Luận án tiến sĩ về truyền thông chính sách trong hoạch định chính sách công tại Việt Nam

Luận án tiến sĩ nghiên cứu truyền thông chính sách trong hoạch định chính sách công và một số gợi ý cho việt nam, phân tích chuyên sâu, xây dựng mô hình lý thuyết, đề xuất giải

• Tác giả: Nguyễn Thu Trang
• Người hướng dẫn: Nguyễn Thành Lợi
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Chính trị học
• Đề tài: Truyền Thông Chính Sách Trong Hoạch Định Chính Sách Công: Gợi Ý Cho Việt Nam
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN
• 1.1. Các nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án
• 1.1.1. Các nghiên cứu về hoạch định chính sách công
• 1.1.2. Các nghiên cứu về truyền thông chính sách
• 1.1.3. Các nghiên cứu về truyền thông chính sách trong hoạch định chính sách công
• 1.1.4. Khái quát kết quả nghiên cứu liên quan đến đề tài và những vấn đề luận án cần tiếp tục nghiên cứu
• 1.1.4.1. Khái quát kết quả nghiên cứu liên quan đến đề tài
• 1.1.4.2. Những vấn đề luận án cần tiếp tục nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ TRUYỀN THÔNG CHÍNH SÁCH TRONG HOẠCH ĐỊNH CHÍNH SÁCH CÔNG
• 2.1. Một số khái niệm liên quan đến đề tài luận án
• 2.2. Truyền thông chính trị
• 2.3. Truyền thông chính sách
• 2.4. Truyền thông chính sách trong hoạch định chính sách công
• 2.5. Các yếu tố tác động đến truyền thông chính sách trong hoạch định chính sách công
• 2.5.1. Về chính trị
• 2.5.2. Các quy định pháp luật về chức năng và nhiệm vụ của các đơn vị truyền thông
• 2.5.3. Yếu tố kinh tế - xã hội
• 2.5.4. Vai trò và tiêu chí đánh giá hiệu quả của truyền thông chính sách trong hoạch định chính sách công
• 2.5.4.1. Vai trò của truyền thông chính sách trong hoạch định chính sách công
• 2.5.4.2. Tiêu chí đánh giá hiệu quả của truyền thông chính sách trong hoạch định chính sách công
• 2.6. Những lý thuyết cơ bản liên quan đến truyền thông chính sách
• 2.6.1. Lý thuyết về sự định hướng
• 2.6.2. Lý thuyết đóng khung
• 2.6.3. Lý thuyết dòng chảy hai bước và đa bước trong truyền thông
• 2.7. Mô hình và khung phân tích của truyền thông chính sách trong hoạch định chính sách công
• 2.7.1. Mô hình truyền thông chính sách trong hoạch định chính sách công
• 2.7.2. Khung phân tích truyền thông chính sách
• 3. CHƯƠNG 3: KINH NGHIỆM TRUYỀN THÔNG CHÍNH SÁCH TRONG HOẠCH ĐỊNH CHÍNH SÁCH CÔNG Ở MỘT SỐ QUỐC GIA
• 3.1. Việc thực thi truyền thông chính sách trong hoạch định chính sách công ở một số quốc gia thông qua các chính sách cụ thể
• 3.1.1. Đạo luật hạn chế thuốc lá tại Mỹ
• 3.1.2. Quy định về việc đeo khẩu trang trong giai đoạn phòng chống dịch COVID-19 tại Mỹ
• 3.1.3. Chính sách năng lượng hạt nhân của Hàn Quốc
• 3.1.4. Các quy định về kiểm soát đại dịch COVID-19 tại Đức
• 3.1.5. Xây dựng hệ thống đường riêng cho xe buýt nhanh (BRT) tại Lagos, Nigeria
• 3.1.6. Chiến dịch tiêm chủng vaccine phòng chống COVID-19 trên diện rộng tại Trung Quốc
• 3.2. Kinh nghiệm chung rút ra từ quá trình truyền thông chính sách ở một số quốc gia trên thế giới
• 4. CHƯƠNG 4: TRUYỀN THÔNG CHÍNH SÁCH TẠI VIỆT NAM, GỢI Ý THAM KHẢO TỪ KINH NGHIỆM QUỐC TẾ VÀ MỘT SỐ KHUYẾN NGHỊ
• 4.1. Truyền thông chính sách tại Việt Nam
• 4.1.1. Quá trình truyền thông chính sách qua nghiên cứu một số chính sách cụ thể
• 4.1.2. Những thành tựu và hạn chế của truyền thông chính sách tại Việt Nam
• 4.1.3. Những vấn đề đặt ra hiện nay liên quan đến truyền thông chính sách tại Việt Nam
• 4.2. Mô hình, gợi ý tham khảo từ kinh nghiệm quốc tế và một số khuyến nghị
• 4.2.1. Mô hình truyền thông chính sách tại Việt Nam
• 4.2.2. Gợi ý tham khảo từ kinh nghiệm quốc tế và một số khuyến nghị
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Giới thiệu về truyền thông chính sách

Truyền thông chính sách (truyền thông chính sách) đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành và thực thi chính sách công. Nó không chỉ là công cụ để thông tin đến người dân mà còn là phương tiện để thu thập phản hồi từ cộng đồng. Việc hiểu rõ về truyền thông chính sách trong hoạch định chính sách là cần thiết để đảm bảo rằng các chính sách được xây dựng dựa trên nhu cầu và mong muốn của xã hội. Theo Thủ tướng Phạm Minh Chính, công tác này cần được đẩy mạnh và đổi mới để tạo ra sức mạnh lớn trong việc thực hiện nhiệm vụ chính trị. Điều này cho thấy rằng truyền thông chính sách không chỉ là một phần của quy trình mà còn là yếu tố quyết định đến sự thành công của chính sách công.

1.1. Khái niệm và vai trò của truyền thông chính sách

Khái niệm truyền thông chính sách được định nghĩa là quá trình truyền tải thông tin liên quan đến chính sách từ các cơ quan nhà nước đến người dân. Vai trò của nó không chỉ dừng lại ở việc cung cấp thông tin mà còn bao gồm việc tạo ra sự đồng thuận xã hội và khuyến khích sự tham gia của cộng đồng. Truyền thông chính sách giúp nâng cao nhận thức của người dân về các chính sách, từ đó tạo ra sự ủng hộ và tham gia tích cực trong việc thực hiện chính sách. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh hiện nay, khi mà thông tin được truyền tải nhanh chóng và đa dạng qua nhiều kênh khác nhau.

II. Các yếu tố tác động đến truyền thông chính sách

Nhiều yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả của truyền thông chính sách trong hoạch định chính sách công. Đầu tiên, yếu tố chính trị có thể tạo ra những rào cản hoặc hỗ trợ cho quá trình này. Các quy định pháp luật cũng đóng vai trò quan trọng trong việc xác định chức năng và nhiệm vụ của các đơn vị truyền thông. Bên cạnh đó, yếu tố kinh tế - xã hội cũng ảnh hưởng đến cách thức và nội dung của truyền thông chính sách. Việc hiểu rõ các yếu tố này sẽ giúp các nhà hoạch định chính sách xây dựng chiến lược truyền thông chính sách hiệu quả hơn.

2.1. Yếu tố chính trị

Yếu tố chính trị có thể ảnh hưởng lớn đến truyền thông chính sách. Sự ổn định chính trị và sự đồng thuận trong các cơ quan nhà nước sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho việc triển khai các hoạt động truyền thông chính sách. Ngược lại, sự bất ổn chính trị có thể dẫn đến sự thiếu tin tưởng từ phía người dân, làm giảm hiệu quả của truyền thông chính sách. Do đó, việc xây dựng một môi trường chính trị ổn định là rất cần thiết để đảm bảo rằng các chính sách được thực hiện một cách hiệu quả.

2.2. Yếu tố pháp luật

Các quy định pháp luật về truyền thông chính sách cũng đóng vai trò quan trọng trong việc xác định cách thức hoạt động của các cơ quan truyền thông. Những quy định này cần phải rõ ràng và cụ thể để đảm bảo rằng các thông tin được truyền tải một cách chính xác và kịp thời. Việc thiếu các quy định pháp luật có thể dẫn đến sự mơ hồ trong hoạt động truyền thông chính sách, từ đó ảnh hưởng đến sự tin tưởng của người dân đối với chính sách.

III. Kinh nghiệm quốc tế trong truyền thông chính sách

Nghiên cứu các kinh nghiệm quốc tế trong truyền thông chính sách có thể cung cấp những bài học quý giá cho Việt Nam. Nhiều quốc gia đã áp dụng các chiến lược truyền thông chính sách hiệu quả, từ việc sử dụng công nghệ thông tin đến việc tạo ra các kênh đối thoại giữa chính phủ và người dân. Ví dụ, trong giai đoạn phòng chống đại dịch COVID-19, một số quốc gia đã thành công trong việc truyền tải thông tin và khuyến khích người dân tham gia vào các biện pháp phòng ngừa. Những kinh nghiệm này có thể được áp dụng để cải thiện truyền thông chính sách tại Việt Nam.

3.1. Chiến lược truyền thông hiệu quả

Chiến lược truyền thông chính sách hiệu quả thường bao gồm việc sử dụng đa dạng các kênh truyền thông để tiếp cận người dân. Việc kết hợp giữa truyền thông truyền thống và truyền thông hiện đại giúp mở rộng khả năng tiếp cận thông tin. Ngoài ra, việc tạo ra các kênh đối thoại giữa chính phủ và người dân cũng rất quan trọng để thu thập phản hồi và điều chỉnh chính sách kịp thời.

3.2. Tạo sự đồng thuận xã hội

Tạo sự đồng thuận xã hội là một trong những mục tiêu quan trọng của truyền thông chính sách. Việc lắng nghe ý kiến của người dân và phản hồi kịp thời sẽ giúp xây dựng niềm tin và sự ủng hộ từ cộng đồng. Các chiến dịch truyền thông thành công thường có sự tham gia của người dân từ giai đoạn hoạch định chính sách, giúp họ cảm thấy mình là một phần của quá trình này.

IV. Đề xuất mô hình truyền thông chính sách cho Việt Nam

Dựa trên những phân tích và kinh nghiệm quốc tế, một mô hình truyền thông chính sách phù hợp với đặc điểm của Việt Nam cần được xây dựng. Mô hình này nên bao gồm các yếu tố như sự tham gia của cộng đồng, tính minh bạch trong thông tin và sự linh hoạt trong việc điều chỉnh chính sách dựa trên phản hồi từ người dân. Việc áp dụng mô hình này sẽ giúp nâng cao hiệu quả của truyền thông chính sách và tạo ra sự đồng thuận xã hội trong việc thực hiện chính sách công.

4.1. Sự tham gia của cộng đồng

Sự tham gia của cộng đồng trong truyền thông chính sách là rất quan trọng. Các cơ quan nhà nước cần tạo điều kiện cho người dân tham gia vào quá trình hoạch định chính sách thông qua các cuộc thảo luận công khai và các hội nghị. Điều này không chỉ giúp thu thập ý kiến từ người dân mà còn tạo ra sự đồng thuận và ủng hộ cho các chính sách được ban hành.

4.2. Tính minh bạch trong thông tin

Tính minh bạch trong thông tin là yếu tố then chốt để xây dựng niềm tin từ phía người dân. Các cơ quan nhà nước cần công khai thông tin về các chính sách, quy trình và kết quả thực hiện để người dân có thể theo dõi và đánh giá. Việc này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả của truyền thông chính sách mà còn tạo ra sự tin tưởng từ cộng đồng đối với chính phủ.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, nội dung của luận án được kết cấu thành 4 chương với 12 tiết. 13 Chƣơng 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN Thực tế cho thấy rằng, các tài liệu nghiên cứu trong nước về chủ đề liên quan đến luận án còn khá ít, hầu như khó có thể tìm được một cuốn sách nghiên cứu chuyên sâu nào về lĩnh vực này hay nghiên cứu về một trường hợp cụ thể tại Việt Nam mà có chăng là những bài viết tham luận cho các hội thảo khoa học mà nội dung thường xoay quanh việc giới thiệu chung về khái niệm truyền thông hay TTCS, thực trạng của hoạt động và một số giải pháp để nâng cao năng lực của TTCS tại Việt Nam. Trong khi đó, những vấn đề liên quan này đã được các học giả thế giới khai thác dưới nhiều khía cạnh khác nhau. Vì vậy mà trong từng nội dung, tài liệu nước ngoài thường sẽ chiếm số lượng lớn hơn so với tài liệu trong nước.

Ngoài ra, tác giả cũng sẽ đưa thêm nhiều công trình tham khảo khác nữa trong những phần tiếp theo của luận án. Các nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án 1. Các nghiên cứu về hoạch định chính sách công Với nội dung về HĐCSC, các nghiên cứu ở Việt Nam tương đối nhiều. Những học giả tiêu biểu trong lĩnh vực này có thể kể đến PGS.TS Nguyễn Hữu Hải, TS.

Đặng Xuân Hoan, TS. Nguyễn Trọng Bình, v. Nội dung chủ yếu xoay quanh các bước thực thi HĐCS và các yếu tố tác động đến quá trình này. Tuy nhiên, hầu hết các tác giả đều khai thác nghiên cứu gắn giai đoạn hoạch định với thực thi chính sách công.

Cụ thể như sau: Một trong những công trình nghiên cứu được biết đến nhiều về đề tài này hiện nay phải nhắc tới cuốn sách “Hoạch định và phân tích chính sách công” do PGS.TS Nguyễn Hữu Hải chủ biên. Đây là một tập hợp những nội dung cơ bản về hoạch định và thực thi chính sách. Theo đó, quy trình HĐCSC 14 cần phải trải qua các giai đoạn sau: phân tích bối cảnh HĐCSC; hình thành ý tưởng về chính sách công; dự thảo các phương án giải quyết vấn đề chính sách công; lựa chọn phương án tối ưu; hoàn thiện phương án lựa chọn; thẩm định phương án chính sách công; và quyết định chính sách công. Khi xem xét đến một vấn đề trong quá trình HĐCS cần chú ý tới tính bức xúc của vấn đề cũng như sự phức tạp và tầm quan trọng của nó đối với xã hội [Nguyễn Hữu Hải, 2013, tr.

Thêm vào đó, trong suốt quá trình này cần phải chú ý đến tính thuyết phục đối với đối tượng nhận chính sách, nên tránh các công cụ bắt buộc bởi lẽ khi người dân ý thức được trách nhiệm của mình trong việc tham gia thực hiện chính sách, họ sẽ tự nguyện tham gia vào việc thực hiện mục tiêu chung [Nguyễn Hữu Hải, 2013, tr. Ngoài ra, các tác giả cũng đề cập đến các mô hình HĐCSC và các yếu tố ảnh hưởng tới HĐCSC trong cuốn sách này. Tiếp theo là cuốn sách “Hoạch định và thực thi chính sách công” do nhóm tác giả gồm PGS. Nguyễn Hữu Hải, TS.

Lê Chi Mai, PGS.TS Phạm Đức Chính biên soạn cũng đưa ra các kiến thức quan trọng cơ bản của quy trình chính sách và khai thác ở quá trình hoạch định cùng quá trình thực thi chính sách. Trong cuốn sách này, các tác giả cũng trình bày các khái niệm về hoạch định và thực thi chính sách cùng với quá trình tiến hành HĐCS được thực hiện lần lượt qua các bước: phân tích bối cảnh vấn đề, xây dựng chính sách, xác định mục tiêu chính sách, đề xuất phương án, xây dựng giải pháp cho từng đề xuất, đánh giá, lựa chọn phương án và ban hành chính sách. Tuy nhiên, điểm khác biệt ở công trình này là các nhà nghiên cứu đã đưa ra các phương pháp HĐCS gồm phương pháp tiến hóa, phương pháp độc lập và phương pháp hỗn hợp. Phương pháp tiến hóa là xây dựng chính sách mới trên cơ sở hoàn thiện chính sách cũ trong khi phương pháp độc lập là việc cho ra đời những chính sách mới chưa từng có trước đây.

Phương pháp hỗn hợp là sự tổng hợp của hai phương pháp vừa nêu, tức là các 15 nhà HĐCS sẽ phân tích những ưu, nhược điểm của các chính sách hiện có nhằm xây dựng một chính sách mới ưu việt hơn [Nguyễn Hữu Hải, 2019, tr. Yếu tố truyền thông nhằm tạo ra sự tự nguyện đối với các đối tượng thực hiện chính sách được đề cập đến trong phần thực thi chính sách. Công tác này nhằm khiến cho họ hiểu được những lợi ích to lớn mà chính sách sẽ mang lại, đồng thời củng cố niềm tin của họ với Nhà nước, từ đó gia tăng sự ủng hộ của người dân với các cơ chế chính sách được ban hành [Nguyễn Hữu Hải, 2019, tr. Khai thác cùng chủ đề như cuốn sách vừa kể trên, bài viết “Quy trình hoạch định chính sách và kiến nghị nhằm nâng cao năng lực chính sách của đại biểu Quốc hội” của TS.

Nguyễn Trọng Bình, giảng viên Học viện Chính trị khu vực IV trên Tạp chí Nghiên cứu lập pháp thuộc Viện Nghiên cứu Lập pháp - Ủy ban Thường vụ Quốc hội cũng đưa ra khái luận về quá trình HĐCSC, tuy nhiên bao gồm ít bước hơn nhóm tác giả do PGS.TS Nguyễn Hữu Hải. Thứ nhất, thiết lập nghị trình chính sách. Trong rất nhiều vấn đề của xã hội cùng nổi lên một lúc hoặc xuất hiện kế tiếp nhau thì nhiệm vụ của người làm chính sách là phải làm sao xác định “đúng” và “trúng” vấn đề nào là cấp thiết nhất để giải quyết trước. Điều này phụ thuộc vào nhiều yếu tố như vai trò của các nhà lãnh đạo chính trị, sự kiện nổi bật thu hút sự chú ý của dư luận, ý kiến và phản ánh của người dân, những thông tin được đưa ra bởi các đơn vị truyền thông, v.

Thứ hai, “xây dựng và đề xuất phương án chính sách”. Mục đích của bước này là giải quyết các vấn đề chính sách cụ thể, nó bao gồm việc thiết kế phương án và lựa chọn phương án thích hợp nhất. Thứ ba, hợp pháp hóa chính sách. “Hợp pháp hóa chính sách hay ban hành chính sách được hiểu là cá nhân và cơ quan có thẩm quyền trên cơ sở quy định của pháp luật tiến hành đánh giá, thẩm tra để thông qua hoặc phê chuẩn phương án chính sách”.

Tất cả dự thảo chính sách đều cần phải qua bước này thì mới có hiệu lực thực thi. Ngoài ra, tác giả của bài viết cũng đưa ra các gợi ý nhằm 16 nâng cao năng lực chính sách của đại biểu Quốc hội ở nước ta bởi lẽ đây là chủ thể quan trọng trong quá trình HĐCSC [Nguyễn Trọng Bình, 2020]. Các học giả nước ngoài đã đề cập đến quá trình HĐCS từ những năm 70 thế kỷ XX. Tuy nhiên, họ thường nghiên cứu cả chu trình chính sách, thay vì chỉ dừng lại ở các bước HĐCS nói riêng.

Người đặt nền móng cho việc nghiên cứu chuyên sâu và giới thiệu các học thuyết liên quan đến chủ đề này phải kể đến Harold Lasswell (nhà nghiên cứu khoa học chính trị người Mỹ, giáo sư tại đại học Yale, từng là chủ tịch của Hiệp hội Khoa học Chính trị Hoa Kỳ (APSA)) trong cuốn sách “A pre-view of policy sciences” xuất bản năm 1971. Trong công trình này, ông đã đưa ra mô hình của quá trình chính sách gồm 7 bước: hình thành ý tưởng chính sách; hoàn thiện và phát triển ý tưởng; đề xuất chính sách; tham khảo ý kiến; ban hành; chỉnh sửa hoặc hình thành ý tưởng chính sách mới; đánh giá [Lasswell, 1971, tr. Sau đó, nhà nghiên cứu James Anderson (nhà nghiên cứu về kinh tế - chính trị thuộc đại học Boston) đã giới thiệu một mô hình khác chỉ gồm 5 bước trong cuốn sách của mình mang tên “Public policy-making” được xuất bản vào năm 1974. Các bước ở mô hình này gồm: xác định vấn đề; hình thành chính sách; quyết định phương án chính sách; ban hành; đánh giá [Anderson, 1974, tr.

Nghiên cứu về quy trình chính sách được tiếp tục phát triển, hoàn thiện và được khai thác ở nhiều khía cạnh hơn với các học giả giai đoạn sau đó, tiêu biểu như các công trình được giới thiệu dưới đây. Đầu tiên phải kể đến cuốn sách “An introduction to the policy process: theories, concepts, and models of public policy making” của Thomas A. Birkland (nhà chính trị học, giáo sư tại đại học North Carolina, Hoa Kỳ) từ đại học North Carolina của Hoa Kỳ. Cuốn sách này đưa ra các khái niệm chung về chính sách công, quá trình HĐCS, yếu tố truyền thông tác động đến quá trình này, các thành tố tham gia, và phân loại các chính sách.

Theo tác giả, quá trình HĐCS bắt đầu từ việc một vấn đề nổi bật lên trong xã hội. Nó có thể xuất phát từ một 17 sự kiện thu hút sự chú ý của dư luận, hay từ một loạt các công tác vận động của một nhóm người, hoặc từ tin tức được đăng tải liên tục trên các phương tiện thông tin đại chúng, v. Nếu vấn đề đó giành được đủ sự quan tâm, nó sẽ xuất hiện trong chương trình nghị sự. Sau đó, cách giải quyết cho nó sẽ được đưa ra thảo luận (nội dung chính sách được hình thành).

Tiếp đến là việc thông qua chính sách và ban hành. Cuối cùng là đánh giá và có những điều chỉnh cần thiết (nếu có) [Birkland, 2010, tr. Những yếu tố tác động đến quá trình HĐCS gồm có các điều kiện về kinh tế (tốc độ phát triển kinh tế, sự phân bổ giàu nghèo, kích thước của nền kinh tế, v.), chính trị (thể chế, nhiệm vụ và chức năng của các ban, bộ, ngành, v.) và xã hội (đặc điểm của nhóm đối tượng nhận chính sách như cấu trúc tuổi, cấu trúc giới tính, thuộc dân tộc nào, trình độ văn hóa, đặc điểm tại địa phương v. Các nhân tố tham gia vào quá trình này gồm có Quốc hội, chính phủ, các cơ quan lập pháp, các ban bộ ngành liên quan, các cơ quan hành pháp, tòa án, các đơn vị truyền thông, và người dân [Birkland, 2010, tr.

Chỉ tập trung vào cách thức tiến hành, cuốn sách “Public policy making: process and principles” của giáo sư Larry N. Gerston thuộc đại học San Jose - Mỹ khai thác sâu về các bước của chu trình chính sách công, trong đó có các bước đầu tiên thuộc giai đoạn hoạch định. Gerston có chỉ ra các bước gồm: xác định vấn đề, thiết lập chương trình nghị sự, thông qua chính sách bởi những nhà HĐCS, ban hành, và đánh giá.