Chương 1 Đào tạo điện tử (E-learning) Đào tạo điện tử (E-learning) là một hình thức đào tạo mới, đánh dấu một bước tiến quan trọng trong việc áp dụng khoa học công nghệ nhằm nâng cao chất lượng đào tạo. So với các mô hình đào tạo có trước như đào tạo theo phương pháp truyền thống sử dụng môi trường lớp học tập trung và đào tạo dựa trên máy thì đào tạo điện tử linh hoạt hơn về thời gian, địa điểm và phong phú hơn về hình thức truyền tải nội dung. Sau đây là phần trình bày về một số mô hình đào tạo cùng ưu nhược điểm của những mô hình này, và một số nét chính về SCORM – một chuẩn đào tạo điện tử rất được quan tâm hiện nay.1 Đào tạo theo phương pháp truyền thống Trước đây, hầu hết công tác giảng dạy và học tập đều thông qua trường lớp và hội thảo. Sinh viên và học sinh thường đến lớp để tham gia học tập, và cán bộ công tác tại các tổ chức, công ty thì thường tham gia các khóa đào tạo ngắn hạn hay các hội thảo nhằm nâng cao trình độ chuyên môn.
Người học cũng như người giảng dạy muốn thực hiện công tác đào tạo của mình thì đều phải cố định khoảng thời gian và địa điểm. Đây chính là hình thức đào tạo truyền thống mà con người đã quen thuộc từ lâu và cho đến bây giờ vẫn rất phổ biến. Mặc dù hình thức đào tạo truyền thống có những ưu điểm được khẳng định trong một thời gian dài nhưng nó cũng có những mặt hạn chế chưa khắc phục được. Một trong những hạn chế đó là không linh hoạt về mặt thời gian và không gian.
Khi phần lớn thời gian có thể tham gia đào tạo của người học và người dạy không trùng nhau thì hình thức đào tạo truyền thống lại trở nên bất tiện. Không ít người có nhu cầu nhưng không thể tham gia các khóa học khác nhau do thời gian diễn ra các khóa học ít nhiều trùng nhau. Những người đang công tác tại các tổ chức và công ty lại càng eo hẹp hơn về thời gian và ít có cơ hội tiếp thu thêm kiến thức mà các khóa ngắn hạn hay các hội thảo chuyên môn không thể mang lại. Bên cạnh đó, không phải ai cũng có điều kiện sống gần nơi có thể tham gia học tập.
Trong trường hợp muốn tổ chức các lớp học hay các buổi hội thảo, các công ty hay tổ chức cũng thường phải tốn một khoảng chi phí lớn cho việc đi lại và sinh hoạt trong quá trình học. 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Hơn nữa, khi thông tin ngày càng nhiều, đòi hỏi mọi người phải liên tục tiếp thu kiến thức và thông tin mới nhằm đáp ứng cho công việc cũng như cho sinh hoạt trong cộng đồng thì việc tổ chức dạy và học theo phương pháp truyền thống nhiều khi trở nên tốn kém, không theo kịp với tốc độ phát triển của thông tin.2 Đào tạo trên máy Đào tạo trên máy (Computer-based training – CBT là một hình thức đào tạo mới trong đó học viên tiếp thu kiến thức bằng cách thực hiện các chương trình đào tạo đặc biệt trên máy tính. Chương trình đào tạo đó cung cấp phần lớn tác nhân kích thích mà học viên phải đáp ứng, sau đó phân tích đáp ứng của học viên rồi trả lại phản hồi cho học viên. Đây là hình thức đào tạo hướng đến nhu cầu tự học của học viên.
CBT có thể được phân thành ba loại: Chương trình dạy học có trợ giúp của máy tính (Computer-Assisted Instruction – CAI) là chương trình cung cấp bài tập và thực hành cho học viên; Chương trình dạy học quản lý nhờ máy tính (Computer-Managed Instruction – CMI) là chương trình đánh giá sinh viên qua bài kiểm tra, chỉ dẫn sinh viên sử dụng các tài liệu học khác và theo dõi quá trình học; Chương trình dạy học nâng cao với máy tính (Computer-Enriched Instruction – CEI) đóng vai trò làm thiết bị lập trình hay bộ mô phỏng phục vụ cho việc học tập và thực hành của học viên. Một số chức năng chính của một chương trình CBT là: Đánh giá trình độ học sinh trước khi học sinh bắt đầu tham gia học thật sự; Trình diễn các tài liệu đào tạo cho học viên một cách linh hoạt. Học viên có thể chọn lựa các nội dung hiển thị phù hợp theo ý muốn; Cung cấp các bài luyện tập lặp đi lặp lại nhằm nâng cao khả năng áp dụng kiến thức của học viên; Cung cấp các bài luyện tập dưới dạng trò chơi để nâng cao ham muốn học tập của học viên; 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Đánh giá tiến trình học tập của học viên bằng các bài kiểm tra cuối bài học; Hướng học viên học tập qua một chuỗi các chương trình hướng dẫn; Lưu trữ các hồ sơ về điểm số bài kiểm tra và quá trình học tập của học viên để phục vụ cho việc hướng dẫn học tập phù hợp hơn. Ưu điểm Trong môi trường CBT, nội dung học được truyền đạt thông qua các chương trình máy tính.
Các nội dung học này có thể được ghi trên phương tiện lưu trữ thông tin như đĩa CD-ROM và gửi đến người học qua đường bưu điện, hoặc có thể được trực tiếp tải xuống từ môi trường mạng internet. Do đó, người học có thể chủ động về mặt thời gian và địa điểm. Học viên sẽ không phải mất thêm chi phí cho việc đi lại và sinh hoạt. Hơn nữa, học viên sẽ hoàn toàn chủ động về thời gian học.
Họ có thể thu xếp thời gian học sao cho không làm ảnh hưởng đến những việc khác của mình. Vì vậy thời gian đào tạo có thể được rút ngắn hơn so với đào tạo theo phương pháp truyền thống. Một ưu điểm khác của CBT là chương trình CBT cho phép người học có thể tự theo dõi quá trình học của mình và chủ động lựa chọn các nội dung học phù hợp với bản thân. Học viên cũng có thể tùy ý học đi học lại một phần hoặc toàn bộ chương trình cho đến khi nắm vững kiến thức mà chương trình cung cấp.
Nhược điểm Để thiết kế và xây dựng một chương trình học trên máy cần rất nhiều thời gian, điều này không đáp ứng được yêu cầu học liên tục. Mặc dù học trên máy tiết kiệm được chi phí đi lại và sinh hoạt trong quá trình học nhưng chi phí phải bỏ ra để xây dựng chương trình CBT phục vụ đào tạo là rất lớn. Chương trình CBT có thể được dùng lại nhiều lần nhưng nội dung cung đào tạo lại phải cập nhật cho phù hợp hơn với sự phát triển của khoa học. Do đó có thể phải mất thêm chi phí cho việc nâng cấp hay xây dựng mới chương trình CBT.
6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Học trên máy, người học không được nhận trợ giúp trực tiếp khi có vướng mắc vì chương trình CBT không có cơ chế hỏi đáp và nếu có thì thường chỉ cung cấp một số các câu hỏi và câu trả lời cơ bản thường gặp. Trong môi trường CBT, người học thường bị cô lập và tự xử lý mọi tình huống, không có các hoạt động học nhóm. Theo cách tự học như vậy, rất khó có thể khẳng định được mức độ đảm bảo về chất lượng đào tạo. Tuy nhiên, với những ưu điểm đã được đề cập, CBT thực sự là một bước tiến trong việc đổi mới phương pháp đào tạo.
Đây là một sự lựa chọn mới cho người học, góp phần nâng cao khả năng mở và linh hoạt cho công tác đào tạo. Mặc dù vậy, từ các nhược điểm của CBT những công nghệ đào tạo mới có cơ chế mở, giao tiếp được và linh hoạt hơn cần phải được phát triển.3 Đào tạo điện tử (E-learning) E-learning hay đào tạo điện tử là một khái niệm chung thường được sử dụng để nói đến môi trường đào tạo trong đó máy tính và các thiết bị đa phương tiện hiện đại được sử dụng nhằm nâng cao chất lượng học tập và giảng dạy. Các tài nguyên sử dụng trong môi trường đào tạo này có thể là các tài liệu giảng dạy dựa trên môi trường web (web-based teaching materials), các đĩa CD-ROM đa phương tiện, các trang web, thư điện tử, trang web cá nhân blog, chương trình cộng tác, chương trình mô phỏng, hệ thống bỏ phiếu điện tử, hệ thống hội thảo từ xa, chương trình quản lý đào tạo, trò chơi điện tử mang tính giáo dục, hoạt hình mang tính giáo dục… Các tài nguyên này có thể được kết hợp sử dụng đưới nhiều hình thức nhằm mang lại hiệu quả đào tạo cao trong môi trường công nghệ thông tin hiện đại. Tuy nhiên, trong khóa luận này khái niệm E-learning được hiểu trong phạm vi hẹp hơn là mô hình đào tạo trong môi trường World Wide Web (WWW), trong đó đó nội dung đào tạo được thể hiện bằng các nội dung đa phương tiện, các website và chương trình trên máy tính.
7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Đào tạo điện tử trong môi trường World Wide Web (WWW) Đào tạo dựa trên web (Web-based training - WBT) là hình thức đào tạo có nội dung học tập đa phương tiện, được truyền bá trên mạng WWW và được hiển thị bởi các trình duyệt web. Với sự phát triển của WWW, các nội dung đa phương tiện, các website phục vụ đào tạo ngày càng trở nên phổ biến. Người dùng có thể truy cập, tìm kiếm thông tin và kiến thức bất cứ lúc nào và bất cứ nơi đâu. WWW đã trở thành một môi trường mở, linh hoạt và có nhiều tiềm năng phục vụ cho đào tạo.
Tuy nhiên khó có thể áp dụng một cách đơn thuần các mô hình đạo tạo trước trong môi trường này. Ví dụ như kiến trúc của WWW không phù hợp với nhiều chương trình CBT. Lý do là nội dung của chương trình CBT thường lưu trữ và xử dụng trên môi trường cục bộ, chương trình CBT được lập trình bằng các ngôn ngữ riêng và xử lý bằng chương trình dịch riêng tương ứng. Chuyển từ khai thác tài nguyên cục bộ sang khai thác tài nguyên từ xa và xây dựng ứng dụng có thể chạy được trên nhiều nền hệ điều hành khác nhau là công việc rất phức tạp.
Do đó, cần phải có những cách tiếp cận khác cho việc tổ chức, quản lý và hiển thị nội dung học tập cho học viên trong môi trường WWW. Hệ quản lý đào tạo điện tử - Learning Management System (LMS) Mới đầu, các nội dung học tập trên WWW thường là các trang web có khung cứng nhắc và bị bó buộc bởi môi trường và bối cảnh chung về công nghệ tại thời điểm đó.