CHƯƠNG 1 MOT SỐ VAN ĐÈ LÝ LUẬN VE THỰC HIỆN PHÁP LUẠT VỀ BOI THUONG THIET Hal CUA NHÀ NƯỚC TRONG HOẠT ĐỌNG QUẢN LÝ HÀNH CHÍNH 11. Khái niệm về trách nhiệm bai thường thiệt hại cña nhà nước 1. Khai miệm chungvềtrách whigm bai trường thiệt hai Thi dé cập din trách nhiệm bai thường la để cập đến một ngiấa vụ bắt buộc một nguời phi thục hiện hành và hoặc rách nhiễm gánh chíu nhống bt lợi về tải sin hay về nhân thân của người meng trách nhiệm đó. Trong một xã hội nhất dink, Với bit kỷ một quan hệ x hồi não thi bin canh các quyén xác định được đều gin ‘voi nghĩa vụ của các bin chủ thé tham gia quan hệ do.
Khi vi pham các ngiữa vụ Hoặc thục hiện các hành vĩ xâm hạ đến quyền và nga vụ cũa mét cá nhân, tổ chúc no đó th vẫn để trách nhiện pháp lý được đất ra Tương ứng vớ các quan hộ xã hồi được pháp luật bảo vé thì TNBTTH là một los trách nhiệm din sơ. Theo Dai tir điễn Tiếng Việt, bai thường la “ain bù những tốn thất đã gập ra" [S6, tr 191] Trong đời sống xã hồi, việc giã quyết những din bù tổn thất gây ra chủ yêu thông «qua mi quan hệ pháp luật din sơ Trước khi được quy dinh là mốt loại trách nhiệm, php lý chứu sự điều chỉnh của Luật hy như hiện nay th trách nhiệm BTTH đã ti qua một quá trình phát iễn với nhiễu gia: đoạnthể hiện bản chất khác rệt Có thể hổi quá các giai đoạn phát tid cơ bản cũ trích nhiệm BTTH như sư Giai đoạn thứ nhắc © thời kỹ cỗ đủ, khí chính quyén rong xã hội côn chưa được t8 chúc mốt cách chất chế, các cá nhân mất khi bị xâm phạm vao quyên lợi được try tr thù a trùng phạt đối phương, hoặc bắt đi phương làm nổ lệ, hay lây tii sẵn của họ Chế đô này còn được goi là chế độ tư nhân phục thù Giai đoạn thứ. hơi: Người gly ta sự tẫn hai có thi nộp một số tiền cade hay thục kim cho nạn nhân để tránh tra thù. Chỗ độ này đợc goi là chỗ độ thục kim Chế độ thục lm đã tri qua hei giai đoạn phát biển: 1) Khi chưa có sơ can thiệp côn ghép luật, các bên hy thoả thuận vớ nhu về tin chuộc, là chuột lối tơ nguyên: 2) Nho my can hiệp của chính quyén, các bên tranh chấp bit buộc phải giải quyết tranh, chip bằng cách trã cho nhu số in chuộc 1 theo ngạch giá do pháp luật quy định, là chế độ thục kim bit bude.
Tién thục kim này có thé coi như vừa là một hình phạt, vie có tỉnh chit BTTH, Din thời kỹ Luật bing Cổ luật La Mã mei bắt đều chuyển, tirché độ nry thục lim sang bắt buộc thục kim Giai doan thứ ba: Chứng liền nự phân biệt ha trách nhiệm hành nợ và din say Chính quyền, trước hết cen thiệp để trùng phat những tôi phan chỉ liên quan đắn tật hy xã hộ, không lién hệ đồn cá nhân Sự cơn thiệp này rt cần thiết vì nêu Xhông có sự thanh tring cia xã hội, những vụ phạm pháp này thông được chủ ÿ tới do không lim ha trực tiấp đến quyên lợi của tư nhân Sự can thiệp oie chính quyé dẫn din được nói rông đến sx pham pháp liên quan đến quyin lot của các cá nhân như các vụ du đã, trém cắp VỀ phương điện hinh nụ cá nhân mắt hết quyền phục thù và để con quyên xin BTTH của mình vé dân sơ [24, tr 437] Tuy trong một số trường hợp, Luật La Mã đ tin tới sự phân biệt hai rách nhiệm hình my và din ag những nhà làm luật chưa quy inh được 18 thành một "nguyên tic trách nhiên tổng quát bất buộc người gây ra nự tận thất phãi BTTH bat Trần trường hợp nào 6 Việt Nam, cỗ luật cũng không tích biệt trách nhiệm BTTH là mốt loại trách nhiệm thuộc Luật tư và cing chi giải quyết các vẫn dé thuộc tất tr công, Vi các điều luật trong bộ luật cỗ như. Bộ quốc triểu Hình luật của nhà Lê hey Hoàng Việt Luật lệ của Gis Long đều quy định các điều khoản trách nhiệm về uật Hình, ví dự Điều§ Quốc tiểu Hình luật quy dink: “Nếu những súc vất và chó đã Ini, đ và cẩn người ma cách làm hậu và rằng bude không đúng pháp - (theo ding hip vật nào hay húc người tì phải cắt hai smg đã người ịì phẩt bude lai chân cắn người thi phải cắt hơi ta): hạp là chó dại mã không giất thi người chủ phấ phat 60 lượng Nẵu vì cớ trên có người chất hay bi thương thì phat tt quá that Xấu cổ jth ra đễ làm cho người chết hay by thương thì phải tôi im tốt đánh "người bi thương hay đánh chất người một bậc. Người được thế din để chữa bệnh cho súc vật, hay là người cỗ tréu trọc nhing vat kia mà bị thương hay chết. thi "người chỉ không phá tôi” [Điều §, 56] Tuy nhiên, trong một vai trường hop đặc biệt, cỗ luật Việt Nam cũng quy do sự bôi thường Chẳng hạn, đối với trường hop đánh người b thương, Điều8 Quốc tiêu Hình tuật đã quy định mr madi báo cô.
Cơ thể: đánh bị thương bing chin ty thi phi nuôi 10 ngày, bing vật khác thi phi nuôi 20 ngày, bing tử có mũi nhọn hay bằng nước số, kv thi ph nuối 40 ngày, đánh gấy xương thi phất nuôi 30 ngày. Tuy nhiên, rong cd hei phần này đều không nêu rõ khá niệm trách nhiệm BTTH ma chỉ nêu lên căn cit phát anh trách nhiệm, nguyên tắc bổ thường, năng lực chiu trách nhiệm, thoi hạn hướng béi thường Tir góc độ khoe học pháp lý cho thấy, mỗi thành viên sống rong xã hối đều phải tôn trong quy tắc chung cia xã hi, không thé và lợi ích côn minh ma sắm pham đến quyên và loi ich hợp pháp của người khác. Khi mét người vi phạm nghĩa vụ pháp lý của mình gây tổn ha cho người khác thi chính người đó phi chịu bt loi do hành vi của mình gây ra Sự gánh chịu một hậu quả bt lợi bing việc ba dip tên thất cho người khác được hu là BTTH Như vậy, có thể hiểu trách nhiệm BITE là một loại TNDS mà theo đồ thì Tới một cá nhân hay tễ chức thực gậy thật hạ về vật chat hoặc th than cho cá nhã tỔ chức khác phải bồi thường những Huật hai mà ninh gấp ra 1. Đặc dim cha trách nhiệm bỗi tnrờng thing thiệt hai Là một loại trích nhiệm pháp ý nên ngoài những đặc điểm cia trách nhiệm, php lý nồi chung như do cơ quan nhà nước có thẫn quyền áp ding áp dụng đối với "ngời có hành vũ vi phạm pháp luật, luôn mang dén hậu quá bắt lợi cho người bị áp dạng, được dim bảo thục hiện bằng curing chế nhà nước.
thi TNBTTH còn có những đặc điễm riêng smu diy. VỀ cơ sở pháp ly. TNBTTH lá một loại rách nhiệm dân nự và chiu sơ điều chinh của pháp luật din mự và các pháp Iuật chuyên nghành. Khi một người gây ra thất cho nguôi khác thi ho phã béi thường thệt hei và béi thường thật hei chính là một quan hệ ti sin do Bộ luật dân sự và luật chuyên nghành đều chỉnh Vé điều lận phát anh: TNBTTH chi dt ekki thos mãn các đều liên nhất cảnh đổ lẽ Có thiệt hạ xây ra, có hành vũ vi pham ngiữa vụ din nự(ngiấa vụ theo hop đồng hoặc ngoài hợp đồn, có méi quan hệ nhân quả giữa hành vi gây thiệt hai vải thiệt hạ xây ra, có ỗt của người gây thệt hei (không phải là đều kiện bit tô), Đây là những điều kiện chung nhất đỀ xác định trách nhiệm ofa một người ghi bổi thuờng những thiệt hai do mình gây ra Tuy nhiên, trong một số trường hợp dic tiệt TNBTTH có thể nhất sinh khi không có đồ các điều kiện trên din hình là các trường hop bả thường thiệt hai do ti sẵn gy ra TẾ hậu quả: TNBTTH luôn mang din một hậu qua bit lợi vé ti sẵn cho "người gây thệt hạ, Bồi, khi một ngu gây ra tốn thất cho người khác thi tên tất đó phải tinh toán được bing tiin hoặc phãi được pháp luật guy dinh là một dai ương vit chit nhất đnh nâu khống sẽ không thể thực hiện được việc béi thường Do đó, nhiing thiét hại về tính thin mắc đo không thể tính toán được nhương cũng sé được xác nh theo quy đính của pháp luật để ba đắp le tin thất cho người bị thiệt ai Và cũng chính và vậy, thục hiện trách nhiệm bổi thường sẽ giúp khôi phục lạ thiệt hạ cho người bị thiệt hại TẺchữ thể bi dp cing trách nhi: Ngoài nghi trực tiép có hành vi gây thiệt he thi TNBTTH con được áp đụng cả đối với ning chủ thể khác đó là cha, ‘me của người chưa thành niên, người giám hô của người được giám hộ, pháp nhân.
đối với người của pháp nhân gây ra thiệt hei, trường học, bệnh viên trong trường hop người chưa thành niên, người mất năng lục hành vĩ din sự gây thiét hạ hoặc tổ chức khác như cơ sở dạy nghệ 12. Khái niệm về bồi thường thiệt hại trong quản lý hành chính nhà nước 12.1 Trách nhiệu bôi thường thệt hại cña nhà mớc BTTH cũa Nhà nước là một loại rách nhiệm bổi thường thiệt he đợc đặtra trong một chế đô din chủ Nhà nước do nhân dân thành lập ra và thực hién quyển Ie nhà nước thông qua sơ ủy thác trục tiếp hoặc giá tấp của nhấn din. Nhà nước dân chủ ph là mất nhà nước có trách nhiệm đối với người din của min, và do đó, nêu Nhà nước gây thiệt hei cho người din thi phi béi thường ít nhất là bù đấp những tin thất mà ho phấi gánh chịu.