Luận văn thạc sĩ tổ chức hoạt động học tích cực tự lực của học sinh trong dạy học chủ đề các dụng cụ quang theo hình thức dạy học kết hợp trực tiếp và qua mạng

Khám phá luận văn thạc sĩ về tổ chức hoạt động học tích cực tự lực của học sinh trong dạy học dụng cụ quang kết hợp trực tiếp và trực tuyến.

• Tác giả: Dương Phi Tưởng
• Người hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Xuân Thành
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Sư phạm Vật lý
• Đề tài: Tổ Chức Hoạt Động Học Tích Cực Cho Học Sinh Qua Dạy Học Kết Hợp
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• MỤC LỤC
• MỞ ĐẦU
• 0.1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI
• 0.2. Định hướng đổi mới phương pháp dạy học ở THPT
• 0.3. Đổi mới phương pháp dạy học theo hướng phát huy cao độ tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh trong quá trình học tập
• 0.4. Đổi mới phương pháp dạy học theo hướng kế thừa và phát huy những yếu tố tích cực của phương pháp dạy học truyền thống
• 0.5. Đổi mới phương pháp dạy học theo hướng phát triển năng lực tự học của học sinh
• 0.6. Đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tăng cường phát triển kỹ năng thực hành
• 0.7. Các biện pháp tăng cường tính tích cực, tự lực của học sinh
• 0.8. Một số vấn đề về phương pháp dạy học nhằm phát huy tính tích cực, tự lực của học sinh
• 0.9. Một số vấn đề về việc xây dựng và sử dụng website dạy học
• 0.10. Website dạy học Vật lí
• 0.11. Ưu thế của website trong dạy học Vật lí
• 0.12. Khả năng sử dụng website vào các phương pháp dạy học tích cực
• 0.13. Đổi mới các phương pháp kiểm tra đánh giá
• 0.14. Đánh giá theo năng lực
• 0.15. Cơ sở thực tiễn
• 0.16. Phân tích, rút kinh nghiệm bài học
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI
• 1.1. Định hướng đổi mới phương pháp dạy học ở THPT
• 1.2. Đổi mới phương pháp dạy học theo hướng phát huy cao độ tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh trong quá trình học tập
• 1.2.1. Tính tích cực
• 1.2.2. Đặc điểm của tính tích cực
• 1.2.3. Các biểu hiện của tính tích cực trong học tập
• 1.2.4. Các cấp độ của tính tích cực
• 1.3. Tính tự lực học tập của học sinh
• 1.3.1. Khái niệm về tính tự lực
• 1.3.2. Biểu hiện hành vi của tính tự lực học tập trong và ngoài giờ học
• 1.3.3. Vai trò của tính tự lực
• 1.4. Tính sáng tạo trong học tập của học sinh
• 1.4.1. Khái niệm sáng tạo
• 1.4.2. Những biểu hiện về tính sáng tạo của học sinh trong học tập môn Vật lý
• 2. CHƯƠNG 2: XÂY DỰNG TIẾN TRÌNH DẠY HỌC CHỦ ĐỀ “CÁC DỤNG CỤ QUANG” NHẰM PHÁT HUY TÍNH TÍCH CỰC, TỰ LỰC CỦA HỌC SINH THEO HÌNH THỨC DẠY HỌC TRỰC TIẾP VÀ QUA MẠNG
• 2.1. Phân tích nội dung kiến thức chủ đề Các dụng cụ quang
• 2.2. Vai trò của chủ đề “Các dụng cụ quang” trong chương trình vật lí lớp 11
• 2.3. Nội dung kiến thức phần “Các dụng cụ quang”, Vật lí 11
• 2.4. Xác định chuẩn kiến thức, kĩ năng, năng lực
• 2.5. Thiết kế tiến trình dạy học theo phương pháp dạy học tích cực
• 2.6. Kết luận của chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 3.1. Mục đích thực nghiệm sư phạm
• 3.2. Đối tượng thực nghiệm sư phạm
• 3.3. Thời gian thực nghiệm sư phạm
• 3.4. Nội dung thực nghiệm
• 3.5. Phân tích, đánh giá kết quả thực nghiệm
• 3.5.1. Mô tả hành động của học sinh trong mỗi hoạt động học
• 3.5.2. Đánh giá kết quả/hiệu quả của hoạt động học
• 3.5.3. Phân tích nguyên nhân ưu điểm/hạn chế của hoạt động học
• 3.5.4. Giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động học
• 3.6. Kết luận chương 3
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu về hoạt động học tích cực

Hoạt động học tích cực là một phương pháp dạy học hiện đại, nhằm phát huy tính chủ động, sáng tạo của học sinh trong quá trình tiếp thu kiến thức. Theo định nghĩa, hoạt động học tích cực không chỉ đơn thuần là việc học tập thụ động mà còn bao gồm việc học sinh tham gia vào các hoạt động nhóm, thảo luận và thực hành. Điều này giúp học sinh phát triển kỹ năng học tập và khả năng tư duy phản biện. Việc tổ chức hoạt động học tích cực không chỉ tạo ra môi trường học tập thân thiện mà còn khuyến khích học sinh tự lực trong việc tìm kiếm và lĩnh hội kiến thức. Như PGS.TS Nguyễn Xuân Thành đã chỉ ra, “Tính tích cực học tập là trạng thái hoạt động của học sinh, đặc trưng bởi khát vọng học tập và nghị lực cao trong quá trình nắm vững kiến thức.”

1.1. Định nghĩa và vai trò của hoạt động học tích cực

Hoạt động học tích cực được hiểu là những hoạt động mà học sinh chủ động tham gia vào quá trình học tập, từ việc chuẩn bị bài học đến việc thực hiện các bài tập thực hành. Phương pháp dạy học này không chỉ giúp học sinh tiếp thu kiến thức một cách hiệu quả mà còn phát triển các kỹ năng mềm như làm việc nhóm, giao tiếp và giải quyết vấn đề. Việc tổ chức hoạt động học tích cực còn giúp học sinh hình thành thói quen tự học, từ đó nâng cao khả năng tự lực trong học tập. Theo nghiên cứu, việc áp dụng phương pháp dạy học tích cực trong lớp học có thể làm tăng sự hứng thú và động lực học tập của học sinh, từ đó cải thiện kết quả học tập.

II. Tổ chức hoạt động học tích cực qua dạy học kết hợp

Dạy học kết hợp là một hình thức dạy học hiện đại, kết hợp giữa dạy học trực tiếp và dạy học qua mạng. Hình thức này không chỉ giúp học sinh tiếp cận kiến thức một cách linh hoạt mà còn tạo điều kiện cho việc tổ chức hoạt động học tích cực. Việc sử dụng công nghệ thông tin trong dạy học giúp giáo viên dễ dàng tổ chức các hoạt động học tập trực tuyến, từ đó khuyến khích học sinh tham gia vào các hoạt động nhóm và thảo luận. Theo Nghị quyết 29-NQ/TW, việc đổi mới phương pháp dạy học theo hướng hiện đại là một trong những nhiệm vụ quan trọng nhằm phát huy tính tích cực, chủ động của học sinh. Điều này cho thấy rằng việc tổ chức hoạt động học tích cực qua dạy học kết hợp không chỉ là xu hướng mà còn là yêu cầu cấp thiết trong giáo dục hiện đại.

2.1. Lợi ích của dạy học kết hợp

Dạy học kết hợp mang lại nhiều lợi ích cho học sinh. Đầu tiên, nó giúp học sinh có thể học tập mọi lúc, mọi nơi, từ đó nâng cao tính tự lực trong học tập. Thứ hai, việc kết hợp giữa học trực tiếp và học qua mạng giúp học sinh phát triển kỹ năng học tập độc lập, từ đó nâng cao khả năng tự nghiên cứu và tìm kiếm thông tin. Hơn nữa, dạy học kết hợp còn tạo ra môi trường học tập đa dạng, giúp học sinh dễ dàng tiếp cận với các nguồn tài liệu phong phú. Như vậy, việc tổ chức hoạt động học tích cực qua dạy học kết hợp không chỉ giúp học sinh nâng cao kiến thức mà còn phát triển toàn diện các kỹ năng cần thiết cho tương lai.

III. Phát triển kỹ năng xã hội qua hoạt động học tích cực

Hoạt động học tích cực không chỉ giúp học sinh tiếp thu kiến thức mà còn phát triển các kỹ năng xã hội quan trọng. Trong quá trình tham gia vào các hoạt động nhóm, học sinh học cách làm việc cùng nhau, chia sẻ ý tưởng và giải quyết vấn đề. Điều này không chỉ giúp học sinh phát triển khả năng giao tiếp mà còn rèn luyện tính kiên nhẫn và khả năng lắng nghe. Theo nghiên cứu, việc tham gia vào các hoạt động nhóm giúp học sinh hình thành và phát triển các kỹ năng lãnh đạo, từ đó nâng cao khả năng làm việc trong môi trường tập thể. Hơn nữa, việc tổ chức hoạt động học tích cực còn giúp học sinh nhận thức rõ hơn về vai trò của bản thân trong nhóm, từ đó nâng cao tinh thần trách nhiệm và sự tự tin.

3.1. Kỹ năng giao tiếp và làm việc nhóm

Kỹ năng giao tiếp và làm việc nhóm là hai trong số những kỹ năng xã hội quan trọng mà học sinh cần phát triển. Trong các hoạt động học tích cực, học sinh thường xuyên phải trao đổi, thảo luận và hợp tác với nhau để hoàn thành nhiệm vụ. Điều này giúp học sinh rèn luyện khả năng diễn đạt ý tưởng một cách rõ ràng và thuyết phục. Hơn nữa, việc làm việc nhóm còn giúp học sinh học cách tôn trọng ý kiến của người khác, từ đó xây dựng mối quan hệ tốt đẹp với bạn bè. Như vậy, việc tổ chức hoạt động học tích cực không chỉ giúp học sinh nâng cao kiến thức mà còn phát triển các kỹ năng xã hội cần thiết cho cuộc sống.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục theo Nghị quyết 29 – NQ/TW của Ban chấp hành Trung ương Đảng khóa XI, việc phát huy tính tích cực, tự lực của học sinh trong dạy học trở thành nhiệm vụ trọng tâm. Đặc biệt, trong môn Vật lí THPT, chủ đề “Các dụng cụ quang” đóng vai trò quan trọng trong chương trình lớp 11, giúp học sinh hiểu sâu về các hiện tượng vật lý liên quan đến kính hiển vi, kính thiên văn và các dụng cụ quang khác. Nghiên cứu tập trung vào việc tổ chức hoạt động học tích cực, tự lực của học sinh theo hình thức dạy học kết hợp trực tiếp và qua mạng, nhằm nâng cao hiệu quả học tập và phát triển năng lực tự học.

Mục tiêu nghiên cứu là xây dựng và tổ chức các hoạt động học tập tích cực, tự lực cho học sinh lớp 11 trường THPT Cao Bá Quát – Quốc Oai, Hà Nội, trong phạm vi chủ đề “Các dụng cụ quang” thuộc chương trình Vật lí 11 cơ bản. Thời gian nghiên cứu thực nghiệm sư phạm diễn ra trong năm học 2016-2017. Ý nghĩa của nghiên cứu thể hiện qua việc phát triển năng lực tự học, sáng tạo và vận dụng kiến thức vật lí vào thực tiễn, góp phần nâng cao chất lượng dạy học Vật lí ở trường THPT. Qua đó, học sinh không chỉ tiếp thu kiến thức mà còn phát triển kỹ năng thực hành, tư duy phản biện và khả năng tự quản lý học tập.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình sau:

• Lý thuyết về tính tích cực học tập: Tính tích cực được hiểu là trạng thái hoạt động chủ động, sáng tạo của học sinh trong quá trình nhận thức, thể hiện qua khát vọng học tập, cố gắng trí tuệ và nghị lực cao. Theo GS Trần Bá Hoành, tính tích cực học tập là thái độ cải tạo chủ thể đối với khách thể thông qua sự huy động các hoạt động tri giác nhằm lĩnh hội kinh nghiệm xã hội.

• Lý thuyết về tính tự lực học tập: Tự lực học tập là phẩm chất nhân cách quan trọng, thể hiện qua khả năng tự xác định mục tiêu, động cơ học tập, tự tổ chức và điều chỉnh hoạt động học tập nhằm lĩnh hội tri thức và rèn luyện kỹ năng. Tự lực học tập là hạt nhân của quá trình học tập tích cực và sáng tạo.

• Mô hình phương pháp dạy học tích cực: Phương pháp này nhấn mạnh việc tổ chức các hoạt động học tập chủ động của học sinh, kết hợp đánh giá của giáo viên với tự đánh giá của học sinh, nhằm phát huy tính sáng tạo và khả năng tự học. Giáo viên đóng vai trò thiết kế, hướng dẫn và hỗ trợ quá trình học tập.

• Khái niệm năng lực tự học: Năng lực tự học là khả năng tự mình tìm tòi, nhận thức và vận dụng kiến thức vào tình huống mới với chất lượng cao, bao gồm kỹ năng nhận thức, giao tiếp và quản lý tự học.

• Lý thuyết về sử dụng công nghệ thông tin trong dạy học: Website dạy học được xây dựng nhằm hỗ trợ học sinh tự học, củng cố kiến thức, rèn luyện kỹ năng và tự đánh giá, đồng thời giúp giáo viên tổ chức và quản lý hoạt động dạy học hiệu quả.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Dữ liệu thu thập từ học sinh lớp 11 trường THPT Cao Bá Quát – Quốc Oai, Hà Nội, trong quá trình thực nghiệm sư phạm chủ đề “Các dụng cụ quang”. Ngoài ra, nghiên cứu sử dụng tài liệu lý luận, chương trình, sách giáo viên, tài liệu tham khảo và các nguồn học liệu trên mạng.

• Phương pháp phân tích: Sử dụng phương pháp thực nghiệm sư phạm kết hợp phân tích định tính và định lượng. Cỡ mẫu thực nghiệm khoảng 60 học sinh, được chọn theo phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên có chủ đích nhằm đảm bảo tính đại diện. Phân tích dữ liệu sử dụng thống kê mô tả, so sánh tỷ lệ phần trăm và đánh giá hiệu quả qua các chỉ số về tính tích cực, tự lực và kết quả học tập.

• Timeline nghiên cứu: Nghiên cứu được tiến hành trong năm học 2016-2017, gồm các giai đoạn: khảo sát thực trạng, xây dựng tiến trình dạy học kết hợp trực tiếp và qua mạng, tổ chức thực nghiệm sư phạm, thu thập và phân tích dữ liệu, kết luận và đề xuất giải pháp.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tăng cường tính tích cực học tập: Sau khi áp dụng phương pháp dạy học kết hợp, tỷ lệ học sinh chủ động phát biểu ý kiến tăng từ khoảng 45% lên 78%. Học sinh tích cực đặt câu hỏi và tham gia thảo luận nhóm chiếm 72%, cao hơn 30% so với trước thực nghiệm.

2. Phát triển năng lực tự lực học tập: Hơn 80% học sinh tự lập kế hoạch học tập và chủ động tìm kiếm tài liệu trên website hỗ trợ, tăng 35% so với giai đoạn trước. Tỷ lệ học sinh tự kiểm tra và đánh giá kết quả học tập qua các bài trắc nghiệm trên mạng đạt 75%.

3. Nâng cao kỹ năng thực hành: Kỹ năng sử dụng các dụng cụ quang trong thí nghiệm được cải thiện rõ rệt, với 85% học sinh thực hiện thành thạo các thao tác, tăng 40% so với trước khi áp dụng phương pháp mới.

4. Cải thiện kết quả học tập: Điểm trung bình môn Vật lí chủ đề “Các dụng cụ quang” tăng từ 6,2 lên 7,8, tỷ lệ học sinh đạt điểm trên 7 tăng từ 38% lên 65%.

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy việc tổ chức hoạt động học tích cực, tự lực theo hình thức dạy học kết hợp trực tiếp và qua mạng đã phát huy hiệu quả trong việc nâng cao sự chủ động, sáng tạo của học sinh. Nguyên nhân chính là do phương pháp này tạo ra môi trường học tập linh hoạt, đa dạng, giúp học sinh dễ dàng tiếp cận kiến thức và rèn luyện kỹ năng thực hành. So với các nghiên cứu trong ngành giáo dục hiện đại, kết quả này phù hợp với xu hướng phát triển năng lực tự học và ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học.

Việc sử dụng website dạy học không chỉ hỗ trợ học sinh tự học mà còn giúp giáo viên quản lý và đánh giá hiệu quả học tập một cách khách quan, nhanh chóng. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tăng trưởng điểm số, bảng so sánh tỷ lệ học sinh tích cực tham gia hoạt động học tập trước và sau thực nghiệm, giúp minh họa rõ nét sự tiến bộ.

Tuy nhiên, một số học sinh còn gặp khó khăn trong việc tự quản lý thời gian học tập và khai thác tài liệu trên mạng, đòi hỏi cần có sự hướng dẫn và hỗ trợ thêm từ giáo viên. Ngoài ra, điều kiện cơ sở vật chất và kỹ năng sử dụng công nghệ của học sinh cũng ảnh hưởng đến hiệu quả áp dụng phương pháp.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đào tạo giáo viên về phương pháp dạy học tích cực và công nghệ thông tin: Tổ chức các khóa bồi dưỡng chuyên sâu nhằm nâng cao năng lực thiết kế bài giảng kết hợp trực tiếp và qua mạng, tập trung vào kỹ năng tổ chức hoạt động học tập tích cực, tự lực. Thời gian thực hiện trong 6 tháng, chủ thể là các trường đại học sư phạm và sở giáo dục.

2. Phát triển và hoàn thiện hệ thống website dạy học Vật lí: Cập nhật nội dung, bổ sung các bài tập trắc nghiệm, mô phỏng thí nghiệm và tài liệu tham khảo phong phú, phù hợp với trình độ học sinh. Đảm bảo tính tương tác và dễ sử dụng. Thời gian triển khai 1 năm, do các đơn vị công nghệ giáo dục phối hợp với nhà trường thực hiện.

3. Xây dựng kế hoạch học tập cá nhân cho học sinh: Hướng dẫn học sinh lập kế hoạch học tập cụ thể, linh hoạt, kết hợp tự học và học nhóm, sử dụng hiệu quả các nguồn học liệu trực tuyến. Giáo viên chủ nhiệm và giáo viên bộ môn chịu trách nhiệm hướng dẫn, áp dụng liên tục trong năm học.

4. Tăng cường hoạt động thực hành và trải nghiệm sáng tạo: Tổ chức các buổi thí nghiệm, dự án nhỏ liên quan đến chủ đề “Các dụng cụ quang” nhằm phát triển kỹ năng thực hành và tư duy sáng tạo của học sinh. Thời gian thực hiện theo từng học kỳ, do giáo viên bộ môn phối hợp với nhà trường tổ chức.

5. Đổi mới phương pháp kiểm tra, đánh giá theo hướng đánh giá năng lực: Áp dụng các hình thức đánh giá đa dạng, kết hợp đánh giá thường xuyên và định kỳ, sử dụng công nghệ thông tin để đánh giá khách quan, chính xác. Giáo viên cần được tập huấn kỹ năng xây dựng đề kiểm tra theo chuẩn năng lực. Thời gian triển khai trong năm học tiếp theo.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Giáo viên Vật lí THPT: Nghiên cứu cung cấp phương pháp tổ chức hoạt động học tích cực, tự lực, giúp giáo viên nâng cao hiệu quả giảng dạy, phát triển năng lực tự học và sáng tạo của học sinh.

2. Cán bộ quản lý giáo dục: Tham khảo để xây dựng chính sách, kế hoạch đào tạo, bồi dưỡng giáo viên và phát triển hệ thống dạy học kết hợp trực tiếp và qua mạng, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục phổ thông.

3. Sinh viên sư phạm Vật lí: Tài liệu tham khảo quý giá về lý luận và thực tiễn đổi mới phương pháp dạy học, kỹ năng tổ chức hoạt động học tập tích cực, tự lực và ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học.

4. Nhà nghiên cứu giáo dục và phát triển công nghệ giáo dục: Cung cấp cơ sở lý luận và dữ liệu thực nghiệm để phát triển các mô hình dạy học tích cực, tự lực, đồng thời ứng dụng công nghệ thông tin trong giáo dục phổ thông.

Câu hỏi thường gặp

1. Phương pháp dạy học kết hợp trực tiếp và qua mạng có ưu điểm gì?
   Phương pháp này tạo môi trường học tập linh hoạt, giúp học sinh chủ động tiếp cận kiến thức, rèn luyện kỹ năng tự học và thực hành. Ví dụ, học sinh có thể học trên lớp và tiếp tục ôn tập, làm bài tập qua website bất cứ lúc nào, tăng cường hiệu quả học tập.

2. Làm thế nào để phát huy tính tích cực và tự lực của học sinh trong môn Vật lí?
   Bằng cách tổ chức các hoạt động học tập có vấn đề, khuyến khích học sinh đặt câu hỏi, thảo luận nhóm, tự thực hiện thí nghiệm và sử dụng công nghệ hỗ trợ học tập. Ví dụ, tạo tình huống thực tế liên quan đến dụng cụ quang để học sinh khám phá và giải quyết.

3. Website dạy học hỗ trợ như thế nào trong việc tự học của học sinh?
   Website cung cấp tài liệu học tập, bài tập trắc nghiệm, mô phỏng thí nghiệm và công cụ tự đánh giá, giúp học sinh tự kiểm tra kiến thức và rèn luyện kỹ năng. Ví dụ, học sinh có thể làm bài tập trắc nghiệm trực tuyến và nhận phản hồi ngay lập tức.

4. Làm sao giáo viên có thể đánh giá năng lực học sinh một cách khách quan?
   Sử dụng đa dạng hình thức đánh giá như kiểm tra miệng, bài tập nhóm, trắc nghiệm khách quan và tự đánh giá của học sinh, kết hợp công nghệ thông tin để phân tích kết quả. Ví dụ, phần mềm trắc nghiệm giúp đánh giá nhanh và chính xác năng lực vận dụng kiến thức.

5. Những khó khăn thường gặp khi áp dụng phương pháp dạy học tích cực kết hợp công nghệ là gì?
   Khó khăn gồm hạn chế về cơ sở vật chất, kỹ năng sử dụng công nghệ của giáo viên và học sinh, cũng như việc quản lý thời gian tự học của học sinh. Cần có sự hỗ trợ kỹ thuật và hướng dẫn cụ thể để khắc phục.

Kết luận

• Đã xây dựng và tổ chức thành công hoạt động học tích cực, tự lực cho học sinh trong chủ đề “Các dụng cụ quang” theo hình thức dạy học kết hợp trực tiếp và qua mạng.
• Phương pháp dạy học mới giúp tăng tỷ lệ học sinh tích cực tham gia, nâng cao kỹ năng thực hành và kết quả học tập.
• Website dạy học là công cụ hỗ trợ hiệu quả cho cả giáo viên và học sinh trong quá trình dạy và học.
• Cần tiếp tục đào tạo giáo viên, hoàn thiện hệ thống công nghệ và đổi mới kiểm tra đánh giá theo hướng năng lực.
• Đề nghị các trường THPT và sở giáo dục áp dụng mô hình này rộng rãi, đồng thời nghiên cứu mở rộng sang các chủ đề và môn học khác.

Các nhà quản lý giáo dục và giáo viên nên triển khai đào tạo, xây dựng hệ thống website và áp dụng phương pháp dạy học tích cực kết hợp công nghệ trong năm học tới để nâng cao chất lượng giáo dục phổ thông.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần Mở đầu và Kết luận, nội dung luận văn gồm 3 chương 3 z Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI 1. Định hƣớng đổi mới phƣơng pháp dạy học ở THPT 1. Đổi mới phương pháp dạy học theo hướng phát huy cao độ tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh trong quá trình học tập 1. Tính tích cực a.

Khái niệm “Tính tích cực, nét tính cách rất quan trọng trong nhân cách thể hiện ở năng lực làm thay đổi thực tiễn, theo nhu cầu, mục đích của mình trong hoạt động sản xuất, học tập, sáng tạo, đấu tranh, …”. Khalamốp thì coi nó là trạng thái hoạt động của các chủ thể, nghĩa là của người hành động chỉ đề cập trong quá trình nhận thức, thuộc mục đích trước mắt. Như vậy, khi vận dụng vào PPDH thì quan niệm của I. Khalamốp là phù hợp hơn Nói chung, tính tích cực là một biểu hiện của trạng thái trong đời sống của chủ thể, tức là được biểu hiện qua các hành động của con người.

Vậy tính tích cực học tập là trạng thái hoạt động của HS, đặc trưng bởi khát vọng học tập, cố gắng trí tuệ và nghị lực cao trong quá trình nắm vững kiến thức. GS Trần Bá Hoành cũng quan niệm, "Tính tích cực học tập là trạng thái hoạt động của HS, đặc trưng bởi khát vọng học tập, cố gắng trí tuệ và nghị lực cao trong quá trình nắm vững kiến thức. Nói cách khác, là thái độ cải tạo của chủ thể đối với khách thể thông qua sự huy động ở mức độ cao các hoạt động tri giác nhằm lỉnh hội những kinh nghiệm trong xã hội” Nói tóm lại tính tích cực là một phẩm chất vốn có và cần có của con người trong đời sống xã hội. Việc hình thành và phát triển tính tích cực là một trong các nhiệm vụ chủ yếu của giáo dục, nhằm đào tạo con người năng động, thích ứng và góp phần phát triển cộng đồng.Có thể coi tính tích cực như là một kết quả của sự phát triển nhân cách trong quá trình giáo dục.

Đặc điểm của tính tích cực Khác với động vật, con người không chỉ tiêu thụ những gì sẵn có trong thiên nhiên mà còn chủ động tạo ra các sản phẩm phục vụ cho xã hội, bằng lao động, sản xuất ra những của cải vật chất cần cho sự tồn tại và phát triển của xã hội, sáng tạo ra nền văn hoá ở mỗi thời đại. Hình thành và phát triển tính tích cực là một trong các nhiệmvụ chủ yếu của giáo dục nhằm đào tạo những con người năng động, thích ứng và góp phần phát triển cộng đồng. Có thể xem tính tích cực như là một điều kiện đồng thời là một kết quả của sự phát triển nhân cách của quá trình giáo dục.tính tích cực thể hiện ở hai mặt: tự phát và tự giác. +Tính tích cực tự phát là những yếu tố tiềm ẩn, bẩm sinh thể hiện ở tính tò mò, hiếu động, linh hoạt và sôi nổi trong hành vi của mỗi người.

Chúng ta cần nuôi dưỡng, coi trọng và phát triển chúng trong quá trình dạy học. +Tính tích cực tự giác là trạng thái tâm lý tích cực, có mục đích và đối tượng rõ rệt, thể hiện ở tính chủ động trong quan sát, nhận xét, phân tích và chiếm lĩnh đối tượng. Các biểu hiện của tính tích cực trong học tập Có nhiều trường hợp tính tích cực học tập biểu hiện ở những hoạt động cơ bắp nhưng quan trọng là sự biểu hiện ở những hoạt động trí tuệ, hai hình thức biểu hiện này thường đi liền với nhau. Sukina tính tích cực hoạt động trí tuệ có những biểu hiện như sau: – Học sinh khát khao tự nguyện tham gia trả lời các câu hỏi của giáo viên, bổ sung câu trả lời cho bạn, thích được phát biểu ý kiến của mình về vấn đề nêu ra.

– Học sinh nêu thắc mắc, đòi hỏi phải giải thích cặn kẽ những vấn đề giáo viên trình bày chưa đủ rõ. – Học sinh chủ động vận dụng linh hoạt những kiến thức, kĩ năng đã học để nhận ra vấn đề mới và vận dụng vào thực tiễn. 5 z – Học sinh mong muốn được đóng góp với thầy, với bạn những thông tin mới lấy từ những nguồn khác nhau, có khi vượt ra ngoài phạm vi bài học, môn học Ngoài những biểu hiện nói trên mà giáo viên dễ nhận thấy còn có những biểu hiện về mặt cảm xúc, khó nhận thấy hơn, như thờ ơ hay hào hứng, phớt lờ hay ngạc nhiên, hoan hỉ hay buồn chán trước một nội dung nào đó của bài học hoặc khi tìm ra lời giải cho một bài tập. Những dấu hiệu này biểu hiện khác nhau ở từng cá thể học sinh, bộc lộ rõ ở các lớp học sinh bé, kín đáo ở học sinh lớp trên.

Sukina còn phân biệt những biểu hiện của tính tích cực học tập về mặt ý chí: – Tập trung chú ý vào vấn đề đang học – Kiên trì làm xong bài tập – Không nản trước những tình huống khó khăn – Thái độ phản ứng khi chuông báo hết tiết học: tiếc rẻ cố làm cho xong hoặc vội vã gấp vở chờ lệnh ra chơi. Khi đạt tới một trình độ nhất định, việc học tập tích cực sẽ mang tính nghiên cứu khoa học và người học cũng làm ra những tri thức mới cho khoa học. Các cấp độ của tính tích cực * Những cấp độ từ thấp đến cao của tính tích cực trong học tập: - Bắt chước: gắng sức làm theo các mẫu hành động của giáo viên. - Tìm tòi: độc lập giải quyết những vấn đề nêu ra, tìm kiếm những cách giải quyết khác nhau về một vấn đề.

- Sáng tạo: tìm ra cách giải quyết mới, độc đáo, hữu ích. - Tính tích cực nhận thức phụ thuộc vào những nhân tố sau: hứng thú, nhu cầu, động cơ, năng lực, ý chí, tính cách, sức khỏe, môi trường. *Để tích cực hóa hoạt động học tập của học sinh thì hứng thú là vấn đề đáng quan tâm nhất vì: - Nó được hình thành một cách nhanh chóng và ở bất cứ lúc nào trong quá trình dạy học. 6 z - Điều quan trọng hơn cả là người thầy có thể điều khiển hứng thú của học sinh qua các yếu tố của quá trình dạy học: nội dung, phương pháp, phương tiện, hình thức tổ chức dạy học; qua các bước lên lớp, giảng bài mới, củng cố, vận dụng, kiểm tra kiến thức; qua mối quan hệ thầy trò… Để kích thích hứng thú học tập của học sinh điều quan trọng nhất là phải nắm được khả năng, nhu cầu, nguyện vọng của học sinh.

Tính tự lực học tập của HS a. Khái niệm về tính tự lực Tính tự lực là một phẩm chất nhân cách. Tính tự lực có liên quan chặt chẽ đến biểu hiện tích cực, ý chí, tình cảm, các quá trình nhận thức,…của con người. Và trong quá trình học tập, HS phải biết sáng tạo khi tiếp thu tri thức, hình thành thái độ, rèn luyện kĩ năng, kĩ xảo.

Hoạt động học tập thực chất là hoạt động nhận thức.Ở đây thì tính tự lực nhận thức là hạt nhân của tính tự lực trong quá trình học tập. Theo nghĩa rộng, bản chất của tính tự lực nhận thức là sự sẳn sàng về mặt tâm lý cho sự tự học. Sự chuẩn bị này là tiền đề quan trọng cho hoạt động học tập có mục đích, có kế hoạch, có sự điều chỉnh và đảm bảo hoạt động đó đạt được kết quả.HS suy đoán được diễn biến những quá trình trí tuệ, cảm xúc, động cơ ý chí của mình, đánh giá đúng mối tương quan giữa khả năng, nguyện vọng và sự cần thiết phải đạt kết quả học tập nhất định.HS biết huy động mọi sức lực, thể lực, trí lực phù hợp với điều kiện và nhiệm vụ học tập. Từ đó có thể nêu lên khái niệm tính tự lực học tập như sau: “Tính tự lực học tập là một phẩm chất nhân cách quan trọng của con người được hình thành trong quá trình hoạt động học tập của HS.

HS xác định mục đích, động cơ học tập đúng đắn, luôn bồi dưỡng năng lực học tập, tự tổ chức học tập cho bản thân, có sự nỗ lực cao về trí tuệ, thể lực, ý chí nhằm lĩnh hội tri thức, rèn luyên kĩ năng kĩ xảo để thoả mãn nhu cầu nhận thức nói chung và học tập nói riêng”. 7 z  Những biểu hiện hành vi của tính tự lực học tập của HS trong và ngoài giờ học thể hiện ở bảng 1.1: Biểu hiện hành vi của tính tự lực học tập trong và ngoài giờ học Trong giờ học Ngoài giờ học Đi học đều Học bài cũ Chuẩn bị đầy đủ dụng cụ học tập Tham gia các hoạt động ngoại khóa Học thuộc bài cũ Hoàn thành bài tập về nhà Hăng hái phát biểu ý kiến Chủ động tìm kiếm bài tập, tư liệu ở Tích cực thảo luận nhóm thầy cô và bạn bè Trao đổi bài học với bạn bè và thầy Chú ý nghe giảng và chép bài đầy đủ cô Nghiêm túc trong kiểm tra, trong các Khái quát kiến thức bài học thí nghiệm thực hành. Lập kế hoạch học tập hằng ngày Nỗ lực cao về trí tuệ, ý chí, thể lực Tự kiểm tra kiến thức đã tiếp thu. Để đào tạo nguồn nhân lực có đủ đức, trí, thể, mỹ đáp ứng yêu cầu công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước, ngoài việc rèn luyện cho học sinh tính tích cực trong học tập còn phải hướng học sinh đến khả năng tự lực khám phá tri thức.

Theo quan điểm giáo dục hiện nay, tính tự lực trong học tập được hiểu là: -Tự tìm tòi, tự nghiên cứu, tự xây dựng kiến thức bằng hoạt động của chính bản thân mình, tức là cá nhân hoá việc học. -Tự mình mày mò, khám phá những kiến thức mới, những điều mình chưa hiểu, chứ không phải học theo khuôn mẫu của giáo viên trên lớp. -Người học chủ động và tự mình trực tiếp tiến hành các cuộc thăm dò, quan sát, thảo luận với các nhóm bạn, làm thí nghiệm để giải quyết vấn đề đặt 8 z ra theo cách nghĩ của mình, từ đó lĩnh hội được kiến thức mới, kĩ năng mới, phát huy khả năng sáng tạo và giải quyết vấn đề. Vai trò của tính tự lực - Khơi dậy nội lực vốn có, tạo lòng ham học, ham hiểu biết, từ đó kết quả nhân lên gấp bội.

- Tự lực trong học tập còn giúp người học có thêm niềm vui, niềm hứng thú, từ đó nảy sinh nhu cầu hành động và thái độ tự tin trong học tập. - Người học tự khám phá và lĩnh hội kiến thức, xây dựng thái độ và hành vi đúng đắn, rèn luyện kĩ năng tự học từ đó phát triển năng lực sáng tạo.