CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ THÔNG TIN ĐỂ THIẾT KẾ MỘT SỐ TRÒ CHƠI HỌC TẬP CHO HOẠT ĐỘNG CỦNG CỐ TRONG DẠY HỌC MÔN TOÁN LỚP 3 1. Cơ sở lý luận của việc ứng dụng công nghệ thông tin để thiết kế một số trò chơi học tập cho hoạt động củng cố trong dạy học môn Toán lớp 3 1. Ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học môn Toán 1. Công nghệ thông tin Công nghệ thông tin (CNTT) (tiếng anh: Information Technology viết tắt là IT) là một nhánh ngành kỹ thuật sử dụng máy tính và phần mềm máy tính để chuyển đổi, lưu trữ, bảo vệ, xử lý, truyền tải và thu nhập thông tin.
Ở Việt Nam, khái niệm Công nghệ thông tin được hiểu và định nghĩa trong nghị quyết Chính phủ 49/CP ký ngày 04/08/1993:“Công nghệ thông tin là tập hợp các phương pháp khoa học, các phương tiện và công cụ kĩ thuật hiện đại – chủ yếu là kĩ thuật máy tính và viễn thông – nhằm tổ chức khai thác và sử dụng có hiệu quả các nguồn tài nguyên thông tin rất phong phú và tiềm năng trong mọi lĩnh vực hoạt động của con người và xã hội”. [5/tr4] Các lĩnh vực chính của công nghệ thông tin bao gồm quá trình tiếp thu, xử lý, lưu trữ và phổ biến hóa âm thanh, phim ảnh, văn bản và thông tin số bởi vi điện tử dựa trên sự kết hợp giữa máy tính và truyền thông. Một vài lĩnh vực hiện đại và nổi bật của công nghệ thông tin như: các tiêu chuẩn web thế hệ tiếp theo, tin sinh học (Bioinformatics), điện toán đám mây, hệ thống thông tin toàn cầu, tri thức quy mô lớn và nhiều lĩnh vực khác. Vai trò của ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học Trong thời kỳ công nghệ số phát triển như vũ bão hiện nay, ứng dụng các hình thức dạy học có sử dụng công nghệ thay cho cách dạy học truyền thống là một tất yếu.
Việc đưa CNTT vào nhà trường sẽ góp phần đặc biệt quan trọng trong việc cải tiến môi trường dạy học. Tạo môi trường giáo dục tương tác cao chứ không đơn thuần là thầy giảng – trò ghi. HS được khuyến khích và tạo điều 5 kiện để chủ động tìm kiếm tri thức, sắp xếp hợp lí quá trình tự học. Trong các tiết học, HS sẽ hứng thú hơn nếu thầy cô biết cách đầu tư các hình ảnh, âm thanh, video vào bài giảng của mình.
Bên cạnh đó CNTT có khả năng cung cấp một lượng thông tin khổng lồ. Điểm nổi bật là phương pháp giảng dạy bằng CNTT so với phương pháp dạy học truyền thống là sự đa dạng trong việc cung cấp thông tin, tài liệu cho người học qua hình ảnh, âm thanh sống động và video mô phỏng,. làm cho người học thích thú hơn, dễ tiếp thu và ghi nhớ kiến thức tốt hơn và qua đó tác động một cách tích cực tới sự phát triển trí tuệ của người học. Việc ứng dụng công nghệ thông tin vào dạy học môn Toán cũng hết sức quan trọng.
Tuy trong môn Toán không có nhiều hình ảnh như các bộ môn khác, nó chỉ có những con số, những bài toán và hình vẽ, nhưng không phải vì thế mà không cần ứng dụng CNTT. Nếu như những con số, những bài toán và những hình vẽ được đưa lên màn hình lớn với sự nhấn mạnh các hiệu ứng, thay đổi màu chữ hay gạch chân các điểm mấu chốt của bài thì sẽ giúp học sinh dễ dàng nắm bắt được nội dung bài học và làm cho tiết học hiệu quả hơn. Chính vì vậy, việc đưa ứng dụng CNTT vào giảng dạy môn Toán là cần thiết. Hoạt động củng cố trong dạy học môn Toán Trong quá trình giảng dạy cho dù bài giảng có hay, có hấp dẫn đến đâu nếu không có củng cố thì chưa thể coi là dạy tốt.
Có không ít GV chưa thấy tác dụng của việc củng cố nên thường bỏ qua hay làm một cách chiếu lệ. Thực tế dạy học đã chứng minh qua củng cố sẽ giúp học sinh ghi nhớ tốt các kiến thức đã học. Việc nhắc lại kiến thức khi củng cố giúp ích rất nhiều cho sự ghi nhớ. Củng cố bài học thường xuyên còn giúp GV đánh giá được chất lượng bài giảng, mức độ lĩnh hội của HS, từ đó có biện pháp bổ sung và sửa chữa kịp thời phương pháp lên lớp của mình.
- Theo từ điển tiếng Việt: + Củng cố (động từ): nhớ lại để nắm vững và nhớ kĩ hơn + Củng cố kiến thức: làm cho kiến thức đã tiếp thu được trở nên vững chắc hơn. - Củng cố kiến thức thuộc phạm trù của mục đích dạy học, củng cố bài là một khâu của quá trình giảng dạy. 6 - Như vậy “Củng cố bài học là một khâu không thể thiếu trong quá trình giảng dạy. Nó thể hiện được tính toàn vẹn trong bài giảng.
Thông qua việc củng cố, ôn luyện mà giáo viên có thể khắc sâu kiến thức cho học sinh.” - Hoạt động củng cố kiến thức cũng một hoạt động giữ vai trò quan trọng trong quá trình dạy học vì: + Giúp HS ghi nhớ các kiến thức đã học. + Giúp HS nắm bài một cách vững chắc hơn. + Giúp HS rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức. + Giúp HS rèn luyện cách diễn đạt, trả lời, tái hiện các kiến thức đã học.
+ Hệ thống hóa kiến thức đã học. + Giúp GV đánh giá được chất lượng bài giảng. Như vậy, có thể thấy củng cố là giai đoạn chốt lại những kiến thức và kĩ năng quan trọng đã truyền thụ. Giai đoạn hình thành, rèn luyện và phát triển kĩ năng tư duy, sáng tạo cho học sinh.
Cuối cùng nó là căn cứ quan trọng để đánh giá tiết dạy tốt. Phương pháp trò chơi học tập trong dạy học Toán 1. Quan niệm và phạm vi sử dụng phương pháp trò chơi học tập trong dạy học Toán Trò chơi toán học là trò chơi trong đó chứa các yếu tố toán học nào đó và gắn với nội dung bài học; giúp học sinh khai thác vốn kinh nghiệm của bản thân để chơi và để học. Trò chơi toán học có tác dụng cả về mặt rèn luyện trí tuệ lẫn thể chất và phẩm chất đạo đức.
Trò chơi học tập trong dạy học môn Toán được sử dụng khi dẫn dắt, hình thành kiến thức mới; củng cố kiến thức, luyện tập kĩ năng; hay ôn tập, rèn luyện tư duy trong giờ ngoại khóa. Ưu điểm và nhược điểm của phương pháp trò chơi học tập trong dạy học Toán * Ưu điểm - Làm không khí lớp học sôi nổi, giao lưu, cởi mở giữa học sinh. - Rèn luyện kĩ năng, kĩ xảo, tư duy nhanh nhẹn. 7 - Học sinh tiếp thu kiến thức tự giác, chủ động, tích cực hơn.
- Học sinh củng cố và hệ thống hóa kiến thức, phát triển vốn kinh nghiệm. - Giúp học sinh biết tự kiềm chế và rèn luyện tính tự chủ. * Nhược điểm - Gây ồn ào, mất trật tự, nề nếp của lớp. - Tốn thời gian nếu như người giáo viên tổ chức không tốt.
Cách tiến hành tổ chức trò chơi học tập * Chuẩn bị - Xây dựng trò chơi: Lựa chọn một hoạt động nào đó để xây dựng trò chơi sao cho hợp lí với bài học và phù hợp với trình độ nhận thức của học sinh. - Nắm vững các yêu cầu, mục đích giáo dục của trò chơi để hướng mọi hoạt động phục vụ cho mục đích yêu cầu ấy. - Phải chuẩn bị tốt các phương tiện (dụng cụ, vật liệu,.) phục vụ cho trò chơi. * Bước tiến hành * Bước 1: Giới thiệu trò chơi - Nêu tên trò chơi - Thời gian chơi - Hướng dẫn cách chơi: vừa mô tả, vừa thực hành - Phổ biến luật chơi - Phân chia nhóm chơi (nếu có) * Bước 2: Cho học sinh chơi thử (nếu cần) - Nhấn mạnh luật chơi, nhất là những lỗi thường gặp ở phần chơi thử.
* Bước 3: Chơi thật * Bước 4: Nhận xét kết quả trò chơi (có thể thưởng hoặc phạt người thắng hoặc người thua), nhận xét thái độ của người tham dự và rút kinh nghiệm. * Bước 5: Kết thúc trò chơi - Giáo viên hỏi xem học sinh đã học được gì qua trò chơi hoặc giáo viên tổng kết lại những gì cần học qua trò chơi và những sai lầm cần tránh. Một số lưu ý khi sử dụng phương pháp trò chơi học tập trong dạy học Toán * Lưu ý về cách thiết kế trò chơi toán học - Trò chơi phải củng cố một số nội dung toán học trong chương trình Toán ở một lớp cụ thể. - Gây được hứng thú trong quá trình hoạt động của học sinh.
- Mỗi trò chơi có một tên gọi ngộ nghĩnh, chứa đựng yếu tố may rủi, kích thích người tham gia, bộc lộ kiến thức và kĩ năng thực sự. - Mỗi trò chơi phải phù hợp với quỹ thời gian học tập trong các giờ học Toán để học sinh vui mà học, học mà vui. - Phải thể hiện được tính thi đua giữa các cá nhân và các nhóm. - Có cách chơi và cách tính điểm rõ ràng.
Có quy định về sự “thưởng” và “phạt”. * Lưu ý khi tổ chức trò chơi học tập môn Toán - Giáo viên cần phổ biến rõ luật chơi. - Các trò chơi nên tổ chức theo nhóm trong lớp học với thời gian từ 5 đến 10 phút. - Cần tránh để học sinh tốn quá nhiều sức lực ảnh hưởng đến tiết học tiếp theo.
- Giáo viên cần kiểm soát để học sinh không chơi quá sôi nổi gây ôn ào mất trật tự làm giáo viên khó điều khiển. - Tránh để học sinh tham gia gay gắt dẫn tới cạnh tranh thiếu lành mạnh, gian lận,. - Giáo viên phải có khả năng bao quát và dự kiến được các tình huống có thể xảy ra trong quá trình chơi để kịp thời ứng phó. Ý nghĩa của việc ứng dụng công nghệ thông tin để thiết kế một số trò chơi học tập Trò chơi học tập là một hoạt động được tổ chức có tính chất vui chơi, giải trí.
Thông qua trò chơi học tập học sinh có điều kiện “Học mà chơi, chơi mà học”. Trò chơi giúp học sinh tiếp nhận kiến thức một cách nhẹ nhàng hơn, phát 9 triển thêm những điều kiện mới mà các em đã tiếp cận trong sách giáo khoa, luyện tập những kĩ năng thao tác mà các em đã được học tập. Qua vui chơi các em đã được rèn luyện những tình huống khác nhau buộc mình phải có sự lựa chọn hợp lí, tự mình phát hiện được những điểm mạnh, điểm yếu, những khả năng hứng thú cũng như nhược điểm của bản thân.
