CHƯƠNG 1. TONG QUAN TAI LIEU (CO SG LY LUAN CUA DE TAD 1. Tính tích cực trong hoạt động học tập của hoe sinh Tính tích cực là một phẩm chất vốn có của con người trong đời sống xã hội. Khác với động vật, con người không chỉ tiêu thụ những gì sẵn có trong tự nhiên mà còn chủ động sản xuất ra những của cải vật chất cần thiết cho sự tổn tại và phát triển của xã hội, sáng tạo ra nền văn hóa ở mỗi thời đại, cải biến môi trường tự nhiên, cải tạo xã hội.
Tính tích cực của con người biểu hiện trong hoạt động, đặc biệt trong những hoạt động của chủ thể. Học tập là hoạt động chủ đạo ở lứa tuổi đi học. Tính tích cực học tập — về thực chất — là tính tích cực hoạt động nhận thức, đặc trưng ở khát vọng hiểu biết, cố gắng trí tuệ và nghị lực cao trong quá trình chiếm lĩnh tri thức. Tính tích cực học tập của HS biểu hiện ở những dấu hiệu như: hăng hái trả lời các câu hỏi của GV, bổ sung các câu trả lời của bạn, thích phát triển ý kiến của mình trước lớp, hay nêu thắc mắc, đòi hỏi GV giải thích cặn kẽ những vấn đề chưa đủ rõ, chủ động vận dụng các kiến thức, kĩ năng đã học dé nhận thức vấn đề mới, không nản trước những tình huống khó khăn.
Ta có thể phân loại tính tích cực học tập của HS theo các cấp độ từ thấp đến cao là: - Bắt chước, sao chép: cố gắng làm theo các mâu hành động của thầy, của bạn. - Tìm tòi: độc lập giải quyết vấn đề nêu ra, àm kiếm những cách giải quyết khác nhau về một vấn đề sao cho đạt được giải pháp hợp lí nhất. - Sáng tạo: HS nghĩ ra cách giải mới độc đáo, hữu hiệu, có sáng kiến thiết kế các thí nghiệm đề chứng minh cho các vấn đề của bài học. Trong dạy học ngày nay, làm thế nào để phát huy tối đa tính tích cực học tập của HS đang là một vấn đề được quan tâm hàng đầu.
Đẻ thực hiện được điều đó, không có cách nào tốt hơn là trong mỗi giờ học, bài học, người GV luôn cần phải suy nghĩ và tìm ra các biện pháp để hoạt động hóa, tích cực hóa HS, làm cho HS trở nên chủ động, tích cực tham gia vào việc tìm ra kiến thức bằng những hoạt Trang 3 động của chính mình hay nói cách khác là GV luôn luôn phải tập trung vào việc thiết kế các hoạt động cho HS chứ không phải thiết kế các hoạt động cho chính ban than minh. So dé tu duy và hướng sử dụng sơ đồ tư duy trong dạy học 1. Nguồn gốc và khái nệm SĐTD Phương pháp này được phát triển vào cuối thập niên 60 (của thế kỉ XX) bởi Tony Buzan như một cách để giúp HS “shi lại bài giảng” mà chỉ dùng các từ then chốt và các hình ảnh. Cách ghi chép này sẽ nhanh hơn, dễ nhớ và dễ ôn tập hơn.
Đến giữa thập niên 70 Peter Russell đã làm việc chung với Tony và họ truyền bá kĩ xảo về giản để ý cho nhiều cơ quan quốc tế cũng như các học viện giáo dục. SDTD là một hình thức ghi chú sử dụng từ khóa, chữ số, màu sắc và hình ảnh để mở rộng và đào sâu các ý tưởng. Kỹ thuật tạo ra loại bản đồ này được gọi là Mind Mapping và được phát triển bởi Tony Buzan vào đầu những năm 1970. Ở giữa bản đồ là chủ đề trung tâm, chủ đề trung tâm này sẽ được phát triển bằng các nhánh thể hiện các tiêu đề phụ và trong từng tiêu đề phụ được phát triển bởi các ý chính và các chỉ tiết hễ trợ.
Các phần mềm vì tính sử dung vé SPTD Hiện nay có khá nhiều phần mềm để vẽ SĐÐTD, tuy nhiên mỗi phần mềm đều có thê mạnh và ưu điểm riêng. Một số phần mềm như: - Edraw Mind Map. Edraw Mind Map là một ứng dụng vẽ sơ đồ tư duy miễn phí với các mẫu sẵn có và có các ví dụ giúp bạn dễ dàng để sử dụng. Nó đi kèm với các tính năng khác nhau như hướng dẫn vẽ thông minh, làm cho bản vẽ đơn giản.
Hễ trợ kích thước lớn, chủ đề sẵn có, hiệu ứng, phong cách, liên kết tr động, tương thích với MS văn phòng, dễ đàng chia sẻ và nhiều hơn nữa. + Uu điểm: đơn giản và trực quan giao diện, nạp với các công cụ hữu ích. + Nhược điểm: Có thể là một chút chậm và thiếu nhiều tùy chọn chia sẻ. Trang 4 - Open Mind.
Open Mind là một ứng dụng phần mềm vẽ sơ đồ tư duy miễn phí được thiết kế tỉnh xảo để tạo ra sơ đồ tư đuy phong cách chuyên nghiệp. Nó có hầu như tất cả mọi thứ mà bạn yêu cầu như hình hảnh, icon, mẫu có sẵn,. Bạn có thể ghi chú, sử đụng nó để kinh doanh hay bất kỳ mục đích cá nhân. Nó được nạp với các tính năng như các hiệu ứng sẵn có, đễ đàng hướng dẫn vẽ, chủ đề, phong cách và nhiều hơn nữa cộng với nó là rất dé dang dé sir dung.
+ Ưu điểm: Chương trình này đi kèm với bản cập nhật tự động và tùy biến Cao. + Nhược điểm: Các tài liệu được giới hạn ở số lượng hạn chế của các ngành. Blumind là một phần mềm vẽ sơ đồ tr duy nhẹ và hoàn toàn miễn phí. Nó có thể được tùy chỉnh theo nhu cầu của người sử dụng và có tất cả những tính năng căn bản ở một phần mềm vẽ sơ đồ tư đuy.
Tuy nhiên quá đơn giản nên phần mềm không hế trợ nhiều tùy biến, vì vậy bản đổ của chúng ta vẽ được là khá nghèo nan. + Uu điểm: Chương trình này là tùy biến cao và rất dễ sử dụng. + Nhược điểm: Nhấp vào tab tài liệu mới mở sẽ vào trang web của chương trình. Freeplane là một phần mềm lập sơ đồ tư duy miễn phí là rất linh hoạt và mã nguồn mở.
Nó có thể cho phép bạn làm chủ phần mềm và phát triển thêm nếu như bạn là một dân IT chuyên viết phần mềm. Nhưng bạn sẽ hơi khó làm quen với phần mềm khi mới bắt đầu. + Ưu điểm: Đây là một chương trình hiệu quả được nạp đây đủ với các tính năng tuyệt vời và nhanh. + Nhược điểm: Nó có thể có một chút phức tạp khi tìm hiểu ở giai đoạn đâu.
Trang 5 ThoughtStack là một phần mềm vẽ sơ đề tr duy miễn phí nhưng ngoài yếu tố miễn phí thì các nhà phát triển cần phải cải tiến để phần mềm trở nên thân thiện hơn trong sử dụng + Ưu điểm: Nó rất dễ dàng đẻ sử dụng trí thông minh một giao diện sạch sẽ. + Nhược điểm: Không phải rất trực quan và bạn có thể mất một thời gian để làm chủ nó ban đầu. Cách đọc Đọc SĐTD (Mind Map) không còn giống như những lược đề thông thường, SĐTD không xuất phát từ trái sang phải và từ trên xuống dưới theo kiểu truyền thống. Thay vào đó, SĐTD được vẽ, viết và đọc theo hướng bắt nguồn từ trung tâm di chuyên ra phía ngoài và sau đó là theo chiều kim đồng hồ.
Các từ ngữ nằm bên trái SĐTD nên được đọc từ phải sang trái (bắt đầu từ phía trong di chuyển ra phía ngoài). Các số thứ tự ở SĐTD bên dưới chỉ ra cách đọc thông tin trong bản đề. Cách đọc Mind Map — Sơ đồ tư duy SDTD nay có 4 nhánh chính vì nó có 4 tiêu đề phụ. Số tiêu đề phụ là số nhánh chính.
Đồng thời, các nhánh chính của SĐÐTD được đọc theo chiều kim đồng hề. Trang 6 Tuy nhiên, các từ khóa được viết và đọc theo hướng từ trên xuống dưới trong cùng một nhánh chính, đọc theo số thứ tự như trên hình vẽ. Hướng sử dụng sơ đồ tư duy trong dạy học - Sử dụng SĐTD trong việc kiểm tra kiễn thức cũ. - Sử dụng SĐÐTD trong việc dạy kiến thức mới.
- Sử dụng SĐTD trong việc củng cố kiến thức. - Sử dụng SĐÐTD trong việc dạy tiết ôn tập, tổng kết kiến thức. Nguyên tắc và quy trình xây dựng sơ đồ tư duy 1. Nguyên tắc vẽ Để sử dụng công cụ vẽ SĐTD một cách có hiệu quả, trong quá trình lập và sử dụng SĐÐTD, cần theo những nguyên tắc: nhấn mạnh, liên kết và mạch lạc.
Nhấn mạnh có tác dụng tăng trí nhớ và đẩy sáng tạo. Mọi kỹ thuật để nhấn mạnh đều có thể được dùng để liên kết và ngược lại. Muốn đạt hiệu quả nhắn mạnh tối ưu trong SĐTD hãy sử dụng hình ảnh, màu sắc, kích cỡ của chữ viết một cách thích hợp để thu hút sự tập trung của mắt và não. Để nhấn mạnh tầm quan trọng của các thành phần kiến thức trong SĐTD thì cần thay đổi kích cỡ ảnh, chữ ïn, dòng chữ chạy kết hợp với cách dòng hợp lí.
Liên kết tạo ra mối quan hệ giữa các kiến thức thành phần trong một chủ để thống nhất, có vai trò tăng trí nhớ và tính sáng tạo của HS nên cũng rất quan trọng. Một khi HS đã xác định hình ảnh ở trung tâm và ý chủ đạo thì khả năng liên kết của não sẽ giúp các em đi sâu vào thế giới ý trởng. Mọi kỹ thuật nhấn mạnh đều có thể được dùng để liên kết và ngược lại. Ngoài ra, việc dùng kí hiệu để liên kết là quy tắc không kém phần quan trọng.
Khi dùng kí hiệu, các mối liên kết giữa các bộ phận trong cùng một trang trong SĐTD sẽ dễ dàng được tìm thấy, bất kể chúng xa hay gần nhau. Có thể kí hiệu bằng dấu kiểm, dấu thập chéo, vòng tròn, tam giác và gạch đưới hay những dấu hiệu phức tạp hơn. Các kí hiệu và biểu tượng bằng màu sắc có thể được ấn định bởi từng cá nhân hay cả nhóm. Ngoài các nguyên tắc trên, sự mạch lạc, diễn đạt sáng sủa, dễ nhìn của SĐTD cũng đóng vai trò quan trọng trong việc tăng cường hứng thú và giúp cho việc Trang 7 ghi nhớ trở nên dễ đàng hơn đối với người học.
Một ghi chú viết vẽ nghệch ngoạc sẽ gây trở ngại nhiều hơn là giúp cho trí nhớ vì nó đi ngược lại bản tính liên kết của tư duy, và hạn chế tư duy mạch lạc. Quy trình xây đựng SĐTD Bước 1: Xác định từ khóa SĐTD được tạo thành bởi hầu hết các từ khóa, chính vì thế đề tạo một SÐTD thì trước hết chúng ta cần xác định từ khóa. Chỉ với những từ khóa là chúng ta có thể nắm bắt được hết nội dưng của tất cả nhưng điều đang muốn ghi nhớ.