phần Mở đầu vả Kết luận, Luận văn gồm 2 chương vả 7 tiết, 6. Tình hình nghiên cứu của để tài Nhật Bản từ lâu đã là đối tượng thu hút sự quan tâm nghiên cửu của nhiễu học giả trên thế giới. Ở Việt Nam, việc nghiên cửu Nhật Bản đã được thực hiện với những ghỉ chép về các sự kiện liên quan đến hai nước trong thư tịch cổ, những công trình nghiên cứu và dịch thuật giới thiệu vẻ lịch sử, văn hóa Nhật Bản. Để cập tới vấn để tư tưởng duy tân vẻ giáo dục của Nhật Bản, nhất lá tư tưởng của Fukuzawa Yukichi, có hai công trình tiêu biểu.
Trước hết phải kể đến chuyên khảo “Nhật Bản tư tưởng sử” 2 tập của Ishida Kazuyoshi. Cong trình nãy nghiên cứu rất căn bản những dòng tư tưởng của Nhật Bản từ khởi nguyên đến thời kỳ hiện đại, trong đó cỏ để cập đến tư tưởng của Phúc Trạch Du Cat. Tuy nhiễn, công trình trên đều chưa đi sâu nghiên cứu, tìm hiểu nội dung tư tưởng duy tân vẻ giáo dục của Fukuzawa Yukichi Ở nước ta, do nhiễu nguyễn nhân, việc đi sâu tìm hiểu về lĩnh vực này, còn hạn chế, chủ yếu là những chuyên khảo trình bày hết sức khái quát, chưa mang tỉnh hệ thống. Công cuộc duy tân Minh Trị diễn ra đã làm thay đổi toàn bộ điện mạo.
của đắt nước Nhật Bản. Những thành tựu to lớn mà đất nước này đạt được đã thu hut sự say mê nghiên cứu của đồng đảo giới nghiên cứu trong và ngoài nước về hẳu hết các lĩnh vực cúa cuộc cải cách. Trong đó, liên quan tới đễ tải luận văn có một số công trình nghiên cứu: Công trình “Niựf Bốn duy tấn 30 năm ° của Đào Trình Nhất. Ở công trình này tác giả đã đễ cập đến nhiễu lĩnh vực, trong đỏ có lĩnh vực giáo dục và có để cập đến Fukuzawa Yukichi.
Công trình “Futuzawa Yukichi và Nguyễn Trường Tổ tự tưởng cải cách giảo duc” của Nguyễn Tiển Lực, trong cuỗn sách này, iâ tiễn hành so sánh những, điểm tương đồng và khác biệt trong tư tướng về giáo dục của ha ng. Luận án Tiến sĩ của Đăng Xuân Kháng “Cái cách giáo dục và những tác động chú yếu đối với sự phạt triển kính té - xã hội Nhật Bản”. Luận án nghiên cứu một trong những lĩnh vực cải cách quan trọng của chính phú Minh Trị - cải cách giáo dục - về phương pháp, nội dung. Vị thể, những tư tưởng giáo dục của Fukuzawa Yukichi chỉ được nghiên cửu ở mức độ nhất định mả chưa tập trung luận giải kỳ lưỡng.
Công trình "Phong tráo cải cách ở một số nước. Đông Á giữa thé ky XIX - ddu thé ky XX" do VO Duong Ninh chủ biên, cỏ để cấp đến hai nội dụng: Cải cách Minh Trị ở Nhật Bản 1868 - 1921 vả cái cách. giáo dục ở Nhật Bản thời kỳ Minh Trị duy tân. Các công trình trên đã để cập đến nội dung của công cuộc cải cách giáo dục, chỉ ra sự tác động, ảnh hưởng.
của nó đổi với xã hội Nhật Bán. Cuốn sách có nhan đề “Nhật Bán trên đường cải cách “ của Dương Phú Hiệp và Pham Hong Thải đem đến cho độc giả cái nhìn toàn diện vị cải cách trên lĩnh vực kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội. Những điều chỉnh trong chính sách đối ngoại và an ninh ở Nhật Bán. Tuy nhiên, công trình nảy chủ yêu nghiên cứu cải cách trong thời kỳ hiện đại (từ năm 1945 đến nay).
Đáng chủ ý là cuỗn sách nổi tiếng “Socien and Education in Japan” (Xã hội và giáo dục ở Nhật Bản) xuất bản năm 1982 của tác gid Herbert Passin, Công trình này đã nghiên cứu vả chỉ ra vai trỏ quan trọng của giáo dục giúp nước. Nhật từ một nước kém phát triển vươn lên trở thành một quốc gia hùng mạnh. Giáo dục 18 chia khóa để đưa đất nước Nhật Bản đạt được những thành tựu vĩ đại. Tác giả trên cở sở so sánh hai giai đoạn trước và sau Minh Trị duy tân để làm rõ vai trỏ đặc biệt quan trọng của giáo dục.
Hơn thể, công trình này còn trích dẫn được nguồn tư liệu quý giá, về các tác phẩm nỗi tiếng của các học giả từ thời kỳ Tokugawa đến thời hiện đại (sau thế chiến thứ 2), Bên cạnh đó, cũng có một số tác pha viết về giáo dục Nhật Bản đã được dịch sang tiếng Việt. Đáng kế là cuốn “Giáo dục Nhật Bản" (2001) và tiện đại hóa giáo dục Nhật Bản " (3002) của Hội Thông tin Giáo dục Quốc tế. Hai công trình này đã nêu lên được những vấn đề căn bản về lịch sử giáo. dục, của việc cải cách nền giáo dục Nhật Bản, trước hết là cải cách về mặt tư tướng và hệ thống, sau đó mới dem van dung vao thực tiễn; nghiên cứu vai trò của trường tư thục trong việc đảo tạo năng lực toàn diện cho các thể hệ học sinh.
Do vậy, hai cuốn sách này cũng chí để cập đến Fukuzawa Yukichi ở một chứng mực nhất định. Đặc biệt, trong cuỗn "Cñiân dung những nhà cải cách giá dục tiêu biểu trên thể giới” do công ty sách Alpha dịch, Fukuzawa Yukichi đã được UNESCO dảnh giá là một trong 12 nha giáo dục tiêu biểu trên thế giới. Ở công trình này, Fukuzawa Yukichi được nhắc đến khái quát về cuộc đời, sự nghiệp vả tư tưởng giáo dục của ông. Tuy nhiên, cuốn sách nảy cũng chưa tìm hiểu, đi sâu và lâm rõ được nội dung tư tưởng giáo dục khá đỗ sô, tư tưởng - có thể khẳng định lã quan trọng nhất của Fukuzawa Yukichi Liên quan trực tiếp tới để tai nghiên cứa là bải tham luận tại Hội thảo khoa học quốc tế “Tự tưởng giáo duc khai sing cia Fukuzawa Yukichi trong tác phẩm “Khuyến học" của tác giá Nguyễn Việt Phương.
Tác giá đã lâm rõ được một số nội dung quan trọng trong tư tưởng của Fukuzawa Yukichi vẻ giáo dục trong tác phẩm “Khuyến học” như chủ trương xây dựng nên thực học trên nền tảng khoa học hiện đại phương Tây, giáo dục tinh than khoa học. phương Tây để khơi dậy tính cách độc lập, sáng tạo của quốc dân Nhật Bản v. Tuy nhiên, bài tham luận cũng chí được khái quảt một số tư tướng chủ yếu được thễ hiện trong pham vi tic phim “Khuyén hoc" la chủ yếu, song bên cạnh đó nó còn được thé hiện trong một số tác phẩm khác của ông. Ngoài ra, còn một số bài viết trên các tạp chí như Nghiên cứu Đông Bắc Á, Nghiên cứu Lịch sử và Triết học như: -Dương Thị Nhẫn “Anh hudng của tư tưởng canh tán vẻ giáo dục của Eulu=awa Vulichi đối với xã hội Nhất Bản", Tạp chí Nghiên cứu Đông Bắc A, số 5, tháng 5-2014.
-Trần Thị Tâm “Cdicách giáo dục ở Nhật Bản trong thởi kỳ Minh Trị và vai trỏ của nó "(Tạp chí Nghiên cứu Đông Bắc Á, số 7, tháng 7-2009. -Nguyén Tién Lue, “Fukuzawa Yukichi và tư tường khai sáng của dng", Tạp chỉ Triết học, số 2, thang 6-1995. “Trong quá trình nghiên cứu, tác giả luôn tôn trọng và có kế thừa chọn lọc những kết quả nghiền cửu đó. CHUONG 1 QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIÊN TƯ TU VE GIAO ĐỤC CỦA FUKUZAWA YUKICHI 1,1, Điều kiện kinh tế - xã hội và tiền đề văn hóa - tư tướng Công cuộc duy tân nửa sau thế kỷ XIX là một trong nhữ: 2 su kiện quan trong nhất trong lịch sử Nhật Bản, nó đã mớ đường cho việc biến nước Nhật Bản phong kiến thành một nước tư bản chủ nghĩa, làm cho đất nước thoát khỏi số phân nước thuộc địa.
Minh Trị duy tân đã dẫn dễn quá trình công nghiệp hóa khiến nễn kinh tế Nhật Bản phát triển kỳ diệu trong 30 năm cuối cia thé ky XIX va dua dit nước này trở thành một nước “phi quđc cưởng. binh” Cũng như bất kì cuộc cải cách nào trên thế giới, thành công của nó phụ thuộc rất nhiễu vào điểu kiện bên trong, những yểu tổ tự thân luôn có ý nghĩa quyết định. Điễu đặc biệt ở Nhật Bản đó là, họ đã "ao ra được một môi trưởng bên trong thuản lợi để nừ đồ tân dụng được tới mức rối đã những thuận lợi trong môi trưởng chính trị và kinh tế quốc rễ, đồng thời đối phó được một cách hữu hiệu với những thách thức từ bên trong cũng như bên ngoài ” [55, tr. Có thể khăng định rằng, những chuyên biến về kính tế, chỉnh trị, xã hội văn hóa, tư tưởng giai đoạn nảy là động lực chủ yếu nay sinh lâm tư tưởng duy tân của Fukuzawa Yukichi nói chung và đặc biệt là tư tưởng về giáo dục nói riêng.
Điều kiện kinh tế - xã hội Sau gin 2 thé ky theo đuổi chỉnh sách đóng cửa đất nước, còn gọi là chính sách “7öø quốc ” (Sakoku), bước sang thé ky XIX, lich sit Nhat Ban Iai đứng trước những thách thức mới. Cùng với sự khủng hoàng kinh tế - xã hội trong nước ngảy cảng trở nên gay git, chỉnh quyền Tokugawa cũng thưởng xuyên phải đối mặt với những áp lực chỉnh trị của các nước tư bản phương. Lâ những quốc gia cỏ tiềm lực kinh tế, quân sự; nhận thấy vị trí chiến lược vả tiểm năng kinh tế của nhiều nước phương Đông, các nước nảy đều muốn mở rộng ánh hưởng, giảnh ưu thể ở đắt nước được coi lả cửa ngõ của. khu vực Bắc Thái Bình Dương.
Do đó, từ đầu thể kỷ XVIHI, các nước Hả Lan, Anh, Pháp, Mỹ v. đều cứ đại diện của mình cùng nhiễu đoản tàu đến Nhật Bản, đề nghị mở cửa để mỡ rộng quan hệ giao thương, nhưng Edo vẫn kiên quyết giữ nguyên chính sách cũ cúa họ. Mượn danh nghĩa của Công ty Đông Án Hã Lan, một số tảu Mỹ cũng đã thám nhập vào hải phận Nhật Bản, đồng. thời yêu cầu Mạc Phủ từ bỏ chính sách tòa quốc.
Tham vọng đó của Mỹ thể hiện rõ trong tuyên bố của Bộ trưởng Ngoại giao John Quicy Adams: te“Ste mệnh của các quốc gia Cơ Đốc giáo là mở cửa Nhật Bản và Nhật Bàn. phải dap ing w đó. Cơ sở của sứ mệnh đỏ là ở chỗ, không có một dẫn tộc nảo lại có thể từ. chối trách nhiệm của mình vì lợi Ích chung của nhân loại" 135, tr.
Núp dưới chiêu bài “lợi íeh chưng của nhân loại” cho đến giữa thể kỹ XIX, Mỹ đã không ngừng gây áp lực với Nhật Ban, Nam 1853, Edo đứng trước một biển cổ đột ngột khi một lực lượng hải quân không lồ dưới sự chỉ huy của Matthew C. Perry tién vào vịnh Tokyo mang theo bức thư của Tông thống M. Fillmore yêu cầu Nhật Bản mở cửa. Tình thể chính trị đó buộc.
chỉnh quyển phong kiến phải suy tỉnh kỹ lưỡng các khả năng xảy ra nhằm bảo. vệ chủ quyền đất nước.