Luận văn thạc sĩ triển khai quan điểm dạy học theo hướng tích cực hóa người học vào giảng dạy môn viết báo cáo và thuyết trình tại trường cao đẳng kinh tế kỹ thuật phú lâm

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu phương pháp dạy học tích cực cho môn viết báo cáo và thuyết trình tại trường cao đẳng kinh tế kỹ thuật Phú Lâm.

• Tác giả: Phạm Thị Vân Anh
• Trường học: Trường Đại Học Sư Phạm Kỹ Thuật Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Giáo Dục Học
• Đề tài: Triển Khai Quan Điểm Dạy Học Theo Hướng Tích Cực Hóa Người Học Vào Giảng Dạy Môn Viết Báo Cáo Và Thuyết Trình Tại Trường Cao Đẳng Kinh Tế Kỹ Thuật Phú Lâm
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Thành Phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN
• 1.1. SƠ LƯỢC LỊCH SỬ DH THEO HƯỚNG TÍCH CỰC HÓA NGƯỜI HỌC
• 1.2. DẠY HỌC THEO HƯỚNG TÍCH CỰC HÓA NGƯỜI HỌC Ở VIỆT NAM
• 1.3. KHÁI NIỆM LIÊN QUAN
• 1.4. TÍCH CỰC HÓA NGƯỜI HỌC
• 1.5. PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Triển Khai Dạy Học Tích Cực Tại Cao Đẳng Kinh Tế Kỹ Thuật Phú Lâm

Triển khai dạy học tích cực là một trong những phương pháp giáo dục hiện đại, nhằm nâng cao chất lượng giảng dạy và học tập. Tại trường Cao Đẳng Kinh Tế Kỹ Thuật Phú Lâm, việc áp dụng phương pháp này không chỉ giúp sinh viên phát triển kỹ năng mà còn khuyến khích sự sáng tạo và chủ động trong học tập. Theo nghiên cứu của Phạm Thị Vân Anh, việc tích cực hóa người học trong môn viết báo cáo và thuyết trình là rất cần thiết để đáp ứng yêu cầu của thị trường lao động.

1.1. Khái Niệm Dạy Học Tích Cực

Dạy học tích cực là phương pháp giáo dục mà trong đó người học được khuyến khích tham gia chủ động vào quá trình học tập. Điều này giúp họ phát triển tư duy phản biện và khả năng giải quyết vấn đề.

1.2. Lợi Ích Của Dạy Học Tích Cực

Việc áp dụng dạy học tích cực mang lại nhiều lợi ích như tăng cường sự hứng thú học tập, phát triển kỹ năng làm việc nhóm và khả năng giao tiếp hiệu quả cho sinh viên.

II. Thách Thức Trong Việc Triển Khai Dạy Học Tích Cực

Mặc dù dạy học tích cực mang lại nhiều lợi ích, nhưng việc triển khai nó tại Cao Đẳng Kinh Tế Kỹ Thuật Phú Lâm cũng gặp không ít thách thức. Những khó khăn này có thể đến từ việc thay đổi thói quen giảng dạy truyền thống, cũng như sự thiếu hụt về tài liệu và phương tiện hỗ trợ.

2.1. Khó Khăn Trong Việc Thay Đổi Phương Pháp Giảng Dạy

Nhiều giảng viên vẫn quen với phương pháp giảng dạy truyền thống, dẫn đến việc khó khăn trong việc áp dụng các phương pháp dạy học tích cực.

2.2. Thiếu Tài Nguyên Hỗ Trợ

Việc thiếu hụt tài liệu và công cụ hỗ trợ cho dạy học tích cực cũng là một trong những rào cản lớn trong quá trình triển khai.

III. Phương Pháp Triển Khai Dạy Học Tích Cực Hiệu Quả

Để triển khai dạy học tích cực một cách hiệu quả, cần áp dụng các phương pháp giảng dạy hiện đại và phù hợp với đối tượng sinh viên. Các phương pháp này bao gồm học tập dựa trên dự án, thảo luận nhóm và các hoạt động thực hành.

3.1. Học Tập Dựa Trên Dự Án

Phương pháp học tập dựa trên dự án giúp sinh viên áp dụng kiến thức vào thực tiễn, từ đó nâng cao khả năng giải quyết vấn đề.

3.2. Thảo Luận Nhóm

Thảo luận nhóm khuyến khích sinh viên chia sẻ ý kiến và học hỏi lẫn nhau, tạo ra môi trường học tập tích cực và hợp tác.

3.3. Hoạt Động Thực Hành

Các hoạt động thực hành giúp sinh viên củng cố kiến thức và phát triển kỹ năng thực tế, từ đó nâng cao hiệu quả học tập.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Dạy Học Tích Cực Tại Phú Lâm

Việc áp dụng dạy học tích cực tại Cao Đẳng Kinh Tế Kỹ Thuật Phú Lâm đã cho thấy những kết quả tích cực. Sinh viên không chỉ cải thiện kỹ năng viết báo cáo và thuyết trình mà còn phát triển khả năng làm việc nhóm và tư duy phản biện.

4.1. Kết Quả Nghiên Cứu

Nghiên cứu cho thấy sinh viên tham gia vào các hoạt động dạy học tích cực có sự tiến bộ rõ rệt trong kỹ năng thuyết trình và viết báo cáo.

4.2. Phản Hồi Từ Sinh Viên

Sinh viên đã bày tỏ sự hài lòng với phương pháp dạy học tích cực, cho rằng nó giúp họ tự tin hơn trong việc trình bày ý tưởng.

V. Kết Luận Về Tương Lai Của Dạy Học Tích Cực

Dạy học tích cực sẽ tiếp tục là xu hướng trong giáo dục tại Cao Đẳng Kinh Tế Kỹ Thuật Phú Lâm. Việc cải tiến và áp dụng các phương pháp dạy học tích cực sẽ góp phần nâng cao chất lượng giáo dục và đáp ứng nhu cầu của thị trường lao động.

5.1. Định Hướng Phát Triển

Trường sẽ tiếp tục đầu tư vào đào tạo giảng viên và phát triển tài liệu hỗ trợ cho dạy học tích cực.

5.2. Tầm Quan Trọng Của Đổi Mới Giáo Dục

Đổi mới giáo dục là cần thiết để nâng cao chất lượng đào tạo và đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của xã hội.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Nhu cầu đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục nghề nghiệp tại Việt Nam đang diễn ra mạnh mẽ nhằm đáp ứng yêu cầu của nền kinh tế tri thức và cuộc cách mạng công nghiệp. Căn cứ theo tinh thần Văn kiện Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XI năm 2011 và Quyết định số 1666/QĐ-BGDĐT ngày 04/5/2012 của Bộ Giáo dục và Đào tạo, phương pháp đào tạo ở các bậc cao đẳng và đại học cần chuyển dịch từ lối truyền thụ một chiều sang phát huy tối đa tính tích cực, tự giác, tư duy độc lập và kỹ năng thực hành của người học. Theo Khoản 2 Điều 40 Luật Giáo dục Việt Nam, việc bồi dưỡng năng lực tự nghiên cứu và rèn luyện kỹ năng giải quyết vấn đề là nhiệm vụ trọng tâm hàng đầu.

Trong thực tế tại Trường Cao đẳng Kinh tế - Kỹ thuật Phú Lâm, sinh viên hệ trung cấp ngành Khai thác và Sửa chữa thiết bị Cơ khí thuộc Khoa Công nghệ Kỹ thuật Cơ khí thường gặp nhiều rào cản khi diễn đạt, làm việc nhóm và trình bày các đồ án chuyên ngành. Môn học Viết báo cáo và Thuyết trình được đưa vào chương trình nhằm trang bị kỹ năng bổ trợ thiết yếu, nhưng phương pháp giảng dạy truyền thống khiến hơn 65% sinh viên tham gia giờ học trong trạng thái thụ động và chỉ khoảng 20% tự tin thuyết trình trước đám đông.

Nghiên cứu này được tiến hành trong giai đoạn năm 2012 - 2013 nhằm xây dựng và thực nghiệm quy trình triển khai quan điểm dạy học theo hướng tích cực hóa người học cho môn Viết báo cáo và Thuyết trình. Mục tiêu cụ thể là thiết kế hệ thống giáo án tương tác, phân bổ lại thời lượng giờ học theo tỷ lệ chuẩn 30% hướng dẫn của giáo viên và 70% hoạt động của sinh viên, từ đó nâng cao năng lực giao tiếp khoa học và hiệu quả học tập cho học sinh trung cấp cơ khí.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý thuyết giáo dục tiến bộ và thuyết kiến tạo hiện đại. Tư tưởng dạy học lấy người học làm trung tâm đã được nhà giáo dục A. Komenxki khởi xướng từ thế kỷ XVII với nguyên lý "tìm ra phương pháp cho phép giáo viên dạy ít hơn, học sinh học nhiều hơn", sau đó được John Dewey phát triển vào năm 1938 qua tác phẩm "Kinh nghiệm và Giáo dục" và Carl Rogers mở rộng vào năm 1986. Tiếp cận bản chất dạy học tích cực, nghiên cứu tích hợp mô hình thiết kế dạy học 6 yếu tố của Frank bao gồm: mục đích, nội dung, phương pháp, phương tiện, cấu trúc xã hội và cấu trúc tâm lý.

Khung lý thuyết của luận văn tập trung làm sáng tỏ 4 khái niệm then chốt: tính tích cực nhận thức, tích cực hóa người học, phương pháp dạy học giải quyết vấn đề và kỹ thuật dạy học vi mô. Theo thang nhận thức của các nhà giáo dục, tính tích cực học tập phát triển qua 3 cấp độ liên tục từ bắt chước, tìm tòi đến sáng tạo. Đồng thời, mô hình dạy học giải quyết vấn đề được phân định qua 4 mức độ tự chủ tăng dần của người học. Để hiện thực hóa khung lý thuyết vào môn Viết báo cáo và Thuyết trình, luận văn vận dụng các kỹ thuật sư phạm tương tác cao như: kỹ thuật khăn phủ bàn, kỹ thuật bể cá, kỹ thuật XYZ 635, kỹ thuật các mảnh ghép, sơ đồ tư duy và bảng học tập KWL.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu áp dụng quy trình kết hợp đa phương pháp nhằm đảm bảo tính toàn diện và độ tin cậy của dữ liệu:

• Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi: Tiến hành thu thập dữ liệu định lượng và định tính về thực trạng dạy và học môn Viết báo cáo và Thuyết trình. Cỡ mẫu khảo sát gồm 120 học sinh trung cấp chuyên nghiệp ngành Cơ khí và 15 giảng viên đang trực tiếp giảng dạy tại Khoa Công nghệ Kỹ thuật Cơ khí. Phương pháp chọn mẫu phi xác suất có chủ đích được áp dụng nhằm thu thập chính xác phản hồi từ những đối tượng có liên quan trực tiếp đến môn học.
• Phương pháp quan sát sư phạm: Được thực hiện xuyên suốt 45 tiết học theo 5 tiêu chí hành vi rõ ràng: thái độ làm việc chung, mức độ tích cực tham gia xây dựng bài, mức độ hài lòng về buổi học, kỹ năng diễn đạt ý tưởng và năng lực phối hợp làm việc nhóm.
• Phương pháp thực nghiệm sư phạm: Được tổ chức trên 2 lớp học tương đồng về điều kiện đầu vào và trình độ học tập: 1 lớp thực nghiệm gồm 38 học sinh áp dụng phương pháp dạy học tích cực và 1 lớp đối chứng gồm 37 học sinh duy trì phương pháp giảng dạy truyền thống. Nghiên cứu thực nghiệm 2 chủ đề trọng tâm của môn học trong học kỳ 2 năm học 2012 - 2013.
• Phương pháp thống kê toán học: Toàn bộ dữ liệu định lượng được làm sạch, mã hóa và xử lý bằng phần mềm Microsoft Excel 2007 để tính toán các đại lượng đặc trưng như điểm trung bình, độ lệch chuẩn, tần số phân bố và kiểm định giả thuyết thống kê. Lý do lựa chọn các phương pháp phân tích này là để so sánh định lượng mức độ tiến bộ của học sinh trước và sau thực nghiệm, đảm bảo tính khách quan và khoa học cho các kết luận sư phạm.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Kết quả nghiên cứu thực trạng và thực nghiệm sư phạm đã chỉ ra những chuyển biến rõ nét trong hoạt động dạy và học:

• Sự chuyển biến về kết quả học tập: Điểm kiểm tra đánh giá kỹ năng viết báo cáo và thuyết trình của lớp thực nghiệm đạt điểm trung bình 7,65 điểm, cao hơn 18,5% so với lớp đối chứng chỉ đạt mức 6,45 điểm. Tỷ lệ học sinh đạt loại khá và giỏi ở lớp thực nghiệm chiếm 78,9%, trong khi ở lớp đối chứng chỉ dừng lại ở mức 43,2%.
• Mức độ tích cực hóa và giảm thời gian thụ động: Tỷ lệ học sinh chủ động xung phong phát biểu và tham gia tranh luận ở lớp thực nghiệm tăng mạnh, đạt 86,8% so với mức 32,4% tại lớp đối chứng. Thời gian chết và sự phân tán tư tưởng trong lớp học giảm từ 25% tổng thời lượng buổi học xuống còn dưới 5%.
• Phát triển năng lực làm việc nhóm và giao tiếp: Sau các buổi học ứng dụng kỹ thuật khăn phủ bàn và kỹ thuật mảnh ghép, 92,1% học sinh lớp thực nghiệm phản hồi rằng các em hiểu rõ cách phân công nhiệm vụ và tự tin hơn khi trình bày ý tưởng trước tập thể.
• Thay đổi nhận thức của giảng viên: 100% giảng viên tham gia khảo sát thừa nhận phương pháp dạy học tích cực tuy đòi hỏi khâu chuẩn bị giáo án công phu hơn khoảng 30% thời gian nhưng mang lại bầu không khí học tập sinh động và hiệu quả đào tạo vượt trội.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của sự tiến bộ này là do giáo viên đã chuyển giao quyền chủ động khám phá kiến thức cho học sinh. Khi lớp học được cơ cấu lại theo tỷ lệ thời gian 3/7 hoặc 5/5, học sinh kỹ thuật vốn quen với tư duy máy móc đã được tạo không gian mở để luyện tập ngôn ngữ, tư duy phản biện và tương tác đồng đẳng. Việc chuyển từ hình thức ngồi học thụ động sang các bàn tròn thảo luận nhóm giúp xóa bỏ rào cản tâm lý sợ sai và khuyến khích mọi cá nhân đều phải tư duy, đặc biệt là khi áp dụng kỹ thuật XYZ 635 yêu cầu mỗi cá nhân viết 3 ý tưởng trong 5 phút.

Dữ liệu thực nghiệm của đề tài có thể được trình bày trực quan thông qua biểu đồ cột so sánh phân phối điểm số giữa hai lớp thực nghiệm và đối chứng, kết hợp biểu đồ radar đa trục mô tả 5 tiêu chí năng lực mềm: tư duy phản biện, kỹ năng nói, kỹ năng làm việc nhóm, kỹ năng viết và tính tự giác. Những kết quả này hoàn toàn nhất quán với các công trình nghiên cứu của GS. Lê Khánh Bằng và GS. TSKH Thái Duy Tuyên về đổi mới phương pháp sư phạm kỹ thuật, khẳng định việc tích cực hóa người học là giải pháp then chốt để nâng cao chất lượng nguồn nhân lực kỹ thuật.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu lý luận và thực nghiệm, đề tài đưa ra 4 nhóm giải pháp mang tính ứng dụng cao:

1. Chuẩn hóa quy trình thiết kế giáo án tích cực cho môn học: Tái cấu trúc toàn bộ nội dung môn Viết báo cáo và Thuyết trình theo định hướng giải quyết vấn đề và học theo dự án. Giảng viên trực tiếp giảng dạy cần phân chia thời lượng mỗi buổi học theo tỷ lệ 30% thời gian gợi mở - định hướng và 70% thời gian cho sinh viên thảo luận, thực hành; mục tiêu áp dụng đồng bộ cho 100% các lớp thuộc Khoa Cơ khí trong vòng 6 tháng tới.
2. Ứng dụng linh hoạt tổ hợp kỹ thuật dạy học vi mô: Khoa Công nghệ Kỹ thuật Cơ khí cần đưa các kỹ thuật như khăn phủ bàn, mảnh ghép, bể cá và sơ đồ KWL vào từng bài giảng cụ thể. Đặt mục tiêu nâng cao 25% kỹ năng viết báo cáo đồ án môn học và báo cáo thực tập xí nghiệp cho học sinh trung cấp trong lộ trình 1 năm.
3. Đổi mới quy trình kiểm tra và đánh giá kết quả học tập: Phòng Đào tạo phối hợp với Tổ bộ môn xây dựng bộ tiêu chí đánh giá đa chiều (Rubric), kết hợp điểm số của giảng viên (chiếm 60%) với điểm tự đánh giá của cá nhân và đánh giá đồng đẳng giữa các nhóm (chiếm 40%). Mục tiêu là giảm 30% sự sai lệch chủ quan và tăng cường tính tự giác của học sinh trong vòng 1 học kỳ.
4. Tổ chức bồi dưỡng năng lực sư phạm tích cực cho giảng viên: Ban Giám hiệu Nhà trường cần phê duyệt kế hoạch tập huấn định kỳ 40 giờ/năm cho 100% đội ngũ giảng viên về kỹ năng điều phối thảo luận, ứng dụng công nghệ thông tin và quản trị lớp học tương tác, triển khai liên tục từ năm 2013 đến 2016.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả của luận văn mang lại giá trị thực tiễn sâu sắc cho 4 nhóm đối tượng sau:

• Giảng viên và giáo viên các trường cao đẳng, trung cấp kỹ thuật: Sử dụng luận văn làm cẩm nang hướng dẫn chi tiết cách biên soạn giáo án, lựa chọn và phối hợp các kỹ thuật dạy học tích cực trong giảng dạy các môn kỹ năng mềm và đồ án chuyên ngành.
• Cán bộ quản lý đào tạo và phát triển chương trình: Tham khảo quy trình phân bổ thời lượng, đổi mới phương pháp đánh giá kết quả học tập và xây dựng kế hoạch bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ sư phạm cho đội ngũ giảng viên tại các cơ sở giáo dục nghề nghiệp.
• Học viên cao học và nhà nghiên cứu chuyên ngành Giáo dục học: Khai thác luận văn như một tài liệu tham khảo chuẩn mực về phương pháp nghiên cứu thực nghiệm sư phạm, kỹ thuật thiết kế bảng hỏi và quy trình xử lý dữ liệu khảo sát trong môi trường giáo dục kỹ thuật.
• Học sinh, sinh viên các khối ngành kỹ thuật: Nắm bắt các phương pháp học tập tích cực, kỹ thuật tư duy bằng sơ đồ và kỹ năng chuẩn bị bài để chủ động nâng cao năng lực viết báo cáo tốt nghiệp, đồ án công nghệ và thuyết trình đồ án trước hội đồng chấm thi.

Câu hỏi thường gặp

Dạy học tích cực khác với dạy học truyền thống ở những điểm căn bản nào?

Trong dạy học truyền thống, giảng viên giữ vai trò trung tâm truyền thụ tri thức một chiều, học sinh lắng nghe thụ động và ghi nhớ máy móc. Ngược lại, dạy học tích cực coi học sinh là chủ thể tự khám phá và kiến tạo tri thức thông qua các hoạt động giải quyết vấn đề, trong khi giảng viên chỉ đóng vai trò người tổ chức, cố vấn và điều phối quá trình học.

Tại sao học sinh, sinh viên ngành kỹ thuật cơ khí thường gặp khó khăn với môn thuyết trình?

Học sinh ngành kỹ thuật thường có thói quen tư duy tập trung vào thao tác tay chân và máy móc, ít có cơ hội rèn luyện ngôn ngữ học thuật và kỹ năng giao tiếp trước đám đông. Khi phải làm việc với các văn bản báo cáo hoặc thuyết trình đồ án, các em dễ rơi vào tình trạng lúng túng, thiếu tự tin và diễn đạt thiếu mạch lạc.

Kỹ thuật khăn phủ bàn được vận dụng như thế nào trong lớp học đông người?

Lớp học được chia thành các nhóm 4 người, mỗi nhóm sử dụng một tờ giấy lớn chia làm 4 góc và 1 ô ở giữa. Trong 5 phút đầu, mỗi cá nhân độc lập viết ý kiến của mình vào ô tương ứng ở góc; sau đó cả nhóm cùng thảo luận và thống nhất câu trả lời chung để ghi vào ô trung tâm, đảm bảo 100% học sinh đều phải tư duy và làm việc.

Tỷ lệ thời gian 3/7 giữa giảng viên và học sinh được phân bổ ra sao trong một tiết học?

Trong một buổi học kéo dài 90 phút, giảng viên chỉ sử dụng khoảng 25 đến 30 phút đầu để nêu vấn đề, hướng dẫn mục tiêu và tổng kết kiến thức cốt lõi. Khoảng 60 phút còn lại được dành hoàn toàn cho học sinh làm việc nhóm, thực hiện bài tập thực hành, thuyết trình và tranh biện giữa các nhóm.

Làm thế nào để đảm bảo tính công bằng khi để học sinh tham gia tự đánh giá?

Giảng viên cần cung cấp phiếu tiêu chí đánh giá chuẩn (Rubric) với thang điểm chi tiết cho từng hạng mục như nội dung, kỹ năng diễn đạt, slide trình chiếu và tinh thần làm việc nhóm. Việc kết hợp điểm đánh giá chéo giữa các nhóm với điểm kiểm tra của giảng viên theo trọng số quy định sẽ loại bỏ cảm tính cá nhân và tăng cường tính khách quan.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về dạy học tích cực, làm rõ bản chất của quá trình chuyển đổi từ dạy học thụ động sang tích cực hóa hoạt động nhận thức của người học.
• Khảo sát thực trạng đã phản ánh chân thực những hạn chế trong phương pháp giảng dạy môn Viết báo cáo và Thuyết trình tại Khoa Công nghệ Kỹ thuật Cơ khí - Trường Cao đẳng Kinh tế - Kỹ thuật Phú Lâm.
• Đề tài đã đề xuất và thực nghiệm thành công hệ thống phương pháp, kỹ thuật dạy học vi mô và hình thức tổ chức tương tác, giúp tăng 18,5% điểm số trung bình kỹ năng của học sinh.
• Đóng góp nổi bật của luận văn là cung cấp quy trình sư phạm khả thi, có thể chuyển giao và nhân rộng cho các môn học đồ án chuyên ngành và các cơ sở giáo dục nghề nghiệp khác.
• Trong giai đoạn tiếp theo từ năm 2013 trở đi, các nhà trường cần tiếp tục hoàn thiện cơ sở vật chất, phòng học chuyên dụng và bồi dưỡng thường xuyên năng lực sư phạm tích cực cho đội ngũ giảng viên.

Hãy khai thác và áp dụng ngay các giải pháp sư phạm tích cực từ luận văn để đổi mới phương pháp giảng dạy, nâng cao tính chủ động và phát triển toàn diện kỹ năng nghề nghiệp cho người học!

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN --------- 1. SƠ LƯỢC LỊCH SỬ DH THEO HƯỚNG TCH NGƯỜI HỌC.  Dạy học theo hướng tích cực hóa người học trên thế giới. Tư tưởng nhấn mạnh vai trò tích cực, chủ động của người học, xem người học là chủ thể của quá trình nhận thức đã có từ lâu.

Ở Châu Âu, thế kỷ XVII, nhà giáo dục vĩ đại người Séc – A.Komenxki (1592 – 1670) đã viết cuốn “Lý luận DH vĩ đại”. Trong đó, ông đã phác họa những PP giáo dục phổ thông của nguyên lý giáo dục toàn trí. Theo ông, giáo dục toàn trí cần cho sự cứu rỗi linh hồn con người. Komensky đã phác họa ra PP giáo dục phổ cập, hay là những nguyên lý giáo dục cơ bản.

Đây chính là công cụ hữu hiệu nhất để trao đổi tri thức giữa GV và HS. Ông cũng đã viết: “Giáo dục có mục đích đánh thức năng lực nhạy cảm, phán đoán đúng đắn, phát triển nhân cách… hãy tìm ra phương pháp cho phép GV dạy ít hơn, HS học nhiều hơn”. 3 Tư tưởng này bắt đầu rõ nét từ thế kỷ XVIII – IX và đã trở nên rất đa dạng trong thế kỷ XX. Đặc biệt, trào lưu giáo dục hướng vào người học xuất hiện đầu tiên ở Mỹ sau đó lan sang Tây Âu và sang châu Á.

Tư tưởng này được thể hiện qua các thuật ngữ “DH hướng vào người học”, “DH lấy HS làm trung tâm”. Tuy nhiên, thuật ngữ “DH lấy người học làm trung tâm” (DH tập trung vào người học) chỉ mới xuất hiện và được sử dụng phổ biến trong những năm gần đây. Theo Barry và King (1993) 4, đặt cơ sở cho DH lấy HS làm trung tâm là những công trình của John Dewey (Experience and Education, 1938) và Carl Rogers (Freedom to Learn, 1986). Các tác giả này đề cao nhu cầu, lợi ích của người học, đề xuất việc để cho người học lựa chọn nội dung học tập, được tự lực tìm tòi nghiên cứu.

3 Trần Bá Hoành – Dạy học lấy người học làm trung tâm – NGUỒN GỐC, BẢN CHẤT, ĐẶC ĐIỂM – Tạp chí Thông tin Khoa học giáo dục, số 96/2003, trang 1. 4 Kevin Barry, Len King - Beginning teaching – Australia, 1993. 8 Bên cạnh đó còn có nhiều nhà giáo dục cũng bàn về vấn đề này và tiếp cận nó ở mọi góc độ khác nhau như: Nhìn nhận DH lấy HS làm trung tâm như một tư tưởng, một quan điểm, một cách tiếp cận QTDH, R.Singh (1991) cho rằng tư tưởng này đặc biệt nhấn mạnh vai trò của người học, hoạt động học. Người học được đặt ở vị trí trung tâm của hệ giáo dục, vừa là mục đích lại vừa là chủ thể của quá trình học tập.

Vì nhấn mạnh điều này, tác giả đề nghị thay bằng thuật ngữ “QTDH lấy người học làm trung tâm”, “quá trình học tập do người học điều khiển”. Tác giả đã viết: “Làm thế nào để cá thể hóa quá trình học tập để cho tiềm năng của mỗi cá nhân được phát triển đầy đủ đang là một thách thức chủ yếu đối với giáo dục”. 5 Hiểu về DH lấy HS làm trung tâm ở góc độ về mặt phương pháp, R.C Sharma (1988) viết: “Trong PPDH lấy HS làm trung tâm, toàn bộ QTDH đều hướng vào nhu cầu, khả năng, lợi ích của HS. Mục đích là phát triển ở HS kĩ năng và năng lực độc lập học tập và giải quyết các vấn đề… Vai trò của GV là tạo ra những tình huống để phát triển vấn đề, giúp HS nhận biết vấn đề, lập giả thuyết, làm sáng tỏ và thử nghiệm các giả thuyết, rút ra kết luận”.

6  Dạy học theo hướng tích cực hóa người học ở Việt Nam.