Luận án tiến sĩ về truyền thông chính sách trong hoạch định chính sách công tại Việt Nam

Luận án tiến sĩ nghiên cứu truyền thông chính sách trong hoạch định chính sách công và một số gợi ý cho việt nam, phân tích chuyên sâu, xây dựng mô hình lý thuyết, đề xuất giải

• Tác giả: Nguyễn Thu Trang
• Người hướng dẫn: Nguyễn Thành Lợi
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Chính trị học
• Đề tài: Truyền Thông Chính Sách Trong Hoạch Định Chính Sách Công: Gợi Ý Cho Việt Nam
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN
• 1.1. Các nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án
• 1.1.1. Các nghiên cứu về hoạch định chính sách công
• 1.1.2. Các nghiên cứu về truyền thông chính sách
• 1.1.3. Các nghiên cứu về truyền thông chính sách trong hoạch định chính sách công
• 1.1.4. Khái quát kết quả nghiên cứu liên quan đến đề tài và những vấn đề luận án cần tiếp tục nghiên cứu
• 1.1.4.1. Khái quát kết quả nghiên cứu liên quan đến đề tài
• 1.1.4.2. Những vấn đề luận án cần tiếp tục nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ TRUYỀN THÔNG CHÍNH SÁCH TRONG HOẠCH ĐỊNH CHÍNH SÁCH CÔNG
• 2.1. Một số khái niệm liên quan đến đề tài luận án
• 2.2. Truyền thông chính trị
• 2.3. Truyền thông chính sách
• 2.4. Truyền thông chính sách trong hoạch định chính sách công
• 2.5. Các yếu tố tác động đến truyền thông chính sách trong hoạch định chính sách công
• 2.5.1. Về chính trị
• 2.5.2. Các quy định pháp luật về chức năng và nhiệm vụ của các đơn vị truyền thông
• 2.5.3. Yếu tố kinh tế - xã hội
• 2.5.4. Vai trò và tiêu chí đánh giá hiệu quả của truyền thông chính sách trong hoạch định chính sách công
• 2.5.4.1. Vai trò của truyền thông chính sách trong hoạch định chính sách công
• 2.5.4.2. Tiêu chí đánh giá hiệu quả của truyền thông chính sách trong hoạch định chính sách công
• 2.6. Những lý thuyết cơ bản liên quan đến truyền thông chính sách
• 2.6.1. Lý thuyết về sự định hướng
• 2.6.2. Lý thuyết đóng khung
• 2.6.3. Lý thuyết dòng chảy hai bước và đa bước trong truyền thông
• 2.7. Mô hình và khung phân tích của truyền thông chính sách trong hoạch định chính sách công
• 2.7.1. Mô hình truyền thông chính sách trong hoạch định chính sách công
• 2.7.2. Khung phân tích truyền thông chính sách
• 3. CHƯƠNG 3: KINH NGHIỆM TRUYỀN THÔNG CHÍNH SÁCH TRONG HOẠCH ĐỊNH CHÍNH SÁCH CÔNG Ở MỘT SỐ QUỐC GIA
• 3.1. Việc thực thi truyền thông chính sách trong hoạch định chính sách công ở một số quốc gia thông qua các chính sách cụ thể
• 3.1.1. Đạo luật hạn chế thuốc lá tại Mỹ
• 3.1.2. Quy định về việc đeo khẩu trang trong giai đoạn phòng chống dịch COVID-19 tại Mỹ
• 3.1.3. Chính sách năng lượng hạt nhân của Hàn Quốc
• 3.1.4. Các quy định về kiểm soát đại dịch COVID-19 tại Đức
• 3.1.5. Xây dựng hệ thống đường riêng cho xe buýt nhanh (BRT) tại Lagos, Nigeria
• 3.1.6. Chiến dịch tiêm chủng vaccine phòng chống COVID-19 trên diện rộng tại Trung Quốc
• 3.2. Kinh nghiệm chung rút ra từ quá trình truyền thông chính sách ở một số quốc gia trên thế giới
• 4. CHƯƠNG 4: TRUYỀN THÔNG CHÍNH SÁCH TẠI VIỆT NAM, GỢI Ý THAM KHẢO TỪ KINH NGHIỆM QUỐC TẾ VÀ MỘT SỐ KHUYẾN NGHỊ
• 4.1. Truyền thông chính sách tại Việt Nam
• 4.1.1. Quá trình truyền thông chính sách qua nghiên cứu một số chính sách cụ thể
• 4.1.2. Những thành tựu và hạn chế của truyền thông chính sách tại Việt Nam
• 4.1.3. Những vấn đề đặt ra hiện nay liên quan đến truyền thông chính sách tại Việt Nam
• 4.2. Mô hình, gợi ý tham khảo từ kinh nghiệm quốc tế và một số khuyến nghị
• 4.2.1. Mô hình truyền thông chính sách tại Việt Nam
• 4.2.2. Gợi ý tham khảo từ kinh nghiệm quốc tế và một số khuyến nghị
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Giới thiệu về truyền thông chính sách

Truyền thông chính sách (truyền thông chính sách) đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành và thực thi chính sách công. Nó không chỉ là công cụ để thông tin đến người dân mà còn là phương tiện để thu thập phản hồi từ cộng đồng. Việc hiểu rõ về truyền thông chính sách trong hoạch định chính sách là cần thiết để đảm bảo rằng các chính sách được xây dựng dựa trên nhu cầu và mong muốn của xã hội. Theo Thủ tướng Phạm Minh Chính, công tác này cần được đẩy mạnh và đổi mới để tạo ra sức mạnh lớn trong việc thực hiện nhiệm vụ chính trị. Điều này cho thấy rằng truyền thông chính sách không chỉ là một phần của quy trình mà còn là yếu tố quyết định đến sự thành công của chính sách công.

1.1. Khái niệm và vai trò của truyền thông chính sách

Khái niệm truyền thông chính sách được định nghĩa là quá trình truyền tải thông tin liên quan đến chính sách từ các cơ quan nhà nước đến người dân. Vai trò của nó không chỉ dừng lại ở việc cung cấp thông tin mà còn bao gồm việc tạo ra sự đồng thuận xã hội và khuyến khích sự tham gia của cộng đồng. Truyền thông chính sách giúp nâng cao nhận thức của người dân về các chính sách, từ đó tạo ra sự ủng hộ và tham gia tích cực trong việc thực hiện chính sách. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh hiện nay, khi mà thông tin được truyền tải nhanh chóng và đa dạng qua nhiều kênh khác nhau.

II. Các yếu tố tác động đến truyền thông chính sách

Nhiều yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả của truyền thông chính sách trong hoạch định chính sách công. Đầu tiên, yếu tố chính trị có thể tạo ra những rào cản hoặc hỗ trợ cho quá trình này. Các quy định pháp luật cũng đóng vai trò quan trọng trong việc xác định chức năng và nhiệm vụ của các đơn vị truyền thông. Bên cạnh đó, yếu tố kinh tế - xã hội cũng ảnh hưởng đến cách thức và nội dung của truyền thông chính sách. Việc hiểu rõ các yếu tố này sẽ giúp các nhà hoạch định chính sách xây dựng chiến lược truyền thông chính sách hiệu quả hơn.

2.1. Yếu tố chính trị

Yếu tố chính trị có thể ảnh hưởng lớn đến truyền thông chính sách. Sự ổn định chính trị và sự đồng thuận trong các cơ quan nhà nước sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho việc triển khai các hoạt động truyền thông chính sách. Ngược lại, sự bất ổn chính trị có thể dẫn đến sự thiếu tin tưởng từ phía người dân, làm giảm hiệu quả của truyền thông chính sách. Do đó, việc xây dựng một môi trường chính trị ổn định là rất cần thiết để đảm bảo rằng các chính sách được thực hiện một cách hiệu quả.

2.2. Yếu tố pháp luật

Các quy định pháp luật về truyền thông chính sách cũng đóng vai trò quan trọng trong việc xác định cách thức hoạt động của các cơ quan truyền thông. Những quy định này cần phải rõ ràng và cụ thể để đảm bảo rằng các thông tin được truyền tải một cách chính xác và kịp thời. Việc thiếu các quy định pháp luật có thể dẫn đến sự mơ hồ trong hoạt động truyền thông chính sách, từ đó ảnh hưởng đến sự tin tưởng của người dân đối với chính sách.

III. Kinh nghiệm quốc tế trong truyền thông chính sách

Nghiên cứu các kinh nghiệm quốc tế trong truyền thông chính sách có thể cung cấp những bài học quý giá cho Việt Nam. Nhiều quốc gia đã áp dụng các chiến lược truyền thông chính sách hiệu quả, từ việc sử dụng công nghệ thông tin đến việc tạo ra các kênh đối thoại giữa chính phủ và người dân. Ví dụ, trong giai đoạn phòng chống đại dịch COVID-19, một số quốc gia đã thành công trong việc truyền tải thông tin và khuyến khích người dân tham gia vào các biện pháp phòng ngừa. Những kinh nghiệm này có thể được áp dụng để cải thiện truyền thông chính sách tại Việt Nam.

3.1. Chiến lược truyền thông hiệu quả

Chiến lược truyền thông chính sách hiệu quả thường bao gồm việc sử dụng đa dạng các kênh truyền thông để tiếp cận người dân. Việc kết hợp giữa truyền thông truyền thống và truyền thông hiện đại giúp mở rộng khả năng tiếp cận thông tin. Ngoài ra, việc tạo ra các kênh đối thoại giữa chính phủ và người dân cũng rất quan trọng để thu thập phản hồi và điều chỉnh chính sách kịp thời.

3.2. Tạo sự đồng thuận xã hội

Tạo sự đồng thuận xã hội là một trong những mục tiêu quan trọng của truyền thông chính sách. Việc lắng nghe ý kiến của người dân và phản hồi kịp thời sẽ giúp xây dựng niềm tin và sự ủng hộ từ cộng đồng. Các chiến dịch truyền thông thành công thường có sự tham gia của người dân từ giai đoạn hoạch định chính sách, giúp họ cảm thấy mình là một phần của quá trình này.

IV. Đề xuất mô hình truyền thông chính sách cho Việt Nam

Dựa trên những phân tích và kinh nghiệm quốc tế, một mô hình truyền thông chính sách phù hợp với đặc điểm của Việt Nam cần được xây dựng. Mô hình này nên bao gồm các yếu tố như sự tham gia của cộng đồng, tính minh bạch trong thông tin và sự linh hoạt trong việc điều chỉnh chính sách dựa trên phản hồi từ người dân. Việc áp dụng mô hình này sẽ giúp nâng cao hiệu quả của truyền thông chính sách và tạo ra sự đồng thuận xã hội trong việc thực hiện chính sách công.

4.1. Sự tham gia của cộng đồng

Sự tham gia của cộng đồng trong truyền thông chính sách là rất quan trọng. Các cơ quan nhà nước cần tạo điều kiện cho người dân tham gia vào quá trình hoạch định chính sách thông qua các cuộc thảo luận công khai và các hội nghị. Điều này không chỉ giúp thu thập ý kiến từ người dân mà còn tạo ra sự đồng thuận và ủng hộ cho các chính sách được ban hành.

4.2. Tính minh bạch trong thông tin

Tính minh bạch trong thông tin là yếu tố then chốt để xây dựng niềm tin từ phía người dân. Các cơ quan nhà nước cần công khai thông tin về các chính sách, quy trình và kết quả thực hiện để người dân có thể theo dõi và đánh giá. Việc này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả của truyền thông chính sách mà còn tạo ra sự tin tưởng từ cộng đồng đối với chính phủ.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ chuyên ngành Chính trị học (mã số 9310201.01) của tác giả Nguyễn Thu Trang với đề tài "Truyền thông chính sách trong hoạch định chính sách công và một số gợi ý cho Việt Nam" được thực hiện tại Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội năm 2023, dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS.TS Nguyễn Thành Lợi và TS. Nguyễn Duy Quỳnh.

Về tính cấp thiết, văn bản luận án xác định truyền thông chính sách (TTCS) đóng vai trò thiết yếu trong chu trình chính sách nhưng trên thực tế tại Việt Nam, hoạt động này còn tồn tại nhiều bất cập, thiếu bài bản và chủ yếu mang tính một chiều từ trên xuống. Công tác truyền thông phần lớn mới chỉ tập trung vào giai đoạn ban hành và thực thi khi chính sách đã thành hình, trong khi giai đoạn hoạch định chính sách công (HĐCSC) – khâu xác định vấn đề và xây dựng phương án – còn bị bỏ ngỏ. Tình trạng này dẫn đến hệ quả là nhiều chủ trương, chính sách đúng đắn nhưng chưa nhận được sự đồng thuận xã hội cao. Sau giai đoạn phòng chống đại dịch COVID-19, nhận thức về vai trò của TTCS được nâng cao, thể hiện qua hội nghị toàn quốc với chủ đề "Nhận thức - Hành động - Nguồn lực" và Chỉ thị số 07/CT-TTg ngày 21/3/2023 của Thủ tướng Chính phủ về tăng cường công tác truyền thông chính sách. Về mặt học thuật quốc tế, dù các cơ sở đào tạo như Đại học Quốc gia Australia (ANU) hay Viện Công nghệ Massachusetts (MIT) đã bắt đầu thành lập bộ môn riêng, các công trình nghiên cứu chuyên sâu về TTCS trong giai đoạn HĐCSC vẫn còn hạn chế và tài liệu chuyên biệt chưa nhiều. Luận án được triển khai nhằm giải quyết khoảng trống này.

Mục đích nghiên cứu của luận án là: trên cơ sở làm rõ các khái niệm và xây dựng khung phân tích về TTCS trong HĐCSC, luận án phân tích các trường hợp cụ thể ở một số quốc gia nhằm rút ra kinh nghiệm tham khảo và khảo sát hoạt động TTCS trong HĐCSC tại Việt Nam hiện nay; từ đó gợi ý giải pháp nâng cao hiệu quả và đề xuất mô hình TTCS trong HĐCSC ở Việt Nam trong thời gian tới.

Nhiệm vụ nghiên cứu được văn bản xác định gồm 4 nội dung cụ thể:

• Một là, làm rõ một số khái niệm liên quan đến đề tài.
• Hai là, xây dựng khung phân tích TTCS trong HĐCSC.
• Ba là, tham chiếu một số kinh nghiệm của các nước trên thế giới thông qua những chính sách cụ thể.
• Bốn là, gợi ý tham khảo từ kinh nghiệm quốc tế và đưa ra khuyến nghị nhằm nâng cao hiệu quả, đề xuất mô hình TTCS trong HĐCSC ở Việt Nam.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Truyền thông chính sách trong hoạch định chính sách công và một số gợi ý cho Việt Nam.
• Phạm vi không gian: Khảo sát hoạt động TTCS trong HĐCSC tại Mỹ, Đức, Hàn Quốc, Trung Quốc, Nigeria và Việt Nam. Mỹ, Đức, Hàn Quốc là các quốc gia điển hình về sự phát triển của TTCS; Trung Quốc có sự tương đồng về hệ thống chính trị với Việt Nam; Nigeria có sự tương đồng về mục tiêu chính sách giao thông (xe buýt nhanh BRT) với trường hợp nghiên cứu tại Việt Nam.
• Phạm vi thời gian: Khảo sát chủ yếu từ mốc năm 2001 đến năm 2023. Luận án chọn mốc năm 2001 do sự bùng nổ của Internet (số lượng người dùng toàn cầu tăng từ 16 triệu năm 1995 lên 513 triệu vào tháng 12/2001 theo thống kê của Internet World Stats) và bối cảnh sau sự kiện ngày 11/9/2001 tại Mỹ buộc chính phủ các nước phải đổi mới phương thức truyền thông, chú trọng sự tương tác và phản hồi của người dân thay vì truyền tải thông tin một chiều.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Tổng quan tình hình nghiên cứu tại Chương 1 được tác giả phân chia thành 3 nhóm tài liệu chính:

1. Các nghiên cứu về hoạch định chính sách công

• Tại Việt Nam: Nhóm tác giả PGS.TS Nguyễn Hữu Hải (2013, 2019), TS. Lê Chi Mai, PGS.TS Phạm Đức Chính trong các giáo trình "Hoạch định và phân tích chính sách công", "Hoạch định và thực thi chính sách công" đã phân tích chu trình HĐCSC, phân loại phương pháp hoạch định (tiến hóa, độc lập, hỗn hợp) và chỉ ra vai trò của truyền thông trong việc thuyết phục người dân tự nguyện tuân thủ. TS. Nguyễn Trọng Bình (2020) trên Tạp chí Nghiên cứu lập pháp phân tích quy trình 3 bước (thiết lập nghị trình, xây dựng và đề xuất phương án, hợp pháp hóa chính sách) và nâng cao năng lực của đại biểu Quốc hội.
• Trên thế giới: Harold Lasswell (1971) với mô hình chu trình chính sách 7 bước; James Anderson (1974) với mô hình 5 bước; Thomas A. Birkland (2010) phân tích các yếu tố tác động (kinh tế, chính trị, xã hội) và các chủ thể tham gia; Larry N. Gerston (2015) phân tích 4 tiêu chí xác định vấn đề ưu tiên (phạm vi, mức độ nghiêm trọng, thời gian, nguồn lực); Habin Lee, Aggeliki Tsohou và Youngseok Choi (2017) nghiên cứu thực nghiệm trên 80 người tại Anh và Thổ Nhĩ Kỳ về áp dụng lý thuyết thuyết phục theo hướng trung tâm và ngoại vi trong tham vấn chính sách; Jennier Curtin và Craig Symes (2020) làm rõ sự tương tác giữa chính phủ, chuyên gia, truyền thông và người dân trong quá trình hoạch định.

2. Các nghiên cứu về truyền thông chính sách

• Tại Việt Nam: PGS.TS Nguyễn Văn Dững và PGS.TS Đỗ Thị Thu Hằng (2012) phân biệt bản chất giữa "truyền thông" (tương tác hai chiều) và "tuyên truyền" (phổ biến một chiều từ trên xuống). Kỷ yếu hội thảo "Truyền thông chính sách - kinh nghiệm Việt Nam và Hàn Quốc" (2017) với các bài viết của Đinh Thị Thu Hằng, Dương Thị Thu Hương, Nguyễn Thúy Hà chỉ ra vai trò của báo chí và hạn chế về phân định chức năng giữa các chủ thể tại Việt Nam. Kỷ yếu hội thảo "Truyền thông chính sách và đồng thuận xã hội" (NXB Chính trị quốc gia Sự thật, 2018) phân tích mô hình truyền thông tại Hàn Quốc, Singapore, Mỹ, Thái Lan. PGS.TS Trần Thị Thanh Thủy (2021) xác định 2 hợp phần của TTCS (giao tiếp và hành động) cùng 6 yêu cầu thực hiện. TS. Lương Ngọc Vĩnh (2021) hệ thống hóa các kênh truyền thông truyền thống và phương tiện số mới.
• Trên thế giới: Brian McNair (2003) phân tích tác động của TTCS ở 2 cấp độ (phổ biến thông tin và thuyết phục hành động); Lynda Lee Kaid (biên tập, 2004) cùng các tác giả Richard Perloff, Doris Graber, David Weaver, Donald Shaw làm rõ mối quan hệ giữa truyền thông và dư luận; Ralph D. Casey (1944) phân tích các biện pháp gợi ý - khuyến khích, đánh trúng nguyện vọng và đóng khung thông điệp; Hans Buurma (2001) tiếp cận theo hướng tiếp thị chính sách công (public policy marketing); Renee Hobbs (2020) xác định 4 yếu tố tác động đến hiệu quả truyền thông (cảm xúc mạnh, đơn giản hóa nội dung, trúng tâm lý, phản biện công khai các quan điểm đối lập).

3. Các nghiên cứu về truyền thông chính sách trong hoạch định chính sách công

• Tại Việt Nam: Tuyển tập "Truyền thông chính sách và năng lực tiếp nhận của công chúng" (NXB Chính trị quốc gia Sự thật, 2019) với nghiên cứu của Trương Thế Nguyễn, Nguyễn Văn Lĩnh và Đinh Thị Thu Hằng làm rõ năng lực nắm bắt, đánh giá, giám sát và phản biện của công chúng trong quá trình hoạch định.
• Trên thế giới: Karl Deutsch (1963) và O. Firestone (1970) đặt nền móng nghiên cứu vai trò truyền thông trong kiểm soát và tiếp thị chính sách. Sigrid Koch-Baumgarten và Katrin Voltmer (2010) phân tích sự tương tác giữa truyền thông đại chúng và quyết định chính trị trong bối cảnh công nghệ số; Gerald M. Kosicki (2003) chỉ ra khả năng thiết lập chương trình nghị sự và định hướng dư luận của truyền thông; Stefaan Walgrave và Peter Van Aelst (2006) phân tích tính bất định và độ trễ trong tác động của truyền thông lên chương trình nghị sự chính trị; Michael Crozier (2007) phân tích cơ chế quản trị tương tác (recursive governance); Hans Mathias Kepplinger (2007) áp dụng lý thuyết phân bổ giải thích sự nhượng bộ của nhà hoạch định trước áp lực truyền thông; Aeron Davis (2007) khảo sát 40 thành viên Quốc hội Anh về sự phụ thuộc lẫn nhau giữa chính trị gia và nhà báo; Bryan D. Jones và Michelle Wolfe (2010) phân tích mức độ tác động thay đổi giữa truyền thông và chủ thể chính sách theo từng giai đoạn; Deserai Crow (2016) nghiên cứu việc sử dụng lý thuyết đóng khung và câu chuyện tường thuật (narratives); Brian McNair (2017) phân tích tác động của truyền thông ở bước xác định vấn đề; Farooq Jan Mangal (2020) nghiên cứu điển cứu về chính sách phòng chống quấy rối tình dục tại Afghanistan.

Khoảng trống nghiên cứu được luận án giải quyết

Văn bản luận án chỉ ra các nghiên cứu quốc tế thường gộp TTCS vào truyền thông chính trị nói chung mà ít tách biệt nghiên cứu chuyên sâu trong HĐCSC; các nghiên cứu trong nước chủ yếu tiếp cận theo hướng một chiều từ trên xuống và tập trung vào khâu thực thi chính sách đã ban hành. Luận án lựa chọn giải quyết khoảng trống: xây dựng khung phân tích khoa học về TTCS trong HĐCSC, khảo sát thực nghiệm hai chiều tại Việt Nam và đề xuất mô hình TTCS trong HĐCSC phù hợp với điều kiện thể chế chính trị Việt Nam.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

1. Hệ thống lý thuyết và khái niệm công cụ

Luận án vận dụng các lý thuyết nền tảng của khoa học chính trị và khoa học truyền thông:

• Lý thuyết về sự định hướng (Agenda-setting Theory): Phân tích cách thức truyền thông lựa chọn vấn đề và hướng sự quan tâm của công chúng cũng như các nhà hoạch định chính sách vào những chủ đề nhất định.
• Lý thuyết đóng khung (Framing Theory): Phân tích cách thức thông tin chính sách được định hình qua lăng kính, ngôn từ và cấu trúc thông điệp để tác động đến nhận thức của công chúng.
• Lý thuyết dòng chảy hai bước và đa bước (Two-step and Multi-step Flow Theory): Phân tích vai trò trung gian của những người có ảnh hưởng trong việc lan tỏa thông điệp chính sách đến các nhóm công chúng xã hội.
• Lý thuyết về sự thuyết phục (Persuasion Theory): Khai thác hai lộ trình thuyết phục (hướng trung tâm và hướng ngoại vi) theo mô hình của Habin Lee và cộng sự.
• Các mô hình truyền thông: Mô hình truyền thông cổ điển của Shannon và Weaver (Hình 2.1); Mô hình TTCS của Pippa Norris (Hình 2.2); Khung phân tích TTCS trong HĐCSC do tác giả xây dựng (Hình 2.3).

Lý thuyết / Mô hình	Nội dung và vai trò ứng dụng trong luận án
Lý thuyết định hướng (Agenda-setting)	Phân tích cơ chế đưa vấn đề xã hội vào chương trình nghị sự chính sách
Lý thuyết đóng khung (Framing)	Phân tích phương thức xây dựng thông điệp và định hướng cách hiểu của công chúng
Lý thuyết dòng chảy hai bước / đa bước	Phân tích kênh truyền dẫn qua thủ lĩnh ý kiến và mạng xã hội
Mô hình Shannon & Weaver	Xác định các thành tố cơ bản: nguồn phát, thông điệp, kênh truyền, nhiễu, người nhận
Mô hình Pippa Norris	Phân tích mối quan hệ tương tác giữa hệ thống chính trị, truyền thông và công chúng

2. Phương pháp nghiên cứu thực tế

Luận án kết hợp các phương pháp nghiên cứu định tính và phương pháp khảo sát thực tế:

• Phương pháp phân tích tổng hợp nội dung: Thu thập, xử lý và hệ thống hóa các văn kiện, nghị quyết của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước và các tài liệu học thuật trong và ngoài nước.
• Phương pháp khái quát hóa, trừu tượng hóa: Xây dựng các khái niệm công cụ và mô hình phân tích TTCS trong HĐCSC.
• Phương pháp so sánh: Đối chiếu các mô hình, quy trình và trường hợp TTCS giữa các quốc gia (Mỹ, Đức, Hàn Quốc, Trung Quốc, Nigeria) với thực tiễn tại Việt Nam.
• Phương pháp phân tích trường hợp (Case study): Phân tích chi tiết 6 chính sách cụ thể tại các nước và các chính sách điển hình tại Việt Nam.
• Phương pháp phỏng vấn sâu: Thực hiện phỏng vấn trực tiếp 4 chuyên gia công tác tại các cơ quan báo chí, Ban Tuyên giáo Trung ương, và Vụ Truyền thông và Thi đua khen thưởng (Bộ Y tế) nhằm làm rõ thực trạng vận hành TTCS tại Việt Nam.
• Phương pháp khảo sát bằng bảng hỏi: Điều tra ý kiến của hơn 700 người dân sinh sống tại 7 quận trên địa bàn thành phố Hà Nội, bao gồm: Bắc Từ Liêm, Nam Từ Liêm, Cầu Giấy, Hai Bà Trưng, Hà Đông, Thanh Xuân, và Đống Đa (thông tin mẫu khảo sát được tổng hợp tại Bảng 4.1).

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN

Chương 1 hệ thống hóa các công trình học thuật trong nước và quốc tế theo 3 trục nội dung: nghiên cứu về HĐCSC, nghiên cứu về TTCS, và nghiên cứu về TTCS trong HĐCSC. Tác giả chỉ ra rằng phần lớn nghiên cứu trong nước trước đây xem TTCS là quá trình một chiều phục vụ việc tuyên truyền các quyết định đã ban hành, trong khi tài liệu quốc tế tập trung vào truyền thông chính trị tổng quát. Chương này khẳng định tính cần thiết của việc xây dựng một khung phân tích chuyên biệt và đề xuất mô hình TTCS hai chiều trong giai đoạn hoạch định chính sách tại Việt Nam.

Chương 2: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ TRUYỀN THÔNG CHÍNH SÁCH TRONG HOẠCH ĐỊNH CHÍNH SÁCH CÔNG

Chương 2 làm rõ hệ thống khái niệm cốt lõi: truyền thông chính trị, truyền thông chính sách, và truyền thông chính sách trong HĐCSC. Tác giả phân tích các yếu tố tác động đến hoạt động này gồm: yếu tố chính trị, các quy định pháp luật về chức năng - nhiệm vụ của đơn vị truyền thông, và các yếu tố kinh tế - xã hội. Luận án phân tích vai trò của TTCS trong việc nhận diện vấn đề, thiết lập chương trình nghị sự, tạo lập diễn đàn phản biện và xây dựng sự đồng thuận; đồng thời xác định các tiêu chí đánh giá hiệu quả của TTCS trong giai đoạn hoạch định. Trên cơ sở tổng hợp mô hình của Shannon & Weaver (Hình 2.1) và mô hình của Pippa Norris (Hình 2.2), tác giả xây dựng Khung phân tích TTCS trong HĐCSC (Hình 2.3).

Chương 3: KINH NGHIỆM TRUYỀN THÔNG CHÍNH SÁCH TRONG HOẠCH ĐỊNH CHÍNH SÁCH CÔNG Ở MỘT SỐ QUỐC GIA

Chương 3 phân tích 6 trường hợp chính sách cụ thể tại 5 quốc gia nhằm trích xuất các bài học thực tiễn:

1. Đạo luật hạn chế thuốc lá tại Mỹ: Sử dụng truyền thông dựa trên bằng chứng khoa học và câu chuyện thực tế để định hình nhận thức cộng đồng.
2. Quy định đeo khẩu trang phòng dịch COVID-19 tại Mỹ: Phân tích những xung đột trong thông điệp truyền thông và sự phân cực chính trị ảnh hưởng đến hiệu quả chính sách.
3. Chính sách năng lượng hạt nhân của Hàn Quốc: Phân tích quy trình thảo luận công khai và tham vấn dư luận xoay quanh hai lò phản ứng Shin Kori 5 và Shin Kori 6, thể hiện qua số liệu thời gian, số người tham gia (Bảng 3.1), thông điệp kêu gọi (Bảng 3.2), và danh mục các cuộc hội thảo được tổ chức (Bảng 3.3).
4. Các quy định kiểm soát đại dịch COVID-19 tại Đức: Thực hiện truyền thông minh bạch, dựa trên tư vấn chuyên gia dịch tễ và phản hồi đa chiều.
5. Xây dựng hệ thống đường riêng cho xe buýt nhanh (BRT) tại Lagos, Nigeria: Truyền thông vận động cộng đồng và giải quyết xung đột lợi ích của các hiệp hội vận tải tư nhân trước khi triển khai.
6. Chiến dịch tiêm chủng vaccine COVID-19 trên diện rộng tại Trung Quốc: Sử dụng hệ thống thông tin cơ sở và nền tảng số hóa trong việc huy động người dân tham gia.

Quốc gia	Chính sách nghiên cứu	Nội dung truyền thông và dữ liệu nổi bật
Hoa Kỳ	Đạo luật hạn chế thuốc lá	Sử dụng bằng chứng khoa học, thông điệp bảo vệ sức khỏe cộng đồng
Hoa Kỳ	Quy định đeo khẩu trang phòng COVID-19	Phân tích xung đột truyền thông và sự phân cực dư luận
Hàn Quốc	Chính sách năng lượng hạt nhân	Quá trình thảo luận công khai về hai lò phản ứng Shin Kori 5 & 6 (Bảng 3.1, 3.2, 3.3)
Đức	Quy định kiểm soát đại dịch COVID-19	Cung cấp thông tin khoa học minh bạch, đối thoại chính sách đa tầng
Nigeria	Hệ thống xe buýt nhanh BRT tại Lagos	Tham vấn cộng đồng và xử lý mâu thuẫn lợi ích với vận tải tư nhân
Trung Quốc	Chiến dịch tiêm chủng vaccine diện rộng	Kết hợp truyền thông đa phương tiện và vận động trực tiếp tại cơ sở

Từ các trường hợp trên, tác giả rút ra các bài học kinh nghiệm chung: chủ động truyền thông sớm ngay từ khâu dự thảo; xây dựng thông điệp minh bạch, dễ hiểu; phát huy vai trò chuyên gia; lắng nghe và tiếp thu phản hồi xã hội.

Chương 4: TRUYỀN THÔNG CHÍNH SÁCH TẠI VIỆT NAM, GỢI Ý THAM KHẢO TỪ KINH NGHIỆM QUỐC TẾ VÀ MỘT SỐ KHUYẾN NGHỊ

Chương 4 khảo sát thực tế quá trình TTCS tại Việt Nam qua các chính sách cụ thể và dữ liệu điều tra thực nghiệm (Bảng 4.1). Tác giả khái quát thành tựu, hạn chế và những vấn đề đặt ra trong thực tiễn TTCS tại Việt Nam: hoạt động truyền thông còn chậm trễ so với tốc độ lan truyền thông tin trên mạng xã hội; cơ chế lắng nghe phản hồi của người dân chưa thực sự thông suốt; nhân lực làm công tác truyền thông tại các cơ quan nhà nước còn thiếu tính chuyên nghiệp. Trên cơ sở mô tả mô hình TTCS hiện tại ở Việt Nam (Hình 4.1), tác giả tham chiếu kinh nghiệm quốc tế để đưa ra các khuyến nghị giải pháp và đề xuất mô hình TTCS trong HĐCSC tại Việt Nam theo hướng tương tác hai chiều, tích hợp các nền tảng truyền thông số và phân định rõ trách nhiệm giữa các chủ thể (Hình 4.2).

---

Kết quả và những đóng góp mới

Luận án tự xác định các đóng góp mới về mặt lý luận và thực tiễn:

• Về mặt lý luận: Hệ thống hóa các nội dung chủ yếu của TTCS trong HĐCSC; làm rõ sự khác biệt giữa truyền thông một chiều và truyền thông chính sách hai chiều; xây dựng khung phân tích khoa học về TTCS trong HĐCSC; đề xuất mô hình TTCS trong HĐCSC phù hợp với điều kiện và đặc điểm thể chế tại Việt Nam.
• Về mặt thực tiễn: Cung cấp bức tranh tổng hợp về kinh nghiệm TTCS tại 5 quốc gia đại diện cho các mô hình thể chế và bối cảnh khác nhau; phản ánh thực trạng TTCS trong HĐCSC tại Việt Nam thông qua khảo sát thực nghiệm hơn 700 người dân tại Hà Nội và phỏng vấn sâu 4 chuyên gia; đưa ra hệ thống khuyến nghị và giải pháp có tính khả thi nhằm nâng cao hiệu quả công tác TTCS trong giai đoạn hoạch định chính sách công ở Việt Nam thời gian tới.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Về mặt hạn chế, do giới hạn phạm vi nghiên cứu được xác định từ mốc năm 2001, các dữ liệu khảo sát thực nghiệm bằng bảng hỏi mới chỉ tập trung trên địa bàn thành phố Hà Nội (tại 7 quận nội và ngoại thành) và phỏng vấn sâu đối với 4 chuyên gia thuộc một số cơ quan truyền thông và cơ quan quản lý nhà nước trung ương, chưa mở rộng ra các tỉnh, thành phố khác trên cả nước.

Hướng nghiên cứu tiếp theo có thể mở rộng khảo sát thực nghiệm sang các vùng nông thôn, vùng sâu vùng xa, cũng như phân tích sâu hơn các chính sách chuyên ngành đặc thù ngoài các trường hợp đã được khảo cứu trong luận án.

---

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo hữu ích cho:

• Các nhà hoạch định chính sách và cán bộ quản lý nhà nước: Tham khảo khung phân tích và mô hình đề xuất (Hình 4.2) nhằm đổi mới phương thức truyền thông, tổ chức lấy ý kiến đóng góp của người dân ngay từ khâu dự thảo chính sách theo tinh thần Chỉ thị số 07/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ.
• Cán bộ làm công tác truyền thông và báo chí: Nắm bắt các kỹ thuật đóng khung thông điệp, phương thức xử lý khủng hoảng truyền thông và kinh nghiệm thực tiễn từ các chiến dịch truyền thông công tại Mỹ, Đức, Hàn Quốc, Trung Quốc, Nigeria.
• Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học ngành Chính trị học, Quản lý công, Báo chí và Truyền thông: Sử dụng làm tài liệu nghiên cứu chuyên sâu về mối quan hệ tương tác giữa truyền thông và chu trình chính sách công.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Vì sao luận án lựa chọn mốc thời gian nghiên cứu chủ yếu từ năm 2001?

Văn bản luận án nêu rõ hai lý do: thứ nhất, năm 2001 đánh dấu bước nhảy vọt của Internet toàn cầu (tăng từ 16 triệu người dùng năm 1995 lên 513 triệu người dùng vào tháng 12/2001 theo thống kê của Internet World Stats), làm thay đổi căn bản phương thức tiếp cận và tương tác thông tin; thứ hai, sau sự kiện ngày 11/9/2001 tại Mỹ, chính phủ các nước buộc phải thay đổi chiến lược truyền thông để thuyết phục công chúng, củng cố niềm tin và tăng cường tính minh bạch đối với các chính sách mới.

2. Sự khác biệt cốt lõi giữa truyền thông chính sách và tuyên truyền chính sách theo tác giả là gì?

Dẫn theo quan điểm của PGS.TS Nguyễn Văn Dững và PGS.TS Đỗ Thị Thu Hằng (2012), tuyên truyền là hoạt động một chiều từ trên xuống nhằm giải thích, phổ biến đường lối, chủ trương để người dân tán thành và làm theo; trong khi truyền thông chính sách là quá trình tương tác hai chiều, có sự trao đổi thông tin, tiếp nhận phản hồi và giám sát - phản biện từ phía người dân tác động ngược trở lại cơ quan hoạch định.

3. Mẫu khảo sát thực nghiệm tại Việt Nam trong luận án được thực hiện tại đâu và quy mô như thế nào?

Luận án tiến hành khảo sát bằng bảng hỏi với hơn 700 người dân sinh sống tại 7 quận trên địa bàn thành phố Hà Nội, bao gồm: Bắc Từ Liêm, Nam Từ Liêm, Cầu Giấy, Hai Bà Trưng, Hà Đông, Thanh Xuân, và Đống Đa (thể hiện tại Bảng 4.1), kết hợp phỏng vấn sâu 4 chuyên gia tại các cơ quan báo chí, Ban Tuyên giáo Trung ương và Bộ Y tế.

4. Luận án khảo cứu kinh nghiệm truyền thông chính sách của những quốc gia nào và qua các trường hợp cụ thể nào?

Luận án khảo cứu 6 trường hợp tại 5 quốc gia: (1) Đạo luật hạn chế thuốc lá tại Mỹ; (2) Quy định đeo khẩu trang phòng COVID-19 tại Mỹ; (3) Chính sách năng lượng hạt nhân đối với hai lò phản ứng Shin Kori 5 và 6 tại Hàn Quốc; (4) Quy định kiểm soát đại dịch COVID-19 tại Đức; (5) Hệ thống xe buýt nhanh BRT tại Lagos, Nigeria; và (6) Chiến dịch tiêm chủng vaccine COVID-19 diện rộng tại Trung Quốc.

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ Chính trị học của tác giả Nguyễn Thu Trang đã hệ thống hóa cơ sở lý luận và kinh nghiệm quốc tế về truyền thông chính sách trong giai đoạn hoạch định chính sách công. Bằng việc kết hợp phân tích tài liệu, khảo cứu điển cứu quốc tế và điều tra thực nghiệm tại Hà Nội, công trình đã chỉ ra những khoảng trống và bất cập của hoạt động truyền thông một chiều tại Việt Nam. Kết quả nghiên cứu cung cấp khung phân tích khoa học và mô hình truyền thông chính sách hai chiều có giá trị tham khảo cho công tác quản trị công và hoạch định chính sách tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, nội dung của luận án được kết cấu thành 4 chương với 12 tiết. 13 Chƣơng 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN Thực tế cho thấy rằng, các tài liệu nghiên cứu trong nước về chủ đề liên quan đến luận án còn khá ít, hầu như khó có thể tìm được một cuốn sách nghiên cứu chuyên sâu nào về lĩnh vực này hay nghiên cứu về một trường hợp cụ thể tại Việt Nam mà có chăng là những bài viết tham luận cho các hội thảo khoa học mà nội dung thường xoay quanh việc giới thiệu chung về khái niệm truyền thông hay TTCS, thực trạng của hoạt động và một số giải pháp để nâng cao năng lực của TTCS tại Việt Nam. Trong khi đó, những vấn đề liên quan này đã được các học giả thế giới khai thác dưới nhiều khía cạnh khác nhau. Vì vậy mà trong từng nội dung, tài liệu nước ngoài thường sẽ chiếm số lượng lớn hơn so với tài liệu trong nước.

Ngoài ra, tác giả cũng sẽ đưa thêm nhiều công trình tham khảo khác nữa trong những phần tiếp theo của luận án. Các nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án 1. Các nghiên cứu về hoạch định chính sách công Với nội dung về HĐCSC, các nghiên cứu ở Việt Nam tương đối nhiều. Những học giả tiêu biểu trong lĩnh vực này có thể kể đến PGS.TS Nguyễn Hữu Hải, TS.

Đặng Xuân Hoan, TS. Nguyễn Trọng Bình, v. Nội dung chủ yếu xoay quanh các bước thực thi HĐCS và các yếu tố tác động đến quá trình này. Tuy nhiên, hầu hết các tác giả đều khai thác nghiên cứu gắn giai đoạn hoạch định với thực thi chính sách công.

Cụ thể như sau: Một trong những công trình nghiên cứu được biết đến nhiều về đề tài này hiện nay phải nhắc tới cuốn sách “Hoạch định và phân tích chính sách công” do PGS.TS Nguyễn Hữu Hải chủ biên. Đây là một tập hợp những nội dung cơ bản về hoạch định và thực thi chính sách. Theo đó, quy trình HĐCSC 14 cần phải trải qua các giai đoạn sau: phân tích bối cảnh HĐCSC; hình thành ý tưởng về chính sách công; dự thảo các phương án giải quyết vấn đề chính sách công; lựa chọn phương án tối ưu; hoàn thiện phương án lựa chọn; thẩm định phương án chính sách công; và quyết định chính sách công. Khi xem xét đến một vấn đề trong quá trình HĐCS cần chú ý tới tính bức xúc của vấn đề cũng như sự phức tạp và tầm quan trọng của nó đối với xã hội [Nguyễn Hữu Hải, 2013, tr.

Thêm vào đó, trong suốt quá trình này cần phải chú ý đến tính thuyết phục đối với đối tượng nhận chính sách, nên tránh các công cụ bắt buộc bởi lẽ khi người dân ý thức được trách nhiệm của mình trong việc tham gia thực hiện chính sách, họ sẽ tự nguyện tham gia vào việc thực hiện mục tiêu chung [Nguyễn Hữu Hải, 2013, tr. Ngoài ra, các tác giả cũng đề cập đến các mô hình HĐCSC và các yếu tố ảnh hưởng tới HĐCSC trong cuốn sách này. Tiếp theo là cuốn sách “Hoạch định và thực thi chính sách công” do nhóm tác giả gồm PGS. Nguyễn Hữu Hải, TS.

Lê Chi Mai, PGS.TS Phạm Đức Chính biên soạn cũng đưa ra các kiến thức quan trọng cơ bản của quy trình chính sách và khai thác ở quá trình hoạch định cùng quá trình thực thi chính sách. Trong cuốn sách này, các tác giả cũng trình bày các khái niệm về hoạch định và thực thi chính sách cùng với quá trình tiến hành HĐCS được thực hiện lần lượt qua các bước: phân tích bối cảnh vấn đề, xây dựng chính sách, xác định mục tiêu chính sách, đề xuất phương án, xây dựng giải pháp cho từng đề xuất, đánh giá, lựa chọn phương án và ban hành chính sách. Tuy nhiên, điểm khác biệt ở công trình này là các nhà nghiên cứu đã đưa ra các phương pháp HĐCS gồm phương pháp tiến hóa, phương pháp độc lập và phương pháp hỗn hợp. Phương pháp tiến hóa là xây dựng chính sách mới trên cơ sở hoàn thiện chính sách cũ trong khi phương pháp độc lập là việc cho ra đời những chính sách mới chưa từng có trước đây.

Phương pháp hỗn hợp là sự tổng hợp của hai phương pháp vừa nêu, tức là các 15 nhà HĐCS sẽ phân tích những ưu, nhược điểm của các chính sách hiện có nhằm xây dựng một chính sách mới ưu việt hơn [Nguyễn Hữu Hải, 2019, tr. Yếu tố truyền thông nhằm tạo ra sự tự nguyện đối với các đối tượng thực hiện chính sách được đề cập đến trong phần thực thi chính sách. Công tác này nhằm khiến cho họ hiểu được những lợi ích to lớn mà chính sách sẽ mang lại, đồng thời củng cố niềm tin của họ với Nhà nước, từ đó gia tăng sự ủng hộ của người dân với các cơ chế chính sách được ban hành [Nguyễn Hữu Hải, 2019, tr. Khai thác cùng chủ đề như cuốn sách vừa kể trên, bài viết “Quy trình hoạch định chính sách và kiến nghị nhằm nâng cao năng lực chính sách của đại biểu Quốc hội” của TS.

Nguyễn Trọng Bình, giảng viên Học viện Chính trị khu vực IV trên Tạp chí Nghiên cứu lập pháp thuộc Viện Nghiên cứu Lập pháp - Ủy ban Thường vụ Quốc hội cũng đưa ra khái luận về quá trình HĐCSC, tuy nhiên bao gồm ít bước hơn nhóm tác giả do PGS.TS Nguyễn Hữu Hải. Thứ nhất, thiết lập nghị trình chính sách. Trong rất nhiều vấn đề của xã hội cùng nổi lên một lúc hoặc xuất hiện kế tiếp nhau thì nhiệm vụ của người làm chính sách là phải làm sao xác định “đúng” và “trúng” vấn đề nào là cấp thiết nhất để giải quyết trước. Điều này phụ thuộc vào nhiều yếu tố như vai trò của các nhà lãnh đạo chính trị, sự kiện nổi bật thu hút sự chú ý của dư luận, ý kiến và phản ánh của người dân, những thông tin được đưa ra bởi các đơn vị truyền thông, v.

Thứ hai, “xây dựng và đề xuất phương án chính sách”. Mục đích của bước này là giải quyết các vấn đề chính sách cụ thể, nó bao gồm việc thiết kế phương án và lựa chọn phương án thích hợp nhất. Thứ ba, hợp pháp hóa chính sách. “Hợp pháp hóa chính sách hay ban hành chính sách được hiểu là cá nhân và cơ quan có thẩm quyền trên cơ sở quy định của pháp luật tiến hành đánh giá, thẩm tra để thông qua hoặc phê chuẩn phương án chính sách”.

Tất cả dự thảo chính sách đều cần phải qua bước này thì mới có hiệu lực thực thi. Ngoài ra, tác giả của bài viết cũng đưa ra các gợi ý nhằm 16 nâng cao năng lực chính sách của đại biểu Quốc hội ở nước ta bởi lẽ đây là chủ thể quan trọng trong quá trình HĐCSC [Nguyễn Trọng Bình, 2020]. Các học giả nước ngoài đã đề cập đến quá trình HĐCS từ những năm 70 thế kỷ XX. Tuy nhiên, họ thường nghiên cứu cả chu trình chính sách, thay vì chỉ dừng lại ở các bước HĐCS nói riêng.

Người đặt nền móng cho việc nghiên cứu chuyên sâu và giới thiệu các học thuyết liên quan đến chủ đề này phải kể đến Harold Lasswell (nhà nghiên cứu khoa học chính trị người Mỹ, giáo sư tại đại học Yale, từng là chủ tịch của Hiệp hội Khoa học Chính trị Hoa Kỳ (APSA)) trong cuốn sách “A pre-view of policy sciences” xuất bản năm 1971. Trong công trình này, ông đã đưa ra mô hình của quá trình chính sách gồm 7 bước: hình thành ý tưởng chính sách; hoàn thiện và phát triển ý tưởng; đề xuất chính sách; tham khảo ý kiến; ban hành; chỉnh sửa hoặc hình thành ý tưởng chính sách mới; đánh giá [Lasswell, 1971, tr. Sau đó, nhà nghiên cứu James Anderson (nhà nghiên cứu về kinh tế - chính trị thuộc đại học Boston) đã giới thiệu một mô hình khác chỉ gồm 5 bước trong cuốn sách của mình mang tên “Public policy-making” được xuất bản vào năm 1974. Các bước ở mô hình này gồm: xác định vấn đề; hình thành chính sách; quyết định phương án chính sách; ban hành; đánh giá [Anderson, 1974, tr.

Nghiên cứu về quy trình chính sách được tiếp tục phát triển, hoàn thiện và được khai thác ở nhiều khía cạnh hơn với các học giả giai đoạn sau đó, tiêu biểu như các công trình được giới thiệu dưới đây. Đầu tiên phải kể đến cuốn sách “An introduction to the policy process: theories, concepts, and models of public policy making” của Thomas A. Birkland (nhà chính trị học, giáo sư tại đại học North Carolina, Hoa Kỳ) từ đại học North Carolina của Hoa Kỳ. Cuốn sách này đưa ra các khái niệm chung về chính sách công, quá trình HĐCS, yếu tố truyền thông tác động đến quá trình này, các thành tố tham gia, và phân loại các chính sách.

Theo tác giả, quá trình HĐCS bắt đầu từ việc một vấn đề nổi bật lên trong xã hội. Nó có thể xuất phát từ một 17 sự kiện thu hút sự chú ý của dư luận, hay từ một loạt các công tác vận động của một nhóm người, hoặc từ tin tức được đăng tải liên tục trên các phương tiện thông tin đại chúng, v. Nếu vấn đề đó giành được đủ sự quan tâm, nó sẽ xuất hiện trong chương trình nghị sự. Sau đó, cách giải quyết cho nó sẽ được đưa ra thảo luận (nội dung chính sách được hình thành).

Tiếp đến là việc thông qua chính sách và ban hành. Cuối cùng là đánh giá và có những điều chỉnh cần thiết (nếu có) [Birkland, 2010, tr. Những yếu tố tác động đến quá trình HĐCS gồm có các điều kiện về kinh tế (tốc độ phát triển kinh tế, sự phân bổ giàu nghèo, kích thước của nền kinh tế, v.), chính trị (thể chế, nhiệm vụ và chức năng của các ban, bộ, ngành, v.) và xã hội (đặc điểm của nhóm đối tượng nhận chính sách như cấu trúc tuổi, cấu trúc giới tính, thuộc dân tộc nào, trình độ văn hóa, đặc điểm tại địa phương v. Các nhân tố tham gia vào quá trình này gồm có Quốc hội, chính phủ, các cơ quan lập pháp, các ban bộ ngành liên quan, các cơ quan hành pháp, tòa án, các đơn vị truyền thông, và người dân [Birkland, 2010, tr.

Chỉ tập trung vào cách thức tiến hành, cuốn sách “Public policy making: process and principles” của giáo sư Larry N. Gerston thuộc đại học San Jose - Mỹ khai thác sâu về các bước của chu trình chính sách công, trong đó có các bước đầu tiên thuộc giai đoạn hoạch định. Gerston có chỉ ra các bước gồm: xác định vấn đề, thiết lập chương trình nghị sự, thông qua chính sách bởi những nhà HĐCS, ban hành, và đánh giá.