Chương 1. TỔNG QUAN VỀ XÁC ĐỊNH VỊ TRÍ NGƯỜI DÙNG BẰNG ĐIỆN THOẠI DI ĐỘNG Chương này sẽ trình bày tổng quan về định vị, một số ứng dụng định vị vị trí người trong nhà, các nghiên cứu trước đây về bài toán xác định vị trí người dùng. Phần cuối chương là phạm vi nghiên cứu và một số giả định. Các ứng dụng sử dụng thông tin và vị trí người dùng 1.
Giới thiệu về định vị Định vị là một kỹ thuật được sử dụng để biết vị trí của đối tượng trong một hệ quy chiếu. Đối tượng đó có thể là đối tượng đứng yên như tòa nhà, sân bóng, … hoặc đối tượng di động như một chiếc xe máy, ô tô, con người, … Tuy nhiên, trong phạm vi của luận văn này chúng tôi tập trung vào đối tượng cần định vị là con người di chuyển hoặc đứng yên trong một tòa nhà. Trong nhiều năm qua, hệ thống định vị được phát triển và ngày càng đạt đến độ chính xác cao. Phạm vị xác định vị trí các đối tượng cũng đạt được những kết quả đáng kể và được ứng dụng rộng rãi.
Hệ thống định vị giúp ích trong việc xác định vị trí, tính toán khoảng cách, tìm đường đi trong các phạm vi khác nhau. Lợi ích đem lại từ hệ thống định vị là rất lớn và ngày càng được ứng dụng rộng rãi trong đời sống của chúng ta. Hiện nay, có rất nhiều công nghệ định vị trong đó nổi bật nhất và được sử dụng nhiều nhất là hệ thống định vị toàn cầu (Global Postioning System – GPS) sử dụng vệ tinh để định vị. Một ví dụ nổi bật về ứng dụng GPS là hệ thống tìm đường trên các thiết bị đặt trên ô tô.
Thiết bị GPS này giúp những người lái ô tô có khả năng tìm kiếm con đường đi ngắn nhất tới địa điểm đã định trước, giúp rút ngắn thời gian tìm kiếm cũng như giảm bớt sự hao phí về tài chính, môi trường. Trong phạm vi hẹp, hệ thống định vị sẽ giúp robot có khả năng tìm đường trong một mô hình bóng đá robot. Chúng ta có thể thấy rằng, lợi ích đem lại từ hệ thống định vị là rất lớn và càng ngày càng được ứng dụng rộng rãi trong đời sống con người. Luan van 4 Bên cạnh đó các ứng dụng định vị trong các thiết bị cầm tay cũng nhận được sự quan tâm nghiên cứu và sử dụng của cộng đồng, ví dụ như các ứng dụng cung cấp dịch vụ tự động cho người khiếm thị khi họ di chuyển trong nhà, theo dõi trẻ nhỏ, người già hoặc người trí nhớ kém trong những trường hợp người thân không có nhiều thời gian để trông nom, quản lý nhằm tránh được những trường hợp đáng tiếc xảy ra.
Các thiết bị định vị xe đạp điện giúp các vị phụ huynh theo dõi, giám sát, quản lý và bảo vệ con em mình khi gặp trường hợp khẩn cấp. Ứng dụng định vị trong nhà Hệ thống định vị toàn cầu GPS hay các hệ thống định vị trên phạm vi rộng có những ứng dụng rộng rãi. Tuy nhiên, trong những trường hợp cụ thể, ví dụ như trong một tòa nhà, trong các khu đông đúc dân cư khi các tín hiệu vệ tinh bị suy yếu và phân tán bởi nhiều vật cản như mái nhà, tường và các đối tượng khác [18] thì hệ thống GPS không thể vận hành do chưa nhận được tín hiệu trực tiếp từ vệ tinh. Do đó, hệ thống GPS thường không đủ chính xác khi tìm kiếm người trong một căn phòng, tòa nhà hoặc người ở một địa điểm nào đó không thu được tín hiệu GPS.
Vì vậy, việc nghiên cứu một ứng dụng nhằm xác định được vị trí của đối tượng trong nhà là thực sự cần thiết. Định vị trong nhà được hiểu là quá trình xác định vị trí của đối tượng trong một không gian cụ thể ví dụ như trong một tòa nhà, một trung tâm mua sắm, thư viện, Dưới đây là một số điểm khác biệt của định vị trong nhà (indoor) so với định vị ngoài trời (outdoor): - Không gian nhỏ hơn. - Có nhiều chướng ngại vật làm phân tách các tín hiệu. - Tín hiệu bị nhiễu và suy yếu bởi các bức tường và đồ nội thất.
- Vận tốc chuyển động của các đối tượng thấp hơn. - Ít chịu ảnh hưởng của điều kiện thời tiết. Chính vì những lý do trên việc định vị trong nhà có những tầm quan trọng nhất định. Hiện nay có nhiều các công trình nghiên cứu về công nghệ định vị nhằm thực hiện Luan van 5 các yêu cầu của cuộc sống cũng như nghiên cứu khoa học.
Một vài lĩnh vực có thể sử dụng ứng dụng của định vị trong nhà có thể kể đến: - Việc phát triển các ứng dụng định vị trong rất nhiều các lĩnh vực khác nhau của cuộc sống như: theo dõi bệnh nhân, hay thậm chí là các thiết bị y tế đắt tiền tại các bệnh viện; trong bảo tàng hoặc trong các hội chợ, hệ thống định vị sẽ giúp người hướng dẫn hướng dẫn người xem từ xa, thậm chí người xem có thể tự xác định được vị trí của mình từ đó xác định được hướng di chuyển phù hợp; trong các thư viện lớn, hệ thống có thể giúp người đọc tìm được sách mà họ mong muốn; hệ thống định vị trong các cửa hàng giúp người quản lý theo dõi khách hàng của mình đồng thời hướng dẫn họ, giúp họ tìm được những sản phẩm mong muốn hay cung cấp cho khách hàng các thông tin cần thiết khi họ đứng tại vị trí của một sản phẩm hoặc trong các trường đại học, hệ thống định vị giúp người khách có thể tìm được vị trí văn phòng cần đến hoặc giúp sinh viên xác định được vị trí giảng viên, giảng đường cần tìm. - Trong lĩnh vực người máy (robotic) [2], việc xác định vị trí của người máy là hết sức quan trọng, quyết định độ chuẩn xác của người máy khi thực hiện các nhiệm vụ đặt ra. Các nhà khoa học tiến hành cài đặt các thiết bị định vị vào người máy để xác định được hướng đi của chúng, hay xác định vị trí mà chúng cần phải đi. - Kỹ thuật cơ khí đang ngày càng phát triển theo hướng ứng dụng các hệ thống tự động thông minh.
Việc ứng dụng các ứng dụng định vị là thực sự cần thiết với các thiết bị trong công nghiệp, như hệ thống hỗ trợ công cụ tại dây truyền lắp ráp xe, hướng dẫn robot di chuyển, giám sát tự động và kiểm soát chất lượng. Khả năng định vị trong nhà còn có thể giúp đỡ việc tìm kiếm các công cụ cần bảo trì, các thiết bị này được gắn thẻ và được lắp đặt rải rác tên tất cả các cơ sở sản xuất trong nhà máy nên việc tìm kiếm khó khăn và mất nhiều thời gian. Ngoài ra, việc cải thiện hệ thống an toàn tự động, bảo hộ lao động và tránh va chạm cũng đều có khả năng sử dụng định vị để nâng cao an toàn cho người lao động. Định vị trong nhà bằng phương pháp Dead Reckoning Theo nguyên tắc đo cơ bản khác nhau, phương pháp định vị có thể được chia thành bốn loại chính: tam giác, cảm biến trực tiếp, nhận dạng mẫu, và dead reckoning [7]: - Dead Reckoning (DR): Trong khi người dùng di chuyển, hệ thống ước tính vị trí của người dùng thông qua các cảm biến như gia tốc, từ kế, la bàn, con quay hồi chuyển hoặc sử dụng mô hình đi bộ cụ thể của người sử dụng (chẳng hạn như tốc độ đi bộ trung bình của người dùng).
Vị trí ban đầu thường được xác định bằng GPS, tần số vô tuyến (RFID), dựa vào định vị điện thoại di động hoặc do người dùng tự thiết đặt. Các hệ thống định vị sử dụng kỹ thuật Dead Reckoning thường cho kết quả định vị rất chính xác, việc cài đặt hệ thống khá đơn giản, tiết kiệm chi phí, phù hợp với phần đông người sử dụng. Kỹ thuật DR được ứng dụng trong các hệ thống định vị của ô tô, người máy thông minh, hay các ứng dụng định vị nhằm bảo vệ, theo dõi, tìm kiếm trẻ em, người bị bệnh. - Tam giác: đây là kỹ thuật định vị dựa trên việc sử dụng vị trí ít nhất ba điểm được biết đến để xác định vị trí của người sử dụng [7].
Hệ thống GPS được sử dụng nhiều nhất trong các ứng dụng định vị ngoài trời cũng sử dụng kỹ thuật tam giác để xác định vị trí của đối tượng. GPS là một mạng lưới gồm 27 vệ tinh quay xung quanh trái đất. Mỗi ngày các vệ tinh GPS bay hai vòng xung quanh trái đất theo một quỹ đạo được tính toán chính xác và liên tục phát tín hiệu xuống trái đất. Dựa vào cách sắp đặt của các vệ tinh này, khi đứng bất kỳ tại một địa điểm trên trái đất vào bất kỳ thời điểm nào chúng ta cũng thu được ít nhất 4 tín hiệu của bốn vệ tinh GPS khác nhau.
Các máy thu nhận các tín hiệu này sẽ tính toán và hiển thị vị trí của người dùng. Tuy nhiên ở trên đã trình bày các tín hiệu từ các vệ tinh GPS là không khả thi trong các tòa nhà hoặc giữa các tòa nhà cao tầng. Chính vì vậy, thay vì sử dụng các tín hiệu vệ tinh GPS, các hệ thống định vị trong nhà sử dụng tín hiệu từ các trạm thu phát sóng di động (BTS), hoặc các trạm phát sóng không dây sử dụng trong các tòa nhà. Tuy nhiên, việc thiết đặt thêm thiết bị khá tốn kém, hơn nữa hệ thống có chính xác hay không phụ thuộc vào việc thiết đặt vị trí các trạm phát sóng.
Vì thế trong một số Luan van 7 trường hợp hệ thống cho kết quả không chính xác chưa đem lại hiệu quả định vị trong nhà. - Nhận dạng mẫu: là kỹ thuật định vị dựa trên sự so sánh dữ liệu hiện tại với bộ dữ liệu được thu thập từ trước đó, bộ dữ liệu này đã được kết hợp với bản đồ môi trường. Từ kết quả so sánh đó, hệ thống sẽ đưa ra vị trí của đối tượng. Dữ liệu có thể thu được bằng cách sử dụng các máy ảnh, hoặc các thiết bị di động có chức năng chụp ảnh và các thiết bị thu có thể thu tín hiệu từ các trạm phát sóng có sẵn hoặc tự thiết lập.
Một bất lợi của kỹ thuật này là dung lượng lưu trữ bộ dữ liệu là rất lớn mà chúng ta biết rằng bộ dữ liệu mẫu càng lớn thì khả năng định vị càng cao. - Cảm biến trực tiếp: là kỹ thuật xác định vị trí của người dùng thông qua các cảm biến thu được từ các thẻ đã được cài đặt sẵn trong môi trường.