CHƯƠNG I: KHẢO SÁT CÁC PHƯƠNG PHÁP THEO DÕI VÀ GIÁM SÁT TỘI PHẠM I. Giới thiệu chung Số lượng tội phạm không ngừng tăng lên trong đó có nhiều loại tội phạm không nhất thiết phải cải tạo giam giữ nhưng vẫn cần theo dõi và giám sát chặt chẽ chính là nguyên nhân chính dẫn đến sự ra đời các phương pháp theo dõi và giám sát tội phạm sử dụng công nghệ điện tử. Các hệ thống theo dõi và giám sát tội phạm ban đầu được thiết kế với mục đích chỉ là theo dõi và giám sát sự có mặt của tội phạm trong một khoảng thời gian cụ thể ở một địa điểm nhất định như tại nhà ở của đối tượng. Các hệ thống này có hạn chế là chỉ xác định được đối tượng có ở nhà hay không, trong khi đó các tội phạm cần theo dõi không thể ở nhà suốt cả ngày họ cần phải ra ngoài làm việc, tham gia vào cộng đồng, vì vậy họ có cơ hội hội để trốn tránh sự giám sát của các cơ quan chức năng.
Các hệ thống dạng này chủ yếu được áp dụng với các đối tượng bị quản thúc tại gia, các đối tượng được hoãn thi hành án. Để mở rộng mục đích và nâng cao hiệu quả của các biện pháp theo dõi và giám sát tội phạm, các hệ thống theo dõi và giám sát tội phạm liên tục với vùng mở rộng ra đời. Với các hệ thống này lực lượng chức năng không chỉ giám sát đối tượng tại nhà, tại một khung giờ giới nghiêm cụ thể mà có thể theo dõi và giám sát đối tượng 24/24, tại bất cứ địa điểm nào, dập tắt mọi hy -10- vọng trốn tránh sự giám sát của các đối tượng phạm tội. Một lợi ích nữa của các hệ thống dạng này là các lực lượng chức năng có thể lưu giữ các thông tin về lịch trình của đối tượng phục vụ các mục đích khác như loại trừ hoặc đưa đối tượng bị theo dõi vào diện tình nghi trong một vụ án, nghiên cứu tâm lý tội phạm… Các phương pháp theo dõi và giám sát tội phạm có khả năng quản lý và giảm thiểu các nguy cơ mà người phạm tội có thể gây ra cho một cá nhân đặc biệt nào đó hay cộng đồng.
Các phương pháp này cũng có khả năng bắt buộc và theo dõi thái độ chấp hành của đối tượng với một hay nhiều điều kiện giám sát. Sử dụng các phương pháp này không chỉ theo dõi tội phạm mà còn đem lại nhiều lợi ích cho các bên liên quan, lực lượng chức năng có thể kịp thời phản ứng với các tình huống vi phạm, ngăn chặn hậu quả xấu xảy ra, các nạn nhân cũng có thể được cảnh báo và bảo vệ kịp thời. Các phương pháp theo dõi và giám sát tội phạm chỉ là một công cụ hỗ trợ, sự vi phạm hay không cần phải được điều tra độc lập không được chỉ dựa vào các thông tin hay cảnh báo đưa ra từ hệ thống theo dõi và giám sát. Các phương pháp này có thể thay thế cho việc giam giữ đối tượng phạm tội.
Nhờ vậy có khả năng giảm thiểu các nguy cơ mà đối tượng có thể gây ra cho cộng đồng. Các phương pháp theo dõi và giám sát tội phạm Các phương pháp theo dõi và giám sát tội phạm từ khi bắt đầu được ứng dụng cho đến ngày nay đã có nhiều thay đổi về mục đích sử dụng dẫn đến các thay đổi về công nghệ. Thế hệ thứ nhất Các phương pháp theo dõi và giám sát tội phạm thế hệ thứ nhất được thiết kế với mục đích chủ yếu là giám sát đối tượng tại nhà sau giờ giới nghiêm theo quy đinh của lực lượng chức năng. Xác minh giọng nói Đây là phương pháp hệ thống tự động sắp đặt hay nhận các cuộc gọi để kiểm tra sự có mặt của đối tượng phạm tội.
Bằng cách thiết lập các cuộc gọi ngẫu nhiên trong những khoảng thời gian bất kỳ để xác minh xem đối tượng có mặt tại nhà hay không sẽ giúp cơ quan chức năng giảm các nguy cơ mà đối tượng có thể gây ra. Phương pháp xác minh giọng nói không phải là phương pháp theo dõi điện tử truyền thống, nó cũng không có khả năng theo dõi liên tục. Phương pháp này chủ yếu được sử dụng để theo dõi đối tượng sau thời gian giới nghiêm. Quản thúc tại nhà Đây là phương pháp giúp xác minh thái độ phục tùng của các đối tượng tội phạm với các yêu cầu về thời gian giới nghiêm của lực lượng giám sát.
Hệ thống bao gồm một máy phát vô tuyến kết nối qua modem điện thoại tới trạm thu tại trung tâm. Máy phát được gắn cố đinh vào còng chân đối tượng và gửi tín hiệu tới máy thu được kết nối với điện thoại. Khi máy phát nằm ngoài phạm vi quy định, tức là đối tượng rời khỏi nơi cư trú, máy thu gửi cảnh báo qua đường điện thoại tới trạm trung tâm, trung tâm sẽ kiểm tra trong dữ liệu xem lúc đó đối tượng có được phép rời khỏi nhà hay không? Như đã nói mặc dù các phương pháp theo dõi và giám sát tội phạm thế hệ thứ nhất đã giải quyết được bài toán giám sát đối tượng tại một địa điểm cụ thể và trong một khoảng thời gian quy định nhưng chúng đã bộc lộ nhiều hạn chế nghiêm trọng và không thể áp dụng trong nhiều trường hợp cụ thể trong thực tế. Vì sự giám sát đối tượng sẽ bị ngắt quãng khi đối tượng rời khỏi nơi giám sát.
Việc giám sát không liên tục sẽ giúp các đối tượng có cơ hội vi phạm các quy định của lực lượng chức năng. Thế hệ thứ hai -12- Các phương pháp theo dõi và giám sát tội phạm thế hệ thứ hai ra đời đã khắc phục được hạn chế của các phương pháp thuộc thế hệ thứ nhất. Các hệ thống này có khả năng giám sát đối tượng tại bất kỳ đâu 24/24 với độ tin cậy cao và nhiều tiện ích kết hợp. Công nghệ định vị trong các hệ thống này chủ yếu sử dụng tần số vô tuyến (RF) và công nghệ vệ tinh dẫn đường toàn cầu (đại diện là GPS).
Sử dụng tần số vô tuyến RF Phương pháp sử dụng tần số vô tuyến để theo dõi và giám sát tội phạm dựa trên việc đo cường độ tín hiệu và định thời tín hiệu để xác định vị trí đối tượng.1 Dựa vào góc tới (Angle of Arrival) Phương pháp này dựa trên việc xác định hướng của tín hiệu thu được từ máy phát RF. Hướng của tín hiệu đến có thể được xác định bằng cách gắn 3 anten định hướng theo hướng mà cường độ tín hiệu là lớn nhất. Ngoài ra, hướng tín hiệu có thể được xác định từ sự chênh lệch thời gian tới của các tín hiệu đến các thành phần khác nhau của anten. Trong khi đó một anten định hướng chỉ cung cấp hướng của thiết bị phát.
Sử dụng hai anten định hướng riêng biệt cho phép tính toán vị trí của thiết bị phát. Trong phương pháp này vị trí của máy phát được xác định từ vị trí của các anten thu đã biết và góc tới của các tín hiệu tới các anten đó. Dựa vào sự chênh lệch thời gian tới (Time difference of arrival) Sự chênh lệch thời gian tới của các tín hiệu thu được tại các anten riêng biệt có thể được sử dụng được để xác định vị trí. Với giá trị vận tốc ánh sáng đã cho, có thể tính toán khoảng cách giữa thiết bị phát RF và anten máy thu nếu thời gian thu phát đã biết.
Việc đo thời gian để xác định vị trí yêu cầu đồng hồ phải chính xác. Chỉ sai số 1ms về thời gian có thể dẫn đến sai số 300m trong không gian. Hơn thế nữa, tất cả các đồng hồ dùng để đo phải -13- được đồng bộ. Do việc đồng bộ thiết bị định vị không phải là lựa chọn trong thực tế cho phần lớn các ứng dụng nên phương pháp này cần ít nhất 3 anten thu để xác định vị trí.
Dựa vào cường độ tín hiệu tăng cường Việc tính toán vị trí của các máy phát định vị trong điều kiện không hạn chế tầm nhìn làm một quá trình không phức tạp nếu sử dụng cả hai phương pháp định thời và đo cường độ tín hiệu. Khi định thời, thời gian truyền tín hiệu giữa hai điểm nhân với tốc độ ánh sáng cho ta khoảng cách giữa hai điểm. Với phương pháp đo cường độ tín hiệu, khoảng cách giữa hai điểm được xác định từ độ suy hao tín hiệu. Tuy nhiên tình huống tầm nhìn thẳng là không tồn tại trong phần lớn các trường hợp.
Trong những trường hợp đó, độ suy hao tín hiệu là không được biết trước và tồn tại nhiều đường truyền phản xạ giữa máy phát và máy thu. Đây chính là hiệu ứng đa đường mà các công nghệ hiện nay chỉ có thể giảm chứ chưa thể loại trừ. Hơn nữa, rất khó để dự đoán trước các sai số gây ra bởi hiệu ứng đa đường. Hiện nay tại Nhật Bản đã phát triển phương pháp cường độ tín hiệu tăng cường để đối phó với các trở ngại như đa đường, độ suy hao, sự định hướng anten.
Sử dụng thông tin 3 chiều về địa hình, các tòa cao ốc, hệ thống đường cao tốc , đường ray và các đối tượng làm hạn chế tầm nhìn khác, hệ thống mô phỏng các đặc tính đường truyền tín hiệu RF với mỗi anten phát trong vùng bao phủ. Kết quả mô phỏng được lưu trữ trong bảng dữ liệu RF. Để xác định vị trí của thiết bị định vị, thiết bị di động sẽ đo cường độ tín hiệu của tốt nhất là từ 3-5 trạm gốc. Sử dụng cường độ tín hiệu và thông tin dữ liệu trạm gốc hệ thống sẽ tính toán vị trí của thiết bị định vị.
Phương pháp sử dụng tần số vô tuyến để theo dõi và giám sát tội phạm, việc tính toán vị trí đối tượng khá phức tạp do khó khăn trong việc xây dựng -14- mô hình toán học. Tần số vô tuyến thường không ổn định, bị ảnh hưởng bởi môi trường, việc đồng bộ thời gian không phải lúc nào cũng chính xác nên dễ gây ra sai số. Sử dụng công nghệ GNSS Phương pháp theo dõi và giảm sát tội phạm sử dụng công nghệ GNSS sẽ ghi lại vị trí của đối tượng tại bất cứ nơi nào đối tượng có mặt và tại bất cứ thời điểm nào. Phương pháp này phù hợp trong các trường hợp sau: • Theo dõi đối tượng có yêu cầu về các vùng không được xâm nhập (như trường học, nơi ở của nạn nhân…) • Theo dõi đối tượng tại những địa điểm đặc biệt (như nơi làm việc, trung tâm cai nghiện…) • Giám sát quá trình di chuyển của đối tượng để xác định lịch trình.