ĐẶT VẤN ĐỀ 1.Tính cấp thiết của đề tài Nƣớc ta là một nƣớc nông nghiệp, do lịch sử quá trình đấu tranh dựng nƣớc và giữ nƣớc nên phần lớn dân cƣ nƣớc ta song quần tụ theo từng dòng họ và theo phạm vi làng, xã. Đến nay, tuy quá trình đô thị hóa diễn ra khá mạnh mẽ nhƣng vẫn còn hơn 70% dân số sinh sống và hơn 54% lao động làm việc ở nông thôn. Nông nghiệp, nông thôn, nông dân đã trở thành vấn đề có tầm chiến lƣợc trong quá trình phát triển kinh tế, xã hội, góp phần quan trọng thúc đẩy quá trình tăng trƣởng kinh tế, là cơ sở ổn định chính trị và an ninh quốc phòng, là yếu tố quan trọng đảm bảo sự phát triển bền vững của đất nƣớc trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa theo định hƣớng xã hội chủ nghĩa. Nhƣng trƣớc hết phải xuất phát từ lợi ích của ngƣời nông dân, phát huy sự tham gia của ngƣời dân, trở thành chỗ dựa vững chắc của Đảng và Nhà nƣớc, tạo điều kiện thuận lợi giúp nông dân nâng cao trình độ mọi mặt, có đời sống vật chất và tinh thần ngày càng cao.
Phát triển nông nghiệp, nông thôn nhằm giải quyết các vấn đề về đời sống và đáp ứng các nhu cầu của nông dân, đặc biệt tạo điều kiện giúp đỡ họ để có thể tự giải quyết vấn đề của mình. Trong những năm qua, nhiều chƣơng trình, dự án nhằm phát triển nông thôn đã đƣợc thực hiện nhƣ: Dự án cơ sở hạ tầng nông thôn, Chƣơng trình mục tiêu quốc gia về nƣớc sạch và vệ sinh môi trƣờng nông thôn, chƣơng trình 135 hay Chƣơng trình mục tiêu quốc gia xóa đói giảm nghèo và việc làm….Tuy nhiên, những chƣơng trình hay dự án này chỉ mới đƣợc giải quyết riêng rẽ (Nhƣ cơ sở hạ tầng, môi trƣờng ) hoặc nhiệm vụ xóa đói giảm nghèo cho những vùng đặc biệt khó khăn, vùng nghèo. Tuy nhiên, việc triển khai thực hiện còn chậm do bị ràng buộc bởi các cơ chế, chính sách và năng lực n 2 đội ngũ cán bộ cơ sở còn hạn chế, trong việc phát triển nông thôn văn minh, hiện đại. Xây dựng nông thôn mới trong từng thời kì là vấn đề luôn đƣợc sự quan tâm của Đảng và Nhà nƣớc ta.
Từ năm 2001 – 2006 cả nƣớc đã triển khai Đề án thí điểm “ Xây dựng mô hình nông thôn mới cấp xã theo hƣớng công nghiệp hóa, hiện đại hóa, dân chủ hóa ” do Ban kinh tế Trung ƣơng và Bộ Nông nghiệp và PTNT chỉ đạo ở 11 xã điểm ở các địa phƣơng với hƣớng tiếp cận từ cộng đồng. Chƣơng trình đã đƣợc thực hiện thắng lợi, tạo bƣớc đột phá trong phát triển nông nghiệp nông thôn, nâng cao đời sống cho ngƣời dân. Cùng với đó, xã Chí Thảo,huyện Quảng Uyên, tỉnh Cao Bằng đã tiến hành thực hiện chƣơng trình nông thôn mới theo chủ trƣơng, đƣờng lối của Đảng và Nhà nƣớc. Sau khi triển khai, thực hiện chƣơng trình nông thôn mới huyện Quảng Uyên đã đạt đƣợc nhiều kết quả tích cực.
Tuy nhiên trên thực tế nhiều nơi nhận thức của ngƣời dân về nông thôn mới còn nhiều hạn chế, chƣa phát huy đƣợc vai trò của ngƣời dân trong việc thực hiện dự án phát triển nông thôn. Xuất phát từ những yêu cầu và tình hình thực tế trên, để hiểu rõ tầm quan trọng của ngƣời dân trong việc tham gia xây dựng nông thôn mới, tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Đánh giá vai trò của người dân trong việc thực hiện chương trình mục tiêu xây dựng nông thôn mới tại xã Chí Thảo- huyện Quảng Uyên – tỉnh Cao Bằng “. Mục đích nghiên cứu. Đánh giá vai trò của ngƣời dân trong việc tham gia xây dựng mô hình nông thôn mới tại xã Chí Thảo, huyện Quảng Uyên, tỉnh Cao Bằng.
Từ đó, đề xuất một số giải pháp chủ yếu để nâng cao vai trò của ngƣời dân trong xây dựng mô hình nông thôn mới.Mục tiêu đề tài 3.1 Mục tiêu tổng quát Đánh giá vai trò của ngƣời dân trong việc xây dựng nông thôn mới tại xã Chí Thảo,huyện Quảng Uyên, tỉnh Cao Bằng. Trên cơ sở đó đề xuất một số giải pháp để nâng cao vai trò của ngƣời dân trong việc xây dựng nông thôn mới.2 Mục tiêu cụ thể - Đánh giá đƣợc điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội của địa bàn nghiên cứu. - Tìm hiểu đƣợc vai trò của ngƣời dân trong việc xây dựng nông thôn mới. - Đánh giá hiểu biết của ngƣời dân trong xây dựng nông thôn mới tại xã Chí Thảo,huyện Quảng Uyên, tỉnh Cao Bằng.
- Đánh giá những thuận lợi, khó khăn của ngƣời dân khi tham gia xây dựng nông thôn mới. - Đánh giá kết quả đạt đƣợc và một số tác động của nông thôn mới đến ngƣời dân địa phƣơng. - Đề xuất các giải pháp để nâng cao vai trò của ngƣời dân trong xây dựng nông thôn mới.Ý nghĩa của đề tài 4.1 Ý nghĩa học tập và nghiên cứu khoa học : - Giúp sinh viên nâng cao năng lực và rèn luyện kỹ năng của mình trong việc vận dụng các kiến thức đã học vào thực tiễn một cách khoa học và sáng tạo. - Giúp sinh viên hiểu biết thêm phần nào những những chƣơng trình, dự án của Nhà nƣớc trong quá trình phát triển đất nƣớc.
n 4 - Qua quá trình thực tập sinh viên sẽ nâng cao năng lực cũng nhƣ rèn luyện kỹ năng, phƣơng pháp nghiên cứu khoa học cho bản thân mỗi sinh viên.2 Ý nghĩa thực tiễn : - Kết quả nghiên cứu của đề tài là cơ sở giúp cho xã Chí Thảo có những định hƣớng phát triển phù hợp với điều kiện tự nhiên. - Giúp ngƣời dân nhận thức đƣợc vai trò của mình trong xây dựng nông thôn mới để đƣa ra những giải pháp nâng cao vai trò của ngƣời dân vào xây dựng nông thôn mới. - Làm tài liệu tham khảo cho các bạn sinh viên khóa sau có cùng hƣớng nghiên cứu. n 5 Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2.
Khái niệm và thuật ngữ. Nông thôn Hiện nay, trên thế giới vẫn chƣa có định nghĩa chuẩn xác về nông thôn. Có quan điểm cho rằng vùng nông thôn là vùng thƣờng có số dân và mật độ dân số thấp hơn vùng thành thị. Một số quan điểm khác nêu ra, vùng nông thôn là vùng có dân cƣ làm nông nghiệp là chủ yếu, tức là nguồn sinh kế chính của cƣ dân trong vùng là từ sản xuất nông nghiệp…Những ý kiến này chỉ đúng khi đặt trong bối cảnh cụ thể của từng nƣớc, phụ thuộc vào trình độ phát triển, cơ cấu kinh tế, cơ chế áp dụng cho từng nền kinh tế.
Đối với những nƣớc đang thực hiện công nghiệp hóa, chuyển từ sản xuất thuần nông sang phát triển các ngành công nghiệp và dịch vụ, xây dựng các khu đô thị nhỏ, thị trấn, thị tứ rải rác ở các vùng nông thôn thì khái niệm về nông thôn có những đổi khác so với khái niệm trƣớc đây. Có thể hiểu nông thôn hiện nay bao gồm cả những đô thị nhỏ, thị trấn, thị tứ, những trung tâm công nghiệp nhỏ có quan hệ gắn bó mật thiết với nông thôn, cùng tồn tại và thúc đẩy nhau phát triển. Nhƣ vậy, khái niệm về nông thôn chỉ có tính chất tƣơng đối, thay đổi theo thời gian và theo tiến trình phát triển kinh tế, xã hội của các quốc gia trên thế giới. Trong điều kiện hiện nay ở Việt Nam, nhìn nhận dƣới góc độ quản lý, có thể hiểu “Nông thôn là vùng sinh sống của tập hợp cư dân, trong đó có nhiều nông dân.
Tập hợp cư dân này tham gia vào các hoạt động kinh tế, văn hóa, xã hội và môi trường trong một thể chế chính trị nhất định và chịu ảnh hưởng của các tổ chức khác”[3] n 6 Phát triển nông thôn Phát triển nông thôn là một phạm trù rộng đƣợc nhận thức với rất nhiều quan điểm khác nhau. Đã có nhiều nghiên cứu và triển khai ứng dụng thuật ngữ này ở các quốc gia trên thế giới. Ở Việt Nam, thuật ngữ phát triển nông thôn đƣợc đề cập đến từ lâu và có sự thay đổi về nhận thức qua các thời kỳ khác nhau. Ngân hàng thế giới (1975) đã đƣa ra định nghĩa: “Phát triển nông thôn là một chiến lƣợc nhằm cải thiện các điều kiện sống về kinh tế và xã hội của một nhóm ngƣời cụ thể - ngƣời nghèo ở vùng nông thôn.
Nó giúp những ngƣời nghèo nhất trong những ngƣời dân sống ở các vùng nông thôn đƣợc hƣởng lợi ích từ sự phát triển”[21] Trong điều kiện của Việt Nam, tổng hợp quan điểm từ các chiến lƣợc phát triển kinh tế xã hội của chính phủ, thật ngữ này có thể hiểu nhƣ sau: “Phát triển nông thôn là một quá trình cải thiện có chủ ý một cách bền vững về kinh tế, xã hội, văn hóa và môi trường, nhằm nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân nông thôn. Quá trình này, trước hết là do chính người dân nông thôn và có sự hỗ trợ tích cực của Nhà nước và các tổ chức khác”.[3] Mô hình nông thôn mới Mô hình nông thôn mới: “Mô hình nông thôn mới là tổng thể những đặc điểm, cấu trúc tạo thành một kiểu tổ chức nông thôn theo tiêu chí mới, đáp ứng yêu cầu mới đặt ra cho nông thôn trong điều kiện hiện nay, là kiểu nông thôn được xây dựng so với mô hình nông thôn cũ (truyền thống, đã có) có tính tiên tiến về mọi mặt”.[19] Đặc trƣng của mô hình nông thôn mới. - Đƣợc xây dựng trên đơn vị cơ bản là cấp làng - xã. - Vai trò của ngƣời dân đƣợc nâng cao, nêu cao tính tự chủ của nông dân.
n 7 - Ngƣời dân chủ động trong việc xây dựng kế hoạch phát triển, thu hút sự tham gia đầy đủ của các thành viên trong nông thôn nhằm đạt đƣợc mục tiêu đề ra có tính hiệu quả cao. - Việc thực hiện kế hoạch dựa trên nền tảng huy động nguồn lực của bản thân ngƣời dân, thay cho việc dựa vào sự hỗ trợ từ bên ngoài là chính. - Các tổ chức nông dân hoạt động mạnh, có tính hiệu quả cao. - Nguồn vốn từ bên ngoài đƣợc phân bổ và quản lý sử dụng có hiệu quả.
Trên đây là những đặc điểm tạo nên nét riêng biệt của mô hình nông thôn mới chƣa từng có trƣớc kia. Điều kiện cần có để xây dựng mô hình nông thôn mới của Bộ NN và PTNT Các điều kiện để xây dựng thành công mô hình nông thôn mới tác động riêng rẽ nhƣng không hề độc lập với nhau, giữa chúng luôn có mối liên hệ tác động qua lại nhằm tạo nên một hệ thống hoàn chỉnh.