội, Chính phủ, Bộ Tài nguyên và Môi trường.

2. Rà soát, phân định rõ ràng giữa vi phạm hành chính và tội phạm môi trường: Ban hành hướng dẫn cụ thể về tiêu chí phân biệt để đảm bảo áp dụng pháp luật thống nhất, tránh chồng chéo hoặc bỏ sót vi phạm. Thời gian: 1 năm. Chủ thể: Bộ Tư pháp, Viện Kiểm sát, Tòa án nhân dân tối cao.

3. Nâng cao năng lực và thẩm quyền cho các cơ quan xử phạt: Tổ chức đào tạo, bồi dưỡng chuyên môn cho cán bộ thanh tra, kiểm tra môi trường; đồng thời quy định rõ thẩm quyền xử phạt để tránh lạm quyền và nâng cao hiệu quả xử lý. Thời gian: liên tục. Chủ thể: Bộ Tài nguyên và Môi trường, các Sở Tài nguyên và Môi trường địa phương.

4. Tăng cường công tác tuyên truyền, giáo dục pháp luật về bảo vệ môi trường: Đưa nội dung bảo vệ môi trường vào chương trình giáo dục chính thức, sử dụng các phương tiện truyền thông đại chúng để nâng cao ý thức cộng đồng. Thời gian: liên tục. Chủ thể: Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Thông tin và Truyền thông.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan quản lý nhà nước về môi trường: Giúp hoàn thiện chính sách, pháp luật và nâng cao hiệu quả quản lý, xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo vệ môi trường.

2. Các tổ chức nghiên cứu, giảng dạy pháp luật: Cung cấp tài liệu tham khảo chuyên sâu về pháp luật xử phạt hành chính môi trường, phục vụ công tác đào tạo và nghiên cứu khoa học.

3. Doanh nghiệp và tổ chức hoạt động trong lĩnh vực môi trường: Hiểu rõ các quy định pháp luật, trách nhiệm và nghĩa vụ trong bảo vệ môi trường, từ đó tuân thủ pháp luật và giảm thiểu rủi ro vi phạm.

4. Cá nhân, cộng đồng dân cư: Nâng cao nhận thức về quyền và nghĩa vụ trong bảo vệ môi trường, góp phần xây dựng môi trường sống lành mạnh, bền vững.

Câu hỏi thường gặp

1. Pháp luật xử phạt hành chính trong lĩnh vực bảo vệ môi trường bao gồm những nội dung chính nào?
   Pháp luật này quy định các hành vi vi phạm hành chính về môi trường, hình thức và mức xử phạt, thẩm quyền xử phạt, thủ tục xử phạt và các biện pháp khắc phục hậu quả. Ví dụ, Nghị định 26/CP năm 1996 là văn bản hệ thống đầu tiên quy định chi tiết về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực này.

2. Làm thế nào để phân biệt vi phạm hành chính và tội phạm về môi trường?
   Phân biệt dựa trên mức độ nguy hiểm cho xã hội, hậu quả gây ra và việc đã bị xử phạt hành chính hay chưa. Hành vi gây hậu quả nghiêm trọng hoặc đã bị xử phạt hành chính mà vẫn tái phạm có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự.

3. Các biện pháp xử phạt hành chính phổ biến trong lĩnh vực bảo vệ môi trường là gì?
   Bao gồm cảnh cáo, phạt tiền, tước quyền sử dụng giấy phép, tịch thu tang vật, phương tiện vi phạm và áp dụng các biện pháp khắc phục hậu quả như buộc cải tạo môi trường.

4. Ai có thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính về môi trường?
   Các cơ quan có thẩm quyền gồm thanh tra chuyên ngành về bảo vệ môi trường, Chủ tịch UBND các cấp, cơ quan hải quan và các cơ quan nhà nước khác được giao nhiệm vụ theo quy định pháp luật.

5. Tại sao việc hoàn thiện pháp luật xử phạt hành chính về môi trường lại quan trọng?
   Bởi vì pháp luật hiện hành còn nhiều bất cập, chưa đáp ứng được tính đa dạng và phức tạp của vi phạm, ảnh hưởng đến hiệu quả quản lý và bảo vệ môi trường. Hoàn thiện pháp luật giúp nâng cao hiệu quả xử lý vi phạm, bảo vệ tài nguyên và sức khỏe cộng đồng.

Kết luận

• Pháp luật xử phạt hành chính trong lĩnh vực bảo vệ môi trường tại Việt Nam đã có những bước phát triển quan trọng từ năm 1993 đến nay, nhưng vẫn còn nhiều hạn chế cần khắc phục.
• Vi phạm hành chính về môi trường đa dạng và phức tạp, đòi hỏi hệ thống pháp luật phải cụ thể, rõ ràng và phù hợp với thực tiễn.
• Việc phân định rõ ràng giữa vi phạm hành chính và tội phạm về môi trường là cần thiết để đảm bảo áp dụng pháp luật chính xác và hiệu quả.
• Các giải pháp hoàn thiện pháp luật, nâng cao năng lực cơ quan quản lý và tuyên truyền giáo dục pháp luật là những bước đi quan trọng trong thời gian tới.
• Luận văn cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn để các cơ quan chức năng, nhà nghiên cứu và cộng đồng cùng tham gia xây dựng môi trường pháp lý bảo vệ môi trường hiệu quả hơn.

Các cơ quan quản lý nhà nước cần khẩn trương rà soát, sửa đổi các văn bản pháp luật liên quan, đồng thời tăng cường đào tạo và tuyên truyền để nâng cao nhận thức và hiệu quả thực thi pháp luật bảo vệ môi trường.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN VỀ PHÁP LUẬT BẢO VỆ MÔI TRƢỜNG VÀ PHÁP LUẬT XỬ PHẠT HÀNH CHÍNH TRONG LĨNH VỰC BẢO VỆ MÔI TRƢỜNG Ở VIỆT NAM 1. Môi trường và bảo vệ môi trường 1. Môi trường và hiện trạng môi trường Hiện nay trên thế giới có khá nhiều các quan niệm khác nhau về môi trƣờng. Điều đó cũng thật dễ hiểu bởi lý do chủ yếu là: thứ nhất, khoa học về môi trƣờng là một bộ môn khoa học còn hết sức non trẻ so với các bộ môn khoa học truyền thống khác, cùng với sự tiến triển của thời gian, khái niệm về môi trƣờng ngày càng đƣợc bổ sung, hoàn thiện và chính xác hoá dần; thứ hai, với các mục đích nghiên cứu hoặc ứng dụng khác nhau ngƣời ta đƣa ra những khái niệm khác nhau về môi trƣờng cho phù hợp.

Trong các lĩnh vực của đời sống xã hội chúng ta sử dụng nhiều khái niệm khái niệm môi trƣờng nhƣ: môi trƣờng sƣ phạm, môi trƣờng xã hội, môi trƣờng kinh tế v. Môi trƣờng theo định nghĩa thông thƣờng “là toàn bộ nói chung những điều kiện tự nhiên và xã hội trong đó con ngƣời hay một sinh vật tồn tại, phát triển trong mối quan hệ với con ngƣời hay sinh vật ấy” [16. Bách khoa toàn thƣ về môi trƣờng (1994) đƣa ra định nghĩa môi trƣờng nhƣ sau: “Môi trƣờng là tổng thể các thành tố sinh thái tự nhiên, xã hội - nhân văn và các điều kiện tác động trực tiếp hay gián tiếp lên phát triển, lên đời sống và hoạt động của con ngƣời trong thời gian bất kỳ”. Các quan niệm trên đều cho rằng môi trƣờng bao gồm tập hợp các yếu tố tự nhiên và xã hội bao quanh con ngƣời có ảnh hƣởng tới con ngƣơì và tác động qua lại với các hoạt động sống của con ngƣời nhƣ: không khí, nƣớc, đất, sinh vật, xã hội loài ngƣời v.

Môi trƣờng sống của con ngƣời theo chức năng đƣợc chia thành các loại: TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 7 - Môi trƣờng tự nhiên: bao gồm các yếu tố tự nhiên nhƣ các yếu tố vật lý, hoá học và sinh học, tồn tại khách quan ngoài ý muốn của con ngƣời - Môi trƣờng xã hội: là tổng thể các quan hệ giữa ngƣời và ngƣời tạo nên sự thuận lợi hoặc trở ngại cho sự tồn tại và phát triển của các cá nhân và cộng đồng loài ngƣời. Ví dụ: sự gia tăng dân số, định cƣ, di cƣ, môi trƣờng sống của dân tộc thiểu số, luật lệ, thể chế v. - Môi trƣờng nhân tạo: là tất cả các yếu tố tự nhiên và xã hội do con ngƣời tạo nên và chịu sự chi phối của con ngƣời. Ví dụ: nhà ở, công sở, môi trƣờng khu vực đô thị và khu công nghiệp, môi trƣờng nông thôn.

Khái niệm môi trƣờng sử dụng trong lĩnh vực khoa học pháp lý là một khái niệm đƣợc hiểu nhƣ là mối liên hệ giữa con ngƣời và tự nhiên, trong đó môi trƣờng đƣợc hiểu nhƣ là những yếu tố, hoàn cảnh và điều kiện tự nhiên bao quanh con ngƣời. Điều 1 Luật môi trƣờng đƣợc Quốc hội nƣớc Cộng hoà XHCN Việt Nam thông qua ngày 27 tháng 12 năm 1993 định nghĩa “môi trường bao gồm các yếu tố tự nhiên và vật chất nhân tạo quan hệ mật thiết với nhau, bao quanh con người, có ảnh hưởng tới đời sống, sản xuất, sự tồn tại và phát triển của con người và thiên nhiên. Theo khoản 1, Điều 2 Luật bảo vệ môi trƣờng thì môi trƣờng đƣợc tạo thành bởi vô số các yếu tố vật chất: “không khí, nƣớc, đất, âm thanh, ánh sáng, lòng đất, núi, rừng, sông, hồ, biển, sinh vật, các hệ sinh thái, các khu dân cƣ, khu sản xuất, khu bảo tồn thiên nhiên, cảnh quan thiên nhiên, danh lam thắng cảnh, di tích lịch sử và các hình thái vật chất khác”. Trong số đó, những yếu tố vật chất tự nhiên nhƣ đất, nƣớc, không khí, ánh sáng, âm thanh, các hệ thực vật, hệ động vật có ý nghĩa đặc biệt và quan trọng hơn cả.

Những yếu tố này đƣợc coi là những yếu tố cơ bản của môi trƣờng, chúng hình thành và phát triển theo những quy luật tự nhiên vốn có và nằm ngoài khả năng quyết định của con ngƣời. Con ngƣời chỉ có thể tác động tới chúng ở chừng mực nhất định. TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 8 Bên cạnh những yếu tố vật chất tự nhiên, môi trƣờng còn bao gồm cả những yếu tố nhân tạo. Những yếu tố này do con ngƣời tạo ra nhằm tác động tới các yếu tố thiên nhiên để phục vụ cho nhu cầu của con ngƣời.

Ví dụ nhƣ: hệ thống đê điều, các công trình nghệ thuật, công trình văn hoá, kiến trúc mà con ngƣời từ thế hệ này sang thế hệ khác dựng nên. Qua phân tích trên chúng ta thấy các khía cạnh về môi trƣờng kinh tế, môi trƣờng văn hóa, môi trƣờng xã hội - nhân văn. không đƣợc đề cập đến. Với mục đích thực hiện công tác quản lý nhà nƣớc về bảo vệ môi trƣờng ở Việt Nam trong giai đoạn hiện nay, khái niệm môi trƣờng đề cập tới trong Luật bảo vệ môi trƣờng là hoàn toàn phù hợp và đây chính là khái niệm đƣợc sử dụng trong luận văn này.

Hiện trạng môi trường Việt Nam Quá trình phát triển kinh tế - xã hội ở nƣớc ta trong giai đoạn hiện nay đang ngày càng khởi sắc và đạt đƣợc rất nhiều thành tƣụ quan trọng. Đồng thời với quá trình phát triển đó là sự gia tăng của các vấn đề ô nhiễm môi trƣờng, suy thoái môi trƣờng. Theo báo cáo hiện trạng môi trƣờng Việt Nam năm 2002 của Bộ tài nguyên và môi trƣờng, chúng ta có thể thấy đƣợc hiện trạng môi trƣờng hiện nay của Việt Nam nhƣ sau: Hiện trạng môi trường không khí Môi trƣờng không khí ở hầu hết đô thị và các khu công nghiệp nƣớc ta đều bị ô nhiễm nặng về bụi. Nồng độ bụi trong không khí vƣợt quá trị số tiêu chuẩn cho phép từ 1,3 đến 3 lần, cá biệt có chỗ vƣợt tới 10 lần.

Nồng độ khí SO2 trong khu vực xung quanh một số nhà máy, xí nghiệp vƣợt quá trị số tiêu chuẩn cho phép từ 1,1 đến 2,7 lần. Nồng độ chì trong không khí ở các đƣờng giao thông trong 6 tháng cuối năm 2001 và đầu năm 2002 đã giảm đi khoản 40 - 50% so với cùng kỳ năm trƣớc. Ở Việt Nam, ô nhiễm khí CO, CO 2, NO2 chƣa trở thành vấn đề. Hiện tƣợng mƣa có độ pH < 5,5 đã xảy ra ở nhiều địa phƣơng, đặc biệt là vùng Đông Nam bộ.

Nguồn gây ô nhiễm chính đối với môi trƣờng không khí ở nƣớc ta là các nguồn thải từ giao thông vận tải, công nghiệp và xây dựng. TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 9 Môi trường nước lục địa Tài nguyên nƣớc nói chung bao gồm nƣớc trong khí quyển, nƣớc trên mặt đất, nƣớc dƣới mặt đất (nƣớc ngầm). Ở Việt Nam, nƣớc chƣa đƣợc xem là một loại hàng hoá đặc biệt: giá nƣớc không hợp lý, sự quản lý lỏng lẻo. là nguyên nhân gây nên tình trạng khai thác bừa bãi và sử dụng lãng phí nƣớc, đồng thời cũng là nguyên nhân làm biến đổi số lƣợng, chất lƣợng tài nguyên nƣớc trên nhiều vùng lãnh thổ, gây ra tình trạng thiếu nƣớc trầm trọng.

Đối với môi trƣờng nƣớc mặt: lƣợng nƣớc mặt phân bố không đều gây nên tình trạng khan hiếm nƣớc hoặc lũ lụt. Chất lƣợng nƣớc mặt tại một số con sông chỉ có thể sử dụng vào mục đích nông nghiệp. Không có quy hoạch khai thác và sử dụng nƣớc hợp lý giữa các tiểu ngành dẫn đến sự xâm nhập mặn. Đã có biểu hiện hoang mạc tại khu vực miền trung nhƣ Bình - Trị - Thiên.

Nƣớc thải và nƣớc mƣa đều không đƣợc xử lý gây nên tình trạng ô nhiễm nƣớc mặt và vấn đề này có xu hƣớng ngày càng xấu đi. Đối với nƣớc ngầm: tốc độ công nghiệp hoá, đô thị hoá nhanh ở Việt Nam và sự gia tăng dân số gây áp lực ngày càng nặng nề đối với tài nguyên nƣớc trong vùng lãnh thổ. Trữ lƣợng nƣớc ngầm ở Việt Nam rất lớn, nhƣng phân bố không đồng đều nên việc tìm kiếm và thăm dò nƣớc ngầm thƣờng tập trung vào những vùng có nhu cầu khai thác sử dụng. Mặt khác, chất lƣợng nƣớc ngầm cũng rất khác nhau.

Mực nƣớc ngầm bị hạ thấp. Chế độ khai thác không hợp lý, lƣợng nƣớc ngọt lấy ra quá mức cho phép khiến cho ranh giới mặn - ngọt bị kéo về phía công trình khai thác. Ô nhiễm các nguồn nƣớc mặt ở khu vực đô thị và khu công nghiệp là vấn đề nổi cộm hiện nay. Tình trạng ô nhiễm nƣớc rõ ràng nhất là ở Hà nội và Thành phố Hồ Chí Minh, Hải Phòng, Đà Nẵng, Huế, Nam Định, Hải Dƣơng và các thành phố, thị xã lớn.

Tại Hà nội, thực tế là nƣớc thải sinh hoạt và công nghiệp đều không đƣợc xử lý trƣớc khi xả ra nguồn tiếp nhận (sông, hồ kênh, mƣơng). Trong số các doanh nghiệp đã khảo sát tới 90% số doanh nghiêp không đạt yêu cầu về tiêu chuẩn chất lƣợng dòng xả nƣớc thải xả ra môi trƣờng. 73% số doanh TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 10 nghiệp xả nƣớc thải không đạt tiêu chuẩn do không có các công trình và thiết bị xử lý nƣớc thải. 60% số công trình xử lý nƣớc thải hoạt động vận hành không đạt yêu cầu.

Kết quả tải lƣợng ô nhiễm trong các sông, hồ khá cao. Nƣớc ở kênh, mƣơng trong TP Hồ Chí Minh lại bị ô nhiễm nặng nề hơn do tình trạng tăng dân số quá nhanh. Cảng Sài gòn là một trong những cảng chính về các sản phẩm dầu và đã xảy ra một số sự cố tràn dầu trong những năm gần đây. Hiện trạng môi trường biển và vùng biển ven bờ: Nguồn lợi sinh vật và đa dạng sinh học biển bị suy giảm do tình trạng đánh bắt quá mức, đánh bắt bằng các loại công cụ mang tính huỷ diệt.

Hậu quả của việc khai thác hải sản bằng các công cụ huỷ diệt rất nghiêm trọng: làm mất khả năng phục hồi quần thể, phá hoại sinh cảnh và nơi sinh cƣ, làm mất cân bằng hệ sinh thái. So sánh kết quả quan trắc, phân tích chất lƣợng môi trƣờng nƣớc biển ven bờ năm 2001 với kết quả của các năm trƣớc cho thấy chất lƣợng nƣớc và trầm tích biển bị suy giảm. Tình trạng ô nhiễm dầu tăng cao ở một số nơi.