Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ triết học với đề tài "Phát huy vai trò đội ngũ giảng viên trong đổi mới giảng dạy các môn lý luận chính trị ở các trường đại học, cao đẳng Việt Nam hiện nay" được thực hiện bởi nghiên cứu sinh Nguyễn Quang Trung tại Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn – Đại học Quốc gia Hà Nội, dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS.TS Phạm Ngọc Anh và TS. Nguyễn Thái Sơn. Luận án thuộc chuyên ngành Chủ nghĩa duy vật biện chứng và Chủ nghĩa duy vật lịch sử, mã số 62 22 80 05, hoàn thành và nghiệm thu vào năm 2015–2016.

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Quá trình đổi mới giáo dục và đào tạo tại Việt Nam được chỉ đạo xuyên suốt từ Nghị quyết Hội nghị Trung ương 2 khóa VIII (năm 1996) đến Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI (tháng 1/2011) và Nghị quyết Hội nghị Trung ương 8 khóa XI (tháng 11/2013) về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo. Tuy nhiên, trong phân hệ giáo dục lý luận chính trị tại các trường đại học, cao đẳng, thực tiễn dạy và học vẫn còn bộc lộ nhiều hạn chế, bất cập. Mặc dù Đảng và Nhà nước đã ban hành nhiều chủ trương, văn bản pháp quy như Chỉ thị số 25-CT/TW ngày 12/10/1983 của Ban Bí thư, Quyết định số 1226/QĐ-BGD&ĐT ngày 06/04/1995 của Bộ Giáo dục và Đào tạo, Quyết định số 494/QĐ-TTg ngày 24/06/2002 của Thủ tướng Chính phủ, song các chính sách này vẫn chưa tháo gỡ được những rào cản mang tính cơ chế nhằm phát huy quyền tự chủ, tính độc lập sáng tạo của đội ngũ giảng viên.

Thực tế cho thấy phần lớn giảng viên các môn lý luận chính trị còn mang tâm lý thụ động, phụ thuộc vào giáo trình khung do Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành, chưa chủ động gắn kết tri thức lý luận với ngành nghề chuyên môn của người học. Khoảng trống nghiên cứu mà tác giả xác định là sự thiếu vắng các công trình phân tích có hệ thống về vai trò chủ thể, các phương thức, công cụ chính sách tạo động lực và cơ chế quản trị nhằm phát huy tiềm năng sáng tạo của đội ngũ giảng viên trong đổi mới giảng dạy các môn học này.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu

Mục đích nghiên cứu của luận án là làm sáng tỏ các khía cạnh lý luận và thực tiễn của việc phát huy vai trò đội ngũ giảng viên trong đổi mới giảng dạy các môn lý luận chính trị ở các trường đại học, cao đẳng Việt Nam; trên cơ sở đó đề xuất các giải pháp chủ yếu nhằm nâng cao hiệu quả phát huy vai trò của lực lượng này trong giai đoạn hiện nay.

Để đạt được mục đích trên, luận án thực hiện 3 nhiệm vụ cụ thể:

  1. Hệ thống hóa những vấn đề lý luận về đội ngũ giảng viên giảng dạy các môn lý luận chính trị và vai trò của họ trong đổi mới giảng dạy các môn học này ở các trường đại học, cao đẳng Việt Nam;
  2. Làm rõ thực trạng và những vấn đề đặt ra trong việc phát huy vai trò đội ngũ giảng viên trong đổi mới giảng dạy các môn lý luận chính trị ở các trường đại học, cao đẳng Việt Nam thời gian qua;
  3. Đề xuất một số giải pháp chủ yếu nhằm phát huy hơn nữa vai trò đội ngũ giảng viên trong đổi mới giảng dạy các môn lý luận chính trị ở các trường đại học, cao đẳng Việt Nam hiện nay.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

  • Đối tượng nghiên cứu: Vấn đề phát huy vai trò đội ngũ giảng viên trong đổi mới giảng dạy các môn lý luận chính trị tại các cơ sở giáo dục đại học, cao đẳng Việt Nam.
  • Phạm vi nghiên cứu: Giới hạn ở đội ngũ giảng viên trực tiếp giảng dạy các môn lý luận chính trị trong hệ thống trường đại học, cao đẳng (không khảo cứu diện rộng toàn bộ đội ngũ cán bộ lý luận chính trị trong hệ thống trường chính trị, trường đoàn hay các cơ quan tuyên giáo).
  • Phạm vi không gian khảo sát: Tác giả lựa chọn khảo sát tại một số cơ sở giáo dục đại học trọng điểm và trường cao đẳng tại Hà Nội, bao gồm: Trường Đại học Bách khoa Hà Nội, Trường Đại học Kinh tế Quốc dân, Học viện Báo chí và Tuyên truyền, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia Hà Nội), Trường Cao đẳng Sư phạm Trung ương và Trường Cao đẳng Sư phạm Hà Nội.
  • Phạm vi thời gian: Khảo cứu tiến trình giảng dạy lý luận chính trị từ năm 1956 đến năm 2015, tập trung sâu vào giai đoạn triển khai Quyết định số 494/QĐ-TTg (2002) và Quyết định số 52/2008/QĐ-BGDĐT đến thời điểm bảo vệ luận án.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án tiến hành tổng thuật và phân loại các công trình nghiên cứu đi trước thành 3 nhóm định hướng chính:

Nhóm hướng nghiên cứu Tác giả, công trình và năm công bố tiêu biểu Nội dung và đóng góp chính
1. Nghiên cứu về phát huy nhân tố con người - Nguyễn An Ninh (1999), Luận án TS Triết học.
- Bùi Thị Ngọc Lan (2000), Luận án TS Triết học.
- Trần Thị Thủy (2000), Luận án TS Triết học.
- Nguyễn Văn Tài (2010), Sách chuyên khảo, Nxb Chính trị Quốc gia.		 Khảo cứu lý luận về nguồn lực trí tuệ, tính tích cực xã hội và tiềm năng của đội ngũ trí thức khoa học xã hội; khẳng định các nhân tố lợi ích, dân chủ và trí tuệ là động lực phát huy con người.
2. Nghiên cứu về giảng dạy và đổi mới giảng dạy các môn lý luận chính trị - Nguyễn Văn Thắng (2001), Luận án TS Xây dựng Đảng.
- Nguyễn Hữu Vui (2002), Đề tài KX10 (KX 10.09).
- Lê Hanh Thông (2003), Luận án TS Triết học.
- Hoàng Tụy (2003), Kỷ yếu Hội thảo Bộ GD&ĐT.
- Nguyễn Tiến Hoàng (2005), Ban Tuyên giáo TW.
- Nguyễn Văn Thạo (2005), Luận án TS Triết học.
- Nhóm kỷ yếu hội thảo năm 2006 (ĐH Nông nghiệp I, ĐH Sư phạm Hà Nội, ĐH Bách khoa Hà Nội, ĐH KHXH&NV).
- Ban Tuyên giáo Trung ương (2008), Sách chuyên khảo.
- Trần Viết Quang (2009), Luận án TS Triết học.		 Đánh giá thực trạng nội dung chương trình, phương pháp giảng bài; chỉ rõ sự bất cập khi áp dụng một chương trình khung cho nhiều khối ngành đào tạo (kỹ thuật, nông nghiệp, sư phạm, xã hội); nhấn mạnh yêu cầu kết hợp tính định hướng chính trị với tính khoa học, đổi mới tư duy người dạy.
3. Nghiên cứu về đội ngũ giảng viên và phát huy vai trò giảng viên - Phạm Tất Dong (1996), Đề tài KX10 (KX 10.09).
- Nguyễn Văn Hoà (2007), Luận án TS Triết học.
- Nguyễn Tiến Hoàng (2007), Đề tài Hội đồng KH các Ban Đảng.
- Hoàng Tụy (2010), Tuyển tập Nxb Tri thức.
- Vũ Thanh Bình (2012), Luận án TS Triết học.
- Nguyễn Thị Thu Thủy, Luận án TS Quản lý giáo dục.		 Phân tích cơ cấu, tiêu chí chất lượng, thực trạng đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ giảng viên; cảnh báo nguy cơ hình thức hóa trong công tác quản trị, tình trạng tách rời giữa giảng dạy và nghiên cứu khoa học, cùng sự lạc hậu trong chế độ đãi ngộ đối với nhà giáo.

Khoảng trống luận án lựa chọn giải quyết

Qua tổng quan tài liệu, tác giả chỉ ra rằng phần lớn các công trình trước đây tập trung vào phẩm chất chính trị, đạo đức, trình độ chuyên môn hoặc phương pháp lên lớp thuần túy của giảng viên. Chưa có công trình nào nghiên cứu toàn diện việc phát huy vai trò của giảng viên dưới góc độ một chủ thể sáng tạo nội dung, gắn với cơ chế quản lý chương trình, giáo trình và các công cụ chính sách tạo động lực. Luận án giải quyết khoảng trống này bằng cách xác lập hệ thống tiêu chí, phân tích mâu thuẫn giữa cơ chế quản lý tập trung bao cấp với yêu cầu đổi mới sáng tạo, từ đó kiến nghị phân cấp quản lý và thực hiện nguyên tắc tập trung dân chủ trong thiết kế chương trình.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý luận và khung phân tích

Luận án dựa trên thế giới quan và phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng, chủ nghĩa duy vật lịch sử, tư tưởng Hồ Chí Minh và các quan điểm chỉ đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam về con người, giáo dục - đào tạo và công tác lý luận chính trị.

Tác giả xác lập khung phân tích dựa trên các khái niệm công cụ cốt lõi:

  • Các môn lý luận chính trị: Thuật ngữ chỉ hệ thống các môn học được đưa vào giảng dạy từ năm 1956 đến nay, trải qua các tên gọi: "các môn chính trị" (1956–1991), "các môn khoa học Mác – Lênin, Tư tưởng Hồ Chí Minh" (1991–2008), và 3 môn học bắt buộc theo Quyết định 52/2008/QĐ-BGDĐT gồm: Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin, Tư tưởng Hồ Chí Minh, Đường lối cách mạng của Đảng Cộng sản Việt Nam.
  • Giảng dạy các môn lý luận chính trị: Quá trình giảng viên tác động và tái tác động có điều kiện lên hệ thống tri thức môn học trong môi trường giáo dục có sự tham gia của sinh viên, nhằm giúp người học nắm vững tri thức, rút ra tinh thần – phương pháp luận phục vụ nhận thức chuyên ngành và hoạt động thực tiễn.
  • Giảng viên: Người được cơ sở giáo dục đại học tuyển dụng làm công tác giảng dạy sau khi đã được tri thức hóa đạt trình độ từ cao đẳng, đại học trở lên và có năng lực sư phạm tương ứng. Khái niệm hàm chứa 3 đặc trưng bản chất: trình độ tri thức, năng lực giảng dạy và địa vị pháp lý hành chính.
  • Đội ngũ giảng viên các môn lý luận chính trị: Tập hợp những người thực hiện nhiệm vụ giảng dạy các môn lý luận chính trị từ năm 1956 trở đi tại các cơ sở giáo dục đại học Việt Nam.
  • Vai trò của đội ngũ giảng viên: Được cấu thành bởi 3 vai trò chủ yếu:
    1. Sáng tạo mục đích, nội dung giảng dạy, hình thức tổ chức giảng dạy và đánh giá;
    2. Nghiên cứu và đề xuất đổi mới mục đích, nội dung giảng dạy, hình thức tổ chức giảng dạy và đánh giá;
    3. Chủ thể trực tiếp tham gia tổng kết, đánh giá kết quả đổi mới nội dung chương trình.

Phương pháp nghiên cứu

Luận án thuộc loại hình nghiên cứu định tính kết hợp khảo sát thực tiễn, sử dụng các phương pháp cụ thể:

  • Phương pháp lịch sử – lôgic: Phân tích tiến trình hình thành và biến đổi của hệ thống môn học lý luận chính trị cùng các chính sách quản lý qua từng giai đoạn lịch sử (từ năm 1956 đến 2015).
  • Phương pháp phân tích và tổng hợp: Phân tích các văn kiện chính trị, văn bản quy phạm pháp luật, chương trình đào tạo và tổng hợp các luận điểm lý luận về nhân tố con người, quản trị giáo dục.
  • Phương pháp điều tra – xã hội học: Khảo cứu thực tế tại các trường đại học, cao đẳng được chọn làm địa bàn nghiên cứu thông qua quan sát, thu thập thông tin về công tác giảng dạy, quản lý chuyên môn và cơ cấu đội ngũ giảng viên.

Nguồn tư liệu và dữ liệu

Dữ liệu của luận án được khai thác từ hệ thống văn kiện của Đảng, các chỉ thị, nghị quyết của Ban Chấp hành Trung ương, Ban Bí thư, văn bản quy phạm pháp luật của Thủ tướng Chính phủ và Bộ Giáo dục và Đào tạo; tư liệu lưu trữ tại Ban Tuyên giáo Trung ương, Phòng Lưu trữ Bộ Giáo dục và Đào tạo, Thư viện Quốc gia, Thư viện Cục Thông tin Khoa học Công nghệ Quốc gia, cùng báo cáo chuyên môn tại các trường đại học khảo sát.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan các công trình liên quan đến luận án

Chương này điểm luận chi tiết các công trình nghiên cứu trong nước về phát huy nhân tố con người, đổi mới phương pháp giảng dạy lý luận chính trị và chất lượng đội ngũ cán bộ giảng dạy. Tác giả chỉ rõ các kết quả đã đạt được như việc xác định vai trò của nguồn lực trí tuệ, nhận diện sự tách rời giữa nội dung lý luận với thực tiễn chuyên ngành, và những nỗ lực ban hành chính sách của Nhà nước. Đồng thời, chương 1 chỉ ra 4 vấn đề luận án cần tiếp tục giải quyết: xây dựng hệ thống khái niệm chuẩn xác về vai trò giảng viên; đánh giá thực trạng phát huy vai trò này dưới góc độ chính sách tạo động lực; phân tích các mâu thuẫn cản trở tính năng động sáng tạo của giảng viên; và đề xuất cơ chế thực hiện nguyên tắc tập trung dân chủ trong quản lý chương trình, giáo trình.

Chương 2: Một số vấn đề lý luận về phát huy vai trò đội ngũ giảng viên trong đổi mới giảng dạy các môn lý luận chính trị ở các trường đại học, cao đẳng Việt Nam

Chương 2 thiết lập nền tảng lý luận toàn diện của luận án:

  • Phân tích nội hàm đổi mới giảng dạy lý luận chính trị: Bao gồm đổi mới tư duy giảng dạy (chuyển từ truyền thụ nội dung sang trang bị tinh thần – phương pháp luận); đổi mới nội dung (bảo đảm thống nhất giữa tính định hướng chính trị và tính khoa học, gắn lý luận với ngành nghề chuyên môn); đổi mới hình thức tổ chức dạy học (phương thức liên kết giảng viên – sinh viên – môi trường giáo dục); đổi mới đánh giá (chuyển sang đánh giá theo cả quá trình và đa dạng hóa công cụ đánh giá).
  • Xác định 3 vai trò chủ yếu của người thầy: Giảng viên không chỉ là người truyền đạt thụ động mà là chủ thể sáng tạo mục đích, nội dung, phương pháp; chủ thể nghiên cứu khoa học đề xuất đổi mới; và chủ thể trực tiếp tổng kết thực tiễn chương trình.
  • Làm rõ các chủ thể, phương thức và tiêu chí đánh giá: Chủ thể phát huy vai trò gồm Đảng, Nhà nước, cơ sở giáo dục đại học, khoa/bộ môn và chính bản thân người giảng viên. Các phương thức gồm hoàn thiện thể chế chính sách, dân chủ hóa chuyên môn và tạo động lực vật chất – tinh thần. Hệ thống tiêu chí đánh giá phản ánh mức độ độc lập, sáng tạo và hiệu quả bài giảng trong thực tiễn.

Chương 3: Thực trạng phát huy vai trò đội ngũ giảng viên trong đổi mới giảng dạy các môn lý luận chính trị ở các trường đại học cao đẳng Việt Nam thời gian qua và những vấn đề đặt ra

Chương 3 khảo sát thực tế và phân tích những mâu thuẫn căn bản trong quá trình phát huy vai trò giảng viên:

  • Thực trạng chủ trương và tổ chức thực hiện: Mặc dù hệ thống văn bản chỉ đạo đã được ban hành qua nhiều thời kỳ, việc tổ chức thực hiện ở cấp cơ sở còn mang tính hành chính, hình thức. Hoạt động quản lý chủ yếu dựa trên việc ban hành văn bản quy định và kiểm tra việc chấp hành giáo trình khung.
  • Những vấn đề đặt ra từ thực trạng:
    1. Chủ trương phát huy vai trò giảng viên bị cản trở bởi cơ chế quản lý tập trung bao cấp về nội dung chương trình: Việc Bộ Giáo dục và Đào tạo quy định thống nhất một khung chương trình chi tiết cho tất cả các khối ngành học làm triệt tiêu tính chủ động sáng tạo của giảng viên và biến bài giảng thành sự áp đặt cơ học.
    2. Phương thức phát huy vai trò bằng việc xây dựng và cung cấp giáo trình khung làm hạn chế nhu cầu cập nhật tri thức mới: Giảng viên có xu hướng ỷ lại vào giáo trình mẫu, ngại tìm tòi thực tiễn hoặc không dám đưa các vấn đề mới ngoài giáo trình vào bài giảng.
    3. Chưa gắn yêu cầu nâng cao phẩm chất, năng lực với chế độ chính sách đãi ngộ: Chế độ lương, phụ cấp và điều kiện làm việc của giảng viên lý luận chính trị còn thấp, chưa tạo đủ động lực kinh tế để họ toàn tâm toàn ý cho nghiên cứu khoa học và đổi mới chuyên môn.

Chương 4: Một số giải pháp chủ yếu nhằm phát huy hơn nữa vai trò đội ngũ giảng viên trong đổi mới giảng dạy các môn lý luận chính trị ở các trường đại học, cao đẳng Việt Nam hiện nay

Tác giả đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ chia thành hai nhóm chính:

  • Nhóm giải pháp về chủ trương, chính sách:
    • Nhận thức, ban hành và từng bước hoàn thiện các văn bản quy phạm pháp luật xác định rõ vị thế, quyền tự chủ học thuật của giảng viên lý luận chính trị;
    • Đổi mới căn bản quan niệm về chương trình và giáo trình: Bộ Giáo dục và Đào tạo chỉ ban hành chương trình chuẩn về mặt mục tiêu và nguyên lý cốt lõi; trao quyền cho các trường đại học, khoa, bộ môn và giảng viên biên soạn đề cương chi tiết phù hợp với đặc thù chuyên ngành đào tạo (kỹ thuật, kinh tế, xã hội...).
  • Nhóm giải pháp về tổ chức thực hiện của các chủ thể:
    • Đối với Đảng và Nhà nước: Đổi mới phương thức lãnh đạo, tăng cường đầu tư ngân sách cho nghiên cứu khoa học lý luận chính trị, cải cách chế độ tiền lương và phụ cấp đặc thù nghề nghiệp cho giảng viên;
    • Đối với các trường đại học, cao đẳng và khoa, bộ môn: Xây dựng môi trường học thuật dân chủ, giảm tải hành chính, tổ chức thường xuyên các hội thảo chuyên đề, gắn kết bộ môn lý luận chính trị với các khoa chuyên ngành;
    • Đối với bản thân giảng viên: Tự nâng cao bản lĩnh chính trị, chủ động đổi mới phương pháp giảng dạy, tích cực nghiên cứu thực tiễn để tích hợp vào bài giảng, xóa bỏ tâm lý thụ động, trông chờ.

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp về mặt lý luận

  • Hệ thống hóa và làm sâu sắc thêm các khái niệm công cụ trong triết học giáo dục và lý luận chính trị: xác định rõ nội hàm khái niệm giảng viên, đội ngũ giảng viên các môn lý luận chính trị, giảng dạy các môn lý luận chính trị và bản chất của việc phát huy vai trò giảng viên.
  • Xác lập luận điểm khoa học khẳng định giảng viên là chủ thể sáng tạo nội dung và phương pháp giảng dạy, chỉ rõ mối quan hệ biện chứng giữa vai trò nhà giáo và nhà khoa học của người giảng viên lý luận chính trị.
  • Phân tích sâu sắc sự cần thiết phải vận dụng nguyên tắc tập trung dân chủ vào quản trị chương trình, giáo trình, chuyển từ cơ chế quản lý tập trung bao cấp sang cơ chế phân cấp tự chủ học thuật có định hướng.

Đóng góp về mặt thực tiễn

  • Đánh giá khách quan, toàn diện thực trạng công tác chỉ đạo, quản lý và hoạt động giảng dạy lý luận chính trị tại các trường đại học, cao đẳng qua các giai đoạn lịch sử;
  • Chỉ rõ 3 nút thắt cơ bản trong cơ chế quản lý chương trình, phương thức sử dụng giáo trình và chính sách đãi ngộ cản trở động lực của giảng viên;
  • Cung cấp luận cứ khoa học thực tiễn giúp các cơ quan quản lý nhà nước (Bộ Giáo dục và Đào tạo, Ban Tuyên giáo Trung ương) và các cơ sở giáo dục đại học xây dựng chính sách phân cấp biên soạn chương trình, đổi mới kiểm tra đánh giá và nâng cao thu nhập cho đội ngũ nhà giáo.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

  • Hạn chế: Luận án tiếp cận vấn đề từ góc độ chuyên ngành Triết học (Chủ nghĩa duy vật biện chứng và duy vật lịch sử), do đó tập trung chủ yếu vào khía cạnh lý luận, cơ chế và phương thức phát huy nhân tố con người; chưa đi sâu khảo sát định lượng diện rộng trên toàn bộ các trường đại học ngoài công lập hoặc các trường cao đẳng thuộc các vùng sâu, vùng xa trên cả nước.
  • Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng khảo sát thực nghiệm tại các cơ sở giáo dục đại học đa dạng về loại hình sở hữu và vùng miền; nghiên cứu sâu hơn về mô hình phân cấp chi tiết chương trình lý luận chính trị tương thích với hệ thống đào tạo theo học chế tín chỉ và các phương pháp đánh giá năng lực người học hiện đại.

Giá trị tham khảo

  • Đối với các cơ quan quản lý và hoạch định chính sách: Cung cấp cơ sở khoa học để Ban Tuyên giáo Trung ương, Bộ Giáo dục và Đào tạo hoàn thiện các văn bản quy phạm pháp luật về đổi mới chương trình, giáo trình các môn lý luận chính trị theo hướng chuẩn hóa nhưng mở rộng quyền tự chủ cho cơ sở đào tạo.
  • Đối với các trường đại học, cao đẳng: Làm tài liệu tham khảo cho Ban Giám hiệu, lãnh đạo các Khoa, Bộ môn Lý luận chính trị trong việc xây dựng kế hoạch bồi dưỡng giảng viên, tổ chức sinh hoạt học thuật và thiết kế đề cương môn học gắn kết với ngành nghề chuyên môn.
  • Đối với nghiên cứu sinh, học viên cao học và giảng viên: Là nguồn tài liệu tham khảo trong nghiên cứu triết học, giáo dục học đại học và phương pháp giảng dạy lý luận chính trị; cung cấp phương pháp tiếp cận để giảng viên tự đổi mới bài giảng và nâng cao năng lực nghiên cứu khoa học.

Câu hỏi thường gặp

1. Các môn lý luận chính trị trong chương trình đại học, cao đẳng Việt Nam được cơ cấu như thế nào qua các thời kỳ lịch sử theo phân tích của luận án?
Trả lời: Theo luận án, cơ cấu môn học trải qua 3 giai đoạn: (1) Giai đoạn 1956–1991 gọi chung là "các môn chính trị"; (2) Giai đoạn sau năm 1991 bổ sung môn Tư tưởng Hồ Chí Minh, gọi là "các môn khoa học Mác – Lênin, Tư tưởng Hồ Chí Minh"; (3) Từ năm 2008 (theo Quyết định số 52/2008/QĐ-BGDĐT), Bộ Giáo dục và Đào tạo cấu trúc lại thành 3 môn bắt buộc: Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin, Tư tưởng Hồ Chí Minh, và Đường lối cách mạng của Đảng Cộng sản Việt Nam, được gọi chung là "các môn lý luận chính trị".

2. Ba vai trò chủ yếu của đội ngũ giảng viên trong đổi mới giảng dạy các môn lý luận chính trị được luận án xác định là gì?
Trả lời: Luận án xác định 3 vai trò chủ yếu: (1) Sáng tạo mục đích, nội dung giảng dạy, hình thức tổ chức giảng dạy và đánh giá; (2) Nghiên cứu và đề xuất đổi mới mục đích, nội dung giảng dạy, hình thức tổ chức giảng dạy và đánh giá; (3) Là chủ thể trực tiếp tham gia tổng kết, đánh giá kết quả đổi mới nội dung chương trình.

3. Khái niệm "giảng viên" được luận án định nghĩa dựa trên những đặc trưng bản chất nào?
Trả lời: Luận án định nghĩa giảng viên là người được cơ sở giáo dục đại học tuyển dụng làm công tác giảng dạy sau khi đã được tri thức hóa và có đủ khả năng giảng dạy hệ thống tri thức đó ở trình độ từ cao đẳng, đại học trở lên. Khái niệm này bao gồm 3 đặc trưng bản chất: có trình độ tri thức chuyên sâu từ đại học trở lên; có kỹ năng sư phạm để giảng dạy cho sinh viên/học viên; và có địa vị pháp lý – hành chính thông qua việc được cơ sở giáo dục tuyển dụng chính thức.

4. Luận án chỉ ra những mâu thuẫn / vấn đề đặt ra căn bản nào từ thực trạng quản lý và giảng dạy lý luận chính trị thời gian qua?
Trả lời: Luận án chỉ ra 3 vấn đề nổi cộm: (1) Chủ trương phát huy vai trò giảng viên bị cản trở bởi cơ chế quản lý tập trung bao cấp về nội dung chương trình; (2) Phương thức cung cấp giáo trình khung đồng loạt làm hạn chế nhu cầu tự cập nhật tri thức mới của người dạy; (3) Chưa giải quyết thỏa đáng mối quan hệ giữa yêu cầu nâng cao phẩm chất, năng lực chuyên môn với chế độ đãi ngộ, thu nhập và điều kiện làm việc của người thầy.

5. Luận điểm trọng tâm của luận án về đổi mới quản lý nội dung chương trình và giáo trình là gì?
Trả lời: Luận án kiến nghị áp dụng nguyên tắc tập trung dân chủ: Bộ Giáo dục và Đào tạo chỉ nên quản lý tập trung phần chuẩn kiến thức mục tiêu cốt lõi (cái chung); đồng thời phân cấp, trao quyền dân chủ cho các trường đại học, khoa, bộ môn và giảng viên tự chủ biên soạn đề cương chi tiết và tài liệu bài giảng phù hợp với từng khối ngành đào tạo chuyên môn cụ thể (cái đặc thù).

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Nguyễn Quang Trung đã luận giải một cách có hệ thống cơ sở lý luận và thực tiễn về việc phát huy vai trò của đội ngũ giảng viên trong đổi mới giảng dạy các môn lý luận chính trị tại các trường đại học, cao đẳng Việt Nam. Bằng việc phân tích sâu sắc các rào cản từ cơ chế quản lý chương trình tập trung bao cấp và thực trạng đội ngũ, công trình đã đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ nhằm phân cấp quản trị chuyên môn, nâng cao năng lực tự chủ học thuật và hoàn thiện chính sách đãi ngộ đối với nhà giáo. Đây là công trình nghiên cứu chuyên ngành triết học có giá trị tham khảo thiết thực cho công tác hoạch định chính sách giáo dục lý luận chính trị và nâng cao chất lượng đào tạo đại học ở Việt Nam.