Chương 1: Những vẫn đề lý luên về vai trò của Cơ quan bau cử Quốc ga. Chương 2: Vai trò của Hôi đồng bau cử Quốc gia theo pháp luật hiện hành. Chương 3: Quan điểm, gai pháp bão đảm vai trò của Hội đồng bau cử Quốc ga. NHỮNG VAN DE LÝ LUẬN VE VAI TRÒ CUA CƠ QUAN BẦU CỬ QUỐC GIA.
Khái niệm, đặc điểm vai trò của Cơ quan bầu cử Quốc gia 1. Khái niệm Cơ quan bau cứ Quoc gia Cơ quan bau cử quốc gia (National ElectoralElecon management body — sau đây viết tất là EMB). Theo Viên quốc tế vì dân chủ va tro giúp bau cit (DEA) và Tổ chức minh bạch quốc tế (Transparency Intemational), cơ quan bau cử quốc ga là cơ quan Hiến định độc lập trong bộ máy nha nước được thành lập với nhiệm vụ bao đảm các cuộc bau cit và các hoạt động dân chủ trực tiếp được thực hiện một cách dân chủ, công bằng, văn minh va thực chit? Tay thuộc vảo từng nước khác nhau, EMB có thể có những tên gọi khác nhau như. Hội đồng, bau cử, Ủy ban bau cử, Bộ/Ban bau cit, Bon vị bau cữ.
và có thé được quy. định trong Hiển pháp hoặc quy định trong luét định. ‘Theo mang lưới Tri thức về bau cit ACE định nghĩa EMB lä một cơ quan hoặc tô chức được ap ra nhằm mục đích và cỏ trách nhiệm pháp lý trong việc quản lý một hoặc nhiễu công việc cốt yên trong các cuộc bau cit (elections) và những hình thức dan chủ trực tiếp khác được phép hiệt quy định như trưng câu.? EMB có thể 14 một cơ quan hoặc nhiên cơ quan khác nhau được phân công thực hiện các công việc cốt yêu trong các cuộc bau cử bao gồm: tiếp nhân và phê duyệt danh sách ứng cử viên, tổ chức bỏ phiêu, kiểm phiêu, thông kê va công bô kết quả. | B68 Ts Tô Vấn Hoe, Gio mùnh đt Hn phip iệt Mac, Tường Đạ họ Init Hà Nội, N Tư phápte 640 °GS.TSKRE Đào TH Uc- G915 Nguyễn Th Mo TS.
Nguyễn Vin Tu, T5 VÃ Công Gao ing dhibên) Sich duyyenkaio Các dadtchd ion dhe lip: Kovonghidm quốc và mẫn ong6 Dệt Now, 2013, YX. ĐHQG Ha Nội 10? Trên thé giới, việc tổ chức, quản lý va điều hảnh bẩu cử là một van để quan trong được các nước va nhiều tổ chức quốc tế quan tâm đặc biết Điều nay hoan toàn dé hiểu bởi lễ "Thứ nhất, nếu tổ chức, điều hành bau cử không khách quan, trung thực, thì các nguyên tắc của bẩu cử dù hoàn thiện tiến bộ đến đâu cũng bi gãm ý ngbiia, thậm chí, nó có thể bị vô hiệu hóa, Thứ hai, kết quả bau cử muôn khách quan, trung thực, Không bi gan lần trong bau cửthì việc tổ chức và điều hành bau cử phải chất chế heo đúng các. quy định của pháp luật, Thứ ba, vi bau cử là hoat đồng trao quyển lực, hợp pháp hóa quyển lực, nên thực tiễn bau cử ở nhiễu nước, nhất là trong thời gian gan đây cho thấy, nó thường xuyên bị tác động, chỉ phối, thâm chỉ bị can thiệp bởi thủ đoạn của quyền. lực chính tr.
Đảng phái nao, lực lượng nào đang nắm giữ quyển lực nhà nước, lực lượng đỏ, ding phái đó có lợi thé rất lớn vẻ quyên lực có thé chỉ phối, tac động để có lợi cho mảnh. Muôn bau cử công bằng và trung thực, muốn bao đảm đúng ý chí của nhân dân trong béu cử, trước hết, việc tổ chức, điều hảnh bầu cử phải khách. quan, trung lập, không thiên vị Đây lé van để rất quan trọng Tuy nhiên, không để dang để thực hiện điều đó vì các lý do sau: ‘Mot là, việc tổ chức tổng tuyển cử diễn ra trong phạm vi cả nước (ngay cả với các cuộc bau cử cơ quan dân cử dia phương cũng thường diễn ra déng loạt trong một cuộc bau cir), Điểu đó có ngiĩa la, cùng một lúc, phải tổ chức, điền hành rất nhiều công việc trong nhiêu công đoạn của bau cử. 10 Hai là, bau cử là hoạt đông hợp pháp hóa quyển lực chính tr thánh quyền.
lực nba nước. Do vay, bat cử chế đồ bau cử nào cũng cén đất ra yêu cầu han chế sự tác đồng, can thiệp của các đảng phái, nhất lä đăng phải đang cảm quyển, nhưng điều đó lại mâu thuẫn với yêu cau của hoạt động tổ chức, điều hanh bau cử, bởi lẽ, nếu không “nha” vào chỉnh phủ, chính quyển dia phương - các cơ quan nắm trong tay hau hét cơ sở vat chat, con người, thi lam sao tổ chức, diéu hành được một khối lượng khổng lỗ các công việc của bau cit Ba là, khác với các hoạt động quản lý khác, việc tổ chức, điều hanh bau cử, thường do các nhân viên không chuyên đăm trách, tức là khi đến các kỳ bau cử, họ lam việc trong các cơ quan, tổ chức khác nhau được trưng dung để tham ga việc tổ chức, diéu bảnh bau cử, rất nhiều người trong số đó tham gia hoạt đông, nay là lần đâu, rat khó tránh khôi việc bổ ngổ, hing túng Bến & vì kết quả bau cử quyết định ai là người nắm giữ quyển lực nhà nước, nên có không ít các âm mưu, thủ đoạn luôn “rinh rép” trong các cuộc bau cử để lam sai lệch kết quả bau cử. Thực tế các cuộc bau cử ở nhiễu nước trên thé giới, nhất là trong thời gian gin đây đã chứng minh điều đó. Do vay, viếc tổ chức và dig hảnh bau cử là van để rất quan trong trong, các cuộc bau cử.
Nêu tổ chức và điều hành bảu cử không bảo đảm tinh chính. xác, khách quan, tắt cả các nguyên tắc bau cử néu không bi vô hiệu hóa thì chí ít cũng bị gdm ý nghĩa. Điểu đó nói lên tim quan trong cửa các thiết chế tổ chức và điều hành bau cử Năm 1994, Liên minh Nghỉ viên thể giới (PU) Khuyến nghỉ các Nhà nước thiết lập mốt “cơ chế quản lý bau cử trung lip, không thiên lệch và bình. " đẳng”, bảo đảm sự có mết các quan sát viên, đại dién của các đảng phái chỉnh trị, bao dm khiếu nại được xem xét, giải quyết có hiệu quả bởi một cơ quan độc.
lập, không thiên vi như tòa án hoặc hội dong bau cử. Đặc biệt, vào năm 1998, việc tỗ chức, điều hành bau cử được tiền thêm một bước với việc khuyến cáo các. quốc ga nên cho phép quan sát bau cử bởi những nhân viên trong các tổ chức dân sự trong nước va quốc tế. Hiện nay, khi nói vẻ bau cử, quan sát bau cử là vấn dé được dat ra vả được bản luận không ít.
Nó được quy định trong nhiều văn. kiện quốc tế hoặc pháp luật bầu cử một số nước. Vệ tên gọi, cách thức quy định trong hiến pháp, nguyên tắc tổ chức và hoạt động của cơ quan bau cử quốc gia 'Về tên gọi, các tổ chức phụ trách bau cử ở các nước có tên gọi kha phong. phú, tùy theo quy mô vả tính chất, đó có thể là: Ủy ban bau cử Election Commission), Bộ phụ trách bau cử Department of Elections), Hồi đẳng bu cit (Œlectorel Council), Bô phân bau cử Election Unit), hoặc Ban phụ trách bau cit Glectoral Board).
Cơ quan béu cit (Electorel Management Body (EMB) hay Electoral Management Administration) có thé coi là tên gọi chung dùng để chỉ cơ quan hoặc một sé cơ quan có chức năng tổ chức, điều hanh bau cử trong từng quoc ga. Cơ quan bau cử quốc gia va các thiết chế phụ trách tỗ chức, điều hành bầu cử ỡ các nước chủ yéu được quy định trong các đạo luật về bau cử. Các quốc ga thiết kế cơ quan bau cử quốc ga ở tim hiển định (EMBs as constitutional bodies) là Han Quốc, Băngađét, Céxta Rica, Phigi, Gana, An Đô, Inđônêa và Unugoay. Với tính chất là cơ quan hiến định, các nguyên tắc nén ting chỉ phối tổ chức và hoạt động của cơ quan bau cử quốc gia thường được zác định: 1) Tôn trong pháp luật, 2) Không thiên vị và trung lập, 3) Phải minh bạch, 4) Phải chính xác; và 5) Can được thiết kế theo hướng phục vụ cử tn.
Tuy theo mỗi quốc ga vả trong từng giai đoạn lịch sử cụ thể, các tổ chức. phụ trách bau cử ở mỗi nước có thể được quy định trong hiển pháp, các dao liệt về bau cử hay kết hop quy định trong cả hiển pháp và luật béu cử. Theo khảo sát của Viên quốc tế về hỗ trợ bau cử vả dân chủ (IDEA - The Intemational Institute for Democracy and Electoral Assistance), tổ chức phu trách bau cit với tính chất la thiết chế hiển định trong những năm gin đây có zru hướng tăng lên so với trước. Tuy nhiên, cho đến nay, số lượng các quốc gia thiết kê và quy định cơ quan bau cit quốc gia trong hiển pháp chưa nhiều Điều đó có ngiĩa, các cơ quan nay vẫn được nhiều nước quy định trong các đạo luật về bầu cử.
Đặc diém của Cơ quan bầu cứ Quốc gia Mỗi mô hình cơ quan bầu cử đều có những đặc điểm riêng vẻ tổ chức, thánh phan, thẩm quyên, trách nhiệm gai trình, nhiệm kỳ, hoạt động Sw khác triệt về tổ chức là cơ sở căn bản dé phân chia các mô hình cơ quan bau cit, tạo ra những đặc tính riêng của từng cơ quan bau cử. Căn cứ vào cách thức tổ chức, IDEA zác định ba loại mô hình cơ quan tổ chức béu cit chính trên thé giới, bao gém Mô hình độc lêp, Mô hình Chính phi và Mô hình hỗn hợp. Mỗi một mô hình đều tổn tại những wu điểm và nhược. điểm nhất định.
13 Mô hình cơ quan bau cử độc lập có cơ cấu, 8 chức độc lập với Chính phủ và thường được gọi la Ủy ban bau cử (quốc ga/tring wong), có toản quyền trong việc tổ chức, quản ly bau cit va độc lập trong xây dựng quy chế bu cử dựa trên cơ sỡ luật bau cử. Ngoài ra, cơ quan bau cử theo mô hình nảy còn được phép hoạt đông độc lấp mà không phải chiu trách nhiệm bảo cáo trước nhảnh hành. Cũng bởi, mô hình cơ quan bau cử độc lập thường có cau trúc theo kiểu hội đồng (gồm các thành viên) ma trong đỏ không có thành viên nào thuộc nhánh hành pháp. Tuy nhiên, trong một số trường hợp lại có trách nhiệm gi trình với nhánh lập pháp hoặc người đứng đâu nhà nước.
Vé nhiệm kỳ hoạt đông, thì có thể có hoặc không quy định nhiệm kỷ, thường có quy định được tải bau sau khi hết nhiêm kỳ. Ưu điểm của mô hình nay là đảm bảo tinh độc lập, khách. quan của bau cử: Mô hình cơ quan bau cử thuộc Chính phủ có cơ câu tổ chức thuộc cơ cấu.