Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ CÔNG TÁC VẬN ĐỘNG NÔNG DÂN XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI NÂNG CAO CỦA ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM 1. Một số khái niệm cơ bản 1. Khái niệm nông dân, nông thôn mới, nông thôn mới nâng cao. Khái niệm nông dân Nông dân là một trong những thành tố quan trọng trong sự nghiệp xây dựng đất nước, nhất là trong các phong trào xây dựng và phát triển ở nông thôn.
Trong các định nghĩa về nông dân, có một số định nghĩa nổi bật như sau: Theo Giáo trình công tác dân vận của Đảng: “Nông dân là những người lao động sản xuất trong lĩnh vực nông nghiệp, bao gồm những người lao động trong lĩnh vực lâm nghiệp, ngư nghiệp gắn với địa bàn xã hội nông thôn rộng lớn với những đặc thù về dân cư, dân tộc, tôn giáo, văn hóa, lối sống,…”.46] Từ điển Chủ nghĩa cộng sản khoa học định nghĩa: “ Nông dân là một giai cấp chuyên sản xuất những sản phẩm nông nghiệp trên cơ sở sở hữu tư nhân hoặc sở hữu hợp tác xã về tư liệu sản xuất và tham gia sản xuất bằng lao động của chính mình ” [23,tr.30] Đỗ Văn Quân trong tác phẩm “Chủ thể quan trọng nhất trong quá trình xây dựng nông thôn mới” cho rằng: “Nông dân chính là những người tham gia vào quá trình xây dựng nông thôn, có những đóng góp nhất định trong xây dựng kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội; trong quá trình tổ chức sản xuất công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn và là nhân tố góp phần quan trọng vào xây dựng hệ thống chính trị - xã hội vững mạnh, bảo đảm an ninh trật tự tại cơ sở”.3] Từ những định nghĩa trên, có thể khái quát rằng: Nông dân là những người lao động trong lĩnh vực nông nghiệp, làm việc trên ruộng đất, trong vườn, hoặc trong những vùng nông thôn. Công việc của nông dân thường bao gồm 8 trồng trọt cây trồng, chăn nuôi gia súc, gia cầm, và các công việc liên quan đến sản xuất nông sản. *Nông thôn mới Thông tư số 54/TT-NNPTNT, ngày 21/8/2009 của Bộ NN và PTNT quy định “ Nông thôn là phần lãnh thổ không thuộc nội thành, nội thị các thành phố, thị xã, thị trấn; được quản lý bởi cấp hành chính cơ sở là ủy ban nhân dân xã. Có thể hiểu nông thôn là khu vực rộng lớn và đông dân cư, đó là nơi bảo tồn, gìn giữ các phong tục, tập quán của người dân, là nơi sản xuất quan trọng thiết yếu cho cuộc sống của con người.
Xây dựng NTM là một chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước, là một chương trình phát triển toàn diện bền vững trên các lĩnh vực chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội. Tiếp tục tinh thần của Nghị quyết số: 26-NQ/TW ngày 05/8/2008 của BCH TW Đảng về nông nghiệp, nông dân, nông thôn và nhằm khắc phục những hạn chế đã tồn tại ở Nghị quyết trước; BCH TW Đảng khóa XIII tiếp tục ban hành Nghị quyết số: 19-NQ/TW về nông nghiệp, nông dân, nông thôn định hướng xây dựng nông thôn mới theo hướng “Hiện đại, phồn vinh, hạnh phúc, dân chủ, văn minh; có kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội đồng bộ; môi trường xanh, sạch, đẹp; đời sống văn hoá lành mạnh, phong phú, đậm đà bản sắc dân tộc; an ninh chính trị, trật tự, an toàn xã hội được bảo đảm”. Như vậy, có thể khái quát rằng “Nông thôn mới là một chương trình tổng thể về phát triển kinh tế, xã hội, chính trị và an ninh trật tự. Với mục tiêu tổng quát: xây dựng kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội nông thôn từng bước hiện đại hóa; xây dựng cơ cấu kinh tế và các hình thức tổ chức sản xuất hợp lý; xây dựng nông thôn hiện đại, đậm đà bản sắc văn hóa dân tộc… *Nông thôn mới nâng cao Chương trình xây dựng NTM là một trong những chương trình trọng điểm nằm trong chương trình MTQG.
Chương trình xây dựng NTM giai đoạn 2021-2025 được chia thành các giai đoạn: Nông thôn mới, Nông thôn mới nâng cao, Nông thôn mới kiểu mẫu. 9 Nông thôn mới nâng cao là mức độ đạt chuẩn tiếp theo trong Chương trình xây dựng nông thôn mới, sau khi địa phương được công nhận đạt chuẩn nông thôn mới theo quy định của pháp luật. Bộ tiêu chí về xây dựng nông thôn mới nâng cao đã được tăng về chỉ tiêu, chất lượng so với Bộ tiêu chí đạt chuẩn nông thôn mới. Điều kiện để được công nhận đạt chuẩn NTM nâng cao khi: * Đối với cấp xã - Đạt chuẩn nông thôn mới - Hoàn thành đầy đủ 19/19 tiêu chí theo yêu cầu của Bộ tiêu chí quốc gia về xã NTM nâng cao giai đoạn 2021 – 2025.
* Đối với cấp huyện - Đạt chuẩn nông thôn mới - Có ít nhất 50% số xã trên địa bàn huyện đạt chuẩn NTM nâng cao - Tỷ lệ hài lòng của người dân trên bàn đối với kết quả xây dựng NTM nâng cao của huyện từ 95% trở lên - Đáp ứng đầy đủ các điều kiện và đạt 9/9 tiêu chí theo yêu cầu của Bộ tiêu chí quốc gia về huyện NTM nâng cao giai đoạn 2021 – 2025.2 Khái niệm công tác vận động nông dân xây dựng nông thôn mới nâng cao. Vận động là hoạt động tuyên truyền, vận động, thuyết phục các tầng lớp, giai cấp trong xã hội nhằm phục vụ mục tiêu chính trị, xã hội nhất định. Vận động nhân dân còn được hiểu là hoạt động của các cơ quan làm công tác dân vận của Đảng, chính quyền, đoàn thể trong hệ thống chính trị ở Việt Nam.7] Theo Giáo trình công tác dân vận của Đảng thì “Công tác vận động nông dân của Đảng là toàn bộ những hoạt động của Đảng tác động nông dân nhằm tuyên truyền, giáo dục, vận động, thuyết phục nông dân; chăm lo lợi ích chính đáng cho người nông dân và tổ chức các phong trào nông dân thực hiện tốt đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước”.11] Nội hàm của công tác vận động bao gồm: 10 - Hoạt động tuyên truyền, giáo dục, thuyết phục nông dân hiểu và nắm rõ được chủ trương, đường lối của Đảng và chính sách pháp luật của Nhà nước. - Tập hợp lực lượng nông dân vào các tổ chức và tham gia vào phong trào dưới sự lãnh đạo của Đảng Có thể định nghĩa: Công tác vận động nông dân xây dựng NTM nâng cao là một bộ phận trong công tác dân vận của Đảng, bao gồm các hoạt động lãnh đạo, chỉ đạo chính quyền, MTTQ và các tổ chức chính trị xã hội làm công tác vận động nông dân, thông qua phương thức tuyên truyền, giáo dục, phổ biến cho nông dân về vị trí, vai trò của mình trong xây dựng NTM; tổ chức các phong trào nông dân thực hiện đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước về xây dựng NTM giai đoạn nâng cao.
Điểm mới về công tác vận động theo tinh thần Nghị quyết Đại hội XIII của Đảng. Thứ nhất, khẳng định sâu sắc hơn tầm quan trọng và yêu cầu cao hơn về mối quan hệ mật thiết giữa Đảng và nhân dân; về vai trò của nhân dân đối với công tác xây dựng Đảng Đại hội XIII của Đảng xác định rõ yêu cầu, nhiệm vụ là: “Thắt chặt hơn nữa mối quan hệ mật thiết giữa Đảng với nhân dân, dựa vào nhân dân để xây dựng Đảng” Để thắt chặt hơn nữa mối quan hệ giữa Đảng với nhân dân, Đại hội XIII của Đảng nhấn mạnh: “Tạo sự chuyển biến mạnh mẽ trong nhận thức, hành động của các cấp ủy đảng, hệ thống chính trị về công tác dân vận; có cơ chế phát huy vai trò của nhân dân tham gia xây dựng Đảng, hệ thống chính trị trong sạch, vững mạnh trong tình hình mới. Đổi mới nội dung, phương thức tuyên truyền, vận động, sử dụng có hiệu quả các phương tiện thông tin đại chúng, mạng xã hội theo hướng thiết thực, tăng cường đồng thuận, củng cố niềm tin của nhân dân đối với Đảng, Nhà nước và chế độ xã hội chủ nghĩa” và “Phát huy vai trò, sự tham gia của nhân dân trong xây dựng, ban hành, tổ chức thực hiện các chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước trên 11 cơ sở bảo đảm hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, doanh nghiệp và nhân dân, giữa các vùng, địa phương; quan tâm đến các đối tượng yếu thế trong xã hội.” Thứ hai, tiếp tục khẳng định vai trò của nhân dân và đề cao hơn nữa việc phát huy dân chủ xã hội chủ nghĩa, quyền làm chủ của nhân dân Bổ sung nội dung “dân giám sát, dân thụ hưởng” để hoàn chỉnh thành phương châm “Dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân giám sát, dân thụ hưởng”. Đến Đại hội XIII của Đảng, do yêu cầu phát triển đất nước ngày càng cao và trước bối cảnh mới, vai trò của nhân dân cần được đề cao hơn; tư tưởng về phát huy quyền làm chủ của nhân dân được hoàn thiện thêm một bước mới.
Nếu phát huy tốt vai trò giám sát của nhân dân thì sẽ ngăn ngừa được từ sớm, từ xa những tiêu cực trong xã hội. Nhân dân là người trực tiếp làm ra của cải vật chất, tinh thần, thì nhân dân phải là chủ thể được thụ hưởng. Đề cao vai trò chủ thể, vị trí trung tâm của nhân dân trong chiến lược phát triển đất nước, trong toàn bộ quá trình xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Đại hội XIII của Đảng đã bổ sung, làm sâu sắc, phong phú hơn quan điểm về nguồn lực con người Thứ ba, tiếp tục khẳng định tầm quan trọng và yêu cầu mới, cao hơn về chiến lược “phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc” Đại hội XIII của Đảng, thành tố thứ hai được bổ sung và yêu cầu cao hơn là “khơi dậy khát vọng phát triển đất nước, phát huy ý chí, sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc, kết hợp với sức mạnh thời đại” Tầm quan trọng của chiến lược đại đoàn kết toàn dân tộc, Đại hội XIII của Đảng tiếp tục khẳng định đây là một quan điểm, chủ trương lớn và bổ sung trong quan điểm về động lực phát triển; qua đó, khơi dậy mạnh mẽ tinh thần yêu nước, ý chí tự cường dân tộc, sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc và khát vọng phát triển đất nước phồn vinh, hạnh phúc; phát huy dân chủ xã hội chủ nghĩa, sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống chính trị và của nền văn hóa, con người Việt Nam, bồi dưỡng sức dân, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực để phát triển.