Sự Phát Triển Tư Tưởng Thân Dân của Nguyễn Trãi Đến Tư Tưởng Dân Chủ của Hồ Chí Minh

Luận văn thạc sĩ phân tích sự phát triển tư tưởng từ Nguyễn Trãi đến Hồ Chí Minh, khám phá giá trị dân chủ trong văn hóa Việt Nam.

• Người hướng dẫn: GS. Hoàng Chí Bảo
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Việt Nam học
• Đề tài: Sự Phát Triển Từ Tư Tưởng Thân Dân Của Nguyễn Trãi Đến Tư Tưởng Dân Chủ Của Hồ Chí Minh
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2010
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng quan Tư Tưởng Thân Dân Nguyễn Trãi Dân Chủ HCM

Bài viết này khám phá sự phát triển của tư tưởng chính trị Việt Nam, tập trung vào tư tưởng thân dân của Nguyễn Trãi và dân chủ của Hồ Chí Minh. Cả hai vĩ nhân đều đặt chữ "dân" làm trọng tâm trong sự nghiệp của mình, tạo nên một dòng chảy liên tục trong di sản văn hóa tư tưởng dân tộc. Mục tiêu là làm rõ mối liên hệ giữa hai tư tưởng này và rút ra bài học kinh nghiệm cho sự phát triển đất nước hiện nay. Dân chủ là hằng số văn hóa của nhân loại, nhưng truyền thống vì dân ở Việt Nam vẫn tiềm ẩn nhiều giá trị cần được nghiên cứu sâu hơn, đặc biệt là tư tưởng của Nguyễn Trãi và Hồ Chí Minh.

Tư tưởng của hai nhà lãnh đạo kiệt xuất này là định hướng và bài học vô cùng quý giá trong kho tàng lý luận của dân tộc. Mục tiêu là xây dựng một đất nước và chế độ chính trị dân chủ và tiến bộ, cần nghiên cứu một cách hệ thống để vận dụng sáng tạo vào quá trình dân chủ hóa ở Việt Nam hiện nay.

1.1. Khái niệm Thân Dân và Dân Chủ Điểm tương đồng khác biệt

Thân dân và dân chủ là hai khái niệm khác nhau, biểu hiện tính chất và mức độ khác nhau trong hệ tư tưởng chính trị vì dân. Cả hai đều là những giá trị cơ bản của văn hóa chính trị Việt Nam truyền thống và là hằng số văn hóa của nhân loại. Chiều sâu của tư tưởng này nằm ở việc đề cao vai trò và khả năng sáng tạo của con người, là thước đo cho sự tiến bộ của xã hội. Để làm rõ hai khái niệm này, cần phải thấy được những điểm giống và khác nhau giữa chúng.

1.2. Nguồn gốc và ý nghĩa của khái niệm Thân Dân

Thân dân có nguồn gốc từ Nho giáo: "Đại học chi đạo, tại minh minh đức, tại thân dân". Theo nghĩa gốc, thân dân có nghĩa là gần dân. Hiểu đơn giản là đi vào đời sống nhân dân, hiểu dân cần gì, muốn gì. Hồ Chí Minh giải thích khái niệm "thân dân" theo một cách hiểu mới: "Thân dân tức là phục vụ nhân dân, đặt lợi ích của nhân dân lên trên hết". Như vậy, thân dân là thái độ gần dân, chăm lo đến lợi ích và đời sống nhân dân của người lãnh đạo, cầm quyền.

1.3. Định nghĩa và nội hàm của khái niệm Dân Chủ

Thuật ngữ dân chủ ra đời vào khoảng thế kỷ VII - VI trước Công nguyên. Aristote cho rằng Solon là người đầu tiên đặt nền tảng cho khái niệm dân chủ. Solon cho rằng muốn xây dựng một nhà nước trên cơ sở dân chủ phải thông qua tuyển cử và hòa nhập sức mạnh với pháp luật. Dân chủ hiểu theo từ nguyên, bắt nguồn từ tiếng Hy Lạp cổ đại: "Demokratia", có nghĩa là quyền lực thuộc về nhân dân.

II. Thách Thức Nghiên Cứu Tư Tưởng Thân Dân Dân Chủ Hiện Nay

Ngày nay, nước ta đang phát triển theo con đường xã hội chủ nghĩa, nhằm xây dựng một xã hội hướng đến sự giải phóng và phát triển toàn diện con người. Dân chủ vừa là mục tiêu, vừa là động lực phát triển của xã hội Việt Nam. Quá trình xây dựng, đổi mới và phát triển đất nước đặt ra nhiều vấn đề cần giải quyết: giữ vững độc lập dân tộc và chủ quyền quốc gia; xây dựng Đảng cầm quyền thực sự là một Đảng chân chính, cách mạng, đạo đức, văn minh; xây dựng bộ máy Nhà nước trong sạch, vững mạnh, thực sự là của dân, do dân và vì dân; đảm bảo quyền làm chủ của nhân dân; đấu tranh chống quan liêu, tham nhũng. Hàng loạt vấn đề này đều liên quan mật thiết đến dân và dân chủ. Vì vậy, việc đi sâu tìm hiểu tư tưởng chính trị về dân, thân dân và dân chủ trong lịch sử tư tưởng văn hóa chính trị Việt Nam nói chung, tư tưởng của hai nhà tư tưởng đại biểu cho hai thời đại nói riêng là cần thiết.

2.1. Vấn đề đảm bảo quyền làm chủ của nhân dân

Quyền làm chủ của nhân dân là yếu tố then chốt của một xã hội dân chủ. Đảm bảo quyền này đòi hỏi sự tham gia tích cực của người dân vào các hoạt động chính trị, kinh tế và xã hội. Đồng thời, cần có cơ chế hiệu quả để bảo vệ quyền lợi chính đáng của nhân dân, ngăn chặn mọi hành vi xâm phạm quyền tự do và dân chủ của công dân.

2.2. Thực trạng tham nhũng và quan liêu Rào cản dân chủ

Tham nhũng và quan liêu là những vấn đề nhức nhối, gây ảnh hưởng tiêu cực đến sự phát triển của đất nước và làm suy giảm lòng tin của nhân dân. Để xây dựng một xã hội dân chủ, cần có những biện pháp mạnh mẽ để phòng chống tham nhũng, loại bỏ quan liêu, tạo môi trường minh bạch và công bằng.

2.3. Vai trò của Đảng và Nhà nước trong xây dựng nền dân chủ

Đảng Cộng sản Việt Nam và Nhà nước đóng vai trò then chốt trong việc xây dựng và phát triển nền dân chủ xã hội chủ nghĩa. Đảng cần không ngừng đổi mới phương thức lãnh đạo, nâng cao năng lực cầm quyền, đảm bảo sự gắn bó mật thiết với nhân dân. Nhà nước cần hoàn thiện hệ thống pháp luật, nâng cao hiệu quả quản lý, tạo điều kiện cho người dân tham gia vào quá trình quản lý nhà nước và xã hội.

III. Tư Tưởng Thân Dân Nguyễn Trãi Nội Dung và Giá Trị Lịch Sử

Nguyễn Trãi sống ở thế kỷ XV, là tác giả hội tụ thành tựu tư tưởng của thời kỳ phong kiến Đại Việt. Ông để lại di sản tư tưởng có giá trị to lớn, định hướng cho sự phát triển ở nước ta hiện nay và mai sau. Tư tưởng yêu nước, thương dân, vì dân của ông được thể hiện rõ trong các tác phẩm và hành động của mình. Ông luôn đặt lợi ích của nhân dân lên trên hết, coi trọng vai trò của nhân dân trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ đất nước.
Ông cho rằng “ nước lấy dân làm gốc”. Tư tưởng ấy thể hiện một tầm nhìn chiến lược của một nhà văn hóa lớn, một anh hùng dân tộc.

3.1. Quan niệm của Nguyễn Trãi về vai trò của nhân dân

Nguyễn Trãi coi nhân dân là gốc của nước, là nền tảng của xã hội. Ông nhấn mạnh rằng sự thịnh suy của đất nước phụ thuộc vào sự ấm no, hạnh phúc của nhân dân. Ông luôn quan tâm đến đời sống của nhân dân, lắng nghe ý kiến của nhân dân và tìm mọi cách để cải thiện cuộc sống của nhân dân.

3.2. Tư tưởng nhân nghĩa và vai trò của nó trong tư tưởng Nguyễn Trãi

Tư tưởng nhân nghĩa là một trong những tư tưởng cốt lõi trong triết lý của Nguyễn Trãi. Ông cho rằng nhân nghĩa là nền tảng của đạo đức và chính trị. Ông luôn đề cao tinh thần yêu thương con người, khoan dung, độ lượng và giúp đỡ lẫn nhau. Tư tưởng nhân nghĩa của ông đã góp phần tạo nên một xã hội hòa bình, ổn định và phát triển.

3.3. Ảnh hưởng của Tư tưởng Thân Dân Nguyễn Trãi đến Lịch Sử Việt Nam

Tư tưởng thân dân của Nguyễn Trãi có ảnh hưởng sâu sắc đến lịch sử Việt Nam. Nó đã góp phần tạo nên sức mạnh đoàn kết dân tộc, giúp nhân dân ta vượt qua mọi khó khăn, thử thách để giành độc lập, tự do và xây dựng đất nước. Tư tưởng này vẫn còn nguyên giá trị trong bối cảnh hiện nay, khi chúng ta đang xây dựng một xã hội dân chủ, công bằng và văn minh.

IV. Dân Chủ Hồ Chí Minh Kế Thừa và Phát Triển Tư Tưởng Vì Dân

Hồ Chí Minh là sự kết tinh cho những tinh hoa tư tưởng và các giá trị văn hóa của Việt Nam. Người đã kế thừa và phát triển tư tưởng thân dân của Nguyễn Trãi lên một tầm cao mới, phù hợp với bối cảnh lịch sử mới. Tư tưởng dân chủ Hồ Chí Minh thể hiện rõ trong quan điểm của Người về vai trò của nhân dân, quyền lợi và trách nhiệm của nhân dân, và Nhà nước của dân, do dân, vì dân. Hồ Chí Minh nhấn mạnh rằng dân là chủ và dân làm chủ, mọi quyền lực đều thuộc về nhân dân.

Theo Hồ Chí Minh, dân chủ không chỉ là quyền lợi mà còn là trách nhiệm của mỗi người dân. Người dân phải tham gia tích cực vào các hoạt động chính trị, kinh tế và xã hội để xây dựng một xã hội dân chủ, công bằng và văn minh. Di sản Hồ Chí Minh để lại là vô giá, là kim chỉ nam trên con đường xây dựng đất nước giàu mạnh.

4.1. Quan điểm của Hồ Chí Minh về vai trò của nhân dân trong cách mạng

Hồ Chí Minh khẳng định rằng nhân dân là chủ thể của cách mạng, là lực lượng quyết định thắng lợi của cách mạng. Người dân phải giác ngộ cách mạng, đoàn kết và đấu tranh để giành độc lập, tự do và xây dựng một xã hội tốt đẹp hơn. Người luôn tin tưởng vào sức mạnh to lớn của quần chúng nhân dân.

4.2. Tư tưởng về Nhà nước của dân do dân vì dân của Hồ Chí Minh

Hồ Chí Minh xây dựng một Nhà nước thực sự của dân, do dân, vì dân. Nhà nước phải phục vụ nhân dân, bảo vệ quyền lợi chính đáng của nhân dân và tạo điều kiện cho nhân dân phát triển. Nhà nước phải dựa vào dân, lắng nghe ý kiến của dân và chịu sự giám sát của dân.

4.3. Liên hệ giữa Tư Tưởng Dân Chủ Hồ Chí Minh và Tư Tưởng Mác Lênin

Tư tưởng dân chủ Hồ Chí Minh chịu ảnh hưởng sâu sắc của chủ nghĩa Mác-Lênin, đặc biệt là tư tưởng về giải phóng giai cấp, giải phóng dân tộc và xây dựng một xã hội cộng sản, nơi mọi người đều bình đẳng và hạnh phúc. Tuy nhiên, Hồ Chí Minh đã vận dụng sáng tạo chủ nghĩa Mác-Lênin vào điều kiện cụ thể của Việt Nam, tạo nên một hệ tư tưởng độc đáo, phù hợp với truyền thống văn hóa và lịch sử của dân tộc.

V. So Sánh Tư Tưởng Nguyễn Trãi và Hồ Chí Minh Kế Thừa Phát Triển

So sánh tư tưởng Nguyễn Trãi và Hồ Chí Minh cho thấy sự kế thừa và phát triển liên tục của dòng tư tưởng vì dân trong lịch sử Việt Nam. Hồ Chí Minh đã kế thừa những giá trị tốt đẹp trong tư tưởng của Nguyễn Trãi, đồng thời bổ sung và phát triển những nội dung mới, phù hợp với bối cảnh lịch sử mới. Cả hai đều có điểm chung là coi trọng vai trò của nhân dân, đặt lợi ích của nhân dân lên trên hết và hướng đến một xã hội tốt đẹp hơn. Tuy nhiên, tư tưởng của Hồ Chí Minh mang tính cách mạng và toàn diện hơn, thể hiện rõ trong quan điểm của Người về giải phóng dân tộc gắn liền với giải phóng giai cấp, về xây dựng Nhà nước của dân, do dân, vì dân và về con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam.

5.1. Điểm tương đồng trong tư tưởng thân dân và dân chủ của hai nhà lãnh đạo

Điểm tương đồng lớn nhất là cả hai đều đặt lợi ích của nhân dân lên trên hết. Họ coi nhân dân là gốc của nước, là nền tảng của xã hội và luôn tìm mọi cách để cải thiện cuộc sống của nhân dân. Cả hai đều đề cao vai trò của nhân nghĩa, tinh thần yêu thương con người và hướng đến một xã hội hòa bình, ổn định và phát triển.

5.2. Sự khác biệt trong tư tưởng Nguyễn Trãi và Hồ Chí Minh

Sự khác biệt chính nằm ở bối cảnh lịch sử và mục tiêu cách mạng. Nguyễn Trãi sống trong thời kỳ phong kiến, mục tiêu của ông là xây dựng một Nhà nước phong kiến vững mạnh, phục vụ nhân dân. Hồ Chí Minh sống trong thời đại cách mạng giải phóng dân tộc, mục tiêu của Người là giành độc lập, tự do cho dân tộc và xây dựng một xã hội xã hội chủ nghĩa.

5.3. Ý nghĩa của sự kế thừa và phát triển tư tưởng vì dân

Sự kế thừa và phát triển tư tưởng vì dân của Nguyễn Trãi và Hồ Chí Minh có ý nghĩa to lớn trong việc xây dựng một xã hội dân chủ, công bằng và văn minh ở Việt Nam. Nó là nguồn động lực mạnh mẽ để nhân dân ta vượt qua mọi khó khăn, thử thách để xây dựng một đất nước giàu mạnh, hùng cường.

VI. Ứng Dụng Tư Tưởng Thân Dân Dân Chủ vào Phát Triển Đất Nước

Tư tưởng thân dân của Nguyễn Trãi và dân chủ của Hồ Chí Minh có giá trị ứng dụng to lớn trong công cuộc xây dựng và phát triển đất nước hiện nay. Cần phát huy tinh thần dân chủ trong mọi lĩnh vực của đời sống xã hội, tạo điều kiện cho người dân tham gia vào quá trình hoạch định chính sách và giám sát hoạt động của Nhà nước. Đồng thời, cần tăng cường công tác giáo dục ý thức dân chủ cho người dân, nâng cao trình độ dân trí và phát huy vai trò làm chủ của nhân dân. Quan trọng nhất, việc ứng dụng cần bám sát thực tiễn đất nước, kế thừa tinh hoa truyền thống, học hỏi kinh nghiệm quốc tế và không ngừng đổi mới, sáng tạo.

6.1. Giải pháp phát huy dân chủ trong lĩnh vực kinh tế xã hội

Trong lĩnh vực kinh tế, cần tạo môi trường cạnh tranh bình đẳng, khuyến khích sáng tạo và đổi mới, đảm bảo quyền tự do kinh doanh của người dân. Trong lĩnh vực xã hội, cần tạo điều kiện để mọi người dân được tiếp cận với các dịch vụ y tế, giáo dục, văn hóa, thông tin, đảm bảo công bằng xã hội và giảm nghèo.

6.2. Tăng cường công tác giáo dục ý thức dân chủ và pháp luật

Giáo dục ý thức dân chủ và pháp luật là nhiệm vụ quan trọng để xây dựng một xã hội dân chủ, văn minh. Cần đổi mới nội dung và phương pháp giáo dục, tăng cường giáo dục về quyền và nghĩa vụ của công dân, về pháp luật và tinh thần thượng tôn pháp luật.

6.3. Chú trọng công tác kiểm tra giám sát để đảm bảo thực thi dân chủ

Kiểm tra, giám sát là khâu then chốt để đảm bảo thực thi dân chủ. Cần tăng cường vai trò giám sát của Quốc hội, Hội đồng nhân dân các cấp, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội. Đồng thời, cần khuyến khích sự tham gia của người dân vào công tác kiểm tra, giám sát.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 KHÁI LUẬN CHUNG VỀ THÂN DÂN VÀ DÂN CHỦ; SỰ HÌNH THÀNH TƯ TƯỞNG THÂN DÂN CỦA NGUYỄN TRÃI VÀ TƯ TƯỞNG DÂN CHỦ CỦA HỒ CHÍ MINH 1. Khái luận chung về thân dân và dân chủ Thân dân và dân chủ là hai khái niệm khác nhau, biểu hiện tính chất, mức độ khác nhau trong hệ tư tưởng chính trị vì dân. Thân dân và dân chủ đều là những giá trị cơ bản của văn hoá chính trị Việt Nam truyền thống, là những hằng số văn hóa của nhân loa ̣i. Chiều sâu của giá trị tư tưởng này chính là ở chỗ, nó đề cao vai trò và những khả năng sáng tạo đích thực của con người, là thước đo cho sự tiến bộ của một xã hội.

Để làm rõ hai khái niệm này, cần phải thấy được những điểm giống và khác nhau giữa chúng. Khái niệm thân dân Thân dân là một khái niệm có nguồn gốc từ Nho giáo: “Đại học chi đạo, tại minh minh đức, tại thân dân". Theo nghĩa gốc của từ, thân dân có nghĩa là gần dân. Ta có thể hiểu thân dân là đi vào đời sống của nhân dân, hiểu dân cần gì, muốn gì.

Mượn lời Khổng Tử, Hồ Chí Minh giải thích khái niệm “thân dân” theo một cách hiểu mới: “Thân dân tức là phục vụ nhân dân, đặt lợi ích của nhân dân lên trên hết. Nói một cách khác, tức là “tiên thiên hạ chi ưu nhi ưu, hậu thiên hạ chi lạc nhi lạc " (lo trước thiên hạ, vui sau thiên hạ). Như vậy, thân dân là khái niệm có nguồn gốc từ Nho giáo. Thân dân có thể được hiểu là thái độ gần dân, chăm lo đến lợi ích và đời sống nhân dân của người lãnh đạo, cầm quyền.

Khái niệm dân chủ Thuật ngữ dân chủ ra đời vào khoảng thế kỷ thứ VII - VI trước Công nguyên. Theo nhà triết học Hi Lạp cổ đại Aristote (384 - 322 trước Công (LUAN.60 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.60 9 nguyên) thì Solon (khoảng 638 - 559 trước Công nguyên) là người đầu tiên đặt nền tảng cho khái niệm dân chủ. Solon cho rằng, muốn xây dựng một nhà nước trên cơ sở một nền dân chủ phải thông qua tuyển cử và hòa nhập sức mạnh với pháp luật. Dân chủ hiểu theo từ nguyên, bắt nguồn từ tiếng Hi Lạp cổ đại: “Demokratia”.

Demokratia được ghép từ hai từ, Demos: là nhân dân; Kratia: là chính quyền hay quyền lực. Như vậy, theo nguyên nghĩa của nó, dân chủ có nghĩa là quyền lực thuộc về nhân dân. Nó nói lên rằng nhân dân là chủ thể của quyền lực. Đến thế kỷ XVIII, người Anh đã dựa vào ngôn ngữ Hi Lạp cổ để đưa ra thuật ngữ “democracy”, có nghĩa là “chính thể dân chủ”, một trong những hình thức chính quyền với đặc trưng là: chính quyền nhà nước phải thừa nhận quyền tự do và bình đẳng của công dân.

Từ “dân chủ” xuất hiện vào cuối thời kỳ cộng sản nguyên thủy, đầu chiếm hữu nô lệ, được ghi bằng tiếng Hy Lạp với nghĩa quyền lực thuộc về nhân dân. Nhưng nhân dân là ai? Nhân dân là số nhiều, hay số ít sẽ ảnh hưởng và quy định phạm vi, mức độ của nền dân chủ. Theo lý luận, “nhân dân” thường được hiểu là số đông, là đại đa số quần chúng lao động. Tuy nhiên, trong thực tế lịch sử, trong các xã hội có mâu thuẫn đối kháng về giai cấp, nhân dân lại thường là số ít, đó là những người cầm quyền.

Xã hội có giai cấp, mặc dù địa vị pháp lý quyền lực thuộc về đa số, nhưng trên thực tế, quyền lực lại chỉ nằm trong tay những kẻ có quyền, có tiền, những kẻ thống trị xã hội. Hay nói cách khác, trong xã hội ấy, quyền lực chỉ thuộc về số ít những kẻ bóc lột. Ví dụ: Trong chế độ chiếm hữu nô lệ, giai cấp nô lệ chiếm tới 95% dân số, nhưng quyền lực không thuộc về họ. Họ chỉ đuợc xem là “công cụ biết nói”.

Trong khi đó, tầng lớp chủ nô, tăng lữ chỉ chiếm 5% dân số lại là chủ thể của quyền lực. Trong xã hội phong kiến, nhân dân là đại đa số, nhưng quyền lực lại không thuộc về họ mà chỉ tập trung trong tay một ông vua, với quyền năng tối thượng. Trong xã hội tư bản chủ nghĩa, quyền lực lại (LUAN.60 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.60 10 thuộc về bộ phận những người có của, giai cấp tư sản - bộ phận chiếm số ít trong xã hội. Theo sự phát triển của lịch sử xã hội, chủ nghĩa cộng sản sẽ là một chế độ dân chủ thực sự, quyền lực thuộc về nhân dân là số đông.

Điều này, chỉ thực hiện được khi giai cấp lãnh đạo xã hội thực hiện được sự thắng lợi về kinh tế, chính trị làm cho nhân dân có một cuộc sống ấm no, hạnh phúc, một đời sống chính trị văn minh. Hay, ở Việt Nam, mục tiêu tổng quát của Chủ nghĩa xã hội - giai đoạn đầu của chủ nghĩa cộng sản được cụ thể hóa là: dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh. Nếu không thực hiện được những mục tiêu trên, thì xây dựng nền dân chủ xã hội chủ nghĩa chỉ là hình thức. Dân chủ là một khái niệm bao quát nội dung rộng lớn.

Người ta thường tiếp cận dân chủ trên những bình diện sau: + Dân chủ là một phạm trù chính trị: Dân chủ biểu hiện như một chế độ chính trị trong một xã hội có giai cấp. Ở phương diện này, tính chất của dân chủ tùy thuộc vào chỗ quyền lực chính trị thuộc về giai cấp nào. Thực chất đó là sự tập trung quyền lực vào tay giai cấp cầm quyền. Chính vì vậy, đã từng xuất hiện dân chủ chủ nô bảo vệ quyền lực cho giai cấp chủ nô, dân chủ tư sản bảo vệ quyền lực cho giai cấp tư sản, dân chủ vô sản - dân chủ xã hội chủ nghĩa bảo vệ quyền lực cho giai cấp công nhân và quần chúng nhân dân lao động.

Theo cách tiếp cận này, dân chủ là một phạm trù lịch sử: theo nghĩa dân chủ xuất hiện cùng với giai cấp và Nhà nước (đó là dân chủ chính trị) và dân chủ chính trị sẽ không tồn tại mãi mãi. Dân chủ được hiểu là một chế độ nhà nước, một hình thái nhà nước, một chế độ xã hội. Khi đó, tư tưởng về dân chủ, ý thức về dân chủ phải được đẩy đến hành vi dân chủ. Nó được thể hiện qua tổ chức bộ máy Nhà nước, trong khuôn khổ một thể chế nhất định, trước hết là thể chế chính trị pháp lý, trong đó thừa nhận về mặt pháp luật những quyền tự do, dân chủ, bình đẳng của công dân.

Ví dụ: pháp luật thừa nhận các quyền tự do báo chí, tự do ngôn luận, tự do ứng cử, bầu cử…Dân chủ được cụ thể (LUAN.60 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.60 11 hóa thành các cơ chế để thực thi trong đời sống. Dân chủ được quy định thành nghĩa vụ của công dân với nhà nước và trách nhiệm của nhà nước với công dân. Với cách tiếp cận dân chủ theo phạm trù chính trị, phạm trù lịch sử, thì dân chủ tồn tại với tư cách là một chế độ, một nền dân chủ được biểu hiện thông qua các đặc điểm rõ ràng như: nội dung của dân chủ được cụ thể hóa qua những quy định chính thống của hiến pháp và pháp luật; nội dung của dân chủ được thực thi bằng sức mạnh bộ máy Nhà nước; nó được cưỡng chế, áp đặt thực hiện với toàn xã hội bằng chính sức mạnh và quyền uy của bộ máy đó. + Dân chủ là một giá trị văn hóa: Dân chủ chỉ trạng thái, tính chất và mức độ giải phóng con người, là khái niệm biểu đạt thành quả đấu tranh đòi giải phóng của nhân dân lao động chống áp bức, bóc lột, đòi quyền tự do, quyền làm chủ của mình.

Đây là cách tiếp cận dân chủ dưới góc độ giá trị, biểu hiện giá trị nhân văn của xã hội, của dân chủ. Dân chủ với ý nghĩa là giá trị văn hóa thì vẫn còn tồn tại mãi mãi. Dưới góc độ này, dân chủ là phạm trù vĩnh viễn. + Dân chủ là một nguyên tắc, phương thức hoạt động của một tổ chức chính trị - xã hội: Nguyên tắc, phương thức này bao hàm một số nội dung, như: cấp dưới phục tùng cấp trên, thiểu số phục tùng đa số…Ví dụ: nguyên tắc tập trung dân chủ trong tổ chức và trong sinh hoạt đảng, ở đây là Đảng Cộng sản.

Tập trung dân chủ (mà Hồ Chí Minh thường gọi là: dân chủ tập trung) còn là nguyên tắc tổ chức và hoạt động của Nhà nước; các tổ chức chính trị và chính trị - xã hội ở nước ta. Các hướng tiếp cận trên làm phong phú nội hàm khái niệm dân chủ, tùy từng bối cảnh cụ thể mà người ta nhấn mạnh khía cạnh này hay khía cạnh khác tương ứng với các cách tiếp cận đó. Ta cần thấy rõ tính liên kết, xâu chuỗi của các các quan niệm này trong khái niệm lý luận về dân chủ và trong thực tiễn dân chủ.60 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.60 12 Khi vẫn tồn tại nhà nước, dân chủ thường được tiếp cận là một phạm trù chính trị, được xem xét với tư cách là một nền chính trị, một chế độ chính trị. Với tư cách là một chế độ chính trị, lịch sử phát triển chế độ dân chủ là lịch sử lâu dài, quanh co và phức tạp.

Cho đến nay, tương ứng với các hình thái kinh tế - xã hội, loài người đã và đang thực hiện các chế độ dân chủ sau: Dân chủ nguyên thủy; Dân chủ chủ nô; Dân chủ tư sản; Dân chủ xã hội chủ nghĩa. Như vậy, dân chủ xuất hiện từ cơ sở chín muồi của kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội và luôn phát triển trên cơ sở các điều kiện về kinh tế, chính trị, xã hội. Mỗi bước ngoặt trong tiến trình phát triển kinh tế, xã hội đều dẫn đến sự phát triển tương ứng của tiến trình dân chủ. Dân chủ chính là thành quả đấu tranh của nhân dân lao động đối với giai cấp bóc lột, để tự giải phóng bản thân mình và khẳng định vị thế, vai trò của người chủ trong xã hội.

Thân dân và dân chủ là những khái niệm tư tưởng vì dân, cùng ghi nhận quyền lợi của nhân dân. Nó đều thể hiện thái độ gần gũi, trân trọng dân, bảo vệ quyền lợi hợp pháp của dân. Tuy vậy, hai khái niệm này thể hiện những nội hàm khác nhau: Thân dân với ý nghĩa là gần dân thì khái niệm này thường được sử dụng trong xã hội phong kiến, khi chế độ dân chủ không tồn tại trên thực tế cho đa số người dân.