Vai Trò Của Tòa Án Trong Việc Bảo Vệ Quyền Con Người Ở Việt Nam Hiện Nay

Chuyên khảo phân tích Vai trò của tòa án trong việc bảo vệ quyền con người ở việt nam hiện nay, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo.

• Tác giả: Đặng Công Cường
• Người hướng dẫn: TS. Thái Vĩnh Thắng
• Trường học: Trường Đại Học Luật Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Hiến pháp
• Đề tài: Vai Trò Của Tòa Án Trong Bảo Vệ Quyền Con Người Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• MỞ ĐẦU
• Tính cấp thiết của đề tài
• Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
• Phương pháp nghiên cứu
• Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• Những đóng góp mới của Luận án
• Kết cấu của Luận án
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI CỦA LUẬN ÁN
• 1.1. Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài
• 1.2. Tình hình nghiên cứu ở Việt Nam
• 1.3. Đánh giá tình hình nghiên cứu đề tài của luận án
• 1.4. Cơ sở lý luận và giả thuyết nghiên cứu
• 1.5. Hướng nghiên cứu của Luận án
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ VAI TRÒ CỦA TÒA ÁN TRONG VIỆC BẢO VỆ QUYỀN CON NGƯỜI
• 2.1. Khái niệm, đặc điểm của bảo vệ quyền con người bằng tòa án
• 2.2. Khái niệm, nội dung vai trò của tòa án trong việc bảo vệ quyền con người
• 2.3. Những yếu tố cơ bản bảo đảm vai trò của Tòa án trong việc bảo vệ quyền con người ở Việt Nam
• 2.4. Các tiêu chí cơ bản đánh giá vai trò của Tòa án trong việc bảo vệ quyền con người ở Việt Nam
• 3. CHƯƠNG 3: ĐÁNH GIÁ VAI TRÒ CỦA TÒA ÁN TRONG VIỆC BẢO VỆ QUYỀN CON NGƯỜI Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
• 3.1. Đảng, Nhà nước và người dân chưa nhận thức đúng đắn vai trò của Tòa án trong việc bảo vệ quyền con người của cá nhân
• 3.2. Pháp luật chưa ghi nhận đầy đủ vai trò của Tòa án trong việc bảo vệ quyền con người
• 3.3. Tòa án chưa bảo vệ hiệu quả quyền con người của cá nhân trong quá trình xét xử
• 4. CHƯƠNG 4: PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP NÂNG CAO VAI TRÒ CỦA TÒA ÁN TRONG VIỆC BẢO VỆ QUYỀN CON NGƯỜI Ở VIỆT NAM
• 4.1. Sự cần thiết phải nâng cao vai trò của Tòa án trong việc bảo vệ quyền con người ở Việt Nam
• 4.2. Các quan điểm nâng cao vai trò của Tòa án trong việc bảo vệ quyền con người ở Việt Nam
• 4.3. Một số giải pháp nâng cao vai trò của Tòa án trong việc bảo vệ quyền con người ở Việt Nam
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ NGHIÊN CỨU TIẾP THEO
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐÃ CÔNG BỐ
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Vai Trò Tòa Án Trong Bảo Vệ Quyền Con Người

Bảo vệ quyền con người là trách nhiệm pháp lý quan trọng của Nhà nước, đặc biệt trong bối cảnh hội nhập quốc tế. Điều 8 của Tuyên ngôn Toàn thế giới về Quyền con người nhấn mạnh quyền được bảo vệ bởi tòa án quốc gia. Việt Nam, là thành viên của các công ước quốc tế, coi đây là nhiệm vụ chính trị và pháp lý then chốt. Nhà nước pháp quyền XHCN hướng đến việc đảm bảo quyền con người được tôn trọng và thực thi đầy đủ. Đảng Cộng sản Việt Nam khẳng định bảo đảm quyền con người là mục tiêu cao nhất của tổ chức quyền lực nhà nước. Cương lĩnh xây dựng đất nước nhấn mạnh xã hội "vì lợi ích chân chính và phẩm giá con người".

1.1. Quyền Con Người Trong Hiến Pháp Việt Nam

Hiến pháp Việt Nam ghi nhận và bảo vệ quyền con người, quyền công dân. Nhà nước thể chế hóa các quan điểm của Đảng thành pháp luật, đáp ứng nhu cầu thụ hưởng quyền của cá nhân. Các quyền dân sự, chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội được bảo đảm và ngày càng hoàn thiện. Quyền của các nhóm dễ bị tổn thương được nội luật hóa theo chuẩn mực quốc tế. Điều này thể hiện cam kết mạnh mẽ của Việt Nam trong việc thực thi các Công ước quốc tế về quyền con người.

1.2. Thách Thức Trong Bảo Vệ Quyền Con Người Hiện Nay

Mặc dù đạt nhiều thành tựu, việc bảo đảm và bảo vệ quyền con người ở Việt Nam vẫn đối mặt với nhiều thách thức, đặc biệt là vấn đề bảo vệ. Hoạt động bảo vệ phụ thuộc vào năng lực của các cơ quan nhà nước, trong đó Tòa án đóng vai trò then chốt. Nâng cao chất lượng xét xử, đảm bảo tính độc lập, khách quan là yếu tố tiên quyết để tăng cường năng lực bảo vệ quyền con người của Tòa án nhân dân.

II. Vấn Đề Tồn Tại Trong Hoạt Động Xét Xử Bảo Vệ Quyền

Tòa án đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ quyền con người thông qua hoạt động xét xử. Tuy nhiên, hoạt động này vẫn còn nhiều tồn tại, hạn chế. Một số Tòa án chưa giải quyết triệt để các vụ việc dân sự quá thời hạn, tỷ lệ giải quyết án hành chính chưa đáp ứng yêu cầu, tỷ lệ bản án bị hủy, sửa còn cao. Việc áp dụng hình phạt tù treo không đúng quy định, bản án tuyên không rõ ràng, thiếu tính khả thi cũng là những vấn đề cần khắc phục. Những hạn chế này ảnh hưởng nghiêm trọng đến năng lực bảo vệ quyền con người của Tòa án.

2.1. Hạn Chế Về Năng Lực Và Phẩm Chất Cán Bộ Tòa Án

Tình trạng một số cán bộ, Thẩm phán thiếu tinh thần trách nhiệm, sa sút về phẩm chất, không hoàn thành nhiệm vụ, vi phạm kỷ luật, thậm chí vi phạm pháp luật hình sự vẫn còn tồn tại. Điều này làm xói mòn niềm tin của người dân vào công lý. Những hạn chế của Tòa án có thể bị lợi dụng để xuyên tạc chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước. Cần có giải pháp để nâng cao năng lực và phẩm chất của đội ngũ cán bộ Tòa án.

2.2. Bất Cập Pháp Lý Của Tòa Án Việt Nam

Trong bối cảnh hội nhập quốc tế, những bất cập pháp lý của Tòa án Việt Nam tạo ra rào cản, hạn chế năng lực bảo vệ quyền con người đối với người nước ngoài và công dân Việt Nam có quan hệ với người nước ngoài. Cần tiếp tục nghiên cứu cơ sở lý luận, luận giải những tồn tại, hạn chế ảnh hưởng tiêu cực đến năng lực bảo vệ quyền con người của Tòa án, đồng thời xây dựng giải pháp khoa học phù hợp.

2.3. Nhận Thức Về Vai Trò Của Tòa Án Trong Xã Hội

Đảng, Nhà nước và người dân chưa nhận thức đúng đắn vai trò của Tòa án trong việc bảo vệ quyền con người của cá nhân. Pháp luật chưa ghi nhận đầy đủ vai trò của Tòa án trong việc bảo vệ quyền con người. Tòa án chưa bảo vệ hiệu quả quyền con người của cá nhân trong quá trình xét xử. Cần nâng cao nhận thức về vai trò của Tòa án trong việc bảo vệ quyền con người.

III. Giải Pháp Hoàn Thiện Pháp Luật Về Quyền Con Người

Để nâng cao vai trò của Tòa án trong việc bảo vệ quyền con người, cần hoàn thiện pháp luật. Cần hiến định quyền xét xử hành vi vi hiến xâm hại quyền con người được thực hiện bởi quyền lực lập pháp, hành pháp. Trao cho Tòa án quyền giải thích Hiến pháp, luật. Điều này giúp Tòa án có cơ sở pháp lý vững chắc để bảo vệ quyền con người một cách hiệu quả. Việc hoàn thiện pháp luật cần dựa trên các chuẩn mực quốc tế về quyền con người.

3.1. Nâng Cao Tính Độc Lập Của Hoạt Động Xét Xử

Cần mở rộng nội dung hiến định tính độc lập của tư pháp trong Hiến pháp. Xây dựng đạo luật bảo đảm độc lập xét xử. Đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam đối với hoạt động xét xử. Xây dựng bộ quy tắc chuẩn mực đạo đức nghề Thẩm phán. Xóa bỏ quyền kiểm sát hoạt động xét xử của Viện kiểm sát nhân dân trong quá trình xét xử vụ án hình sự. Điều này đảm bảo tính khách quan, công bằng của hoạt động xét xử.

3.2. Xây Dựng Thủ Tục Tố Tụng Tư Pháp Khoa Học

Cần xây dựng trình tự, thủ tục tố tụng tư pháp khoa học, toàn diện và phù hợp với pháp luật quốc tế về quyền con người. Sửa đổi, bổ sung pháp luật tố tụng hình sự, tố tụng dân sự, tố tụng hành chính. Thủ tục tố tụng cần đảm bảo quyền được xét xử công bằng, quyền bào chữa, quyền khiếu nại, tố cáo của công dân. Điều này giúp bảo vệ quyền con người trong quá trình tố tụng.

IV. Nâng Cao Năng Lực Thẩm Phán Để Bảo Vệ Quyền Con Người

Chất lượng đội ngũ Thẩm phán có vai trò quyết định đến hiệu quả bảo vệ quyền con người của Tòa án. Cần xây dựng quy trình tuyển dụng, bổ nhiệm Thẩm phán mới, đảm bảo lựa chọn được những người có đủ phẩm chất, năng lực. Cải cách chương trình đào tạo cử nhân luật, chú trọng trang bị kiến thức về quyền con người, kỹ năng xét xử. Thường xuyên bồi dưỡng nghiệp vụ cho Thẩm phán để nâng cao trình độ chuyên môn.

4.1. Tăng Cường Nhận Thức Về Quyền Con Người

Cần nâng cao nhận thức của Đảng, Nhà nước và người dân về vai trò của Tòa án trong việc bảo vệ quyền con người. Tổ chức các hoạt động tuyên truyền, phổ biến pháp luật về quyền con người. Nâng cao vai trò của truyền thông trong việc phản ánh các vấn đề liên quan đến quyền con người. Tạo điều kiện để người dân tham gia giám sát hoạt động của Tòa án.

4.2. Nâng Cao Chất Lượng Thi Hành Án Dân Sự

Hoạt động thi hành án dân sự có vai trò quan trọng trong việc bảo vệ quyền con người, đặc biệt là các quyền về tài sản. Cần nâng cao chất lượng hoạt động thi hành án dân sự, đảm bảo thi hành án đúng pháp luật, kịp thời, hiệu quả. Tăng cường kiểm tra, giám sát hoạt động thi hành án dân sự. Xử lý nghiêm các hành vi vi phạm pháp luật trong thi hành án dân sự.

V. Ứng Dụng Đánh Giá Hiệu Quả Bảo Vệ Quyền Con Người

Việc đánh giá hiệu quả hoạt động của Tòa án trong việc bảo vệ quyền con người là rất quan trọng. Cần xây dựng các tiêu chí đánh giá cụ thể, khách quan, dựa trên các chuẩn mực quốc tế về quyền con người. Thực hiện đánh giá định kỳ, công khai kết quả đánh giá. Sử dụng kết quả đánh giá để cải thiện hoạt động của Tòa án, nâng cao hiệu quả bảo vệ quyền con người.

5.1. Giám Sát Tư Pháp Và Phản Biện Xã Hội

Tăng cường giám sát tư pháp, đảm bảo tính minh bạch trong hoạt động xét xử. Khuyến khích phản biện xã hội về các vấn đề liên quan đến quyền con người. Tạo điều kiện để các tổ chức xã hội tham gia vào quá trình bảo vệ quyền con người. Lắng nghe ý kiến của người dân, tiếp thu các ý kiến đóng góp để hoàn thiện hoạt động của Tòa án.

5.2. Hợp Tác Quốc Tế Về Quyền Con Người

Tăng cường hợp tác quốc tế về quyền con người. Tham gia các diễn đàn quốc tế về quyền con người. Trao đổi kinh nghiệm với các nước trên thế giới về bảo vệ quyền con người. Thực hiện đầy đủ các cam kết quốc tế về quyền con người. Điều này giúp Việt Nam nâng cao vị thế trên trường quốc tế, đồng thời học hỏi kinh nghiệm để bảo vệ quyền con người tốt hơn.

VI. Kết Luận Tương Lai Của Tòa Án Và Quyền Con Người

Nâng cao vai trò của Tòa án trong việc bảo vệ quyền con người là một quá trình lâu dài, đòi hỏi sự nỗ lực của toàn xã hội. Với những giải pháp đồng bộ, khoa học, Việt Nam có thể xây dựng một hệ thống Tòa án vững mạnh, bảo vệ hiệu quả quyền con người, góp phần xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân.

6.1. Nghiên Cứu Tiếp Theo Về Quyền Con Người

Cần tiếp tục nghiên cứu sâu rộng về các vấn đề liên quan đến quyền con người. Nghiên cứu các mô hình bảo vệ quyền con người hiệu quả trên thế giới. Xây dựng các chương trình đào tạo, bồi dưỡng về quyền con người cho cán bộ, công chức. Nâng cao nhận thức của người dân về quyền con người.

6.2. Kiến Nghị Về Chính Sách Quyền Con Người

Cần có các chính sách cụ thể để bảo vệ quyền con người của các nhóm dễ bị tổn thương. Xây dựng cơ chế giám sát việc thực thi các chính sách về quyền con người. Tăng cường đối thoại về quyền con người với các tổ chức quốc tế. Đảm bảo quyền con người được tôn trọng và bảo vệ trong mọi lĩnh vực của đời sống xã hội.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Bối cảnh khoa học của công trình nghiên cứu bắt nguồn từ giai đoạn bước ngoặt trong tiến trình cải cách tư pháp và xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa (XHCN) tại Việt Nam, đặc biệt là quá trình tổng kết thi hành Hiến pháp năm 1992 và chuẩn bị ban hành Hiến pháp năm 2013. Tư tưởng bảo vệ quyền con người được nâng lên tầm chiến lược trong các văn kiện nền tảng của Đảng Cộng sản Việt Nam, tiêu biểu là Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội (Bổ sung và phát triển năm 2011) với khẳng định: "con người là trung tâm của chiến lược phát triển, đồng thời là chủ thể phát triển. Tôn trọng và bảo vệ quyền con người, gắn quyền con người với quyền và lợi ích của dân tộc, đất nước và quyền làm chủ của nhân dân". Tính tiên phong của luận án thể hiện ở việc chuyển dịch trọng tâm nghiên cứu pháp lý từ tư duy coi Tòa án thuần túy là công cụ chuyên chính, trừng trị tội phạm sang cách tiếp cận coi Tòa án là thiết chế hiến định giữ vị trí trung tâm trong việc bảo vệ công lý và quyền con người.

Khoảng trống nghiên cứu (research gap) được xác định rõ ràng: các công trình trước đây tại Việt Nam chủ yếu nghiên cứu thiết chế Tòa án dưới góc độ tổ chức bộ máy nhà nước, cải cách thủ tục hành chính tư pháp hoặc kỹ thuật tố tụng đơn thuần; chưa có công trình nào giải quyết thấu đáo sự phân biệt giữa "bảo đảm quyền con người" (mang tính thụ động, tổng thể của nhà nước) và "bảo vệ quyền con người bằng Tòa án" (mang tính chủ động, tài phán phản ứng và phục hồi quyền). Hơn nữa, việc xác lập cơ sở lý luận khẳng định Tòa án là "khiên đỡ cuối cùng" của quyền con người trước nguy cơ xâm hại từ các nhánh quyền lực khác vẫn còn bỏ ngỏ.

Hệ thống câu hỏi nghiên cứu (Research Questions - RQ) và giả thuyết nghiên cứu (Hypotheses - H) được xác lập chặt chẽ:

• RQ1: Cơ sở lý luận, bản chất pháp lý và các tiêu chí chuẩn mực để đánh giá vai trò của Tòa án trong việc bảo vệ quyền con người là gì?
• RQ2: Thực trạng pháp luật và thực tiễn xét xử của Tòa án nhân dân (TAND) tại Việt Nam từ năm 1945 đến năm 2012 đã bộc lộ những rào cản, hạn chế thể chế nào làm suy giảm năng lực bảo vệ quyền con người?
• RQ3: Những phương hướng và giải pháp đột phá nào về mặt hiến định, tổ chức bộ máy và thủ tục tố tụng cần được thực thi để nâng cao vị thế bảo vệ quyền con người của Tòa án?
• H1 (Giả thuyết trung tâm): Trong Nhà nước pháp quyền XHCN, Tòa án là "khiên đỡ cuối cùng" của quyền con người.
• H2: Tòa án chỉ có thể phát huy tối đa vai trò bảo vệ quyền con người khi bảo đảm tuyệt đối tính độc lập xét xử, mở rộng thẩm quyền tài phán đối với các hành vi vi hiến/vi phạm quyền từ nhánh hành pháp và lập pháp, đồng thời vận hành theo nguyên tắc tranh tụng công bằng.

Khung lý thuyết của công trình tích hợp học thuyết Quyền tự nhiên (Natural Rights Theory), thuyết Giới hạn quyền lực của John Locke, thuyết Phân chia quyền lực của Montesquieu và lý luận Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh về Nhà nước và pháp luật. Phạm vi nghiên cứu bao quát không gian tài phán tại Việt Nam qua lát cắt lịch sử từ năm 1945 đến năm 2012, đặt trong sự đối sánh với luật nhân quyền quốc tế và các chuẩn mực tư pháp tiến bộ trên thế giới.

Literature Review và Positioning

Tổng quan nghiên cứu trong nước và quốc tế cho thấy hai dòng chảy học thuật chủ lưu:

Dòng nghiên cứu quốc tế tập trung vào cơ chế tài phán hiến pháp, sự độc lập của tư pháp và vai trò xúc tác của Tòa án trong việc hiện thực hóa các quyền dân sự, chính trị và kinh tế - xã hội. Philippa Strum (2012) và cựu Thẩm phán Tối cao Hoa Kỳ Sandra Day O'Connor (2012) khẳng định tính phổ biến của độc lập tư pháp là điều kiện tiên quyết để Tòa án chống lại sự lạm quyền của đa số. Katharine G. Young (2010) phân tích chức năng xúc tác của Tòa án Tối cao Nam Phi trong việc xét xử các quyền kinh tế - xã hội. David Feldman (2011) làm rõ sự mở rộng thẩm quyền tư pháp tại Anh sau Đạo luật Nhân quyền 1998. Eyal Benvenisti (1997) và Mircea Damaschin (2011) luận chứng vai trò của Tòa án quốc gia và Tòa án Nhân quyền Châu Âu (ECHR) trong việc ngăn chặn tra tấn và bảo đảm quyền tiếp cận tư pháp độc lập.

Dòng nghiên cứu tại Việt Nam tập trung vào cải cách tư pháp và xây dựng Nhà nước pháp quyền. Đề tài cấp nhà nước do TS. Uông Chu Lưu chủ nhiệm (2006), các công trình của GS. Nguyễn Đăng Dung (2004, 2012), PGS. Thái Vĩnh Thắng (2008), GS. Lê Cảm và PGS. Nguyễn Ngọc Chí (2004), TS. Lê Thành Dương (2006), TS. Trần Huy Liệu (2006) và ThS. Đinh Thế Hưng (2010) đã đặt nền móng cho việc tiếp cận khái niệm "quyền tư pháp", xác định vị trí trung tâm của Tòa án trong bộ máy nhà nước và yêu cầu đổi mới tố tụng.

Tranh luận học thuật và các quan điểm đối lập:

1. Mục đích của tư pháp hình sự: Quan điểm truyền thống coi mục đích của tố tụng hình sự là trừng trị tội phạm và bảo vệ trật tự nhà nước. Ngược lại, John William Stickels (2003) tại Đại học Texas đề xuất mô hình lấy sự thỏa mãn và bồi thường của nạn nhân làm trung tâm, trong khi tác giả luận án xác lập góc nhìn toàn diện hơn: Tòa án phải bảo vệ đồng thời quyền của nạn nhân lẫn quyền của bị can, bị cáo trước sự lạm quyền của cơ quan điều tra và công tố.
2. Kiểm soát quyền lực và vị thế của Tòa án: Một số quan điểm duy trì cơ chế Viện kiểm sát thực hiện quyền kiểm sát hoạt động xét xử để giám sát Tòa án. Quan điểm đối lập được luận án bảo vệ là: việc Viện kiểm sát vừa giữ quyền công tố vừa kiểm sát xét xử làm triệt tiêu tính bình đẳng tranh tụng và tính trung gian, vô tư của Hội đồng xét xử.

Vị trí định vị của luận án: Kế thừa các giá trị lý luận về quyền tư pháp độc lập từ phương Tây và các định hướng cải cách tư pháp của Việt Nam (Nghị quyết 49-NQ/TW), luận án định vị mình là công trình chuyên khảo đầu tiên tại Việt Nam hệ thống hóa toàn diện các chiều kích lý luận, tiêu chuẩn đánh giá và giải pháp hiến định để xác lập Tòa án là "khiên đỡ cuối cùng" bảo vệ quyền con người.

So sánh với các nghiên cứu quốc tế:

• So với án lệ lịch sử Brown v. Board of Education (1954) của Tối cao Pháp viện Hoa Kỳ dưới thời Chánh án Earl Warren (đã xóa bỏ nạn phân biệt chủng tộc trong trường học, đi ngược lại áp lực của đa số), luận án chỉ ra Tòa án Việt Nam hiện thiếu thẩm quyền tài phán trực tiếp đối với các văn bản quy phạm pháp luật vi hiến để bảo vệ các nhóm thiểu số và yếu thế.
• So sánh với mô hình Tòa án Hành chính độc lập của Cộng hòa Pháp (phân tích bởi Thái Vĩnh Thắng, 2008), luận án chỉ rõ Tòa Hành chính Việt Nam chưa thực sự độc lập do tổ chức gắn liền với đơn vị hành chính lãnh thổ, dẫn đến tỷ lệ bản án hành chính bị hủy, sửa còn cao khi người dân khởi kiện quyết định của Ủy ban nhân dân.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án làm giàu và mở rộng lý luận luật học thông qua việc hoàn thiện các học thuyết nền tảng:

1. Phát triển học thuyết Phân quyền và Giới hạn quyền lực: Mở rộng tư tưởng của Montesquieu và John Locke trong bối cảnh Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam. Luận án chỉ rõ nguy cơ lạm quyền tự nhiên từ nhánh hành pháp và sự chuyên chế tiềm tàng từ nhánh lập pháp (vốn đại diện cho ý chí số đông). Tòa án độc lập là thiết chế duy nhất có thể bảo vệ quyền tự nhiên của cá nhân trước áp lực chính trị của đa số.
2. Xác lập định nghĩa khoa học về "Bảo vệ quyền con người bằng Tòa án": Tác giả định nghĩa: "Bảo vệ quyền con người bằng Tòa án chính là những hoạt động của quyền lực nhà nước được thực hiện theo trình tự, thủ tục pháp luật tố tụng tư pháp nhằm chống lại mọi sự hủy hoại, xâm phạm để giữ gìn cho 'nhân phẩm, lợi ích, nhu cầu và năng lực' của tất cả mọi người trong xã hội được 'nguyên vẹn' và được thực hiện trong đời sống xã hội...".
3. Xây dựng hệ thống mệnh đề lý thuyết (Theoretical Propositions):
   • Mệnh đề P1: Quyền con người mang tính tự nhiên, việc bảo vệ quyền thông qua Tòa án tôn trọng tối đa tính chủ động, tự giác và yêu cầu của chủ thể bị xâm hại thay vì áp đặt hành chính.
   • Mệnh đề P2: Hoạt động xét xử là phương thức duy nhất hiện thực hóa nguyên tắc suy đoán vô tội, bảo đảm quyền tự do thân thể thông qua việc kiểm soát tính hợp pháp của các biện pháp bắt, giam giữ (nguyên lý Habeas Corpus).
   • Mệnh đề P3: Phán quyết tư pháp là công cụ pháp lý tối hậu khôi phục nguyên trạng quyền và lợi ích hợp pháp đã bị tước đoạt hoặc tổn hại.

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án tích hợp đa chiều ba nhánh lý thuyết: Thuyết Quyền tự nhiên (Natural Law), Thuyết Chủ nghĩa hợp hiến (Constitutionalism) và Lý luận Nhà nước pháp quyền XHCN. Khung phân tích vận hành qua mô hình 3 trụ cột tài phán:

Điều kiện biên (Boundary conditions): Khung phân tích được xác lập trong giới hạn thể chế chính trị một đảng lãnh đạo, nguyên tắc quyền lực nhà nước là thống nhất nhưng có sự phân công, phối hợp và kiểm soát, đặt trong giai đoạn chuyển đổi kinh tế thị trường định hướng XHCN tại Việt Nam.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Công trình áp dụng lập trường triết học Hiện thực phê phán (Critical Realism) kết hợp với chủ nghĩa duy vật biện chứng và phương pháp tiếp cận quyền con người (Human Rights-Based Approach). Nghiên cứu sử dụng thiết kế đa cấp độ (Multi-level design):

• Cấp độ 1 (Vĩ mô - Macro): Phân tích triết lý lập hiến, các cam kết quốc tế về quyền con người (Điều 8 UDHR, Điều 9 và 14 ICCPR).
• Cấp độ 2 (Trung mô - Meso): Đánh giá hệ thống quy phạm pháp luật tố tụng (BLTTDS, BLTTHS, BLTTHC, Luật Tổ chức TAND).
• Cấp độ 3 (Vi mô - Micro): Khảo sát thực tiễn chất lượng bản án, tỷ lệ án hủy/sửa, án quá hạn, án oan sai và hành vi tố tụng của Thẩm phán.

Quy trình nghiên cứu rigorous

1. Phương pháp so sánh luật học (Comparative Law): Khảo cứu văn bản hiến pháp và mô hình tư pháp của các quốc gia đại diện cho các truyền thống pháp lý khác nhau: Hoa Kỳ, Pháp, Đức, Canada, Ấn Độ, Azerbaijan, Nam Phi và Trung Quốc.
2. Phương pháp phân tích - quy phạm pháp luật (Legal Doctrinal Analysis): Rà soát các quy chuẩn tố tụng, bóc tách các mâu thuẫn giữa luật thực định và các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên.
3. Tam giác hóa dữ liệu (Data Triangulation): Kết hợp chặt chẽ giữa:
   • Dữ liệu thứ cấp: Các công ước quốc tế, văn kiện của Đảng (Nghị quyết 08-NQ/TW, Nghị quyết 49-NQ/TW, Chỉ thị 44-CT/TW), các ấn phẩm khoa học trong và ngoài nước.
   • Dữ liệu sơ cấp: Báo cáo tổng kết công tác xét xử thường niên của TAND Tối cao, báo cáo giám sát của Ủy ban Tư pháp của Quốc hội từ năm 1945 đến năm 2012.
   • Tham vấn chuyên gia: Tiếp xúc, trao đổi trực tiếp với các chuyên gia đầu ngành tại Trường Đại học Luật Hà Nội, Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam và các cơ quan tư pháp thực tiễn.

Data và phân tích

Dữ liệu thực chứng phản ánh các chỉ số năng lực xét xử của hệ thống TAND giai đoạn trước cải cách Hiến pháp 2013:

• Tỷ lệ giải quyết án hành chính đạt thấp, mức độ hủy, sửa các quyết định hành chính bị khởi kiện của UBND còn chiếm tỷ lệ đáng kể do sự phụ thuộc về tổ chức và ngân sách của Tòa án địa phương vào chính quyền cùng cấp.
• Hiện tượng vi phạm thời hạn chuẩn bị xét xử trong các vụ việc dân sự, kinh doanh thương mại kéo dài, gây thiệt hại nghiêm trọng đến quyền tài sản và tự do kinh doanh của công dân.
• Tình trạng lạm dụng biện pháp tạm giam trong tố tụng hình sự, áp dụng hình phạt tù cho hưởng án treo không đúng quy định pháp luật và hướng dẫn của TAND Tối cao.
• Năng lực của đội ngũ Thẩm phán: Hạn chế về tính độc lập do chế độ bổ nhiệm theo nhiệm kỳ 5 năm (Thẩm phán luôn phải đối mặt với áp lực tái bổ nhiệm từ cấp ủy và chính quyền địa phương).

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

1. Phát hiện 1 (Khủng hoảng nhận thức lý luận): Luận án chứng minh tồn tại sự ngộ nhận kéo dài trong nhận thức của bộ máy nhà nước và xã hội khi đồng nhất hoạt động của Tòa án với các cơ quan hành pháp/điều tra, coi Tòa án chỉ là công cụ trừng trị thay vì là trọng tài độc lập bảo vệ quyền con người.
2. Phát hiện 2 (Khoảng trống quyền tài phán Hiến pháp): Tòa án Việt Nam hoàn toàn thiếu thẩm quyền xem xét tính hợp hiến của các đạo luật và văn bản dưới luật xâm hại quyền con người. Điều này trái với tinh thần Điều 8 Tuyên ngôn toàn thế giới về nhân quyền: "Mọi người đều có quyền được các toà án quốc gia có thẩm quyền bảo vệ bằng các biện pháp hữu hiệu để chống lại những hành vi vi phạm các quyền cơ bản của họ mà đã được hiến pháp hay luật pháp quy định".
3. Phát hiện 3 (Sự suy giảm tính độc lập tư pháp bởi cơ chế quản lý hành chính): Tính độc lập của Thẩm phán bị xâm phạm nghiêm trọng bởi: chế độ bổ nhiệm nhiệm kỳ ngắn (5 năm), sự phụ thuộc vào ngân sách địa phương và phương thức chỉ đạo án nội bộ.
4. Phát hiện 4 (Nghịch lý kiểm sát xét xử): Việc Viện kiểm sát duy trì chức năng "kiểm sát hoạt động xét xử" tại phiên tòa hình sự và dân sự làm phá vỡ thế cân bằng tranh tụng, biến phiên tòa thành cấu trúc bất bình đẳng, nơi cơ quan buộc tội có vị thế pháp lý cao hơn cơ quan xét xử và người bào chữa.
5. Phát hiện 5 (Thực trạng bất cập trong thực tiễn xét xử): Minh chứng qua đánh giá chính thức của TAND Tối cao được luận án trích dẫn: "Một số Toà án chưa khắc phục triệt để việc để các vụ việc dân sự quá thời hạn giải quyết theo quy định của pháp luật; tỷ lệ giải quyết các vụ án hành chính chưa đáp ứng được yêu cầu; tỷ lệ bản án, quyết định hành chính bị huỷ, sửa còn cao; còn nhiều trường hợp Toà án áp dụng hình phạt tù nhưng cho hưởng án treo không đúng quy định của pháp luật và hướng dẫn của TAND tối cao; vẫn còn có bản án, quyết định của Toà án tuyên không rõ ràng, thiếu tính khả thi...".

Implications đa chiều

• Về mặt lý luận: Cung cấp luận cứ khoa học trực tiếp phục vụ sửa đổi Hiến pháp 1992, góp phần hiến định nguyên tắc "Tòa án thực hiện quyền tư pháp" và nguyên tắc "tranh tụng trong xét xử được bảo đảm".
• Về mặt lập pháp:
  • Kiến nghị sửa đổi BLTTHS theo hướng: Chuyển quyền phê chuẩn các biện pháp ngăn chặn tước đoạt tự do (bắt, tạm giam) từ Viện kiểm sát sang Thẩm phán phụ trách điều tra (thực thi cơ chế Habeas Corpus theo Điều 9 ICCPR).
  • Kiến nghị sửa đổi BLTTHC: Thành lập Tòa án Hành chính khu vực độc lập với địa giới hành chính tỉnh/huyện để giải quyết khiếu kiện quyết định của UBND.
  • Xóa bỏ quyền kiểm sát xét xử của Viện kiểm sát đối với hoạt động của Hội đồng xét xử tại phiên tòa, chuyển Viện kiểm sát thuần túy sang vai trò cơ quan công tố thực hiện quyền bình đẳng tranh tụng.
• Về mặt tổ chức thực thi: Chuyển đổi mô hình bổ nhiệm Thẩm phán sang chế độ bổ nhiệm suốt đời hoặc nhiệm kỳ dài (10-15 năm); ban hành Bộ Quy tắc Đạo đức nghề nghiệp Thẩm phán để kiểm soát xung đột lợi ích.

Limitations và Future Research

1. Hạn chế nghiên cứu:
   • Dữ liệu thực chứng về các vụ án oan sai và bồi thường nhà nước trong giai đoạn trước năm 2012 chưa được công khai đầy đủ do tính chất nhạy cảm chính trị, dẫn đến việc định lượng hóa sai sót tư pháp chủ yếu dựa trên báo cáo tổng hợp hành chính.
   • Nghiên cứu được hoàn thành tại thời điểm trước khi Hiến pháp 2013 được thông qua, do đó các đề xuất mang tính dự báo và kiến nghị lập hiến, chưa thể đo lường tác động thực tế của Hiến pháp mới.
2. Chương trình nghiên cứu tương lai (Future Research Agenda):
   • Đánh giá hiệu lực thực thi của Điều 102 Hiến pháp 2013 và Luật Tổ chức TAND năm 2014 về vị thế "cơ quan thực hiện quyền tư pháp".
   • Nghiên cứu xây dựng cơ chế Tài phán Hiến pháp chuyên trách (Tòa án Hiến pháp hoặc Hội đồng Hiến pháp) tại Việt Nam.
   • Đánh giá tác động của án lệ (Precedents) do Hội đồng Thẩm phán TAND Tối cao công bố đối với việc bảo vệ quyền con người.
   • Nghiên cứu cơ chế bảo vệ quyền con người trong kỷ nguyên tư pháp số và Tòa án điện tử.

Tác động và ảnh hưởng

• Tác động học thuật: Luận án là một trong những công trình tiên phong xác lập hệ thống khái niệm chuẩn mực về "Bảo vệ quyền con người bằng Tòa án" trong khoa học luật hiến pháp và lý luận nhà nước tại Việt Nam, trở thành tài liệu tham khảo nền tảng cho các nghiên cứu sau đại học.
• Tác động lập pháp và chính sách: Các luận điểm của luận án đã đóng góp tiếng nói học thuật trực tiếp vào quá trình soạn thảo sửa đổi Hiến pháp năm 2013 (khoản 3 Điều 102 hiến định nhiệm vụ của TAND là "bảo vệ công lý, bảo vệ quyền con người, quyền công dân") và các Bộ luật Tố tụng năm 2015.
• Tác động xã hội: Củng cố niềm tin của công dân vào công lý, thúc đẩy văn hóa tiếp cận tư pháp để bảo vệ quyền lợi hợp pháp thay vì sử dụng các biện pháp khiếu kiện phi tố tụng kéo dài.

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh, học viên cao học Luật: Tiếp cận khung lý thuyết chuẩn xác và phương pháp so sánh luật học chuyên sâu về quyền tư pháp và nhân quyền.
• Các nhà hoạch định chính sách, lập pháp: Sử dụng hệ thống luận cứ để tiếp tục sửa đổi Luật Tổ chức TAND, BLTTHS, BLTTDS và BLTTHC.
• Đội ngũ Thẩm phán, Thư ký Tòa án, Luật sư: Nhận thức rõ sứ mệnh nghề nghiệp là bảo vệ quyền con người, nâng cao kỹ năng điều hành tranh tụng vô tư và minh bạch.
• Người dân và các nhóm yếu thế: Được thụ hưởng một nền tư pháp công minh, nơi quyền tự do, nhân phẩm và tài sản được bảo vệ bởi một "khiên đỡ" tư pháp độc lập và hiệu quả.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì? Đóng góp độc đáo nhất là việc phát triển học thuyết Limited Government (John Locke) và Separation of Powers (Montesquieu) trong Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam, xác lập luận điểm Tòa án là "khiên đỡ cuối cùng" (Ultima Ratio) của quyền con người, phân định rõ ràng giữa "bảo đảm" (nhiệm vụ chung) và "bảo vệ" (tài phán chuyên biệt của Tòa án).

2. Đổi mới phương pháp luận so với các nghiên cứu trước đây? Luận án kết hợp phương pháp luật học so sánh đa hệ thống (so sánh với hệ thống Common Law của Hoa Kỳ, Civil Law của Pháp, Đức và các nước đang phát triển như Nam Phi, Ấn Độ) với phân tích định tính quy phạm và đánh giá thực chứng dữ liệu hoạt động xét xử của TAND từ 1945 đến 2012, vượt qua lối mòn thuần túy diễn giải điều luật của các nghiên cứu trước đó.

3. Phát hiện gây bất ngờ nhất có dữ liệu chứng minh? Phát hiện về sự mâu thuẫn thể chế: Việc duy trì quyền "kiểm sát hoạt động xét xử" của Viện kiểm sát nhân dân tại phiên tòa – vốn được coi là công cụ bảo đảm pháp chế – thực chất lại là rào cản lớn nhất đối với nguyên tắc bình đẳng tranh tụng và làm suy yếu tính độc lập của Hội đồng xét xử trong việc bảo vệ quyền của bị cáo và đương sự.

4. Giao thức nhân rộng và kiểm chứng nghiên cứu? Hệ thống tiêu chí đánh giá năng lực bảo vệ quyền con người của Tòa án do luận án xây dựng (tính độc lập, tính công khai minh bạch, tính bình đẳng tranh tụng, tỷ lệ án hủy/sửa, thời hạn xét xử) hoàn toàn có thể áp dụng để đánh giá định kỳ hiệu quả hoạt động của các Tòa án cấp tỉnh và Tòa án khu vực trong các giai đoạn tiếp theo.

5. Chương trình nghị sự 10 năm được phác thảo ra sao? Lộ trình 10 năm tập trung vào 4 trọng tâm: (1) Thể chế hóa toàn diện quyền tài phán hiến pháp của Tòa án; (2) Xóa bỏ cấp Tòa án theo đơn vị hành chính lãnh thổ, tổ chức Tòa án theo thẩm quyền xét xử sơ thẩm, phúc thẩm khu vực; (3) Áp dụng chế độ bổ nhiệm Thẩm phán không thời hạn hoặc nhiệm kỳ kéo dài; (4) Chuyển đổi toàn diện mô hình xét xử thẩm vấn sang mô hình tranh tụng dân chủ.

Kết luận

1. Khẳng định bảo vệ quyền con người là trách nhiệm pháp lý quốc tế và chính trị tối cao của Nhà nước, trong đó TAND giữ vai trò trung tâm và là "khiên đỡ cuối cùng" của công lý.
2. Xây dựng hoàn chỉnh hệ thống lý luận về khái niệm, đặc điểm và tiêu chí đánh giá vai trò bảo vệ quyền con người bằng hoạt động xét xử trong Nhà nước pháp quyền XHCN.
3. Đánh giá khách quan, toàn diện thực trạng xét xử giai đoạn 1945–2012, chỉ rõ những khiếm khuyết thể chế về tính độc lập tư pháp, cơ chế kiểm sát xét xử và thẩm quyền tài phán hành chính, hiến pháp.
4. Đề xuất hệ thống giải pháp mang tính đột phá: Hiến định quyền bảo hiến và giải thích pháp luật của Tòa án; chuyển đổi mô hình Tòa án theo thẩm quyền xét xử; cải cách chế độ tuyển dụng, bổ nhiệm Thẩm phán và xóa bỏ quyền kiểm sát hoạt động xét xử của Viện kiểm sát tại phiên tòa.
5. Mở ra 3 hướng nghiên cứu mới về: Mô hình Tòa án Hiến pháp chuyên trách, cơ chế án lệ bảo vệ quyền con người và hiện đại hóa tư pháp trong bối cảnh hội nhập quốc tế toàn diện.
6. Xác lập giá trị học thuật bền vững, góp phần trực tiếp vào sự nghiệp cải cách tư pháp và củng cố niềm tin tuyệt đối của nhân dân vào nền công lý Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN VỀ TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI CỦA LUẬN ÁN 1. Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài Quyền con người là giá trị tinh thần cao quý của xã hội; bảo đảm và thúc đẩy quyền con người phát triển là mục tiêu và động lực cuối cùng của tiến trình phát triển của lịch sử xã hội. Vì thế, vấn đề bảo đảm và thúc đẩy quyền con người phát triển là vấn đề được nhiều ngành khoa học khác nhau quan tâm nghiên cứu trên nhiều phương diện khác nhau, ở nhiều cấp độ khác nhau. Trong khoa học pháp lý quốc tế, nghiên cứu quyền con người được nhiều tác giả ở nhiều quốc gia khác nhau nghiên cứu ở nhiều phương diện, nhiều góc nhìn khác nhau.

Dưới đây là một số công trình nghiên cứu khoa học liên quan đến quyền con người và đảm bảo quyền con người mà tác giả tham khảo trong quá trình nghiên cứu luận án, gồm các tác phẩm và bài viết: "Nhân quyền, bảo vệ nhân quyền theo Công ước quốc tế về quyền dân sự và chính trị" của Lippman Matther, tạp chí Quốc tế California, số 10-1980; "Tòa án nhân quyền châu Âu và việc bảo vệ quyền tự do dân sự - khái quát chung" của Gearty CA, tạp chí Luật Cambridge, số 52- 1993; "Việc áp dụng Hiệp ước châu Âu về nhân quyền của Tòa án Pháp" của Steiner Eva, tạp chí Luật kings Collages, số 6, 1996; "Nhân quyền và đánh giá tư pháp tại Đức" của Grimm Dicter; "Các đảm bảo quyền cá nhân theo Hiến pháp Liên bang Hoa Kỳ" của Scialia Antomin, nhà xuất bản Martinus Nijhoff publishers, Dordrecht 1994; "Luật nhân quyền quốc tế liên quan đến phụ nữ, các ghi nhớ từ các vụ án và bình luận" của Cook Rebeca J, tạp chí Vanderbilt Journal of Tran national law, số 23, 1990); "Culture and development: A critical introduction" (Văn hóa và phát triển: những bình luận gợi mở) của Suasane Schech, 2000; tác phẩm "The Impact of Technology on Human Rights: Global case studies" (Sự ảnh hưởng của công nghệ thông tin đến quyền con người: nghiên cứu tiếp cận hệ thống) của Anthony Woodwiss, Nhà xuất bản UN University Press 1993; "Democracy as Human Rights freedom and equality in the Age of Globalization" (Dân chủ là quyền tự do và công bằng trong kỷ nguyên toàn cầu hóa) của Goodhart Micheal, Nhà xuất bản New York Routledge, 1988; "International human rights in context: Law, Politics, Morals" (Nhân quyền quốc tế trên các bình diện: Luật, Chính trị, Đạo đức) 9 của Henry J.Steiner, Nhà xuất bản Oxford, 2000; "Human rights in Asia: A comparative legal study of twelve Asian jurisdictions, France and the USA" (Quyền con người ở châu Á: Nghiên cứu so sánh tư pháp của 12 quốc gia châu Á, Pháp và Hoa Kỳ) của Randal Peerenboom, Carole J. Chen, Nhà xuất bản NewYork Routledge, 2006; "Effective strategies for protecting human rights: Economic sanctions, use of national courts and international fora and coercive power" (Chiến lược bảo vệ quyền con người có hiệu quả: Hợp tác kinh tế, sử dụng Tòa án quốc gia và sức ép của cộng đồng quốc tế) của David Barnhizer, Nhà xuất bản Dartmouth Publishing company, 2001; "State violence and human rights- state" (Lạm dụng quyền lực nhà nước và tình trạng quyền con người) của Andrew M, Nhà xuất bản Routledge, 2009 Đối với lĩnh vực bảo vệ quyền con người bằng tư pháp, các tài liệu nghiên cứu ở nước ngoài dưới góc độ luật học cho thấy bức tranh đa màu sắc về cách thức hiến định vị trí, vai trò của Tòa án cũng như thực tiễn hoạt động của Tòa án trong việc bảo vệ quyền con người. Tùy thuộc vào truyền thống văn hóa pháp lý, những quốc gia, khu vực khác nhau có sự khác nhau trong việc đánh giá vị trí, vai trò của Tòa án trong việc bảo vệ quyền con người. Luận án tiến sĩ luật học "Victim satisfaction: A model of the Crimminal Justice System" (2003), “Sự bồi thường cho nạn nhân tội phạm: Một mô hình của hệ thống tư pháp hình sự" của John William Stickels, trường đại học Texas, Hoa Kỳ.

Luận án phân tích quyền và nghĩa vụ của người bị hại khi tham gia giải quyết vụ án hình sự. Đóng góp lớn nhất của luận án đối với vấn đề bảo vệ quyền con người là đề xuất mô hình tư pháp hình sự trong đó lấy nạn nhân (người bị hại) là trung tâm và luận giải sự hợp lý của việc coi mục đích chính của tư pháp hình sự là cố gắng đạt được sự thỏa mãn của người bị hại trong quá trình truy tố và xét xử tội phạm. Nghiên cứu tài liệu này đã giúp cho tác giả có một góc nhìn toàn diện hơn về vai trò của Tòa án trong việc bảo vệ quyền con người ở Hoa Kỳ. Tòa án không chỉ bảo vệ quyền con người của bị can, bị cáo mà còn bảo vệ quyền con người cho những người bị hại trong tố tụng hình sự.

Tuy nhiên, tác giả không đồng ý với John Villiam khi quan niệm mục đích của hình phạt là nhằm bồi thường cho người bị hại. 10 Bài viết “The role of constitutional courts and ordinary courts in protection for the human rights” (Vai trò của Tòa án hiến pháp và Tòa án thường trong việc bảo vệ quyền con người), reported by Mr Khanlar Hajiyev (Chairman, constitutional court, Azerbaijan). Trong tác phẩm, tác giả dẫn chứng quy định của hiến pháp một số nước châu Âu, Đức, Séc, Tây Ban Nha cũng như Hiến pháp của Cộng hòa Azerbaijan về chức năng bảo vệ hiến pháp của Tòa án hiến pháp. Trên cơ sở nội dung của Hiến pháp của các nước đó tác giả phân tích bản chất của hiến pháp và mối quan hệ của các quy định của hiến pháp, hoạt động xét xử của Tòa án hiến pháp và Tòa án thường với hoạt động bảo vệ quyền con người.

Trên cơ sở những thông tin, luận điểm đã được phân tích, chứng minh, tác giả đã khái quát vai trò quan trọng của Tòa án hiến pháp và Tòa án thường đối với hoạt động bảo vệ quyền con người Bài viết “A typology the economic and social rights adjudication: Exploring the catalytic function the judicial review” (Một dạng xét xử quyền kinh tế và xã hội: Giải thích chức năng xúc tác của tư pháp phục hồi) , Young KG (Young, Katharine G.), Tạp chí Icon – International journal of constitutional law, số 8, năm 2010. Trong bài báo, tác giả đã phân tích vai trò bảo vệ các quyền kinh tế, văn hóa và xã hội bằng hoạt động xem xét lại bản án, quyết định của Tòa án tối cao Nam Phi; phân tích các yếu tố tác động vào Tòa án của cơ quan lập pháp và hành chính chính trị trong quá trình thực hiện hoạt động này. Trên cơ sở đó, tác giả kết luận: Pháp luật về tổ chức và hoạt động của Tòa án và nhận thức của Tòa án về bản chất và ý nghĩa của hoạt động xét xử các quyền kinh tế, văn hóa và xã hội là những yếu tố quyết định đến vai trò của Tòa án trong việc bảo vệ các quyền kinh tế, xã hội và văn hóa của Tòa án. Bài viết “Human rights and the courts in Canada” (Quyền con người và Tòa án ở Canada) của Nancy Holmes, Tạp chí Law and Government Division, tháng 11- 1991.

Trong tác phẩm này, tác giả phân tích nội dung của pháp luật Canada về quyền con người, các cơ chế bảo đảm và thúc đẩy quyền con người phát triển trong thời đại toàn cầu hóa. Theo tác giả, cùng với Hiến pháp, Luật về quyền con người và Tòa án là những yếu tố pháp lý giữ vai trò then chốt trong việc bảo đảm và thúc đẩy quyền con người phát triển ở Canada. 11 Bài viết “Role of court in promoting harmonious development and prosperity of society” (Vai trò của Tòa án trong việc nâng cao sự phát hiển hài hòa và thịnh vượng của xã hội), Honorable Vyacheslav M. Trong tác phẩm này, tác giả đã phân tích những tiền đề xã hội cơ bản nhằm bảo đảm xã hội phát triển và thịnh vượng; các cơ chế pháp lý, vai trò của các thiết chế xã hội đặc biệt là vai trò của Tòa trong mối quan hệ với các tiền đề bảo đảm xã hội phát triển thịnh vượng, như tiền đề về nhà nước pháp quyền, tiền đề về quyền tự do, dân chủ của cá nhân và các quyền tự do sáng tạo, lao động của cá nhân cũng như các giá trị về công bằng, bình đẳng, trong đó tác giả đề cao vai trò quan trọng của Tòa án trong việc xây dựng xã hội phát triển và thịnh vượng.

Bài viết “Extending the Role of the Courts: The Human Rights Act 1998” (Mở rộng vai trò của Tòa án: Đạo luật Nhân quyền 1998), David Feldman, Article first published online: 24 JAN 2011 (© The Parliamentary History Yearbook Trust 2011). Trong tác phẩm này, tác giả đã phân tích và chứng minh những nguyên nhân đặc biệt là sự ra đời của Bộ luật Nhân quyền 1998 (của Châu Âu) và sự xuất hiện của Tòa án nhân quyền châu Âu đã khiến cho phạm vi thẩm quyền của các Tòa án quốc gia (ở châu Âu) ngày càng được mở rộng, như: quyền giải thích luật, Hiến pháp; thẩm quyền xét xử…vì thế vai trò của Tòa án quốc gia trong đời sống pháp luật cũng ngày càng phát triển. Bài viết “The role of the courts in the recognition of the language rights” (Vai trò của Tòa án trong việc hiện thực hóa các quyền ngôn ngữ), Marie Eve Hudon, publication 2001-68-E, tháng 6 năm 2011. Trong tác phẩm này, tác giả phân tích nội hàm của quyền ngôn ngữ trong Bộ luật quyền con người của Canada, những phương diện thực tiễn thể hiện vai trò của Tòa án trong việc hiện thực quyền ngôn ngữ của cá nhân.

Trong quá trình thực hiện quyền này, hoạt động của Tòa án đặc biệt là sự giải thích luật, Hiến pháp của Tòa án đóng vai trò quan trọng trong việc hiện thực hóa quyền này trong thực tiễn xã hội mà trước tiên là trong quá trình Tòa án giải quyết các vụ án. Bài viết “The role of indian judiciary in protection of rights of the children” (Vai trò của Tòa án Ấn Độ trong việc bảo vệ quyền của trẻ em). Trong tác phẩm này, trên cơ sở những tư tưởng cơ bản của Hiến pháp và pháp luật về vị trí, vai trò 12 của Tòa án trong việc bảo vệ quyền con người, và những nội dung pháp lý cụ thể quy định về những hành vi xâm hại đến quyền của trẻ em; các cơ chế nhằm hạn chế và tiến đến loại trừ hành vi xâm hại quyền của trẻ em, tác giả đã phân tích, lý giải và chứng minh về vai trò đặc biệt quan trọng của Tòa án trong việc bảo vệ các quyền của trẻ em ở Ấn Độ.