Luận văn ứng dụng phương pháp content and language intergranted learning clil trong dạy học khoa học

Trong bối cảnh toàn cầu hóa, việc nâng cao năng lực ngoại ngữ, đặc biệt là tiếng Anh, trở… 126 trang · Trường Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh · 2020.

• Tác giả: Đỗ Thị Thuỳ Dương
• Người hướng dẫn: TS. Ngô Thị Phương
• Trường học: Trường Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Giáo dục Tiểu học
• Đề tài: Ứng Dụng Phương Pháp Content And Language Integrated Learning (CLIL) Trong Dạy Học Khoa Học Ở Tiểu Học
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH ẢNH
• DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ KHOA HỌC VỀ VIỆC ỨNG DỤNG PHƯƠNG PHÁP CLIL TRONG DẠY HỌC MÔN KHOA HỌC Ở TIỂU HỌC
• 1.1. Tổng quan về dạy học CLIL
• 1.2. CLIL và sự khác biệt với một số cách tiếp cận khác
• 1.3. Đặc tính của phương pháp CLIL
• 1.4. Khung 4Cs trong CLIL
• 1.5. Ưu điểm của việc ứng dụng phương pháp CLIL trong dạy học cho HSTH
• 1.6. Những năng lực cần có của một GV CLIL
• 1.7. Thực trạng dạy học Khoa học theo phương pháp CLIL
• 1.8. Các loại hình dạy học tiếng Anh ở trường Tiểu học trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh
• 1.9. Chương trình giáo dục phổ thông môn Tiếng Anh (2018) ở Tiểu học
• 1.10. Chương trình giáo dục phổ thông môn Khoa học (2018) ở Tiểu học
• 1.11. Sự phù hợp của việc ứng dụng phương pháp CLIL trong dạy học Khoa học ở Tiểu học bằng tiếng Anh
• 1.12. TIỂU KẾT CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: THIẾT KẾ KẾ HOẠCH DẠY HỌC MÔN KHOA HỌC Ở TIỂU HỌC THEO PHƯƠNG PHÁP CLIL
• 2.1. Mục đích, nguyên tắc thiết kế
• 2.2. Mục đích thiết kế
• 2.3. Nguyên tắc thiết kế
• 2.4. Quy trình thiết kế
• 2.5. Một số ví dụ minh hoạ
• 2.6. Kế hoạch dạy học bài “What do animals need to survive?” (Động vật cần gì để sống?)
• 2.7. Kế hoạch dạy học bài “The exchange of substances between animals and their environment” (Sự trao đổi chất giữa động vật và môi trường)
• 2.8. Tiêu chí đánh giá năng lực khoa học và năng lực sử dụng tiếng Anh. Bộ tiêu chí đánh giá
• 2.9. Minh họa đánh giá
• 2.10. TIỂU KẾT CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ TỔ CHỨC ỨNG DỤNG PHƯƠNG PHÁP CLIL TRONG DẠY HỌC MÔN KHOA HỌC Ở TIỂU HỌC
• 3.1. Mục đích và nội dung thử nghiệm
• 3.2. Mục đích thử nghiệm
• 3.3. Nội dung thử nghiệm
• 3.4. Tiến trình thử nghiệm
• 3.5. Mẫu thử nghiệm. Cách thức triển khai thử nghiệm
• 3.6. Công cụ và đánh giá kết quả tổ chức dạy học
• 3.7. Kết quả thử nghiệm. Về tiêu chí 1: Năng lực khoa học tự nhiên
• 3.8. Về tiêu chí 2: Năng lực sử dụng ngôn ngữ (tiếng Anh)
• 3.9. Về thái độ của HS đối với việc dạy học Khoa học bằng tiếng Anh ứng dụng phương pháp CLIL
• 3.10. TIỂU KẾT CHƯƠNG 3
• KẾT LUẬN, HƯỚNG PHÁT TRIỂN ĐỀ TÀI VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Ứng Dụng CLIL Trong Dạy Học Khoa Học Tiểu Học

Trong bối cảnh toàn cầu hóa, việc nâng cao năng lực ngoại ngữ, đặc biệt là tiếng Anh, trở nên vô cùng quan trọng. Đề án 2080 của Chính phủ đã khẳng định điều này. Tiếng Anh là ngôn ngữ chính thức của Liên Hiệp Quốc và được sử dụng rộng rãi trong nhiều lĩnh vực. Việc hiểu và sử dụng thành thạo tiếng Anh là một lợi thế lớn trong học tập, nghiên cứu và làm việc. Việc cho trẻ em làm quen với tiếng Anh từ sớm ngày càng được quan tâm. Nhiều nghiên cứu cho thấy việc học ngoại ngữ từ nhỏ không ảnh hưởng đến tiếng mẹ đẻ mà còn mang lại nhiều lợi ích khác. CLIL (Content and Language Integrated Learning) là một phương pháp dạy học tích hợp nội dung và ngôn ngữ, đang được quan tâm và ứng dụng rộng rãi. Ứng dụng CLIL trong giáo dục giúp học sinh tiếp thu kiến thức môn học và phát triển kỹ năng ngôn ngữ một cách tự nhiên và hiệu quả. Dạy học khoa học tiểu học bằng phương pháp CLIL là một hướng đi tiềm năng, giúp học sinh làm quen với tiếng Anh chuyên ngành từ sớm.

1.1. Tầm quan trọng của tiếng Anh trong giáo dục tiểu học

Ở lứa tuổi nhỏ, trẻ tiếp xúc với thế giới qua ngôn ngữ. Giao tiếp bằng ngôn ngữ thay thế cho giao tiếp bằng vận động, phát triển tư duy. Nghiên cứu của Krashen (1979) cho thấy khả năng tiếp thu ngôn ngữ giảm dần theo độ tuổi. Việc học tiếng Anh từ sớm không ảnh hưởng đến tiếng mẹ đẻ mà còn có tác dụng tích cực. Nghiên cứu của Yang, Yang & Lust (2011) cho thấy việc học song ngữ không làm mất cân bằng phát triển ngôn ngữ, ngược lại còn có hiệu ứng tích cực đến sự tập trung. Lứa tuổi cũng ảnh hưởng đến khả năng giao tiếp và phát âm. Nghiên cứu của Asher & García (1969) cho thấy người nhập cư ở độ tuổi càng nhỏ thì khả năng phát âm gần giống người bản xứ càng cao.

1.2. Giới thiệu phương pháp CLIL và lợi ích tiềm năng

Theo Krashen (1981), con người có khả năng học ngôn ngữ bẩm sinh. Genesee (1994) nhận định sự tiếp thu ngôn ngữ hiệu quả nhất là khi học thông qua nội dung kiến thức có ý nghĩa. Chamot và O’Malley phát triển mô hình CALLA, tập trung vào phát triển năng lực ngoại ngữ thông qua học môn khác. Năm 1994, thuật ngữ CLIL ra đời, dạy nội dung môn học qua ngoại ngữ để đạt cả hai mục tiêu: học kiến thức và học ngoại ngữ. CLIL trong dạy học đã được ứng dụng thành công ở nhiều quốc gia. Ưu điểm CLIL là tạo môi trường học tập tích cực, giúp học sinh tiếp thu kiến thức một cách tự nhiên và hiệu quả.

II. Thách Thức Khi Ứng Dụng CLIL Dạy Khoa Học Ở Tiểu Học

Mặc dù có nhiều tiềm năng, việc ứng dụng CLIL tiểu học trong dạy học Khoa học ở Việt Nam vẫn đối mặt với nhiều thách thức. Chương trình Tiếng Anh tăng cường đã được triển khai, nhưng vẫn còn những khó khăn nhất định. Nguyễn Phú Chiến (2010) đã nêu ra ba khó khăn trong việc dạy Toán bằng tiếng Anh: xây dựng đội ngũ giáo viên, chương trình và giáo trình, và trình độ tiếng Anh của học sinh không đồng đều. Giáo trình nước ngoài có thể không phù hợp về văn hóa, tư duy và tâm lý của học sinh Việt Nam. Sự khác biệt về văn hóa, giao tiếp ngôn ngữ và hiểu biết về tâm lý của giáo viên nước ngoài đối với học sinh cũng là một thách thức. Bên cạnh đó, còn có những khó khăn về cơ sở vật chất và cách hiểu của phụ huynh học sinh. Giáo viên CLIL cần được đào tạo bài bản để có thể giảng dạy hiệu quả.

2.1. Khó khăn về đội ngũ giáo viên và trình độ học sinh

Việc xây dựng đội ngũ giáo viên CLIL có trình độ chuyên môn cao và khả năng sử dụng tiếng Anh thành thạo là một thách thức lớn. Trình độ tiếng Anh của học sinh không đồng đều cũng gây khó khăn cho việc giảng dạy. Cần có các biện pháp hỗ trợ để nâng cao trình độ tiếng Anh của học sinh, giúp các em có thể tiếp thu kiến thức một cách hiệu quả. Bồi dưỡng CLIL cho giáo viên tiểu học là một giải pháp quan trọng để nâng cao chất lượng dạy học.

2.2. Vấn đề về chương trình giáo trình và cơ sở vật chất

Giáo trình nước ngoài có thể không phù hợp với văn hóa, tư duy và tâm lý của học sinh Việt Nam. Cần có sự điều chỉnh và biên soạn lại giáo trình để phù hợp với điều kiện thực tế của Việt Nam. Cơ sở vật chất, như phòng học, máy chiếu và phòng thí nghiệm, cũng cần được đầu tư để đáp ứng yêu cầu của phương pháp CLIL. Giáo án CLIL tiểu học cần được thiết kế cẩn thận để đảm bảo tính hiệu quả và phù hợp với trình độ của học sinh.

III. Phương Pháp Thiết Kế Bài Giảng CLIL Khoa Học Tiểu Học Hiệu Quả

Để ứng dụng phương pháp CLIL hiệu quả trong dạy học Khoa học ở Tiểu học, cần có một quy trình thiết kế bài giảng khoa học, rõ ràng và phù hợp. Quy trình này cần đảm bảo rằng cả nội dung kiến thức và kỹ năng ngôn ngữ đều được tích hợp một cách hài hòa. Mục đích thiết kế là giúp học sinh nắm vững kiến thức khoa học và phát triển kỹ năng sử dụng tiếng Anh. Nguyên tắc thiết kế cần tuân thủ các yêu cầu về tính khoa học, tính sư phạm và tính thực tiễn. Thực hành CLIL cần được chú trọng để giúp học sinh vận dụng kiến thức vào thực tế.

3.1. Mục đích và nguyên tắc thiết kế bài giảng CLIL

Mục đích thiết kế bài giảng CLIL là giúp học sinh nắm vững kiến thức khoa học và phát triển kỹ năng sử dụng tiếng Anh. Nguyên tắc thiết kế cần tuân thủ các yêu cầu về tính khoa học, tính sư phạm và tính thực tiễn. Bài giảng cần được thiết kế sao cho phù hợp với trình độ của học sinh và điều kiện thực tế của lớp học. Ví dụ CLIL khoa học tiểu học có thể được sử dụng để minh họa cho các nguyên tắc thiết kế.

3.2. Quy trình thiết kế bài giảng CLIL khoa học chi tiết

Quy trình thiết kế bài giảng CLIL khoa học bao gồm các bước: xác định mục tiêu, lựa chọn nội dung, thiết kế hoạt động, đánh giá kết quả. Mục tiêu cần được xác định rõ ràng và cụ thể. Nội dung cần được lựa chọn sao cho phù hợp với mục tiêu và trình độ của học sinh. Hoạt động cần được thiết kế sao cho học sinh có cơ hội sử dụng tiếng Anh để học kiến thức khoa học. Đánh giá kết quả cần được thực hiện thường xuyên để theo dõi sự tiến bộ của học sinh.

3.3. Khung 4Cs trong thiết kế bài giảng CLIL khoa học

Khung 4Cs (Content, Communication, Cognition, Culture) là một công cụ hữu ích để thiết kế bài giảng CLIL. Content (Nội dung) đảm bảo rằng kiến thức khoa học được truyền đạt một cách chính xác và đầy đủ. Communication (Giao tiếp) khuyến khích học sinh sử dụng tiếng Anh để giao tiếp và trao đổi ý kiến. Cognition (Nhận thức) thúc đẩy học sinh tư duy và giải quyết vấn đề. Culture (Văn hóa) giúp học sinh hiểu biết về các nền văn hóa khác nhau. CLIL và STEM có thể được kết hợp để tạo ra các bài giảng hấp dẫn và hiệu quả.

IV. Ứng Dụng Thực Tế CLIL Trong Dạy Học Khoa Học Tiểu Học

Việc ứng dụng CLIL trong dạy học Khoa học ở Tiểu học đã được thực hiện tại một số trường học ở Việt Nam. Các nghiên cứu cho thấy rằng phương pháp này có thể mang lại những kết quả tích cực. Học sinh có thể nắm vững kiến thức khoa học và phát triển kỹ năng sử dụng tiếng Anh một cách đồng thời. Tuy nhiên, cần có sự chuẩn bị kỹ lưỡng về đội ngũ giáo viên, chương trình và giáo trình để đảm bảo hiệu quả của phương pháp. Đánh giá CLIL cần được thực hiện thường xuyên để theo dõi sự tiến bộ của học sinh.

4.1. Ví dụ về bài giảng CLIL khoa học tiểu học thành công

Một ví dụ về bài giảng CLIL khoa học tiểu học thành công là bài giảng về "Vòng đời của bướm". Trong bài giảng này, học sinh được học về các giai đoạn phát triển của bướm bằng tiếng Anh. Học sinh cũng được tham gia vào các hoạt động thực hành, như vẽ tranh, làm mô hình và thuyết trình về vòng đời của bướm. Bài giảng CLIL khoa học này giúp học sinh nắm vững kiến thức khoa học và phát triển kỹ năng sử dụng tiếng Anh một cách tự nhiên và hiệu quả.

4.2. Kết quả nghiên cứu về hiệu quả của CLIL trong dạy học

Các nghiên cứu về hiệu quả của CLIL trong dạy học cho thấy rằng phương pháp này có thể giúp học sinh cải thiện đáng kể kỹ năng sử dụng tiếng Anh, đặc biệt là kỹ năng nghe và nói. Học sinh cũng có thể nắm vững kiến thức khoa học một cách hiệu quả hơn. Tuy nhiên, cần có sự chuẩn bị kỹ lưỡng về đội ngũ giáo viên, chương trình và giáo trình để đảm bảo hiệu quả của phương pháp. Phát triển ngôn ngữ qua môn khoa học là một trong những lợi ích quan trọng của CLIL.

V. Đánh Giá Năng Lực Học Sinh Khi Dạy Khoa Học Bằng CLIL

Đánh giá năng lực học sinh trong dạy học Khoa học bằng CLIL cần chú trọng cả hai khía cạnh: kiến thức khoa học và kỹ năng sử dụng tiếng Anh. Các công cụ đánh giá cần đa dạng, bao gồm bài kiểm tra, bài tập thực hành, dự án và thuyết trình. Tiêu chí đánh giá cần rõ ràng và cụ thể, giúp giáo viên có thể đánh giá chính xác năng lực của học sinh. Nâng cao năng lực ngôn ngữ cho học sinh tiểu học là một trong những mục tiêu quan trọng của việc đánh giá.

5.1. Tiêu chí đánh giá năng lực khoa học và ngôn ngữ

Tiêu chí đánh giá năng lực khoa học cần tập trung vào khả năng hiểu, vận dụng và phân tích kiến thức khoa học. Tiêu chí đánh giá kỹ năng sử dụng tiếng Anh cần tập trung vào khả năng nghe, nói, đọc, viết và sử dụng từ vựng chuyên ngành. Bộ tiêu chí đánh giá cần được xây dựng một cách cẩn thận và khoa học.

5.2. Công cụ và phương pháp đánh giá hiệu quả

Các công cụ đánh giá hiệu quả bao gồm bài kiểm tra trắc nghiệm, bài kiểm tra tự luận, bài tập thực hành, dự án và thuyết trình. Phương pháp đánh giá cần đa dạng và phù hợp với từng loại hình hoạt động. Hoạt động CLIL trong lớp học cần được thiết kế sao cho học sinh có cơ hội thể hiện năng lực của mình.

VI. Kết Luận và Hướng Phát Triển Ứng Dụng CLIL Tiểu Học

Ứng dụng CLIL trong dạy học Khoa học ở Tiểu học là một hướng đi tiềm năng, giúp học sinh nắm vững kiến thức khoa học và phát triển kỹ năng sử dụng tiếng Anh một cách đồng thời. Tuy nhiên, cần có sự chuẩn bị kỹ lưỡng về đội ngũ giáo viên, chương trình và giáo trình để đảm bảo hiệu quả của phương pháp. Trong tương lai, cần có thêm nhiều nghiên cứu về hiệu quả của CLIL trong dạy học Khoa học ở Tiểu học, cũng như các giải pháp để khắc phục những khó khăn trong quá trình triển khai. CLIL và STEAM có thể được kết hợp để tạo ra các chương trình giáo dục toàn diện và hiệu quả.

6.1. Tóm tắt kết quả và bài học kinh nghiệm

Việc ứng dụng CLIL trong dạy học Khoa học ở Tiểu học đã mang lại những kết quả tích cực, nhưng cũng còn nhiều thách thức. Bài học kinh nghiệm cho thấy rằng cần có sự chuẩn bị kỹ lưỡng về đội ngũ giáo viên, chương trình và giáo trình để đảm bảo hiệu quả của phương pháp.

6.2. Hướng phát triển và kiến nghị cho tương lai

Trong tương lai, cần có thêm nhiều nghiên cứu về hiệu quả của CLIL trong dạy học Khoa học ở Tiểu học, cũng như các giải pháp để khắc phục những khó khăn trong quá trình triển khai. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các trường học, các nhà nghiên cứu và các nhà quản lý giáo dục để phát triển và ứng dụng CLIL một cách hiệu quả.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế, nâng cao năng lực sử dụng ngoại ngữ trở thành yêu cầu cấp thiết đối với nguồn nhân lực. Tại Việt Nam, Đề án "Dạy và học ngoại ngữ trong hệ thống giáo dục quốc dân giai đoạn 2017 – 2025" (ban hành theo Quyết định số 2080/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ) đã nhấn mạnh mục tiêu đổi mới việc dạy và học ngoại ngữ ở các cấp học, tạo nền tảng phổ cập ngoại ngữ cho giáo dục phổ thông vào năm 2025. Về mặt tâm sinh lý lứa tuổi, các nghiên cứu ngôn ngữ học chỉ ra rằng trẻ nhỏ có khả năng tiếp nhận ngôn ngữ tự nhiên rất lớn; theo Krashen (1979), mức độ tiếp thu ngôn ngữ đạt 100% ở lứa tuổi 2–4, 80% ở lứa tuổi 4–6, 70% ở lứa tuổi 7–8 và giảm xuống 30% ở lứa tuổi 8–12. Các công trình thực nghiệm của Yang, Yang & Lust (2011) trên 56 trẻ 4 tuổi cũng như Asher & García (1969) trên 71 người nhập cư chứng minh việc học ngoại ngữ sớm mang lại hiệu ứng tích cực cho sự phát triển nhận thức và khả năng phát âm chuẩn xác.

Xuất phát từ các nghiên cứu của Krashen (1981), Genesee (1994) và mô hình CALLA (Chamot & O'Malley, 1987), phương pháp Content and Language Integrated Learning (CLIL) được Marsh và Maljers định hình chính thức vào năm 1994, hướng đến việc dạy và học nội dung môn học thông qua một ngoại ngữ nhằm đạt mục tiêu kép: lĩnh hội tri thức chuyên ngành và phát triển năng lực ngôn ngữ. Tại Thành phố Hồ Chí Minh, việc dạy học tích hợp đã được triển khai qua Đề án "Dạy và học các môn Toán, Khoa học và Tiếng Anh tích hợp chương trình Anh và Việt Nam" từ năm 2014. Tính đến năm 2017, toàn thành phố đã có 46 trường tiểu học với 212 lớp và 7.400 học sinh lớp 1, lớp 2 tham gia chương trình. Mặc dù đạt được những kết quả khả quan, thực tiễn triển khai còn gặp nhiều rào cản như: chương trình và giáo trình nhập khẩu chưa hoàn toàn phù hợp với tâm sinh lý học sinh Việt Nam, sự cách biệt văn hóa giữa giáo viên bản ngữ và học sinh, trình độ ngoại ngữ không đồng đều và hạn chế về cơ sở vật chất (Nguyễn Phú Chiến, 2010). Nhằm đáp ứng định hướng đổi mới của Chương trình giáo dục phổ thông môn Khoa học (2018), khóa luận lựa chọn nghiên cứu đề tài ứng dụng phương pháp CLIL trong dạy học Khoa học cấp Tiểu học.

Mục tiêu chung của nghiên cứu là đề xuất quy trình và cách thức áp dụng phương pháp CLIL trong dạy học môn Khoa học ở Tiểu học nhằm nâng cao đồng thời năng lực khoa học tự nhiên và năng lực sử dụng tiếng Anh cho học sinh.

Nhiệm vụ nghiên cứu được xác định gồm 6 nội dung cụ thể:

1. Tìm hiểu cơ sở lý luận về lý thuyết CLIL và cơ sở của việc ứng dụng CLIL trong dạy học cho học sinh tiểu học.
2. Tìm hiểu cơ sở thực tiễn: việc triển khai CLIL trong và ngoài nước; thực trạng dạy học tiếng Anh tại Thành phố Hồ Chí Minh; phân tích Chương trình giáo dục phổ thông 2018 môn Khoa học và môn Tiếng Anh cấp Tiểu học; khảo sát mức độ hiểu biết của giáo viên tiểu học tại Thành phố Hồ Chí Minh về phương pháp CLIL.
3. Thiết kế một số kế hoạch dạy học môn Khoa học ở Tiểu học bằng tiếng Anh ứng dụng phương pháp CLIL.
4. Xây dựng bộ tiêu chí đánh giá năng lực khoa học và năng lực sử dụng tiếng Anh; thiết kế phiếu khảo sát, bài kiểm tra, câu hỏi phỏng vấn.
5. Lựa chọn địa điểm, thời gian, nội dung và tiến hành thử nghiệm sư phạm nhằm đánh giá sự tiến bộ về năng lực và thái độ của học sinh.
6. Thu thập, xử lý số liệu, đánh giá kết quả và đề xuất kiến nghị, hướng phát triển đề tài.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Cách thức ứng dụng phương pháp CLIL trong dạy học Khoa học ở Tiểu học bằng tiếng Anh.
• Khách thể nghiên cứu: Quá trình dạy học môn Khoa học ở Tiểu học.
• Phạm vi nội dung: Một số kiến thức trong chương trình môn Khoa học lớp 4, giai đoạn học kỳ 2.
• Phạm vi khách thể/mẫu khảo sát thử nghiệm: 01 học sinh lớp 4 tại một trường tiểu học trên địa bàn Quận 6, Thành phố Hồ Chí Minh.
• Phạm vi thời gian: Học kỳ 2, năm học 2019 – 2020 (tháng 4 năm 2020).

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận dựa trên các hệ thống lý thuyết sư phạm và ngôn ngữ học ứng dụng:

• Khái niệm và bản chất CLIL: Tổng hợp quan điểm của Attard et al. (1994), Marsh (2006), Dalton-Puffer (2007) và Coyle, Hood & Marsh (2020), xác định CLIL là phương pháp tiếp cận tập trung kép (dual-focused approach), trong đó ngôn ngữ thứ hai vừa là công cụ học tập vừa là đối tượng thụ đắc.
• Phân loại mô hình CLIL: Theo phân loại của Bentley (2010), CLIL được chia thành ba mô hình chính: CLIL mềm (Soft CLIL - 45 phút/tuần, trọng tâm ngôn ngữ), CLIL theo mô-đun (Modular CLIL - 15 giờ/học kỳ, trọng tâm môn học), và CLIL cứng (Hard CLIL - khoảng 50% chương trình môn học, tích hợp sâu kiến thức chuyên ngành).
• Khung 4Cs trong CLIL: Mô hình lý thuyết của Coyle (2006) kết nối bốn thành tố: Content (Nội dung môn học), Communication (Giao tiếp - gồm Language of learning, Language for learning, Language through learning theo Coyle, 2010), Cognition (Nhận thức - vận dụng Thang nhận thức Bloom sửa đổi của Anderson & Krathwohl, 2001), và Culture (Văn hóa/Cộng đồng - đặt ở vị trí trung tâm).
• Lý thuyết thụ đắc ngôn ngữ: Thuyết thụ đắc ngôn ngữ tự nhiên của Krashen (1982) phân biệt giữa "học gián tiếp" (learning) và "thụ đắc trực tiếp" (acquisition); cùng nghiên cứu của Slattery & Willis (2001) về đặc điểm nhận thức và khả năng tiếp nhận ngôn ngữ của trẻ em lứa tuổi 7–12.
• Khung năng lực giáo viên CLIL: Vận dụng các tiêu chí từ Khung đào tạo giáo viên CLIL châu Âu (The European Framework for CLIL Teacher Education - EFCT) của Marsh et al. (2010) và nghiên cứu của Chu Thu Hoàn (2018).
• Chương trình giáo dục phổ thông 2018: Khung nội dung, yêu cầu cần đạt của môn Tiếng Anh cấp Tiểu học (hệ thống 4 chủ đề lớn: Em và những người bạn của em, Em và trường học của em, Em và gia đình em, Em và thế giới quanh em; vốn từ vựng 600–700 từ) và môn Khoa học (6 mạch nội dung: Chất, Năng lượng, Thực vật và động vật, Nấm và vi khuẩn, Con người và sức khỏe, Sinh vật và môi trường).

Phương pháp nghiên cứu bao gồm:

1. Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận: Thu thập, phân tích, tổng hợp và hệ thống hóa tài liệu học thuật trong và ngoài nước để xây dựng khung lý thuyết; phân tích chương trình giáo dục phổ thông.
2. Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn: Điều tra bằng bảng hỏi đối với giáo viên tiểu học; quan sát sư phạm; phỏng vấn; kiểm tra đánh giá năng lực học sinh trước và sau thử nghiệm.
3. Phương pháp thực nghiệm sư phạm: Tổ chức dạy học thử nghiệm các kế hoạch bài dạy đã thiết kế trên đối tượng học sinh lớp 4 nhằm kiểm chứng tính khả thi và hiệu quả của tiến trình sư phạm.
4. Phương pháp thống kê, xử lý dữ liệu: So sánh, tổng hợp kết quả định lượng qua các lần kiểm tra đánh giá theo tiêu chí năng lực.

Nguồn dữ liệu: Văn bản quy phạm pháp luật và chương trình giáo dục của Bộ Giáo dục và Đào tạo, báo cáo thống kê của Sở Giáo dục và Đào tạo Thành phố Hồ Chí Minh, các công trình nghiên cứu quốc tế (Eurydice, De Zarobe & Lasagabaster, Coyle, Marsh), dữ liệu khảo sát giáo viên và kết quả chấm điểm thực nghiệm.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở khoa học về việc ứng dụng phương pháp CLIL trong dạy học môn Khoa học ở Tiểu học

Chương 1 hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn của đề tài. Tác giả làm rõ ranh giới giữa CLIL với các phương pháp tiếp cận ngôn ngữ khác như Giáo dục song ngữ (Bilingual Education), Dạy học ngôn ngữ dựa trên nội dung (Content-based Language Teaching) và Nhúng ngôn ngữ (Immersion) thông qua nghiên cứu của Lasagabaster & Sierra (2010) và Mary Spratt (2011). Đồng thời, chương này phân tích 6 đặc tính cốt lõi của CLIL theo Mehisto (2008): Nhiều trọng tâm, Môi trường học tập an toàn và phong phú, Tính xác thực, Học tập tích cực, Kỹ thuật giàn giáo (Scaffolding), và Hợp tác.

Về mặt thực tiễn, chương 1 đối chiếu 3 loại hình dạy học tiếng Anh đang vận hành tại các trường tiểu học Thành phố Hồ Chí Minh theo hướng dẫn của Sở Giáo dục và Đào tạo (năm học 2019 – 2020):

Tiêu chí	Tiếng Anh đề án	Tiếng Anh tăng cường	Tiếng Anh tích hợp
Thời lượng	4 tiết/tuần (hoặc 2-3 tiết/tuần tùy điều kiện trường)	8 tiết/tuần (4 tiết đề án + 4 tiết bổ trợ, đọc, dự án, dạy tiếng Anh qua Toán/Khoa học)	8 tiết/tuần
Đội ngũ giáo viên	Giáo viên tiếng Anh tiểu học; có giáo viên bản ngữ 1-2 tiết/tuần	Giáo viên tiếng Anh tiểu học; có giáo viên bản ngữ 1-2 tiết/tuần	100% giáo viên bản ngữ giảng dạy; giáo viên Việt Nam trợ giảng
Giáo trình/Tài liệu	Family and Friends Special Edition, Let’s Learn English, Gogo loves English, UK English Program	Family and Friends Special Edition, Let’s Learn English, Gogo loves English, UK English Program	Bộ sách theo chương trình quốc gia Việt Nam kết hợp sách theo chương trình quốc gia Anh quốc
Phần mềm bổ trợ	DynEd, Phonics Learning Box UK, E-Study, I-Learn, I-Smart, ICLC (1-2 tiết/tuần ngoài giờ chính khóa)	DynEd, Phonics Learning Box UK, E-Study, I-Learn, I-Smart, ICLC (1-2 tiết/tuần trong 8 tiết chính khóa)	Thực hiện theo đề án tích hợp chuyên biệt

Chương này cũng phân tích sự tương thích giữa Chương trình giáo dục phổ thông môn Khoa học (2018) và môn Tiếng Anh (2018), khẳng định phương pháp CLIL hoàn toàn khả thi khi áp dụng vào các chủ đề khoa học tiểu học như "Chất", "Năng lượng", "Thực vật và động vật", "Sinh vật và môi trường".

Chương 2: Thiết kế kế hoạch dạy học môn Khoa học ở Tiểu học theo phương pháp CLIL

Chương 2 đề xuất quy trình thiết kế bài học Khoa học bằng tiếng Anh theo mô hình CLIL dựa trên 4 nguyên tắc sư phạm: Đảm bảo tính khoa học và mục tiêu môn học; Đảm bảo nguyên tắc tích hợp ngôn ngữ và nội dung; Đảm bảo tính vừa sức và phát triển tư duy nhận thức; Đảm bảo tính tích cực và tương tác trong môi trường học tập.

Quy trình thiết kế bài dạy gồm các bước:

1. Xác định mục tiêu bài học (tích hợp mục tiêu nội dung khoa học, mục tiêu ngôn ngữ, mục tiêu nhận thức theo thang Bloom và mục tiêu văn hóa/cộng đồng).
2. Xác định kiến thức trọng tâm và xây dựng bảng từ vựng, mẫu câu chức năng (Language of learning, Language for learning, Language through learning).
3. Thiết kế chuỗi hoạt động học tập có sử dụng kỹ thuật giàn giáo (Scaffolding), đồ dùng trực quan, video minh họa và phiếu học tập.
4. Xây dựng công cụ kiểm tra, đánh giá theo năng lực.

Chương 2 cụ thể hóa quy trình bằng 2 kế hoạch dạy học minh họa thuộc mạch nội dung "Thực vật và động vật" (Khoa học lớp 4):

• Bài 1: "What do animals need to survive?" (Động vật cần gì để sống?).
• Bài 2: "The exchange of substances between animals and their environment" (Sự trao đổi chất giữa động vật và môi trường).

Đồng thời, tác giả thiết lập bảng tiêu chí đánh giá tích hợp gồm 2 tiêu chí lớn:

• Tiêu chí 1: Năng lực khoa học tự nhiên (Nhận thức kiến thức khoa học; Tìm hiểu môi trường tự nhiên xung quanh; Vận dụng kiến thức, kỹ năng đã học).
• Tiêu chí 2: Năng lực sử dụng tiếng Anh (Độ chính xác và vốn từ vựng chuyên ngành; Năng lực sử dụng cấu trúc câu giao tiếp và giải thích; Khả năng tiếp nhận và phản hồi thông tin khoa học qua nghe - nói - đọc - viết).

Chương 3: Kết quả tổ chức ứng dụng phương pháp CLIL trong dạy học môn Khoa học ở Tiểu học

Chương 3 trình bày việc triển khai thực nghiệm sư phạm trên mẫu nghiên cứu (01 học sinh lớp 4 tại Quận 6, TP.HCM) trong tháng 4/2020. Tiến trình thực nghiệm thực hiện qua 4 lần đánh giá độc lập tương ứng với trước và sau khi học 2 bài dạy mẫu:

• Đánh giá lần 1 (Trước thực nghiệm Bài 1) và Đánh giá lần 2 (Sau thực nghiệm Bài 1).
• Đánh giá lần 3 (Trước thực nghiệm Bài 2) và Đánh giá lần 4 (Sau thực nghiệm Bài 2).

Kết quả thu thập qua các công cụ đo lường (bài kiểm tra viết, bảng kiểm quan sát hành vi ngôn ngữ, câu hỏi vấn đáp và video ghi hình) cho thấy:

1. Về Năng lực khoa học tự nhiên (Tiêu chí 1): Điểm số và mức độ biểu hiện hành vi sau thực nghiệm (Lần 2 và Lần 4) có sự gia tăng rõ rệt so với trước thực nghiệm (Lần 1 và Lần 3). Học sinh nhận diện chính xác các yếu tố duy trì sự sống của động vật (nước, không khí, thức ăn, ánh sáng, nhiệt độ) và giải thích được sơ đồ trao đổi chất giữa động vật và môi trường.
2. Về Năng lực sử dụng tiếng Anh (Tiêu chí 2): Vốn từ vựng khoa học chuyên ngành (survive, nutrients, exchange, oxygen, carbon dioxide, environment...) được học sinh tiếp nhận và sử dụng chính xác trong ngữ cảnh. Học sinh chuyển từ việc phát âm ngập ngừng và sử dụng từ đơn sang cấu trúc câu hoàn chỉnh để trình bày mối quan hệ khoa học.
3. Về thái độ học tập: Dữ liệu phỏng vấn và quan sát thái độ ghi nhận học sinh hào hứng, thể hiện mức độ sẵn sàng giao tiếp cao (Willingness to communicate - WTC), tích cực tương tác với giáo viên và các học liệu trực quan.

Kết quả và đóng góp

Nghiên cứu đạt được các kết quả cụ thể sau:

• Kết quả thực nghiệm định lượng và định tính: Dữ liệu từ 4 lần đo kiểm nghiệm chứng minh phương pháp CLIL giúp học sinh vừa nắm vững tri thức khoa học vừa tăng cường khả năng diễn đạt ngôn ngữ học thuật bằng tiếng Anh. Học sinh hoàn thành các yêu cầu cần đạt của bài học theo Chương trình giáo dục phổ thông 2018 mà không bị quá tải nhận thức.
• Hệ thống giải pháp sư phạm: Tác giả đề xuất quy trình 4 bước thiết kế bài giảng CLIL môn Khoa học; bộ tiêu chí đánh giá năng lực kép (năng lực chuyên môn và năng lực ngôn ngữ); cùng giải pháp khai thác kỹ thuật giàn giáo (Scaffolding) nhằm giải quyết hiện tượng "chuyển đổi mã" (code switching) tự nhiên của học sinh trong giai đoạn đầu tiếp nhận kiến thức.
• Đóng góp học thuật và thực tiễn: So với phần lớn các công trình nghiên cứu trước đây tại Việt Nam vốn chủ yếu tập trung vào môn Toán hoặc triển khai ở cấp Trung học và Đại học (như nghiên cứu của Chu Thu Hoàn, Vũ Đình Phượng, Đỗ Thị Hồng Nhung), khóa luận này là một trong những công trình chuyên biệt đầu tiên nghiên cứu ứng dụng CLIL vào môn Khoa học cấp Tiểu học, bám sát khung Chương trình giáo dục phổ thông 2018 của Việt Nam.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận ghi nhận các hạn chế xuất phát từ phạm vi nghiên cứu thực tế:

• Hạn chế về quy mô mẫu thử nghiệm: Do điều kiện thời gian và hoàn cảnh thực hiện nghiên cứu tại thời điểm tháng 4/2020, thực nghiệm sư phạm mới chỉ tiến hành trên mẫu nghiên cứu ca điển hình (case study) gồm 01 học sinh lớp 4 tại Quận 6, TP.HCM, chưa triển khai trên quy mô toàn bộ lớp học đại trà với nhiều trình độ khác nhau.
• Hạn chế về dung lượng nội dung: Các kế hoạch dạy học mới chỉ thử nghiệm trong phạm vi một số bài học thuộc mạch nội dung "Thực vật và động vật" của học kỳ 2 môn Khoa học lớp 4.

Hướng nghiên cứu tiếp theo được tác giả xác định:

• Mở rộng phạm vi thử nghiệm trên các lớp học tiểu học chính khóa với số lượng học sinh lớn hơn, kiểm chứng tác động của CLIL trong môi trường học tập cộng tác nhóm.
• Xây dựng ngân hàng kế hoạch bài dạy CLIL bao quát toàn bộ 6 mạch nội dung của chương trình môn Khoa học lớp 4 và lớp 5 theo Chương trình giáo dục phổ thông 2018.

Giá trị tham khảo

Khóa luận là tài liệu tham khảo hữu ích cho:

• Sinh viên ngành Giáo dục Tiểu học và Sư phạm Tiếng Anh: Cung cấp khung lý thuyết hoàn chỉnh về CLIL, Khung 4Cs, Thang Bloom tích hợp ngôn ngữ và các phương pháp thiết kế bài giảng song ngữ.
• Giáo viên tiểu học đang giảng dạy môn Khoa học hoặc các chương trình Tiếng Anh tăng cường, Tiếng Anh tích hợp: Tham khảo cấu trúc thiết kế bài dạy mẫu ("What do animals need to survive?" và "The exchange of substances between animals and their environment"), bảng ngữ liệu chức năng (Language of/for/through learning), cùng bộ tiêu chí đánh giá kết hợp năng lực khoa học và năng lực ngoại ngữ.
• Cán bộ quản lý chuyên môn và nhà nghiên cứu giáo dục: Cung cấp số liệu tổng hợp về các mô hình dạy học tiếng Anh tại TP.HCM và kinh nghiệm triển khai CLIL quốc tế.

Câu hỏi thường gặp

1. Khung 4Cs trong phương pháp CLIL theo Coyle (2006) được cấu thành từ những yếu tố nào?
Khung 4Cs bao gồm bốn thành tố: Content (Nội dung môn học), Communication (Giao tiếp), Cognition (Nhận thức) và Culture (Văn hóa, đôi khi hiểu là Community hoặc Citizenship). Ba thành tố Nội dung, Giao tiếp và Nhận thức tạo thành ba đỉnh của một tam giác tương tác lẫn nhau, cùng hướng về tâm điểm là Văn hóa nhằm phát triển năng lực nhận thức đa văn hóa và ý thức công dân toàn cầu cho học sinh.

2. Thành phố Hồ Chí Minh đang triển khai những loại hình dạy học tiếng Anh nào ở cấp Tiểu học theo văn bản được trích dẫn?
Theo Công văn số 3039/GDĐT-TH của Sở Giáo dục và Đào tạo TP.HCM năm học 2019 – 2020, có 3 loại hình gồm: Tiếng Anh đề án (4 tiết/tuần), Tiếng Anh tăng cường (8 tiết/tuần, gồm 4 tiết đề án và 4 tiết hoạt động bổ trợ/dạy học qua Toán và Khoa học), và Dạy học tích hợp các môn Toán, Khoa học và Tiếng Anh (8 tiết/tuần, 100% giáo viên bản ngữ giảng dạy có giáo viên Việt Nam trợ giảng).

3. Đối tượng và quy mô mẫu thử nghiệm thực tế của khóa luận là gì?
Mẫu thử nghiệm của khóa luận được thực hiện trên 01 học sinh lớp 4 tại một trường tiểu học thuộc Quận 6, Thành phố Hồ Chí Minh, diễn ra vào tháng 4 năm 2020 (học kỳ 2 năm học 2019 – 2020).

4. Hai kế hoạch bài dạy mẫu được thiết kế trong khóa luận thuộc chủ đề nào của môn Khoa học lớp 4?
Hai bài dạy thuộc mạch nội dung "Thực vật và động vật" trong chương trình Khoa học lớp 4, gồm: bài "What do animals need to survive?" (Động vật cần gì để sống?) và bài "The exchange of substances between animals and their environment" (Sự trao đổi chất giữa động vật và môi trường).

5. Tiến trình tiếp nhận ngôn ngữ trong CLIL được Coyle (2010) mô tả qua mô hình tam giác gồm các thành phần nào?
Mô hình tam giác tiếp nhận ngôn ngữ gồm 3 thành phần: Language of learning (ngôn ngữ cần lĩnh hội - các từ vựng, khái niệm và cấu trúc câu cốt lõi của bài học), Language for learning (ngôn ngữ dùng để học tập - các mẫu câu giao tiếp, thảo luận, đặt câu hỏi trong lớp), và Language through learning (ngôn ngữ phát triển thông qua quá trình học - môi trường ngôn ngữ mới nảy sinh khi học sinh chủ động tư duy và tiếp nhận tri thức).

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của sinh viên Đỗ Thị Thuỳ Dương đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở khoa học và thực tiễn của phương pháp CLIL, khẳng định tính khả thi của việc tích hợp ngôn ngữ tiếng Anh vào giảng dạy môn Khoa học ở bậc Tiểu học theo định hướng Chương trình giáo dục phổ thông 2018. Thông qua quy trình thiết kế bài dạy mẫu và bộ tiêu chí đánh giá năng lực kép, nghiên cứu cung cấp minh chứng thực nghiệm bước đầu về sự phát triển đồng thời kiến thức khoa học và vốn từ vựng chuyên ngành của học sinh. Đây là công trình tham khảo có giá trị ứng dụng thực tế cho giáo viên và sinh viên ngành Giáo dục Tiểu học trong đổi mới phương pháp dạy học liên môn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

đặt vấn đề và tiến hành thử nghiệm, đã khẳng định ứng dụng CLIL trong dạy học Toán bằng tiếng Anh là một hướng đi hợp lý, đồng thời đề xuất một số biện pháp nhằm khắc phục những khó khăn trong dạy Toán bằng tiếng Anh cho HS lớp 6. Cùng đề tài nghiên cứu, Trần Thị Thuỳ (2015) đã thực nghiệm dạy học Toán bằng tiếng Anh cho HS ở một lớp 8 tại trường Trung học 12 cơ sở Đoàn Thị Điểm. Tác giả đã nhận định rằng mặc dù vẫn tồn tại nhiều khó khăn nhưng không thể phủ nhận hiệu quả và lợi ích của việc dạy học Toán bằng tiếng Anh đối với người học. Cụ thể, HS được mở rộng vốn từ tiếng Anh chuyên ngành Toán, tiếp cận thêm nhiều phương pháp giải quyết vấn đề Toán học từ phương Tây, hiểu biết thêm văn hóa phương Tây từ giáo viên Mỹ, cải thiện trình độ tiếng Anh, phát triển các năng lực quan trọng như năng lực lập luận, giải quyết vấn đề và tư duy phản biện, rèn luyện kỹ năng lãnh đạo, kỹ năng giải thích trong việc hướng cách giải bài toán cho bạn bè và biết thêm nhiều trang web trực tuyến để học Toán.

Chu Thu Hoàn (2018) khi bàn về vai trò của giáo viên trong việc dạy với phương pháp CLIL, đã nhận định rằng các GV CLIL sẽ cần phải chuẩn bị sự thành thạo về ba mặt bao gồm thứ nhất là nội dung bộ môn, thứ hai là ngôn ngữ và thứ ba là cách giảng dạy, bên cạnh đó cũng cần có sự tổng hòa của cả ba mặt trên và tổng hòa giữa CLIL với môi trường giảng dạy. Trong một công trình nghiên cứu khác, tác giả đã chỉ ra những thách thức đối với việc ứng dụng CLIL trong dạy học, gồm: yếu tố về quản lý; yếu tố về GV (đội ngũ GV nhất thiết phải là những người đạt chất lượng và có khả năng giải quyết những vấn đề liên quan đến cả mặt ngôn ngữ cũng như nội dung kiến thức bộ môn, hiểu biết sâu sắc và có thể ứng dụng phương pháp CLIL vào dạy học); yếu tố về HS (trình độ ngôn ngữ của HS, khả năng làm việc trong lớp học CLIL, cần nhiều sự trợ giúp trong thời gian đầu); yếu tố về nguồn tài liệu hỗ trợ (GV thiếu nguồn tài liệu và công cụ, GV cần một hệ thống đánh giá đáp ứng cả hai khía cạnh ngôn ngữ và kiến thức bộ môn, chương trình giữa các cấp học cần thống nhất với nhau và với mục tiêu, quan điểm của từng trường) (Chu Thu Hoàn, 2018). Bên cạnh đó, tác giả cũng đã thực hiện nhiều nghiên cứu về việc dạy học môn Toán bằng tiếng Anh ứng dụng phương pháp CLIL ở cấp Trung học phổ thông như “Thực trạng dạy Toán bằng tiếng Anh ở trường THPT Chuyên ngoại ngữ Đại học Ngoại ngữ - Đại Học Quốc Gia Hà Nội và đề xuất” (2014), “Dạy Toán bằng tiếng Anh ở trường phổ thông Việt Nam tiếp cận theo quan điểm của CLIL” (2014), “5 HĐ dạy học theo quan điểm CLIL khi dạy học môn Toán bằng tiếng Anh” (2014). Nhiều nghiên cứu về việc đào tạo GV bộ môn (như GV Toán, GV Hoá,…) dạy học theo phương pháp CLIL cũng được thực hiện (Chu Thu Hoàn, 2018; Mai Thuỷ Tiên, 2013; Đào Thị Hoàng Hoa, 2014).

Bên cạnh đó, CLIL cũng được ứng dụng trong đào tạo sinh viên ngoài sư phạm tại nhiều trường Đại học.