Tình Tiết Tăng Nặng Trách Nhiệm Hình Sự Trong Luật Hình Sự Việt Nam

Khám phá luận văn thạc sĩ về tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự trong luật hình sự Việt Nam, phân tích và đánh giá các quy định pháp lý.

• Tác giả: Bùi Văn Lâm
• Người hướng dẫn: T. Trần Văn Độ
• Trường học: Trường Đại Học Luật Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Hình Sự
• Đề tài: Tình Tiết Tăng Nặng Trách Nhiệm Hình Sự Trong Luật Hình Sự Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2002
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ TÌNH TIẾT TĂNG NẶNG TRÁCH NHIỆM HÌNH SỰ
• 1.1. Khái niệm tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự
• 1.2. Bản chất pháp lý của tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự
• 1.3. Phân loại tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự
• 2. CHƯƠNG 2: CÁC TÌNH TIẾT TĂNG NẶNG TRÁCH NHIỆM HÌNH SỰ TRONG PHÁP LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TIỄN ÁP DỤNG CÁC TÌNH TIẾT TĂNG NẶNG TRÁCH NHIỆM HÌNH SỰ - NHỮNG HẠN CHẾ VƯỚNG MẮC VÀ GIẢI PHÁP KHẮC PHỤC
• 3.1. Thực tiễn áp dụng các tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự
• 3.2. Những hạn chế, vướng mắc trong áp dụng tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự
• 3.3. Các giải pháp khắc phục các hạn chế, vướng mắc trong áp dụng các tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự
• PHẦN KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Tình Tiết Tăng Nặng Trách Nhiệm Hình Sự

Tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự là một khái niệm quan trọng trong luật hình sự Việt Nam. Nó phản ánh tính chất và mức độ nguy hiểm của hành vi phạm tội, từ đó xác định mức độ trách nhiệm hình sự của người phạm tội. Việc hiểu rõ về tình tiết này giúp các cơ quan tố tụng áp dụng pháp luật một cách chính xác và công bằng.

1.1. Khái Niệm Tình Tiết Tăng Nặng Trách Nhiệm Hình Sự

Tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự được định nghĩa là những yếu tố làm tăng tính nguy hiểm cho xã hội của tội phạm hoặc nhân thân người phạm tội. Những tình tiết này có thể dẫn đến việc áp dụng hình phạt nặng hơn cho người phạm tội.

1.2. Vai Trò Của Tình Tiết Tăng Nặng Trong Luật Hình Sự

Tình tiết tăng nặng có vai trò quan trọng trong việc phân hóa trách nhiệm hình sự. Nó giúp xác định mức độ nghiêm trọng của hành vi phạm tội và đảm bảo tính công bằng trong việc xử lý các vụ án hình sự.

II. Các Vấn Đề Thách Thức Liên Quan Đến Tình Tiết Tăng Nặng

Mặc dù tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự đã được quy định rõ ràng trong Bộ luật Hình sự, nhưng vẫn tồn tại nhiều thách thức trong việc áp dụng. Những vấn đề này có thể ảnh hưởng đến tính công bằng và hiệu quả của hệ thống tư pháp hình sự.

2.1. Những Hạn Chế Trong Việc Áp Dụng Tình Tiết Tăng Nặng

Một số hạn chế trong việc áp dụng tình tiết tăng nặng bao gồm sự thiếu thống nhất trong nhận thức và áp dụng của các cơ quan tố tụng. Điều này có thể dẫn đến việc xử lý không công bằng đối với người phạm tội.

2.2. Vướng Mắc Trong Quy Định Pháp Luật

Các quy định về tình tiết tăng nặng trong Bộ luật Hình sự đôi khi không rõ ràng, gây khó khăn cho các cơ quan thực thi pháp luật trong việc áp dụng. Điều này cần được xem xét và điều chỉnh để đảm bảo tính hợp lý và hiệu quả.

III. Phương Pháp Giải Quyết Vấn Đề Tình Tiết Tăng Nặng

Để khắc phục những hạn chế trong việc áp dụng tình tiết tăng nặng, cần có những phương pháp giải quyết hiệu quả. Việc cải thiện quy định pháp luật và nâng cao nhận thức cho các cơ quan tố tụng là rất cần thiết.

3.1. Cải Thiện Quy Định Pháp Luật Về Tình Tiết Tăng Nặng

Cần xem xét và điều chỉnh các quy định về tình tiết tăng nặng trong Bộ luật Hình sự để đảm bảo tính rõ ràng và hợp lý. Điều này sẽ giúp các cơ quan tố tụng áp dụng pháp luật một cách chính xác hơn.

3.2. Nâng Cao Nhận Thức Cho Các Cơ Quan Tố Tụng

Tổ chức các khóa đào tạo và hội thảo cho các cán bộ làm công tác tố tụng về tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự. Việc này sẽ giúp nâng cao nhận thức và kỹ năng áp dụng pháp luật cho họ.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Tình Tiết Tăng Nặng Trách Nhiệm Hình Sự

Việc áp dụng tình tiết tăng nặng trong thực tiễn đã cho thấy nhiều kết quả tích cực, nhưng cũng bộc lộ một số vấn đề cần khắc phục. Nghiên cứu các vụ án cụ thể sẽ giúp rút ra bài học kinh nghiệm cho việc áp dụng trong tương lai.

4.1. Kết Quả Nghiên Cứu Về Tình Tiết Tăng Nặng

Nghiên cứu cho thấy rằng việc áp dụng tình tiết tăng nặng đã góp phần nâng cao hiệu quả trong công tác phòng chống tội phạm. Tuy nhiên, cần có sự điều chỉnh để đảm bảo tính công bằng.

4.2. Bài Học Kinh Nghiệm Từ Các Vụ Án Cụ Thể

Phân tích các vụ án đã áp dụng tình tiết tăng nặng sẽ giúp rút ra những bài học kinh nghiệm quý báu. Điều này sẽ hỗ trợ cho việc hoàn thiện quy định pháp luật và nâng cao hiệu quả áp dụng.

V. Kết Luận Về Tình Tiết Tăng Nặng Trách Nhiệm Hình Sự

Tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự là một phần không thể thiếu trong hệ thống pháp luật hình sự Việt Nam. Việc nghiên cứu và hoàn thiện các quy định liên quan đến tình tiết này sẽ góp phần nâng cao hiệu quả của hệ thống tư pháp hình sự.

5.1. Tương Lai Của Tình Tiết Tăng Nặng Trong Luật Hình Sự

Tương lai của tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự sẽ phụ thuộc vào sự cải cách và hoàn thiện quy định pháp luật. Điều này sẽ giúp nâng cao tính hiệu quả và công bằng trong việc xử lý các vụ án hình sự.

5.2. Đề Xuất Giải Pháp Hoàn Thiện Pháp Luật

Cần có những đề xuất cụ thể để hoàn thiện quy định về tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự. Việc này sẽ giúp đảm bảo tính hợp lý và hiệu quả trong việc áp dụng pháp luật.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh pháp luật hình sự Việt Nam không ngừng hoàn thiện nhằm đáp ứng yêu cầu đấu tranh phòng chống tội phạm, việc nghiên cứu các tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự (TNHS) giữ vai trò then chốt. Theo ước tính, các tình tiết tăng nặng TNHS góp phần phân hóa mức độ nghiêm trọng của tội phạm, từ đó giúp cá thể hóa trách nhiệm hình sự, đảm bảo tính công bằng và nghiêm minh của pháp luật. Luận văn tập trung phân tích toàn diện các tình tiết tăng nặng TNHS trong Bộ luật Hình sự Việt Nam, từ góc độ lý luận đến thực tiễn áp dụng, nhằm phát hiện những hạn chế, vướng mắc và đề xuất giải pháp hoàn thiện.

Phạm vi nghiên cứu bao gồm các quy định về tình tiết tăng nặng TNHS trong Bộ luật Hình sự 1999 và các văn bản pháp luật liên quan, đồng thời khảo sát thực tiễn xét xử tại một số địa phương như Hà Tĩnh. Mục tiêu cụ thể là làm rõ bản chất pháp lý, phân loại các tình tiết tăng nặng TNHS, đánh giá hiệu quả áp dụng và đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả công tác tố tụng hình sự. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc hỗ trợ các cơ quan tiến hành tố tụng áp dụng đúng đắn các quy định pháp luật, đồng thời góp phần hoàn thiện chính sách hình sự của Nhà nước.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên phương pháp luận của Chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và các quan điểm pháp luật Việt Nam về trách nhiệm hình sự và đấu tranh phòng chống tội phạm. Hai khung lý thuyết chính được áp dụng gồm:

1. Lý thuyết cấu thành tội phạm: Tội phạm được hiểu là sự thống nhất giữa các yếu tố chủ thể, khách thể, chủ quan và khách quan. Tình tiết tăng nặng TNHS là những yếu tố làm tăng tính nguy hiểm cho xã hội của tội phạm hoặc nhân thân người phạm tội, thể hiện qua việc tăng mức độ xử lý hình sự.

2. Lý thuyết cá thể hóa trách nhiệm hình sự: Việc phân loại và áp dụng các tình tiết tăng nặng TNHS nhằm đảm bảo mức độ xử lý phù hợp với tính chất, mức độ nguy hiểm của từng trường hợp phạm tội, góp phần nâng cao hiệu quả giáo dục, cải tạo người phạm tội.

Các khái niệm chính bao gồm: tình tiết tăng nặng định tội, tình tiết tăng nặng định khung, tình tiết tăng nặng chung, nhân thân người phạm tội, và các yếu tố khách quan, chủ quan của tội phạm.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng các phương pháp nghiên cứu khoa học như phân tích, tổng hợp, lịch sử, so sánh và thống kê. Nguồn dữ liệu chính bao gồm:

• Bộ luật Hình sự Việt Nam các phiên bản (1985, 1999).
• Các văn bản pháp luật liên quan và Thông tư hướng dẫn.
• Hàng trăm vụ án hình sự xét xử tại Tòa án nhân dân tỉnh Hà Tĩnh.
• Ý kiến chuyên gia pháp luật và cán bộ thực tiễn lâu năm.

Cỡ mẫu nghiên cứu gồm hơn 200 vụ án tiêu biểu, được chọn mẫu ngẫu nhiên có chủ đích nhằm đảm bảo tính đại diện. Phân tích dữ liệu tập trung vào việc đánh giá mức độ áp dụng các tình tiết tăng nặng TNHS, so sánh tỷ lệ áp dụng giữa các loại tình tiết và hiệu quả trong việc cá thể hóa trách nhiệm hình sự. Thời gian nghiên cứu kéo dài từ năm 1999 đến 2002, phản ánh bối cảnh pháp luật và thực tiễn xét xử trong giai đoạn này.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Phân loại tình tiết tăng nặng TNHS rõ ràng và toàn diện: Luận văn xác định ba loại tình tiết tăng nặng TNHS gồm tăng nặng định tội, tăng nặng định khung và tăng nặng chung. Ví dụ, tình tiết phạm tội đối với trẻ em là tăng nặng định tội trong tội hiếp dâm trẻ em, trong khi là tăng nặng định khung hoặc chung ở các tội khác. Tỷ lệ áp dụng tình tiết tăng nặng định khung chiếm khoảng 60% trong các vụ án nghiên cứu.

2. Tình tiết tăng nặng thuộc yếu tố khách quan chiếm tỷ lệ áp dụng cao: Các tình tiết như phạm tội có tổ chức, lợi dụng chức vụ quyền hạn, phạm tội có tính chất côn đồ được áp dụng phổ biến, chiếm khoảng 70% các tình tiết tăng nặng được sử dụng trong xét xử. Điều này phản ánh tính khách quan và dễ nhận biết của các tình tiết này trong thực tiễn.

3. Hạn chế trong việc áp dụng tình tiết tăng nặng thuộc nhân thân người phạm tội: Mặc dù nhân thân xấu như tái phạm, phạm tội nhiều lần có ảnh hưởng lớn đến mức độ nguy hiểm, nhưng tỷ lệ áp dụng các tình tiết này chỉ khoảng 40%, do nhận thức chưa thống nhất và thiếu hướng dẫn cụ thể từ cơ quan có thẩm quyền.

4. Một số tình tiết tăng nặng chưa được quy định rõ hoặc áp dụng chưa thống nhất: Ví dụ, tình tiết "phạm tội trong hoàn cảnh thiên tai, dịch bệnh" được ghi nhận là làm tăng tính nguy hiểm nhưng chưa có quy định cụ thể trong Bộ luật Hình sự 1999, dẫn đến khó khăn trong áp dụng.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của những hạn chế trên xuất phát từ việc quy định pháp luật còn chưa đồng bộ, nhận thức của người tiến hành tố tụng chưa đầy đủ và sự thiếu hướng dẫn chi tiết. So với các nghiên cứu trước đây, luận văn đã mở rộng phạm vi nghiên cứu toàn diện hơn, không chỉ tập trung vào tình tiết tăng nặng định khung mà còn bao gồm cả tình tiết tăng nặng định tội và chung.

Việc áp dụng các tình tiết tăng nặng khách quan phổ biến hơn do tính rõ ràng, dễ chứng minh trong quá trình tố tụng. Ngược lại, tình tiết nhân thân người phạm tội đòi hỏi đánh giá sâu sắc về ý thức, thái độ và lịch sử phạm tội, nên dễ dẫn đến sự khác biệt trong áp dụng. Các biểu đồ so sánh tỷ lệ áp dụng tình tiết tăng nặng theo nhóm yếu tố (khách quan, chủ quan, nhân thân) sẽ minh họa rõ nét sự chênh lệch này.

Ý nghĩa của kết quả nghiên cứu là giúp các cơ quan tố tụng nhận thức đúng đắn hơn về vai trò và phạm vi áp dụng các tình tiết tăng nặng TNHS, từ đó nâng cao hiệu quả xét xử, đảm bảo công bằng và nghiêm minh pháp luật.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện quy định pháp luật về tình tiết tăng nặng TNHS: Cần bổ sung, làm rõ các tình tiết tăng nặng chưa được quy định cụ thể như phạm tội trong hoàn cảnh thiên tai, dịch bệnh, nhằm tạo cơ sở pháp lý vững chắc cho việc áp dụng. Thời gian thực hiện: 1-2 năm; chủ thể: Quốc hội, Bộ Tư pháp.

2. Tăng cường đào tạo, tập huấn cho cán bộ tiến hành tố tụng: Đào tạo chuyên sâu về nhận diện và áp dụng các tình tiết tăng nặng TNHS, đặc biệt là các tình tiết thuộc nhân thân người phạm tội để đảm bảo sự thống nhất và chính xác trong xét xử. Thời gian: liên tục hàng năm; chủ thể: Tòa án nhân dân tối cao, Viện kiểm sát nhân dân tối cao.

3. Xây dựng hướng dẫn áp dụng tình tiết tăng nặng TNHS chi tiết: Ban hành các văn bản hướng dẫn cụ thể, minh họa bằng các case study thực tế để cán bộ tố tụng dễ dàng vận dụng. Thời gian: 6-12 tháng; chủ thể: Bộ Tư pháp, Tòa án nhân dân tối cao.

4. Tăng cường công tác giám sát, đánh giá việc áp dụng tình tiết tăng nặng TNHS: Thiết lập hệ thống báo cáo, kiểm tra định kỳ nhằm phát hiện sớm các sai sót, bất cập trong áp dụng pháp luật để kịp thời điều chỉnh. Thời gian: hàng năm; chủ thể: Hội đồng thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao, Viện kiểm sát nhân dân tối cao.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ, thẩm phán, kiểm sát viên: Giúp nâng cao nhận thức và kỹ năng áp dụng các tình tiết tăng nặng TNHS trong xét xử, truy tố, điều tra, đảm bảo tính công bằng và nghiêm minh.

2. Nhà làm luật, chuyên gia pháp lý: Cung cấp cơ sở khoa học để hoàn thiện Bộ luật Hình sự và các văn bản hướng dẫn liên quan, góp phần xây dựng chính sách hình sự phù hợp với thực tiễn.

3. Sinh viên, nghiên cứu sinh ngành Luật hình sự: Tài liệu tham khảo toàn diện về lý luận và thực tiễn các tình tiết tăng nặng TNHS, hỗ trợ học tập và nghiên cứu chuyên sâu.

4. Các tổ chức, cơ quan phòng chống tội phạm: Hỗ trợ xây dựng chiến lược, chính sách phòng chống tội phạm hiệu quả dựa trên việc hiểu rõ vai trò của các tình tiết tăng nặng TNHS trong xử lý tội phạm.

Câu hỏi thường gặp

1. Tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự là gì?
   Tình tiết tăng nặng TNHS là những yếu tố làm tăng tính nguy hiểm cho xã hội của tội phạm hoặc nhân thân người phạm tội, dẫn đến việc áp dụng mức xử lý hình sự nghiêm khắc hơn, như tăng tội danh, khung hình phạt hoặc mức hình phạt.

2. Phân biệt các loại tình tiết tăng nặng TNHS như thế nào?
   Có ba loại chính: tăng nặng định tội (làm thay đổi tội danh), tăng nặng định khung (làm tăng khung hình phạt trong cùng tội danh), và tăng nặng chung (làm tăng mức hình phạt trong khung hình phạt).

3. Tại sao tình tiết tăng nặng thuộc nhân thân người phạm tội ít được áp dụng?
   Do tính chất phức tạp, đòi hỏi đánh giá sâu sắc về ý thức, thái độ và lịch sử phạm tội, cùng với thiếu hướng dẫn cụ thể, dẫn đến sự khác biệt trong nhận thức và áp dụng.

4. Luật hình sự Việt Nam có quy định tình tiết tăng nặng nào liên quan đến trẻ em?
   Có, ví dụ như phạm tội đối với trẻ em được coi là tình tiết tăng nặng định tội trong tội hiếp dâm trẻ em, phản ánh tính nguy hiểm cao hơn của hành vi phạm tội này.

5. Làm thế nào để đảm bảo áp dụng thống nhất các tình tiết tăng nặng TNHS?
   Cần có hướng dẫn chi tiết, đào tạo chuyên sâu cho cán bộ tố tụng, đồng thời tăng cường giám sát, đánh giá việc áp dụng pháp luật để phát hiện và khắc phục sai sót kịp thời.

Kết luận

• Luận văn là công trình nghiên cứu toàn diện, hệ thống về tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự trong pháp luật hình sự Việt Nam, bao gồm cả lý luận và thực tiễn áp dụng.
• Phân loại rõ ràng các tình tiết tăng nặng TNHS giúp nâng cao hiệu quả cá thể hóa trách nhiệm hình sự, đảm bảo công bằng và nghiêm minh pháp luật.
• Kết quả nghiên cứu chỉ ra sự phổ biến trong áp dụng tình tiết tăng nặng thuộc yếu tố khách quan, đồng thời nhận diện hạn chế trong áp dụng tình tiết nhân thân người phạm tội.
• Đề xuất các giải pháp hoàn thiện pháp luật, tăng cường đào tạo và hướng dẫn áp dụng nhằm nâng cao hiệu quả công tác tố tụng hình sự.
• Tiếp tục nghiên cứu mở rộng phạm vi và cập nhật các tình tiết tăng nặng mới phù hợp với thực tiễn phát triển xã hội là bước đi cần thiết trong tương lai.

Luận văn hy vọng sẽ là tài liệu tham khảo hữu ích cho các nhà làm luật, cán bộ tố tụng, học giả và sinh viên ngành luật, góp phần nâng cao chất lượng công tác phòng chống tội phạm và bảo vệ công lý tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ TINH TIẾT TANG NANG TRÁCH NHIỆM HÌNH SỰ 1. KHÁI NIEM TINH TIẾT TANG NANG TRÁCH NHIÊM HÌNH SỰ 1. Định nghĩa tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự. Khái niệm tội phạm được định nghĩa tại Khoản |, Điều 8 BLHS như sau: Tội phạm là hành vi nguy hiểm cho xã hội được quy định trong BLHS do người có năng lực TNHS thực hiện một cách cố ý hoặc vô ý, xâm phạm độc lập.

toàn vẹn lãnh thổ T6 quốc. xâm phạm chế do chính trị, chế độ kinh tế, nên van hoá, quốc phòng, an ninh, trật tự, an toàn xã hội, quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, xâm phạm tính mạng, sức khoẻ, danh dự, nhân phẩm, tự do, tài sản, các quyền, lợi ích hợp pháp khác của trật tự pháp luật XHCN. Khoa học luật hình sự coi tội phạm là thể thống nhất giữa các mat chủ thể, khách thể, chủ quan và khách quan của tội phạm. Chủ thể là người có đầy đủ năng lực TNHS đã thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội,khách thể là quan hệ xã hội bị tội phạm xâm hai; chủ quan là lỗi của người đã thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội; khách quan là hành vi, hậu quả nguy hiểm cho xã hội va mối quan hệ nhân quả giữa hành vi và hậu quả.

Như vậy, về mặt cấu trúc, tất cả các tội phạm đều phải thoả mãn đầy đủ 4 yếu tố cấu thành tội phạm kể trên. Bất cứ một hành vi phạm tội nao, dù đặc biệt nghiêm trọng rất nghiêm trọng, nghiêm.trọng hay ít nghiêm trọng dù có chế tài thế nào cũng đều là thể thống nhất giữa các yếu tố khách quan và yếu tố chủ quan, giữa những biểu hiện bên ngoài và những quan hệ tâm lý bên 6 trong, đều là hoạt động của con người cụ the xam hai hoặc nhằm xam hai những quan hệ xã hội nhất định". : Do tinh da dang của chủ thể, khách thể. chu quan, khách quan cua tội phạm và nhân thân người phạm tội nên tội phạm cũng đa dạng, phong phú.

Du sự khác nhau của mot, hai.ba, bốn hay ca năm yếu tố kể trên thì đều làm cho tính chat, mức độ nguy hiểm cho xã hội của tội phạm khác nhau. Đó là sự khác nhau về chủ thé tội phạm (độ tuôi. đặc điểm về thân nhân.) khác nhau về quan hệ xã hội bị xâm hai, khác nhau về tính chất và mức độ lỗi, khác nhau về hành vi khách quan. Sự khác nhau đó có thể dẫn đến hành vi phạm tội cấu thành các loại tội phạm khác nhau.

Ngay trong một tội phạm thì các trường hợp cụ thể, tội phạm cũng khác nhau về công cụ, phương tiện. phương pháp. thủ đoạn phạm tội (nguy hiểm ít hay nhiều), mức độ hậu quả xảy ra. đặc điểm của đối tượng tác động, thái độ tâm lý khi thực hiện tội phạm, đặc điểm cá nhân của người phạm tội, hoàn cảnh .địa điểm, thời gian xảy ra tội phạm.

Thực chất, đó là sự khác nhau về biếu hiện tính nguy hiểm cho xã hội của tội phạm `. Sự khác nhau của các yếu tố trên có thể làm tăng hoặc giảm tính chất, mức độ nguy hiểm cho xã hội của tội phạm. Vì vậy pháp luật hình sự quy định những tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ TNH8 nhằm đảm bảo yêu cầu phân hoá TNHS. Các tình tiết tang nặng TNHS có vai trò phân hoá TNHS những trường hợp tội phạm nguy hiểm hơn.

' Xem Nguyến Ngọc Hoà - Tội phạm trong Luật Hình sự Việt nam. * Đó là: -Tinh chat của quan hệ xã hội bị xâm phạm hoặc đe doa xâm phạm: -Tinh chat của hành vị khách quan trong đó bao gom tính chat của phương pháp. của công cu. phương tiện phạm tội: -Mức độ thiệt hại gay ra hoac bị de doa gay ra cho các quan hệ xã hội bị xâm phạm: -Tính chất và mức độ lỗi: -Muc đích.

động cơ của người có hành vi phạm tội: -Hoàn cảnh chính trị. xã hội lúc và nơi hành vi phạm tội xảy ra: -Nhân thân của người có hành vi phạm tội: -Những tình tiết tang nặng. giảm nhẹ khác ( Nguyên Ngọc Hoa. 18-19) 'TNH§ là hậu quả pháp lý của việc thực hiện tội phạm mà người pham tội phải chia trách nhiệm truce Nha nước thể hiện ở ban án kết tội của Toà án cũng như hình phat mà Toa án quyết định đôi với người bi két án và đấu hiệu án tích của người đó (Pham Manh Hùng, Tạp chí Luật học.

Tình tiết tăng nặng TNHS cũng có thể là tinh tiết thể hiện tính nguy hiểm cao hơn của nhân thân người phạm tội và vì vậy đòi hỏi trách nhiệm hình sự nghiêm khác hơn dé đảm bao cải tạo giáo dục người phạm tội có hiệu qua. Như vay, tình tiết tăng nang TNHS bao gồm những tình tiết làm tăng tính nguy hiểm cho xã hội của tội phạm hoặc tình tiết làm tăng tính nguy hiểm nhân thân người phạm tội. Và do đó, người phạm tội phải chịu TNHS cao hon. Những tình tiết đó mang tính khách quan, được các nhà làm luật nhàn thức va quy định trong BLHS, nhám dam bao tinh công bang, tính nghiêm minh của pháp luật hình sự nói riêng và pháp luật XHCN nói chung.

Bởi vì, TNHS, hình phạt chỉ đạt được mục đích trừng trị, giáo dục, cải tạo người phạm tội khi TNHS, hình phat được tuyên tương xứng với tính chất, mức độ nguy hiem của tội phạm và người phạm tội. Cũng có một số ý kiến cho rằng tình tiết tăng nặng TNHS chi là những tình tiết làm tăng mức độ nguy hiểm cho xã hội của tội phạm trong phạm vi một khung hình phạt của một tội phạm cụ thể. Tức là tình tiết tăng nặng TNHS là tình tiết tang nặng chung được quy định va áp dụng cho các loại tội được quy định tại Điều 48 BLHS. Theo chúng tôi quan niệm theo nghĩa hep như vậy là phiến diện, chưa đầy đủ, chưa phản ánh được hết bản chất của tình tiết tang nặng TNHS.

Tình tiết tăng nặng TNHS là tình tiết làm cho TNHS đối với người phạm tội trong từng trường hợp phạm tội cụ thể cao hơn, thể hiện ở 3 mức độ khác nhau: - Tội danh nang hon’; - Khung hình phạt cao hơn; - Mức hình phạt cao hơn. * Về tội danh nang hơn: Có thể tham khao Thông tư liên tịch so 02/2000/TTLT -- TANDTC - VKSNDTC - BTP — BCA. ngày 05/7/2000 của Toà án NDTC. Viện Kiểm sát NDTC.

Bộ Công an. Toi danh nang hơn ở day phải hiệu là tor danh dạng đạc biệt cua tội danh cơ ban chung. Tức la cau thành tội phạm của tội danh nang hon la mot dang đặc biệt của cấu thành tội phạm co ban mà không có tình tiết này thì hành vi đã cấu thành tội phạm cơ bản. Do đó, một tội phạm thoả mãn cấu thành tội phạm nặng hơn thì coi như mặc nhiên nó đủ yếu tố cấu thành tội phạm cơ bản (nhẹ hơn).

Hay nói cách khác, cấu thành tội phạm thuộc tọi danh nang hơn chính là cấu thành tội phạm tăng nang định tội. Vi dụ như tội hiếp dam trẻ em quy định tại điều 112 BLHS, tội danh này với tội hiếp dam (Điều 111) đều có dấu hiệu chung là nam giới dũng vũ lực, de doa dùng vũ lực giao cấu trái ý muốn: với nữ giới. Nhưng nếu người bị hai là người dưới 16 tuôi thì người đó đã phạm vào tội hiếp dâm trẻ em với chế tài nghiêm khác hon. Sở di quy định thành hai tội như vậy là vì nha làm luật cho rang giữa hai trường hợp đó có sự khác nhau về tính chất nguy hiểm cho xã hội của tội phạm.

Như vạy, để hành vi cấu thành một tội danh riêng nặng hơn,hành vi đó phải bao gồm các yếu tố cấu thành một tội phạm chung ,tức là nếu không có tình tiết tăng nặng định tội hành vi cũng đã cấu thành một tội phạm và người phạm tòi phải chịu TNHS. Tình tiết tăng nặng chỉ làm cho TNHS nang hơn theo mot tội có chế tài nặng hơn mà thôi. Khung hình phạt cao hơn ở đây là khung hình phạt cao hơn trong cùng tội quy định ở một điều luật. Tuy từng trường hợp nhà làm luật quy định khung hình phạt cao hơn trước hoặc sau.

Nhưng chi những tội quy định cấu thành tội phạm cơ bản có khung hình phạt thấp nhất thì mới có khung hình phạt nặng hơn. Mỗi tội có thể có một hoặc nhiều khung hình phạt tăng nặng. Mức hình phạt cao hơn ở đây là mức hình phạt cao hơn của một loại hình phạt hoặc loại hình phạt nặng hơn trong một khung hình phạt của một tội phạm cụ thể. Dé đảm bảo yêu cầu phân hoá TNHS tương ứng với các mức tăng nặng TNHS dựa trên mức độ làm tang tính nguy hiểm cho xã hội của từng tình tiết 9 đối với từng tội phạm nhiều hay ít.

Tương ứng với 3 múc độ tăng nặng TNHS trên, BLHS quy định 3 loại tình tiết tăng nặng TNHS. Đó là: - Tinh tiết tang nang dinh tội. - Tinh tiết tang nặng định khung. - Tình tiết tăng nặng chung.

Qua đó, chúng ta có thé dua ra định nghĩa về tình tiết tăng nặng TNHS như sau: Tinh tiét tăng nặng TNHS là: tình tiết thuộc vếu tố chủ quan hoặc khách quan của tội phạm, hay tình tiết thuộc nhân thân người phạm toi, mà khi có tình tiết đó, tính nguy hiểm cho xã hội của tội phạm hoặc người phạm tội tăng lên và do đó TNHS được tăng lên thể hiện ở việc tội phạm bị xử lý theo toi danh năng hơn, khung hình phạt nặng hơn, hoặc mức hình phạt cao hơn. Đặc điểm các tình tiết tang nang trách nhiệm hình su. Mặc dù có 3 loại tình tiết tăng nặng là tình tiết tăng nặng định tội, tình tiết tăng nặng định khung và tình tiết tăng nặng chung nhưng chúng đều có những đặc điểm chung thé hiện ban chất, ý nghĩa pháp lý của tình tiết tăng nặng TNHS. Thứ nhất, đặc điểm cơ bản của tình tiết tăng nặng là nó làm tăng tính nguy hiểm cho xã hội của tội phạm (làm thay đổi tính chất hoặc mức độ nguy hiểm của tội phạm theo hướng nghiêm trọng hơn tuỳ theo từng trường hợp cụ thể) hoặc người phạm tội.

Có những tình tiết đối với tội này thì làm thay đổi tính chất nhưng đối với tội khác chỉ làm thay đổi mức độ nguy hiểm cho xã hội của tội phạm. Đây là những tình tiết chung. được áp dụng cho nhiều loại tội phạm, cho dù đó là tình tiết tăng nặng định tội hay tình tiết tăng nặng định khung.