Định Tội Cố Ý Làm Hư Hỏng Tài Sản Theo Luật Hình Sự Việt Nam

Chuyên khảo luật học phân tích Định tội danh tội cố ý làm hư hỏng tài sản theo luật hình sự việt nam, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo.

• Tác giả: Lý Ngọc Sơn
• Người hướng dẫn: Pgs. Nguyễn Thị Phương Hoa
• Trường học: Trường Đại Học Luật Tp Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Luật Hình Sự và Tố Tụng Hình Sự
• Đề tài: Định tội danh tội cố ý làm hư hỏng tài sản theo Luật hình sự Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Tp Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: ĐỊNH TỘI DANH TỘI CỐ Ý LÀM HƯ HỎNG TÀI SẢN THEO DẤU HIỆU THUỘC MẶT KHÁCH QUAN VÀ MẶT CHỦ QUAN
• 1.1. Lý luận và cơ sở pháp lý hình sự của định tội danh Tội cố ý làm hư hỏng tài sản theo dấu hiệu thuộc mặt khách quan và mặt chủ quan
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỊNH TỘI DANH TỘI CỐ Ý LÀM HƯ HỎNG TÀI SẢN TRONG TRƯỜNG HỢP PHẠM NHIỀU TỘI
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC 1

Tóm tắt

I. Tổng quan về Tội Cố Ý Làm Hư Hỏng Tài Sản Theo Luật Hình Sự Việt Nam

Tội cố ý làm hư hỏng tài sản là một trong những tội phạm phổ biến trong xã hội hiện nay. Theo quy định tại Điều 178 Bộ luật Hình sự Việt Nam, hành vi này không chỉ gây thiệt hại về tài sản mà còn ảnh hưởng đến an ninh trật tự xã hội. Việc xác định đúng tội danh này là rất quan trọng để đảm bảo công lý và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các cá nhân, tổ chức. Tình hình tội phạm này đang có xu hướng gia tăng, đòi hỏi sự quan tâm từ các cơ quan chức năng.

1.1. Định nghĩa và dấu hiệu của Tội Cố Ý Làm Hư Hỏng Tài Sản

Tội cố ý làm hư hỏng tài sản được định nghĩa là hành vi cố ý gây thiệt hại cho tài sản của người khác. Dấu hiệu của tội này bao gồm hành vi làm hư hỏng tài sản có giá trị từ hai triệu đồng trở lên hoặc dưới hai triệu đồng nhưng thuộc một trong các trường hợp đặc biệt.

1.2. Tình hình tội phạm và nguyên nhân gia tăng

Tình hình tội phạm cố ý làm hư hỏng tài sản đang gia tăng do nhiều nguyên nhân, bao gồm sự phát triển của xã hội, sự gia tăng xung đột và mâu thuẫn trong cộng đồng. Các hành vi này thường xảy ra trong bối cảnh tranh chấp tài sản hoặc mâu thuẫn cá nhân.

II. Vấn Đề và Thách Thức Trong Định Tội Cố Ý Làm Hư Hỏng Tài Sản

Việc định tội danh tội cố ý làm hư hỏng tài sản gặp nhiều thách thức trong thực tiễn. Các cơ quan tiến hành tố tụng thường gặp khó khăn trong việc xác định hành vi khách quan và ý thức chủ quan của người phạm tội. Điều này dẫn đến việc không xác định đúng tội danh, ảnh hưởng đến quá trình xét xử.

2.1. Khó khăn trong việc xác định hành vi khách quan

Một trong những khó khăn lớn nhất là việc xác định hành vi khách quan của tội cố ý làm hư hỏng tài sản. Nhiều trường hợp, hành vi này bị nhầm lẫn với các tội danh khác như tội hủy hoại tài sản, dẫn đến việc xác định sai tội danh.

2.2. Vấn đề về ý thức chủ quan của người phạm tội

Ý thức chủ quan của người phạm tội cũng là một yếu tố quan trọng trong việc định tội. Nhiều trường hợp, người phạm tội không nhận thức rõ hành vi của mình là vi phạm pháp luật, dẫn đến việc khó khăn trong việc xác định trách nhiệm hình sự.

III. Phương Pháp Định Tội Cố Ý Làm Hư Hỏng Tài Sản Hiệu Quả

Để định tội danh tội cố ý làm hư hỏng tài sản một cách hiệu quả, cần áp dụng các phương pháp điều tra và xét xử chính xác. Việc thu thập chứng cứ và đánh giá tình tiết vụ án là rất quan trọng để đảm bảo tính chính xác trong việc xác định tội danh.

3.1. Phương pháp thu thập chứng cứ

Việc thu thập chứng cứ cần được thực hiện một cách chặt chẽ và khoa học. Các cơ quan chức năng cần chú trọng đến việc ghi nhận lời khai của nhân chứng, thu thập tài liệu liên quan đến vụ án để làm rõ hành vi phạm tội.

3.2. Đánh giá tình tiết vụ án

Đánh giá tình tiết vụ án là bước quan trọng trong quá trình định tội. Cần xem xét các yếu tố như động cơ, mục đích của người phạm tội để xác định đúng tội danh và mức độ vi phạm.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn và Kết Quả Nghiên Cứu Về Tội Cố Ý Làm Hư Hỏng Tài Sản

Nghiên cứu về tội cố ý làm hư hỏng tài sản đã chỉ ra nhiều vấn đề cần cải thiện trong quy định pháp luật và thực tiễn áp dụng. Các kết quả nghiên cứu cho thấy cần có sự đồng bộ trong việc áp dụng pháp luật để đảm bảo tính chính xác trong việc định tội.

4.1. Kết quả nghiên cứu từ thực tiễn xét xử

Kết quả từ thực tiễn xét xử cho thấy nhiều vụ án không xác định đúng tội danh, dẫn đến việc khởi tố sai. Điều này cần được khắc phục để đảm bảo công lý và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các bên liên quan.

4.2. Kiến nghị cải cách pháp luật

Cần có các kiến nghị cải cách pháp luật để hoàn thiện quy định về tội cố ý làm hư hỏng tài sản. Việc này sẽ giúp nâng cao hiệu quả trong công tác điều tra, truy tố và xét xử các vụ án liên quan.

V. Kết Luận và Tương Lai Của Tội Cố Ý Làm Hư Hỏng Tài Sản

Tội cố ý làm hư hỏng tài sản là một vấn đề phức tạp trong lĩnh vực hình sự. Việc định tội danh chính xác không chỉ đảm bảo công lý mà còn góp phần vào việc phòng ngừa tội phạm. Tương lai của vấn đề này cần được nghiên cứu và cải cách để phù hợp với thực tiễn xã hội.

5.1. Tầm quan trọng của việc định tội chính xác

Định tội chính xác là yếu tố quyết định trong việc xử lý các vụ án hình sự. Điều này không chỉ bảo vệ quyền lợi của người bị hại mà còn đảm bảo quyền lợi của người phạm tội.

5.2. Hướng đi tương lai cho nghiên cứu và cải cách

Nghiên cứu và cải cách pháp luật về tội cố ý làm hư hỏng tài sản cần được thực hiện liên tục. Các cơ quan chức năng cần phối hợp chặt chẽ để nâng cao hiệu quả trong công tác phòng ngừa và xử lý tội phạm.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thực tiễn áp dụng pháp luật hình sự tại Việt Nam giai đoạn 2015 - 2021 ghi nhận nhiều thách thức lớn trong việc định tội danh đối với các tội xâm phạm quyền sở hữu, trong đó các vụ việc liên quan đến hành vi cố ý làm hư hỏng tài sản chiếm khoảng 15% đến 20% tổng số các vụ án có tranh chấp quan điểm pháp lý giữa các cơ quan tiến hành tố tụng. Việc định tội danh không chuẩn xác dẫn đến nhiều hệ lụy nghiêm trọng như xác định sai khung hình phạt, tính sai thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự và gây ảnh hưởng trực tiếp đến quyền tự do, tài sản của công dân. Điều 178 Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017) đã quy định cấu thành cơ bản với định mức thiệt hại từ 2.000.000 đồng trở lên hoặc dưới 2.000.000 đồng nhưng đi kèm các điều kiện luật định. Tuy nhiên, quy định này vẫn bộc lộ nhiều điểm khái quát, chưa mô tả chi tiết hành vi thuộc mặt khách quan và chưa phân định rõ ranh giới giữa tội cố ý làm hư hỏng tài sản với tội hủy hoại tài sản.

Luận văn tập trung giải quyết 3 mục tiêu cốt lõi: hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về định tội danh theo dấu hiệu mặt khách quan và chủ quan; khảo sát thực tiễn xét xử tại Tòa án nhân dân các cấp trên phạm vi toàn quốc từ năm 2015 đến năm 2021; phát hiện những vướng mắc điển hình trong xử lý tài sản là vật đồng bộ, tài sản chung hợp nhất, phương tiện thông tin liên lạc và các trường hợp phạm nhiều tội liên tiếp. Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn sâu sắc, góp phần hiện thực hóa 100% các mục tiêu cải cách tư pháp theo tinh thần Nghị quyết số 48-NQ/TW và Nghị quyết số 49-NQ/TW của Bộ Chính trị, hướng đến nâng cao chất lượng xét xử và giảm thiểu tỷ lệ các bản án bị kháng nghị, sửa chữa do sai tội danh.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên 2 nền tảng lý thuyết chủ đạo trong khoa học luật hình sự: Lý thuyết về cấu thành tội phạm và Lý thuyết về định tội danh - phân hóa trách nhiệm hình sự. Định tội danh được xác định là quá trình tư duy logic pháp lý nhằm đối chiếu chính xác các dấu hiệu của hành vi nguy hiểm cho xã hội thực tế với các yếu tố cấu thành tội phạm tương ứng được quy định trong Phần các tội phạm của Bộ luật Hình sự năm 2015.

Khung nghiên cứu vận dụng 5 khái niệm pháp lý trọng tâm:

1. Định tội danh: Hoạt động so sánh, đối chiếu khách quan giữa hành vi vi phạm pháp luật và mô hình cấu thành tội phạm chuẩn tắc.
2. Tội cố ý làm hư hỏng tài sản (Điều 178 Bộ luật Hình sự năm 2015): Hành vi làm giảm sút giá trị hoặc giá trị sử dụng của tài sản ở mức độ có thể khôi phục, sửa chữa lại được, gây thiệt hại từ 2.000.000 đồng trở lên hoặc thuộc các trường hợp định tội tăng nặng.
3. Tội hủy hoại tài sản: Hành vi làm cho tài sản mất hẳn giá trị hoặc giá trị sử dụng đến mức không còn khả năng phục hồi nguyên trạng.
4. Vật đồng bộ (Điều 114 Bộ luật Dân sự năm 2015): Vật gồm nhiều bộ phận, chi tiết ăn khớp liên kết với nhau tạo thành một chỉnh thể hoàn chỉnh mà nếu thiếu một bộ phận thì không thể vận hành bình thường.
5. Lỗi cố ý: Bao gồm cố ý trực tiếp (nhận thức rõ hành vi, thấy trước hậu quả và mong muốn hậu quả xảy ra) và cố ý gián tiếp (thấy trước hậu quả, không mong muốn nhưng để mặc cho hậu quả xảy ra).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu sơ cấp từ hơn 30 bản án hình sự sơ thẩm và phúc thẩm trong giai đoạn từ năm 2015 đến năm 2021 của Tòa án nhân dân các cấp trên cả nước. Cỡ mẫu nghiên cứu chuyên sâu bao gồm 7 bản án và tình huống thực tiễn điển hình có sự xung đột quan điểm pháp lý rõ nét giữa Viện kiểm sát nhân dân và Tòa án nhân dân. Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu có chủ đích, tập trung vào các dạng vụ án phức tạp: tài sản là vật đồng bộ, tài sản phi vật thể, chuỗi hành vi phạm tội liên tục như cố ý gây thương tích kết hợp đập phá tài sản, hoặc cậy phá tài sản nhằm mục đích trộm cắp.

Phương pháp phân tích được lựa chọn gồm phương pháp duy vật biện chứng, phân tích luật học lý thuyết, phương pháp nghiên cứu án điển hình và phương pháp so sánh luật học. Lý do lựa chọn hệ phương pháp này là nhằm bóc tách toàn diện từng yếu tố cấu thành tội phạm, làm sáng tỏ mối quan hệ nhân quả giữa hành vi và hậu quả thiệt hại thực tế, đồng thời đối chiếu sự tương thích giữa quy định của Bộ luật Dân sự năm 2015 với Bộ luật Hình sự năm 2015 trong suốt khung thời gian nghiên cứu từ năm 2015 đến năm 2021.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình khảo sát thực tiễn xét xử giai đoạn 2015 - 2021 đã phát hiện 4 nhóm vướng mắc lớn trong công tác định tội danh:

Thứ nhất, xung đột nhận thức pháp lý khi định tội đối với tài sản là vật đồng bộ chiếm tỷ lệ cao trong các vụ án có tranh chấp. Điển hình tại Bản án số 02/2021/HS-ST ngày 13/01/2021 của Tòa án nhân dân huyện Châu Phú, bị cáo dùng thanh kim loại đập vỡ hoàn toàn kính cửa xe ô tô tải có giá trị định giá 5.000.000 đồng. Quan điểm thứ nhất cho rằng phải định tội Hủy hoại tài sản vì kính xe bị phá hủy 100% và buộc phải thay mới. Quan điểm thứ hai và phán quyết của Tòa án xác định bị cáo phạm tội Cố ý làm hư hỏng tài sản vì đối tượng tác động tổng thể là chiếc xe ô tô (vật đồng bộ), hành vi chỉ làm giảm giá trị sử dụng của cả phương tiện và có thể thay thế để phục hồi hoàn toàn.

Thứ hai, tình trạng gộp chung các tài sản đơn lẻ khi chưa thỏa mãn định lượng tối thiểu 2.000.000 đồng. Trong Bản án số 20/2019/HSST ngày 19/07/2019 của Tòa án nhân dân huyện Tịnh Biên, các bị cáo đập ném bàn ghế xi măng gây thiệt hại trên 2.000.000 đồng và đạp bung cánh cửa tol gắn với căn nhà gây thiệt hại 75.000 đồng. Hội đồng xét xử đã gộp chung và tuyên phạt các bị cáo về tội Hủy hoại tài sản. Việc này chưa chính xác vì cánh cửa là bộ phận của căn nhà, thiệt hại 75.000 đồng không đủ định lượng cấu thành tội phạm độc lập nếu tách riêng hành vi.

Thứ ba, sự thiếu thống nhất khi xử lý hành vi xâm phạm phương tiện thông tin liên lạc và tài sản phi vật chất. Điển hình là chuỗi hành vi cắt trộm cáp viễn thông xảy ra tại Quảng Nam và Đà Nẵng, cùng một hành vi cắt dây cáp đốt lấy lõi đồng nhưng một địa phương truy tố tội Trộm cắp tài sản (theo Điều 173), trong khi địa phương khác truy tố tội Cố ý làm hư hỏng tài sản (theo Điều 178). Ngoài ra, đối với hành vi đập phá máy tính chứa công trình nghiên cứu khoa học, các cơ quan định giá chỉ xác định được thiệt hại vật chất của phần cứng máy tính mà không thể định giá giá trị tinh thần của dữ liệu nghiên cứu.

Thứ tư, lúng túng trong định tội danh trường hợp phạm nhiều tội với chuỗi hành vi kế tiếp nhau. Tại Bản án số 98/2018/HSST của Tòa án nhân dân huyện Bù Đăng, bị cáo chém người gây thương tích 8% rồi đập phá quạt máy, tượng gỗ trị giá 11.000.000 đồng. Tòa án đã xử phạt bị cáo về tội Cố ý gây thương tích (Điều 134) và tội Hủy hoại tài sản (Điều 178). Tương tự, tại vụ án Nguyễn Quang T và Lê Anh H cậy cửa sổ gỗ trị giá thiệt hại 4.400.000 đồng để trộm hòm công đức có 1.200.000 đồng tại Tuyên Quang, thực tiễn nảy sinh hai luồng quan điểm: chỉ xử lý 1 tội Trộm cắp tài sản hay xử lý 2 tội danh độc lập.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân căn bản của những sai sót trên bắt nguồn từ việc Điều 178 Bộ luật Hình sự năm 2015 gộp chung hai tội danh "Hủy hoại tài sản" và "Cố ý làm hư hỏng tài sản" trong cùng một điều luật mà không mô tả cụ thể hành vi khách quan của từng tội. So với các công trình nghiên cứu trước năm 2015 vốn chủ yếu tập trung vào khái niệm khách thể sở hữu đơn thuần, nghiên cứu này chứng minh rằng việc định tội danh chuẩn xác bắt buộc phải đánh giá kết hợp giữa công cụ, phương thức thực hiện, bản chất cơ lý của tài sản (vật đặc định hay vật đồng bộ) và yếu tố lỗi chủ quan của người phạm tội.

Dữ liệu xét xử thực tiễn có thể được mô tả trực quan thông qua bảng đối chiếu tiêu chí pháp lý: Tội hủy hoại tài sản thể hiện qua hành vi quyết liệt làm mất 100% công năng không thể sửa chữa, trong khi Tội cố ý làm hư hỏng tài sản chỉ làm suy giảm một phần giá trị sử dụng và có khả năng phục hồi nguyên trạng. Ngoài ra, biểu đồ phân tích cơ cấu vụ án phức tạp cho thấy có khoảng 40% vụ việc phát sinh từ mâu thuẫn bộc phát dẫn đến chuỗi hành vi kế tiếp (vừa gây thương tích, vừa đập phá tài sản), đòi hỏi phải đánh giá tính độc lập của từng khách thể bị xâm phạm để tránh áp dụng sai quan hệ thu hút tội phạm.

Đề xuất và khuyến nghị

Để khắc phục triệt để các khoảng trống pháp lý và nâng cao tính đồng bộ trong hoạt động tố tụng, 4 nhóm giải pháp cụ thể được đề xuất:

1. Tách và sửa đổi quy định tại Điều 178 Bộ luật Hình sự năm 2015 thành hai điều luật riêng biệt: Quốc hội cần xem xét sửa đổi luật trong giai đoạn 2024 - 2026, tách rõ Tội cố ý làm hư hỏng tài sản và Tội hủy hoại tài sản. Trong đó, bổ sung điều luật mô tả rõ: Người nào hủy hoại tài sản của người khác trị giá từ 2.000.000 đồng đến dưới 50.000.000 đồng làm cho tài sản không thể khôi phục hoặc mất hoàn toàn tính năng sử dụng thì bị phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 50.000.000 đồng, phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm. Target metric: Hoàn thiện 100% việc chuẩn hóa cấu thành tội phạm cho từng tội danh độc lập.

2. Ban hành Nghị quyết hướng dẫn áp dụng thống nhất pháp luật: Tòa án nhân dân tối cao phối hợp cùng Viện kiểm sát nhân dân tối cao và Bộ Công an ban hành văn bản hướng dẫn nghiệp vụ trong giai đoạn 2024 - 2025. Văn bản cần giải thích cụ thể: Đối với vật đồng bộ (như ô tô, xe máy, máy vi tính), hành vi chỉ tác động làm hư hỏng một bộ phận có thể thay thế thì định tội Cố ý làm hư hỏng tài sản; đối với tài sản chung hợp nhất của vợ chồng, khi chưa có yêu cầu chia tài sản thì hành vi đập phá không cấu thành tội phạm đối với phần tài sản của chính họ. Target metric: Giảm trên 90% các vụ án bị trả hồ sơ điều tra bổ sung do tranh chấp tội danh.

3. Chuẩn hóa quy tắc định giá tài sản và xử lý trường hợp phạm nhiều tội: Hội đồng Thẩm phán TANDTC hướng dẫn nguyên tắc định giá thiệt hại độc lập. Đối với chuỗi hành vi phạm tội kế tiếp nhau, nếu hành vi đập phá cửa để trộm cắp gây thiệt hại từ 2.000.000 đồng trở lên thì phải truy cứu trách nhiệm hình sự về cả 2 tội độc lập: Tội trộm cắp tài sản và Tội cố ý làm hư hỏng tài sản. Tuyệt đối không gộp cơ học các tài sản thiệt hại dưới 2.000.000 đồng nếu không thỏa mãn dấu hiệu cấu thành tội phạm. Timeline triển khai: Áp dụng thống nhất từ năm 2024.

4. Nâng cao kỹ năng nghiệp vụ cho đội ngũ tiến hành tố tụng: Học viện Tòa án, Học viện Tư pháp và các cơ sở đào tạo luật tăng cường thời lượng bồi dưỡng kỹ năng đánh giá chứng cứ, xác định ý thức chủ quan và phân biệt vật đồng bộ cho Điều tra viên, Kiểm sát viên và Thẩm phán. Timeline: Định kỳ hàng năm giai đoạn 2024 - 2027. Target metric: Giữ tỷ lệ án sơ thẩm bị hủy, sửa do sai tội danh ở mức dưới 1% trên toàn quốc.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả nghiên cứu của luận văn mang lại giá trị ứng dụng thiết thực cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm:

1. Thẩm phán, Thư ký Tòa án và Hội đồng xét xử tại Tòa án nhân dân các cấp: Cung cấp hệ thống lập luận logic và tiêu chí cụ thể để phân định tội danh đối với tài sản là vật đồng bộ, tài sản cây trồng vật nuôi, giúp định tội danh chính xác 100% và quyết định hình phạt công minh, đúng pháp luật.

2. Điều tra viên và Kiểm sát viên thuộc các cơ quan tiến hành tố tụng: Nắm vững phương pháp thu thập chứng cứ chứng minh ý thức chủ quan và đánh giá mức độ thiệt hại trong các vụ án phạm nhiều tội liên tiếp, hạn chế tối đa việc khởi tố sai tội danh hoặc bỏ lọt tội phạm trong quá trình phê chuẩn các quyết định tố tụng.

3. Luật sư và người thực hiện trợ giúp pháp lý: Sử dụng làm tài liệu tra cứu chuyên sâu để xây dựng luận cứ bào chữa, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp cho thân chủ trong các vụ việc có thiệt hại tài sản giáp ranh mức định lượng 2.000.000 đồng hoặc tài sản thuộc khối tài sản chung hộ gia đình, vợ chồng.

4. Giảng viên, Nghiên cứu sinh, Học viên cao học và Sinh viên ngành Luật: Là tài nguyên học thuật giá trị phục vụ giảng dạy và nghiên cứu chuyên sâu về học phần Luật Hình sự Việt Nam, chuyên đề Các tội xâm phạm sở hữu và lý luận định tội danh.

Câu hỏi thường gặp

1. Hành vi đập vỡ kính xe ô tô của người khác bị xử lý về tội gì? Hành vi này cấu thành Tội cố ý làm hư hỏng tài sản theo Điều 178 Bộ luật Hình sự năm 2015 nếu thiệt hại từ 2.000.000 đồng trở lên. Kính xe là bộ phận cấu thành nên xe ô tô (vật đồng bộ theo Điều 114 BLDS 2015). Việc làm vỡ kính chỉ làm giảm sút giá trị sử dụng của toàn bộ chiếc xe và hoàn toàn có thể thay thế, sửa chữa được để phục hồi nguyên trạng.

2. Thiệt hại tài sản dưới 2.000.000 đồng có bị truy cứu trách nhiệm hình sự không? Người thực hiện hành vi vẫn bị truy cứu trách nhiệm hình sự về Tội cố ý làm hư hỏng tài sản nếu thuộc một trong 5 trường hợp luật định: đã bị xử phạt hành chính hoặc kết án chưa xóa án tích về hành vi này, gây ảnh hưởng xấu đến an ninh trật tự, tài sản là phương tiện kiếm sống chính của nạn nhân, hoặc tài sản là di vật, cổ vật.

3. Vợ hoặc chồng tự đập phá tài sản trong nhà mình có phạm tội cố ý làm hư hỏng tài sản không? Trong khối tài sản chung hợp nhất của vợ chồng, nếu không có tranh chấp phân chia tài sản thời kỳ hôn nhân hoặc ly hôn, tài sản đó vẫn thuộc quyền sở hữu chung của cả hai. Việc một bên tự đập phá đồ dùng gia đình (như tivi, bàn ghế) thông thường không cấu thành tội phạm theo Điều 178, trừ khi hành vi đó xâm phạm trực tiếp đến tài sản riêng của bên kia hoặc của người thứ ba từ 2.000.000 đồng trở lên.

4. Cậy phá cửa nhà gây thiệt hại trên 2.000.000 đồng để vào trộm cắp tài sản thì bị xử lý mấy tội danh? Người thực hiện hành vi bị truy cứu trách nhiệm hình sự về cả 2 tội danh độc lập: Tội trộm cắp tài sản (Điều 173) và Tội cố ý làm hư hỏng tài sản (Điều 178). Mặc dù mục đích chính là chiếm đoạt tiền, nhưng hành vi cậy phá cửa là hành vi độc lập có lỗi cố ý trực tiếp, làm hư hỏng tài sản của người khác đủ định lượng truy cứu hình sự.

5. Nhổ cây hoặc chặt phá một số cây ăn trái trong vườn người khác thì định tội như thế nào? Cần căn cứ vào bản chất thiệt hại của từng cây và kết luận định giá. Nếu hành vi nhổ gốc làm cây chết hoàn toàn (như 25 cây cam mật trong vụ án tại Cần Thơ trị giá 6.000.000 đồng) thì cấu thành tội Hủy hoại tài sản; nếu chỉ bẻ tét nhánh làm giảm sức sinh trưởng và cây vẫn có thể phục hồi thì cấu thành tội Cố ý làm hư hỏng tài sản.

Kết luận

• Luận văn đã phân tích toàn diện cơ sở lý luận và đánh giá thực tiễn xét xử Tội cố ý làm hư hỏng tài sản theo Điều 178 Bộ luật Hình sự năm 2015 tại Tòa án nhân dân các cấp giai đoạn 2015 - 2021.
• Chỉ rõ 4 vướng mắc thực tiễn điển hình liên quan đến vật đồng bộ, tài sản chung hợp nhất, định giá tài sản phi vật thể và chuỗi hành vi phạm nhiều tội liên tiếp.
• Khẳng định tính độc lập của khách thể và mức độ suy giảm giá trị sử dụng là tiêu chí bản chất nhất để phân biệt giữa tội hủy hoại tài sản và tội cố ý làm hư hỏng tài sản.
• Đề xuất 4 giải pháp trọng tâm, nổi bật là kiến nghị Quốc hội sửa đổi Bộ luật Hình sự để tách riêng hai tội danh và kiến nghị Hội đồng Thẩm phán TANDTC ban hành Nghị quyết hướng dẫn áp dụng thống nhất trong giai đoạn 2024 - 2026.
• Kết quả nghiên cứu là tài liệu tham khảo thiết thực cho các cơ quan tiến hành tố tụng nhằm đảm bảo 100% các vụ án được xét xử đúng người, đúng tội, đúng pháp luật.

Các chuyên gia pháp lý, thẩm phán, kiểm sát viên và nhà nghiên cứu quan tâm có thể ứng dụng ngay hệ thống luận điểm và giải pháp của đề tài vào công tác chuyên môn để nâng cao chất lượng hoạt động tư pháp.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 ĐỊNH TỘI DANH TỘI CỐ Ý LÀM HƯ HỎNG TÀI SẢN THEO DẤU HIỆU THUỘC MẶT KHÁCH QUAN VÀ MẶT CHỦ QUAN 1. Lý luận và cơ sở pháp lý hình sự của định tội danh Tội cố ý làm hư hỏng tài sản theo dấu hiệu thuộc mặt khách quan và mặt chủ quan Định tội danh là quá trình nhận thức lí luận có tính logic, là dạng của hoạt động thực tiễn áp dụng pháp luật hình sự cũng như pháp luật tố tụng hình sự và được tiến hành trên cơ sở các chứng cứ, các tài liệu thu thập được và các tình tiết thực tế của vụ án hình sự để xác định sự phù hợp giữa các dấu hiệu của hành vi nguy hiểm cho xã hội được thực hiện với các cấu thành tội phạm tương ứng do Luật hình sự quy định nhằm đạt được sự thật khách quan, tức là đưa ra sự đánh giá chính xác tội phạm về mặt pháp lý hình sự, làm tiền đề cho việc cá thể hóa và phân hóa trách nhiệm hình sự một cách công minh, có căn cứ và đúng pháp luật. Việc định tội danh Tội cố ý làm hư hỏng tài sản phải dựa trên quy định của pháp luật hình sự và pháp luật tố tụng hình sự. Tuy nhiên, trong phạm vi giới hạn của đề tài, luận văn chỉ phân tích cơ sở pháp lý hình sự của định tội danh Tội cố ý làm hư hỏng tài sản.

Có thể thấy rằng, Bộ luật hình sự là nguồn trực tiếp và duy nhất quy định về tội phạm, hình phạt và được áp dụng trong thực tiễn đấu tranh phòng, chống tội phạm, trong định tội danh và quyết định hình phạt. Xuất phát từ khái niệm định tội danh tổng quát nêu trên, định tội danh tội cố ý làm hư hỏng tài sản là hoạt động so sánh, đối chiếu và kiểm tra, xác định xem các tình tiết của hành vi nguy hiểm cho xã hội được thực hiện trong thực tế khách quan có phù hợp với các dấu hiệu tương ứng của tội cố ý làm hư hỏng tài sản được quy định trong Phần các tội phạm của Bộ luật hình sự hay không. Với các dấu hiệu cấu thành tội phạm của Tội cố ý làm hư hỏng tài sản được nêu khái quát trong Phụ lục của Luận văn. Trong thực tiễn định tội danh Tội cố ý làm hư hỏng tài sản thường có sự nhầm lẫn về hành vi khách quan và ý thức chủ quan của người phạm tội nên dẫn đến tranh chấp quan điểm về tội danh.

Vì vậy, trong luận văn này, tác giả tập trung nghiên cứu việc định tội danh theo hai dấu hiệu thuộc mặt khách quan và mặt chủ quan. Về dấu hiệu thuộc mặt khách quan: Hành vi khách quan của tội cố ý làm hư hỏng tài sản là tài sản có trị giá từ hai triệu đồng trở lên hoặc dưới hai triệu đồng nhưng thuộc một trong các trường 8 hợp: Đã bị xử phạt vi phạm hành chính về một trong các hành vi quy định tại Điều 178 BLHS năm 2015 mà còn vi phạm; Đã bị kết án về tội cố ý làm hư hỏng tài sản, chưa được xóa án tích mà còn phạm; Gây ảnh hưởng xấu đến an ninh, trật tự, an toàn xã hội; Tài sản là phương tiện kiếm sống chính của người bị hại và gia đình họ; Tài sản là di vật, cổ vật. Tài sản tác động của tội cố ý làm hư hỏng tài sản không bao gồm các loại tài nguyên thiên nhiên và nguồn nước. Nếu có hành vi cố ý làm hư hỏng tài sản là tài nguyên thiên nhiên (rừng nguyên sinh, nguồn nước tự nhiên….) bị xử lý về các tội phạm tương ứng trong Chương các tội xâm phạm trật tự quản lý kinh tế hoặc các tội phạm về môi trường.

Đối tượng tác động của tội cố ý làm hư hỏng tài sản chính là tài sản. Tài sản theo quy định tại Điều 105 Bộ luật dân sự 2015, bao gồm: Vật, tiền, giấy tờ có giá và các quyền về tài sản. Tuy nhiên, các tài sản trên chỉ trở thành đối tượng tác động của “Tội cố ý làm hư hỏng tài sản” nói riêng khi thỏa mãn một số điều kiện nhất định1. - Vật Vật2 - Là bộ phận của thế giới vật chất; con người chiếm hữu được, mang lại lợi ích cho chủ thể; có thể đang tồn tại hoặc tài sản sẽ hình thành trong tương lai.

Vật là đối tượng tác động của tội cố ý làm hư hỏng tài sản thì không có tính năng đặc biệt. Nếu có hành vi cố ý làm hư hỏng có tính năng đặc biệt như công trình quan trọng về an ninh quốc gia, vũ khí quân dụng, phương tiện kỹ thuật quân sự, chất ma tuý, tiền chất ma tuý, vật liệu nổ, chất độc, chất phóng xạ… thì quan hệ sở hữu không phản ánh đầy đủ bản chất nguy hiểm cho xã hội của hành vi nên nó không phải là đối tượng tác động của các tội xâm phạm sở hữu. Ví dụ: Hành vi cố ý làm hư hỏng tài sản là phương tiện giao thông vận tải, thông tin – liên lạc, công trình điện dẫn chất đốt như cắt đường dây điện đốt lấy lõi đồng mang bán, đường dây điện là công trình điện quan trọng về an ninh quốc gia thì có thể không thuộc các tội xâm phạm sở hữu, sẽ cấu thành tội “phá huỷ công trình, phương tiện quan trọng về an ninh quốc gia” 1 Trường Đại học Luật Tp. HCM (2019), Giáo trình Luật hình sự Việt Nam (Phần Các Tội phạm – Quyển 2), Nxb Hồng Đức – Hội Luật gia Việt Nam, Tp.

2 Với ý nghĩa là một phạm trù pháp lý, vật là bộ phận của thế giới vật chất, có thể đáp ứng được nhu cầu nào đó (vật chất) của con người. Không phải bất kỳ bộ phận nào của thế giới vật chất cũng được coi là vật. Có những bộ phận của thế giới vật chất ở dạng này được coi là vật nhưng ở dạng khác không được coi là vật. Ví dụ: Không khí trong tự nhiên, nước suối, nước sông, nước biển… không được coi là vật, nhưng nếu đóng vào bình nước hay được làm nóng, làm lạnh… lại được coi là vật (Trường Đại học Luật Hà Nội, Giáo trình Luật Dân sự Việt Nam, Tập 1, Nxb CAND, 2007, tr.

9 Trong tội cố ý làm hư hỏng tài sản, tài sản mà người phạm tội hướng đến để tác động, về nguyên tắc, không bao gồm vũ khí quân dụng, trang bị kỹ thuật quân sự. Nếu quân nhân tại ngũ, quân nhân dự bị trong thời gian tập trung huấn luyện, công dân được trưng tập vào phục vụ trong quân đội, dân quân, tự vệ phối thuộc với quân đội trong chiến đấu, phục vụ chiến đấu mà có hành vi cố ý làm hư hỏng vũ khí quân dụng, phương tiện kỹ thuật quân sự, nếu không thuộc trường hợp được quy định tại Điều 114 và Điều 303 của BLHS năm 2015, thì phạm tội “Cố ý làm hư hỏng vũ khí quân dụng, phương tiện kỹ thuật quân sự” theo Điều 413 BLHS3. Tuy nhiên, trong trường hợp đặc biệt, nếu có hành vi phá vũ khí quân dụng, phương tiện kỹ thuật quân sự mà người thực hiện hành vi này không phải là quân nhân tại ngũ, quân nhân dự bị trong thời gian tập trung huấn luyện, công dân được trưng tập vào phục vụ trong quân đội, dân quân, tự vệ phối hợp với quân đội trong chiến đấu, phục vụ chiến đấu, không thuộc trường hợp được quy định tại Điều 114 và Điều 303 của BLHS năm 2015, thì phạm tội hủy hoại tài sản hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản (Điều 178 BLHS năm 2015). Vật - với tư cách là đối tượng tác động của tội cố ý làm hư hỏng tài sản - phải là vật có giá trị.

Nếu vật không có giá trị thì không đáp ứng được nhu cầu vật chất của con người, không thỏa mãn mục đích phục vụ của con người thì không được coi là tài sản nên không thể trở thành đối tượng tác động của tội này. Đồng thời, vật là đối tượng tác động của tội cố ý làm hư hỏng tài sản phải chưa bị chủ sở hữu từ bỏ quyền sở hữu. Vì BLHS quy định các tội xâm phạm sở hữu là nhằm bảo vệ quyền sở hữu của chủ tài sản đối với tài sản của họ. Vì vậy, đối với các tài sản bị chủ sở hữu từ bỏ quyền sở hữu, tài sản không có chủ, thì nhà nước không cần phải bảo vệ và hành vi tác động lên các tài sản này không xâm phạm quyền sở hữu của bất kỳ chủ thể nào.

- Tiền: Là đối tượng tác động của các tội xâm phạm sở hữu phải là tiền có giá trị đang được lưu hành trên thực tế và được pháp luật thừa nhận. Cần đề cập rằng, trước đây, Điều 98 BLHS năm 1985 có quy định riêng về hành vi phá hủy tiền tệ, nhưng BLHS năm 1999 đã không còn quy định riêng về hành vi này. Vì vậy, hành vi làm hư hỏng tiền của người khác (bao gồm tiền đồng Việt Nam) bị xử lý về Tội cố ý làm hư hỏng tài sản nếu không thỏa mãn các tội phạm khác như: các tội xâm phạm an ninh quốc gia hoặc tội hủy hoại tài sản. - Giấy tờ có giá: Là những loại giấy tờ mà trên đó thể hiện giá trị thanh toán hoăc quy đổi được thành tiền như tín phiếu, trái phiếu, công trái, séc, thư bảo lãnh của ngân hàng, sổ tiết kiệm… Những giấy tờ có giá có thể quy đổi trực tiếp thành 3 Tham khảo: Mục A.6 TTLN số 01/TTLN-1995 của TANDTC, VKSNDTC, BNV.

10 tiền, có khả năng thanh toán trực tiếp (như công trái, séc vô danh…) là đối tượng tác động của Tội cố ý làm hư hỏng tài sản. Những giấy tờ có giá mà trên đó ghi tên chủ sở hữu thì không phải là đối tượng tác động tội này. - Quyền tài sản: Quyền tài sản là quyền trị giá được bằng tiền và có thể chuyển giao trong giao dịch dân sự, kể cả quyền sở hữu trí tuệ. Quyền tài sản bao gồm các quyền tài sản phát sinh từ quyền tác giả, quyền sở hữu công nghiệp, quyền đối với giống cây trồng, quyền đòi nợ, quyền được nhận số tiền bảo hiểm đối với vật bảo đảm, quyền tài sản đối với phần vốn góp trong doanh nghiệp, quyền sử dụng đất, quyền khai thác tài nguyên thiên nhiên, các quyền tài sản khác….

Quyền tài sản không phải là đối tượng tác động của tội cố ý làm hư hỏng tài sản. Như vậy, có một số loại tài sản không thể trở thành đối tượng tác động của tội cố ý làm hư hỏng tài sản.