Chương 1 - Những vấn đề lý luận và pháp luật về vai trò cāa luật sư trong giai đoạn xét xử sơ thẩm vÿ án hình sự. Chương 2 - Thực trạng vai trò cāa luật sư trong giai đoạn xét xử sơ thẩm vÿ án hình sự tại thành phố Hà Nái. Chương 3 - Các giải pháp nâng cao vai trò cāa luật sư trong xét xử sơ thẩm vÿ án hình sự. 6 Ch°¢ng 1 NHĄNG VÂN ĐÀ LÝ LU¾N VÀ PHÁP LU¾T VÀ VAI TRÒ CĂA LU¾T S¯ TRONG GIAI ĐO¾N XÉT XĂ S¡ TH¾M VĀ ÁN HÌNH SĆ 1.
Khái niám vai trò căa lu¿t s° trong giai đo¿n xét xă s¢ th¿m vā án hình sć 1. Khái niệm xét xử sơ thẩm vụ án hình sự Theo pháp luật TTHS Viát Nam hián hành, XXST VAHS được xác đßnh như là mát giai đoạn kết thúc cāa quá trình giải quyết mát VAHS, mái tài liáu chứng cứ cāa vÿ án do Cơ quan điều tra thu thập trong quá trình điều tra đều được xem xét mát cách công khai tại phiên tòa, những ngưßi THTT và ngưßi tham gia tố tÿng được nghe trực tiếp lßi khai cāa nhau, được tranh luận chất vấn những điều mà tại Cơ quan điều tra há không có điều kián thực hián. XXST được coi như là đỉnh cao cāa quyền tư pháp, tại phiên tòa quyền và nghĩa vÿ cāa ngưßi THTT và ngưßi tham gia tố tÿng được thực hián mát cách công khai, đầy đā nhất; những lo âu cāa bß cáo, ngưßi bß hại và cāa những ngưßi tham gia tố tÿng khác được giải tỏa tại phiên tòa. Tâm lý nói chung đối với những ngưßi tham gia tố tÿng là mong muốn vÿ án nhanh được đưa ra xét xử theo đúng quy đßnh cāa pháp luật để há biết được Tòa án sẽ phán quyết như thế nào.
XXST VAHS là mát giai đoạn tố tÿng mà á đó đòi hỏi những ngưßi THTT và ngưßi tham gia tố tÿng phải tập trung trí tuá, xử lý các tình huống mát cách mau lẹ, các lý lẽ đưa ra không chỉ đòi hỏi sự chính xác mà phải có sức thuyết phÿc, nhưng đồng thßi lại phải tuân theo những quy đßnh cāa pháp luật thông qua phiên tòa có thể đánh giá được trình đá nghiáp vÿ cāa thẩm phán, cāa hái thẩm, cāa kiểm sát viên, cāa luật sư và những ngưßi tham gia tố tÿng tố tÿng khác. Cũng thông qua phiên tòa mà thẩm phán, hái thẩm, kiểm sát viên, luật sư nâng cao được trình đá nghiáp vÿ năng lực công tác và kỹ 7 năng nghề nghiáp; thông qua phiên tòa, những ngưßi dự phiên tòa hiểu biết thêm về pháp luật, cāng cố thêm lòng tin vào Tòa án. Vì vậy, viác tổ chức phiên tòa hình sự sơ thẩm tốt có tác dÿng không chỉ đối với mát vÿ án cÿ thể mà còn có tác dÿng đối với viác nâng cao ý thức pháp luật cho ngưßi dân. Xét xử được thực hián theo mát trình tự và và theo những nguyên tắc nhất đßnh để giải quyết vÿ án.
Thông qua viác xét xử mái vấn đề cāa vÿ án được làm sáng tỏ, trên cơ sá đó, Tòa án ra các quyết đßnh cần thiết để bảo vá quyền và lợi ích hợp pháp cāa công dân, cơ quan, tổ chức, lợi ích cāa Nhà nước, bảo vá chế đá. Tùy theo từng tiêu chí cÿ thể, xét xử được phân biát như sau: Thứ nhất, phân biát theo nái dung xét xử: Xét xử tái phạm hình sự, xét xử tranh chấp dân sự, tranh chấp lao đáng, xét xử khiếu kián hành chính& Thứ hai, phân theo cấp xét xử: XXST và xét xử phúc thẩm (XXPT), ngoài ra, còn có trình tự đặc biát là xét lại bản án và quyết đßnh đã có hiáu lực pháp luật theo thā tÿc giám đốc, tái thẩm. Nhằm mÿc đích xét xử đúng ngưßi, đúng tái, áp dÿng đúng pháp luật, không để lát tái phạm, không xử oan ngưßi vô tái, Bá luật Tố tÿng hình sự quy đßnh về viác thực hián chế đá hai cấp xét xử là XXST và XXPT. Trong đó, XXST là thā tÿc bắt buác đối với mái vÿ án nếu được Tòa án đưa ra xét xử.
XXST có vai trò và ý nghĩa rất quan tráng trong quá trình giải quyết VAHS. Theo Từ điển Luật hác: <Xét xử là hoạt đáng xem xét, đánh giá bản chất pháp lý cāa vÿ viác nhằm đưa ra mát phán xét về tính chất, mức đá pháp lý cāa vÿ viác, từ đó nhân danh Nhà nước đưa ra mát phán quyết tương ứng với bản chất, mức đá trái hay không trái pháp luật cāa vÿ viác= [15, 869]. Trong đó, <xét xử sơ thẩm (là mát từ Hán Viát) có nghĩa là lần đầu đưa vÿ án ra xét xử tại mát Tòa án có thẩm quyền= [15, 870]. Như vậy, có thể đßnh nghĩa XXST VAHS là viác lần đầu đưa ra xét xử VAHS tại Tòa hình sự có thẩm quyền.
Giai đoạn XXST VAHS được bắt đầu 8 kể từ khi Tòa án thÿ lý vÿ án và kết thúc khi phiên tòa sơ thẩm kết thúc. XXST VAHS có những đặc trưng cơ bản sau: Một là, XXST VAHS là mát giai đoạn cāa hoạt đáng TTHS vì có thßi điểm bắt đầu và thßi điểm kết thúc riêng; do các chā thể TTHS thực hián mà trung tâm là Tòa án. Hai là, cơ sá cāa XXST VAHS là bản cáo trạng cāa Vián kiểm sát. Chỉ khi đã có bản cáo trạng truy tố bß can thì Tòa án mới có thể tiến hành xem xét viác xét xử vÿ án.
Ba là, tại giai đoạn XXST VAHS, Hái đồng XXST VAHS bắt buác phải có hái thẩm: Hái đồng XXST VAHS gồm mát (01) thẩm phán và hai (02) hái thẩm. Trưßng hợp vÿ án có tính chất nghiêm tráng, phức tạp thì Hái đồng XXST VAHS có thể gồm hai (02) thẩm phán và ba (03) hái thẩm. Đối với vÿ án có bß cáo về tái mà Bá luật Hình sự quy đßnh mức cao nhất cāa khung hình phạt là tù chung thân, tử hình thì Hái đồng XXST VAHS gồm hai (02) thẩm phán và ba (03) hái thẩm (khoản 1 Điều 254 Bá luật Tố tÿng hình sự năm 2015). Bốn là, những bản án, quyết đßnh sơ thẩm không có hiáu lực ngay và có thể bß kháng cáo, kháng nghß theo thā tÿc phúc thẩm.
Đây là đặc trưng cơ bản nhất cāa XXST nói chung và XXST VSHS nói riêng. Có thể chia giai đoạn XXST VAHS thành hai giai đoạn nhỏ là: (i) Chuẩn bị XXST VAHS: Trong giai đoạn chuẩn bß XXST VAHS, thẩm phán phải thực hián nhiều hoạt đáng và ra các quyết đßnh tố tÿng khác nhau như: Quyết đßnh áp dÿng, thay đổi hoặc hāy bỏ bián pháp ngăn chặn; trả hồ sơ điều tra bổ sung; tạm đình chỉ, đình chỉ vÿ án; gia hạn thßi hạn chuẩn bß xét xử; quyết đßnh đưa vÿ án ra xét xử và triáu tập những ngưßi cần xét hỏi tại phiên tòa. Thßi hạn chuẩn bß xét xử vÿ án được tính từ ngày Tòa án thÿ lý vÿ án. Theo quy đßnh tại Điều 277 Bá luật Tố tÿng hình sự hián hành, thßi hạn chuẩn 9 bß xét xử là 30 ngày đối với tái phạm ít nghiêm tráng, 45 ngày đối với tái phạm nghiêm tráng, 2 tháng đối với tái phạm rất nghiêm tráng, 3 tháng đối với tái phạm đặc biát nghiêm tráng.
Thẩm phán chā táa phiên tòa phải ra mát trong các quyết đßnh: đưa vÿ án ra xét xử; trả hồ sơ để yêu cầu điều tra bổ sung; tạm đình chỉ vÿ án hoặc đình chỉ vÿ án. Đối với vÿ án phức tạp, chánh án Tòa án có thể quyết đßnh gia hạn thßi hạn chuẩn bß xét xử nhưng không quá 15 ngày đối với tái phạm ít nghiêm tráng và tái phạm nghiêm tráng, không quá 30 ngày đối với tái phạm rất nghiêm tráng và tái phạm đặc biát nghiêm tráng. Viác gia hạn thßi hạn chuẩn bß xét xử phải thông báo cho Vián kiểm sát cùng cấp (khoản 1 Điều 277 Bá luật Tố tÿng Hình sự năm 2015). Đối với vÿ án được trả lại để yêu cầu điều tra bổ sung thì trong thßi hạn 15 ngày, kể từ ngày nhận lại hồ sơ, thẩm phán chā táa phiên tòa phải ra quyết đßnh đưa vÿ án ra xét xử.
Trong thßi hạn 15 ngày kể từ ngày có quyết đßnh đưa vÿ án ra xét xử, Tòa án phải má phiên tòa; trưßng hợp vì lý do bất khả kháng hoặc do trá ngại khách quan, thßi hạn má phiên tòa là 30 ngày (khoản 3 Điều 227 Bá luật Tố tÿng hình sự năm 2015). Trong giai đoạn chuẩn bß XXST VAHS, vai trò cāa luật sư tham gia bảo chữa thể hián qua các hoạt đáng cÿ thể như đác, ghi chép và sao chÿp những tài liáu trong hồ sơ vÿ án; thu thập tài liáu, đồ vật, tình tiết liên quan đến viác bào chữa; gặp gỡ bß cáo; đưa ra tài liáu, đồ vật, yêu cầu. (ii) Phiên tòa sơ thẩm VAHS: Phiên tòa là mát hình thức tổ chức hái đồng để xem xét, đánh giá vÿ viác, vÿ án và quyết đßnh bián pháp bắt buác giải quyết các vÿ viác, vÿ án nói chung và VAHS nói riêng. Phiên tòa XXST VAHS bao gồm các thā tÿc sau: Thā tÿc bắt đầu phiên tòa; Thā tÿc tranh tÿng tại phiên tòa; Nghß án và tuyên án.
10 Tại phiên tòa sơ thẩm VAHS, viác xét hỏi có tính chất là hoạt đáng điều tra công khai. Sau khi viác xét hỏi kết thúc, bên buác tái và bên gỡ tái sẽ tranh tÿng nhằm đưa ra các căn cứ, lý lẽ để bảo vá quan điểm cāa mình. HĐXX điều khiển để viác tranh tÿng dißn ra theo đúng quy đßnh, trên cơ sá kết quả tranh tÿng, HĐXX nghß án và ra bản án, quyết đßnh với nái dung cơ bản là: Hành vi cāa bß cáo mà Vián kiểm sát đã truy tố và được đưa ra xét xử tại phiên tòa, phân tích những chứng cứ xác đßnh bß cáo có tái hoặc chứng cứ xác đßnh bß cáo không có tái, xác đßnh bß cáo có phạm tái hay không và nếu bß cáo phạm tái thì phạm tái gì, theo điều khoản nào cāa Bá luật Hình sự, các tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ TNHS và cần phải xử lý như thế nào; nếu bß cáo không phạm tái thì chỉ rõ những căn cứ xác đßnh bß cáo không có tái và giải quyết viác khôi phÿc danh dự, quyền và lợi ích hợp pháp cāa há. Như vậy, tại phiên tòa XXST VAHS, quyết đßnh về viác giải quyết vÿ án sẽ được HĐXX đưa ra trên cơ sá giải quyết nhiám vÿ trong tâm cāa giai đoạn XXST VAHS là xác đßnh sự thật khách quan cāa vÿ án.
Chỉ có xác đßnh được sự thật khách quan cāa vÿ án thì mới có thể giải quyết vÿ án mát cách chính xác, đúng pháp luật [29, tr.