Viện Kiểm Sát Với Vai Trò Bảo Vệ Quyền Con Người Trong Tố Tụng Hình Sự Việt Nam

Luận văn thạc sĩ viện kiểm sát phân tích vai trò bảo vệ quyền con người trong tố tụng hình sự tại Việt Nam, nêu rõ thách thức và giải pháp.

• Tác giả: Nguyễn Thị Phương Nga
• Người hướng dẫn: TS. Phạm Mạnh Hùng
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật hình sự
• Đề tài: Vai Trò Của Viện Kiểm Sát Trong Bảo Vệ Quyền Con Người Trong Tố Tụng Hình Sự Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ luật học
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG
• 1.1. VỀ QUYỀN CON NGƯỜI VÀ BẢO VỆ QUYỀN CON NGƯỜI
• 1.1.1. Khái niệm quyền con người và vấn đề bảo vệ quyền con người trong hệ thống pháp luật quốc tế
• 1.1.2. Khái niệm quyền con người và bảo vệ quyền con người
• 1.1.3. Khái niệm quyền con người
• 1.1.4. Khái niệm bảo vệ quyền con người
• 1.1.5. Khái quát pháp luật quốc tế về quyền con người và bảo vệ quyền con người
• 1.1.6. Quyền con người và bảo vệ quyền con người trong một số điều ước quốc tế
• 1.1.7. Quyền con người và bảo vệ quyền con người trong pháp luật tố tụng hình sự một số nước
• 1.2. Khái quát về vấn đề quyền con người và bảo vệ quyền con người trong hệ thống pháp luật Việt Nam
• 1.2.1. Quyền con người và bảo vệ quyền con người trong Hiến pháp
• 1.2.2. Quyền con người và bảo vệ quyền con người trong lĩnh vực tư pháp hình sự
• 1.2.3. Quyền con người và bảo vệ quyền con người trong pháp luật Hình sự
• 1.2.4. Quyền con người và bảo vệ quyền con người trong pháp luật Thi hành án hình sự
• 2. VAI TRÒ BẢO VỆ QUYỀN CON NGƯỜI TRONG TỐ TỤNG HÌNH SỰ VIỆT NAM CỦA VIỆN KIỂM SÁT
• 2.1. Khái quát về Viện kiểm sát với vai trò bảo vệ quyền con người trong tố tụng hình sự qua các giai đoạn lịch sử trước năm 2003
• 2.1.1. Giai đoạn từ 1960 đến trước khi BLTTHS 1988 ra đời
• 2.1.2. Kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong việc điều tra của cơ quan Công an và của cơ quan điều tra khác
• 2.1.3. Kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong việc xét xử của Toà án nhân dân
• 2.1.4. Kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong việc chấp hành các bản án và quyết định của Toà án nhân dân đã có hiệu lực pháp luật
• 2.1.5. Kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong việc tạm giam, tạm giữ và cải tạo
• 2.2. Giai đoạn từ 1988 đến trước khi có BLTTHS năm 2003
• 2.2.1. Việc kiểm sát bảo vệ quyền con người thông qua hoạt động thực hành quyền công tố và kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong việc khởi tố, điều tra các vụ án hình sự
• 2.2.2. Bảo vệ quyền con người qua hoạt động thực hành quyền công tố và kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong việc xét xử các vụ án hình sự
• 2.2.3. Bảo vệ quyền con người qua hoạt động kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong việc tạm giữ, tạm giam
• 2.2.4. Bảo vệ quyền con người qua hoạt động kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong việc chấp hành bản án, quyết định của Toà án
• 2.3. Bảo vệ quyền con người của Viện Kiểm sát nhân dân trong BLTTHS 2003
• 2.3.1. Bảo vệ quyền con người thông qua hoạt động thực hành quyền công tố và kiểm sát việc khởi tố và điều tra vụ án hình sự của VKSND
• 2.3.2. Bảo vệ quyền con người qua các hoạt động thực hành quyền công tố và kiểm sát xét xử các vụ án hình sự
• 2.3.3. Bảo vệ quyền con người thông qua các hoạt động kiểm sát việc tạm giữ, tạm giam và kiểm sát thi hành án hình sự
• 3. THỰC TIỄN BẢO VỆ QUYỀN CON NGƯỜI CỦA VIỆN KIỂM SÁT NHÂN DÂN TRONG TỐ TỤNG HÌNH SỰ VÀ MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ CỦA VIỆC BẢO VỆ QUYỀN CON NGƯỜI CỦA VIỆN KIỂM SÁT NHÂN DÂN
• 3.1. Thực tiễn bảo vệ quyền con người của Viện Kiểm sát nhân dân trong các giai đoạn tố tụng hình sự
• 3.1.1. Trong giai đoạn khởi tố và điều tra
• 3.1.2. Trong giai đoạn truy tố và xét xử các vụ án hình sự
• 3.1.3. Trong giai đoạn thi hành án hình sự
• 3.1.4. Đánh giá chung (hạn chế, bất cập và nguyên nhân của những hạn chế, bất cập)
• 3.2. Hoàn thiện các quy định của pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam về vai trò bảo vệ quyền con người của Viện Kiểm sát
• 3.3. Để khắc phục những bất cập, vướng mắc và tồn tại trong thực tiễn trên, nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác bảo vệ quyền con người của Viện kiểm sát trong quá trình giải quyết vụ án hình sự, cần tiến hành thực hiện đồng bộ các giải pháp sau
• 3.3.1. Sửa đổi, bổ sung các nguyên tắc cơ bản của tố tụng hình sự
• 3.3.2. Sửa đổi, bổ sung các quy định cụ thể liên quan đến nhiệm vụ, quyền hạn, và trách nhiệm của Viện kiểm sát trong tố tụng hình sự
• 3.3.3. Một số giải pháp khác nhằm nâng cao hiệu quả của việc bảo vệ quyền con người của VKSND
• 3.3.4. Đổi mới tổ chức bộ máy, nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ kiểm sát
• 3.3.5. Đổi mới phương thức quản lý, chỉ đạo điều hành trong ngành Kiểm sát
• 3.3.6. Tăng cường quan hệ phối hợp và kiểm soát quyền lực giữa các cơ quan tiến hành tố tụng và các cơ quan, tổ chức có liên quan trong tố tụng hình sự
• 3.3.7. Tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra trong ngành Kiểm sát
• 3.3.8. Tăng cường cơ sở vật chất, phương tiện làm việc, chế độ lương, phụ cấp ưu đãi đối với đội ngũ cán bộ tư pháp, trong đó có cán bộ Kiểm sát
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• MỞ ĐẦU

Tóm tắt

I. Tổng Quan Vai Trò Viện Kiểm Sát Trong Tố Tụng Hình Sự

Trong quá trình xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, việc bảo vệ quyền con người không chỉ là tuyên bố mà còn là thực tế. Quyền con người là giá trị thiêng liêng, đặc biệt quan trọng trong tố tụng hình sự, lĩnh vực mà quyền này dễ bị xâm phạm nhất. Tố tụng hình sự thể hiện quyền lực nhà nước, sự thiếu cân bằng giữa các bên, với người bị buộc tội thường yếu thế hơn. Do đó, hoạt động tư pháp hình sự được xem là "nhóm nguy cơ cao" trong vấn đề bảo vệ quyền con người. Vừa phải đảm bảo phát hiện, xử lý tội phạm, vừa phải bảo vệ quyền con người là mâu thuẫn cần giải quyết hài hòa trong một nhà nước văn minh. Các văn kiện quốc tế như Tuyên ngôn Nhân quyền Thế giới (1948) và Công ước Quốc tế về các Quyền Dân sự và Chính trị (1966) khẳng định quyền con người trong tố tụng hình sự là cụ thể hóa của quyền sống và quyền tự do.

1.1. Khái Niệm Quyền Con Người và Bảo Vệ Trong Pháp Luật

Quyền con người là những quyền cơ bản, vốn có của mỗi cá nhân, không phân biệt chủng tộc, giới tính, tôn giáo, hay địa vị xã hội. Bảo vệ quyền con người là trách nhiệm của nhà nước, thông qua hệ thống pháp luật và các cơ quan tư pháp. Trong tố tụng hình sự, bảo vệ quyền con người bao gồm việc đảm bảo các quyền của người bị buộc tội, như quyền được bào chữa, quyền được xét xử công bằng, và quyền không bị tra tấn hoặc đối xử vô nhân đạo. Hiến pháp và các văn bản pháp luật khác của Việt Nam đã ghi nhận và bảo đảm các quyền này.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Bảo Đảm Quyền Con Người Trong TTHS

Bảo đảm quyền con người trong tố tụng hình sự là yếu tố then chốt để xây dựng một hệ thống tư pháp công bằng, minh bạch và hiệu quả. Khi quyền con người được tôn trọng và bảo vệ, niềm tin của người dân vào pháp luật và các cơ quan nhà nước sẽ được củng cố. Ngược lại, vi phạm quyền con người trong tố tụng hình sự có thể gây ra những hậu quả nghiêm trọng, làm suy yếu pháp quyền và gây bất ổn xã hội. Do đó, việc tăng cường bảo vệ quyền con người trong tố tụng hình sự là một nhiệm vụ quan trọng của nhà nước và toàn xã hội.

II. Thách Thức Vi Phạm Quyền Con Người Trong Tố Tụng Hình Sự

Mặc dù pháp luật Việt Nam đã có nhiều quy định về bảo vệ quyền con người trong tố tụng hình sự, nhưng trên thực tế vẫn còn tồn tại những vi phạm. Các vi phạm này có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân, như nhận thức pháp luật hạn chế của một số cán bộ tư pháp, áp lực trong công tác điều tra, truy tố, xét xử, hoặc do thiếu cơ chế kiểm soát hiệu quả. Các hành vi vi phạm có thể bao gồm: bức cung, nhục hình, giam giữ trái pháp luật, không đảm bảo quyền bào chữa, hoặc xét xử không công bằng. Những vi phạm này không chỉ xâm phạm đến quyền con người của cá nhân mà còn làm suy yếu hệ thống tư pháp và gây mất lòng tin trong xã hội.

2.1. Các Hình Thức Vi Phạm Quyền Con Người Phổ Biến

Một số hình thức vi phạm quyền con người phổ biến trong tố tụng hình sự bao gồm: Bức cung, nhục hình để ép cung, lấy lời khai không tự nguyện. Giam giữ người trái pháp luật, vượt quá thời hạn quy định. Hạn chế hoặc cản trở quyền bào chữa của người bị buộc tội. Không đảm bảo quyền được xét xử công bằng, khách quan, và vô tư. Không cung cấp thông tin đầy đủ về quyền và nghĩa vụ cho người bị buộc tội. Không xem xét đầy đủ các chứng cứ gỡ tội hoặc giảm nhẹ trách nhiệm hình sự. Những vi phạm này cần được ngăn chặn và xử lý nghiêm minh để bảo vệ quyền con người và đảm bảo công lý.

2.2. Nguyên Nhân Dẫn Đến Vi Phạm Quyền Con Người

Nhiều yếu tố góp phần vào việc vi phạm quyền con người trong tố tụng hình sự. Nhận thức pháp luật hạn chế của một số cán bộ tư pháp, dẫn đến việc áp dụng pháp luật không đúng hoặc không đầy đủ. Áp lực trong công tác điều tra, truy tố, xét xử, khiến cán bộ tư pháp có thể bỏ qua các quy định về bảo vệ quyền con người. Thiếu cơ chế kiểm soát hiệu quả đối với hoạt động của các cơ quan tư pháp. Môi trường làm việc căng thẳng, áp lực cao, có thể ảnh hưởng đến thái độ và hành vi của cán bộ tư pháp. Cần có các giải pháp đồng bộ để khắc phục những nguyên nhân này và nâng cao hiệu quả bảo vệ quyền con người.

III. Giải Pháp Vai Trò Viện Kiểm Sát Bảo Vệ Quyền Con Người

Viện kiểm sát đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ quyền con người trong tố tụng hình sự. Theo quy định của pháp luật, Viện kiểm sát có trách nhiệm kiểm sát việc tuân thủ pháp luật trong suốt quá trình tố tụng, từ giai đoạn khởi tố, điều tra, truy tố, đến xét xử và thi hành án. Viện kiểm sát có quyền yêu cầu các cơ quan điều tra, tòa án thực hiện đúng các quy định của pháp luật về bảo vệ quyền con người. Đồng thời, Viện kiểm sát cũng có trách nhiệm giải quyết khiếu nại, tố cáo liên quan đến vi phạm quyền con người trong tố tụng hình sự. Để thực hiện tốt vai trò này, Viện kiểm sát cần được tăng cường về năng lực, nguồn lực, và cơ chế kiểm soát.

3.1. Kiểm Sát Tuân Thủ Pháp Luật Trong Giai Đoạn Điều Tra

Trong giai đoạn điều tra, Viện kiểm sát có trách nhiệm kiểm sát việc tuân thủ pháp luật của cơ quan điều tra. Điều này bao gồm việc kiểm sát tính hợp pháp của các quyết định khởi tố, bắt giữ, tạm giam, khám xét, và các hoạt động điều tra khác. Viện kiểm sát phải đảm bảo rằng các hoạt động điều tra được thực hiện đúng trình tự, thủ tục, và không xâm phạm đến quyền con người của người bị tình nghi. Nếu phát hiện vi phạm, Viện kiểm sát có quyền yêu cầu cơ quan điều tra khắc phục, hoặc ra quyết định hủy bỏ các quyết định trái pháp luật.

3.2. Thực Hành Quyền Công Tố và Kiểm Sát Xét Xử

Trong giai đoạn truy tố và xét xử, Viện kiểm sát thực hành quyền công tố, đưa ra cáo trạng và bảo vệ cáo trạng trước tòa án. Đồng thời, Viện kiểm sát cũng kiểm sát việc tuân thủ pháp luật của tòa án trong quá trình xét xử. Viện kiểm sát phải đảm bảo rằng phiên tòa được diễn ra công bằng, khách quan, và vô tư. Viện kiểm sát có quyền đưa ra các yêu cầu, đề nghị, hoặc kháng nghị nếu phát hiện vi phạm pháp luật trong quá trình xét xử. Viện kiểm sát cũng có trách nhiệm bảo vệ quyền của người bị hại và người làm chứng.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Bảo Vệ Quyền Con Người Của Viện Kiểm Sát

Thực tiễn bảo vệ quyền con người của Viện kiểm sát trong tố tụng hình sự đã đạt được những kết quả nhất định. Viện kiểm sát đã chủ động phát hiện và xử lý nhiều vụ việc vi phạm quyền con người, góp phần bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của công dân. Tuy nhiên, vẫn còn tồn tại những hạn chế, bất cập trong công tác này. Một số vụ việc vi phạm quyền con người chưa được phát hiện kịp thời hoặc xử lý chưa nghiêm minh. Năng lực và trình độ của một số cán bộ kiểm sát còn hạn chế. Cơ chế phối hợp giữa Viện kiểm sát với các cơ quan tư pháp khác chưa thực sự hiệu quả. Cần có những giải pháp để khắc phục những hạn chế này và nâng cao hiệu quả bảo vệ quyền con người của Viện kiểm sát.

4.1. Đánh Giá Thực Trạng và Hạn Chế Hiện Nay

Mặc dù có những thành tựu, công tác bảo vệ quyền con người của Viện kiểm sát vẫn còn nhiều hạn chế. Việc phát hiện và xử lý vi phạm đôi khi còn chậm trễ, chưa triệt để. Một số cán bộ kiểm sát còn thiếu kinh nghiệm, kỹ năng, và kiến thức về quyền con người. Cơ chế phối hợp giữa Viện kiểm sát với cơ quan điều tra, tòa án chưa thực sự hiệu quả, dẫn đến việc bỏ lọt tội phạm hoặc oan sai. Cần có đánh giá khách quan, toàn diện về thực trạng này để có những giải pháp phù hợp.

4.2. Giải Pháp Nâng Cao Hiệu Quả Bảo Vệ Quyền Con Người

Để nâng cao hiệu quả bảo vệ quyền con người của Viện kiểm sát, cần thực hiện đồng bộ nhiều giải pháp. Tăng cường đào tạo, bồi dưỡng nâng cao năng lực cho cán bộ kiểm sát về quyền con người và kỹ năng nghiệp vụ. Hoàn thiện cơ chế kiểm soát đối với hoạt động của Viện kiểm sát, đảm bảo tính minh bạch và trách nhiệm giải trình. Tăng cường phối hợp với các cơ quan tư pháp khác, xây dựng cơ chế phối hợp hiệu quả. Nâng cao nhận thức về quyền con người trong toàn xã hội, tạo môi trường thuận lợi cho việc bảo vệ quyền con người.

V. Hoàn Thiện Pháp Luật Vai Trò Viện Kiểm Sát Trong Tố Tụng

Để nâng cao hiệu quả bảo vệ quyền con người của Viện kiểm sát, cần tiếp tục hoàn thiện các quy định của pháp luật về tố tụng hình sự. Cần sửa đổi, bổ sung các quy định về nhiệm vụ, quyền hạn, và trách nhiệm của Viện kiểm sát trong việc kiểm sát việc tuân thủ pháp luật về quyền con người. Cần quy định rõ hơn về các biện pháp bảo vệ quyền con người trong tố tụng hình sự, như quyền được bào chữa, quyền được xét xử công bằng, và quyền không bị tra tấn hoặc đối xử vô nhân đạo. Cần xây dựng cơ chế bồi thường thiệt hại cho người bị oan sai hoặc bị xâm phạm quyền con người trong tố tụng hình sự.

5.1. Sửa Đổi Bổ Sung Các Nguyên Tắc Cơ Bản Của TTHS

Việc sửa đổi, bổ sung các nguyên tắc cơ bản của tố tụng hình sự là cần thiết để tăng cường bảo vệ quyền con người. Cần bổ sung nguyên tắc suy đoán vô tội, theo đó người bị buộc tội được coi là không có tội cho đến khi được chứng minh là có tội theo trình tự pháp luật. Cần quy định rõ hơn về quyền im lặng của người bị buộc tội, và cấm sử dụng lời khai thu được do bức cung, nhục hình. Cần đảm bảo quyền được bào chữa của người bị buộc tội ngay từ giai đoạn đầu của tố tụng.

5.2. Quy Định Cụ Thể Về Nhiệm Vụ Quyền Hạn Của VKS

Cần quy định cụ thể hơn về nhiệm vụ, quyền hạn của Viện kiểm sát trong việc kiểm sát việc tuân thủ pháp luật về quyền con người. Viện kiểm sát cần có quyền yêu cầu cơ quan điều tra cung cấp thông tin, tài liệu liên quan đến việc bảo vệ quyền con người. Viện kiểm sát cần có quyền trực tiếp gặp gỡ, hỏi cung người bị tạm giữ, tạm giam để kiểm tra việc tuân thủ pháp luật. Viện kiểm sát cần có quyền kiến nghị, yêu cầu cơ quan có thẩm quyền xử lý các hành vi vi phạm quyền con người.

VI. Kết Luận Tăng Cường Bảo Vệ Quyền Con Người Trong Tố Tụng

Bảo vệ quyền con người trong tố tụng hình sự là một nhiệm vụ quan trọng của nhà nước và toàn xã hội. Viện kiểm sát đóng vai trò then chốt trong việc thực hiện nhiệm vụ này. Để nâng cao hiệu quả bảo vệ quyền con người của Viện kiểm sát, cần thực hiện đồng bộ nhiều giải pháp, từ hoàn thiện pháp luật, tăng cường năng lực cho cán bộ kiểm sát, đến xây dựng cơ chế phối hợp hiệu quả giữa các cơ quan tư pháp. Chỉ khi quyền con người được tôn trọng và bảo vệ đầy đủ, hệ thống tư pháp mới thực sự công bằng, minh bạch, và hiệu quả.

6.1. Tầm Quan Trọng Của Cải Cách Tư Pháp và Nhân Quyền

Cải cách tư pháp là một quá trình liên tục, nhằm hoàn thiện hệ thống tư pháp, nâng cao hiệu quả hoạt động và bảo vệ quyền con người. Cải cách tư pháp cần tập trung vào việc tăng cường tính độc lập của tòa án, nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ tư pháp, và đảm bảo quyền tiếp cận công lý của người dân. Đồng thời, cần tăng cường nhận thức về quyền con người trong toàn xã hội, tạo môi trường thuận lợi cho việc bảo vệ quyền con người.

6.2. Hướng Tới Một Hệ Thống Tư Pháp Công Bằng Minh Bạch

Mục tiêu cuối cùng là xây dựng một hệ thống tư pháp công bằng, minh bạch, và hiệu quả, nơi mà quyền con người được tôn trọng và bảo vệ đầy đủ. Hệ thống tư pháp này phải đảm bảo rằng mọi người đều bình đẳng trước pháp luật, và không ai bị oan sai hoặc bị xâm phạm quyền con người. Để đạt được mục tiêu này, cần có sự chung tay của toàn xã hội, từ các cơ quan nhà nước, tổ chức xã hội, đến từng người dân.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI KHOA LUẬT NGUYỄN THỊ PHƢƠNG NGA VIỆN KIỂM SÁT VỚI VAI TRÒ BẢO VỆ QUYỀN CON NGƢỜI TRONG TỐ TỤNG HÌNH SỰ VIỆT NAM LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC [ Hà Nội - 2014 z ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI KHOA LUẬT NGUYỄN THỊ PHƢƠNG NGA VIỆN KIỂM SÁT VỚI VAI TRÒ BẢO VỆ QUYỀN CON NGƢỜI TRONG TỐ TỤNG HÌNH SỰ VIỆT NAM Chuyên ngành : Luật hình sự Mã số : 60 38 40 LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC [ Cán bộ hướng dẫn khoa học: TS.PHẠM MẠNH HÙNG Hà Nội - 2014 z LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan Luận văn là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các kết quả nêu trong Luận văn chưa được công bố trong bất kỳ công trình nào khác. Các số liệu, ví dụ và trích dẫn trong Luận văn đảm bảo tính chính xác, tin cậy và trung thực. Tôi đã hoàn thành tất cả các môn học và đã thanh toán tất cả các nghĩa vụ tài chính theo quy định của Khoa Luật Đại học Quốc gia Hà Nội. Vậy tôi viết Lời cam đoan này đề nghị Khoa Luật xem xét để tôi có thể bảo vệ Luận văn. Tôi xin chân thành cảm ơn! NGƯỜI CAM ĐOAN NGUYỄN THỊ PHƢƠNG NGA z MỤC LỤC Trang Trang phụ bìa LỜI CAM ĐOAN .4 DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT .6 MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG.6 VỀ QUYỀN CON NGƯỜI VÀ BẢO VỆ QUYỀN CON NGƯỜI . Khái niệm quyền con ngƣời và vấn đề bảo vệ quyền con ngƣời trong hệ thống pháp luật quốc tế . Khái niệm quyền con người và bảo vệ quyền con người . Khái niệm quyền con người . Khái niệm bảo vệ quyền con người . Khái quát pháp luật quốc tề về quyền con người và bảo vệ quyền con người . Quyền con người và bảo vệ quyền con người trong một số điều ước quốc tế . Quyền con người và bảo vệ quyền con người trong pháp luật tố tụng hình sự một số nước. Khái quát về vấn đề quyền con ngƣời và bảo vệ quyền con ngƣời trong hệ thống pháp luật Việt Nam . Quyền con người và bảo vệ quyền con người trong Hiến pháp . Quyền con người và bảo vệ quyền con người trong lĩnh vực tư pháp hình sự . Quyền con người và bảo vệ quyền con người trong pháp luật Hình sự . Quyền con người và bảo vệ quyền con người trong pháp luật Thi hành án hình sự .33 Có thể nói, thi hành án hình sự là một hoạt động mang tính quyền lực Nhà nước nhằm thực hiện bản án, quyết định đã có hiệu lực của Tòa án trong thực tiễn. Tòa án nhân danh Nhà nước tuyên án với bị cáo tại phiên tòa, áp dụng mức và loại hình phạt phù hợp với tính chất, mức độ nguy hiểm của tội phạm do họ gây ra. Bản án, quyết định của Tòa án được thi hành chính là lúc công lý được thực hiện trong cuộc sống. Thi hành án hình sự là giai đoạn thể hiện rõ nét chính sách hình sự của Đảng và Nhà nước ta. Nhiệm vụ của giai đoạn này nhằm cảm hóa tư tưởng, giáo dục nhân cách, văn hóa, kỹ năng lao động nhằm mục đích làm cho người thụ án trở thành một công dân tốt cho xã hội, mặt khác, góp phần răn đe, ngăn ngừa chung.35 Theo Công ước quốc tế về các quyền dân sự chính trị quy định quyền không bị tra tấn Điều 7: “Không ai có thể bị tra tấn, đối xử hoặc trừng phạt một cách tàn ác, vô nhân đạo hoặc hạ thấp nhân phẩm. Đặc biệt, không ai có thể bị sử dụng để làm thí nghiệm y học hoặc khoa học mà không có sự đồng ý tự nguyện của người đó”. Công ước đặt ra những chuẩn mực cho các quốc gia thành viên để bảo vệ nhóm quyền không bị tra tấn, được đối xử nhân đạo, không bị giam giữ độc đoán, tra tấn, nhục hình. Các nước thành viên Công ước, dựa trên các nguyên tắc nền này và tùy thuộc vào điều kiện, hoàn cảnh kinh tế, xã hội và văn hóa của nước mình có thể đưa ra những quy định riêng nhưng không được trái với các nguyên tắc cơ bản đã được quy định trong Công ước [3, tr.35 Những vấn đề này đã quy định một cách thống nhất và đồng bộ từ văn bản pháp luật có giá trị pháp lý cao nhất là Hiến pháp năm 1992 (sửa đổi, bổ sung 2001 và 2013); cho đến các văn bản luật và dưới luật đã cụ thể hóa các quy định của Hiến pháp như Bộ luật Dân sự, Bộ luật Hình sự, Bộ luật Tố tụng hình sự, Luật Thi hành án hình sự. Đây chính là nền tảng pháp lý để ngăn chặn và trừng trị những hành vi tra tấn, đối xử hay trừng phạt tàn ác, vô nhân đạo hay bị hạ nhục. Với tinh thần đó, một số quy định của Luật thi hành án hình sự z cũng đã thể hiện được được những quyền cơ bản được ghi nhận trong các công ước quốc tế về quyền dân sự, chính trị, cụ thể như sau: .36 * Quy định để đảm bảo những người phải chấp hành án phạt tù được đối xử nhân đạo và với sự tôn trọng nhân phẩm và tự do vốn có của con người: .36 Quyền được đối xử nhân đạo, được tôn trọng nhân phẩm đã được thể hiện ở chính mục đích của hình phạt tù và thông qua chế độ chấp hành án. Người chấp hành án phạt tù tại các trại giam được pháp luật bảo vệ các quyền cơ bản, như quyền tự do thân thể, quyền sống, vui chơi, giải trí, không bị tra tấn. Những quyền này được quy định cụ thể tại Luật Thi hành án hình sự năm 2010.36 Một trong các nguyên tắc thi hành án hình sự được đề ra trong Luật là “tôn trọng nhân phẩm, quyền, lợi ích hợp pháp của người chấp hành án” (Khoản 3 Điều 4). Bên cạnh đó, cần “kết hợp trừng trị và giáo dục cải tạo trong việc thi hành án; áp dụng biện pháp giáo dục cải tạo phải trên cơ sở tính chất và mức độ phạm tội, độ tuổi, giới tính, trình độ văn hoá và các đặc điểm nhân thân khác của người chấp hành án” (Khoản 4 Điều 4). Luật Thi hành án hình sự cũng nghiêm cấm “xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của người chấp hành án” (Khoản 9 Điều 9). Luật Thi hành án hình sự đã dành riêng một chương quy định về thi hành án phạt tù và chế độ quản lý, giam giữ, giáo dục phạm nhân (Chương III, từ Điều 21 đến Điều 53) [3, tr.36 Với tinh thần tôn trọng nhân phẩm và tự do vốn có của con người, Luật Thi hành án hình sự đã quy định rất cụ thể việc phân khu giam giữ phạm nhân, quy định rõ những phạm nhân dưới đây được bố trí giam giữ riêng: phạm nhân nữ; phạm nhân là người chưa thành niên; phạm nhân là người nước ngoài; phạm nhân là người có bệnh truyền nhiễm đặc biệt nguy hiểm; phạm nhân có dấu hiệu bị bệnh tâm thần hoặc một bệnh khác làm mất khả năng nhận thức hoặc khả năng điều khiển hành vi của mình trong thời gian chờ quyết định của Tòa án; phạm nhân thường xuyên vi phạm nội quy, quy chế trại giam (Điều 27). Các chế độ liên quan thiết thực của phạm nhân như chê độ ăn, mặc, ở, chăm sóc sinh hoạt, y tế, học tập, học nghề, lao động, gặp, liên lạc, nhận quà của thân nhân… đều được quy định trong Luật này [3, tr.37 z * Về quy định dành riêng cho người chưa thành niên để đảm bảo việc giam giữ được tách riêng khỏi người lớn và phải được đối xử phù hợp lứa tuổi của họ:.37 Xuất phát từ tinh thần nhân văn cao cả là nhằm giáo dục, giúp đỡ người chưa thành niên phạm tội sửa chữa sai lầm, phát triển lành mạnh và trở thành công dân có ích cho xã hội, tại Khoản 2 Điều 27 Luật Thi hành án hình sự quy định: .37 … Trong các khu giam giữ quy định tại Khoản 1 Điều này, những phạm nhân dưới đây được bố trí giam giữ riêng: .37 a) Phạm nhân nữ; .37 b) Phạm nhân là người chưa thành niên;.37 Không chỉ được giam giữ riêng, Luật Thi hành án hình sự đã dành riêng một mục để quy định đối với các phạm nhân là người chưa thành niên với các điều kiện đối xử tốt hơn so với các phạm nhân đã thành niên (mục 3 Chương III). Chẳng hạn như chế độ ăn, mặc, sinh hoạt văn hoá, văn nghệ và vui chơi giải trí, giáo dục, học văn hóa, học nghề, lao động. Phạm nhân là người chưa thành niên được bảo đảm tiêu chuẩn định lượng ăn như phạm nhân là người thành niên và được tăng thêm về thịt, cá nhưng không quá 20% so với định lượng; Phạm nhân là người chưa thành niên được lao động ở khu vực riêng và phù hợp với độ tuổi; không phải làm công việc nặng nhọc, nguy hiểm hoặc tiếp xúc với các chất độc hại.37 Bên cạnh đó, Luật Thi hành án hình sự cũng quy định rõ trách nhiệm của trại giam trong việc giáo dục phạm nhân là người chưa thành niên về văn hoá, pháp luật và dạy nghề phù hợp với độ tuổi, trình độ văn hoá, giới tính và sức khoẻ, chuẩn bị điều kiện để họ hoà nhập cộng đồng sau khi chấp hành xong án phạt tù (khoản 2 Điều 51) [3, tr.38 Bên cạnh quy định về quyền không bị tra tấn, Công ước quốc tế về các quyền dân sự, chính trị 1966 đặt ra các nghĩa vụ chính đối với các quốc gia thành viên liên quan đến nhóm quyền không bị nô lệ, lao động khổ sai hay lao động cưỡng bức như sau: Một là, các quốc gia cần nghiêm cấm việc bắt giữ làm nô lệ bất cứ z người nào; chế độ nô lệ và buôn bán nô lệ dưới mọi hình thức đều bị cấm. Hai là, các quốc gia không được bắt buộc lao động cưỡng bức. Ba là, cần có những quy định về các trường hợp ngoại lệ của lao động cưỡng bức. Đây là những chuẩn mực mà Công ước đặt ra cho các quốc gia thành viên để bảo vệ nhóm quyền không bị nô lệ, lao động khổ sai hay lao động cưỡng bức. Các nước thành viên Công ước, dựa trên những nguyên tắc nền này và tùy thuộc vào điều kiện, hoàn cảnh kinh tế, xã hội và văn hóa của nước mình có thể đưa ra những quy định riêng nhưng không được trái với các nguyên tắc cơ bản đã được quy định tại Điều 8 Công ước [3, tr.38 Vấn đề này đã được pháp luật Việt Nam ghi nhận, cụ thể hóa một cách thống nhất, đồng bộ từ Hiến pháp cho đến các Bộ luật, các luật, pháp lệnh và các văn bản dưới luật.