Tình Hình Mắc Bệnh Giun Đũa Ở Bê, Nghé Tại Một Số Xã Của Huyện Đồng Hỷ - Tỉnh Thái Nguyên

Chăn nuôi trâu bò đóng vai trò quan trọng trong kinh tế nông nghiệp, đặc biệt ở các huyện miền núi như Đồng Hỷ, Thái… 65 trang · Đại học Thái Nguyên · 2015.

• Tác giả: Triệu Văn Vĩnh
• Người hướng dẫn: ThS. Nguyễn Hữu Hòa
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Sư phạm kỹ thuật nông nghiệp
• Đề tài: Tình Hình Mắc Bệnh Giun Đũa Ở Bê, Nghé Tại Một Số Xã Của Huyện Đồng Hỷ - Tỉnh Thái Nguyên Và Biện Pháp Phòng Trị
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI NÓI ĐẦU
• 1. PHẦN 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Mục đích nghiên cứu
• 1.2. Ý nghĩa khoa học và ý nghĩa thực tiễn
• 1.2.1. Ý nghĩa khoa học
• 1.2.2. Ý nghĩa thực tiễn
• 2. PHẦN 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Cơ sở khoa học của đề tài
• 2.2. Đặc điểm sinh học của giun đũa ký sinh ở bê, nghé
• 2.2.1. Vị trí của giun đũa bê, nghé trong hệ thống phân loại động vật
• 2.2.2. Đặc điểm hình thái của Neoascaris vitulorum
• 2.2.3. Đặc điểm vòng đời của Neoascaris vitulorum
• 3. PHẦN 3: NỘI DUNG, VẬT LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 3.2. Nội dung nghiên cứu
• 3.2.1. Nghiên cứu tình hình nhiễm giun đũa ở bê, nghé dưới 3 tháng tuổi ở 3 xã của huyện Đồng Hỷ
• 3.2.2. Nghiên cứu sự phát triển của trứng giun đũa bê, nghé và khả năng tồn tại của trứng có sức gây bệnh ở ngoại cảnh
• 3.2.3. Nghiên cứu đặc điểm lâm sàng của bệnh giun đũa bê, nghé
• 3.2.4. Nghiên cứu biện pháp phòng, trị giun đũa cho bê, nghé
• 3.3. Phương pháp nghiên cứu
• 3.3.1. Nghiên cứu một số đặc điểm dịch tễ bệnh giun đũa bê, nghé ở huyện Đồng Hỷ
• 3.3.2. Phương pháp nghiên cứu đặc điểm lâm sàng của bệnh giun đũa bê, nghé
• 3.3.3. Nghiên cứu đề xuất phương pháp phòng, trị bệnh giun đũa cho bê, nghé
• 3.4. Phương pháp xử lý số liệu
• 4. PHẦN 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Công tác thú y tại huyện Đồng Hỷ
• 4.2. Nghiên cứu một số đặc điểm dịch tễ bệnh giun đũa bê, nghé ở huyện Đồng Hỷ
• 4.3. Khảo sát tình hình nhiễm giun đũa bê, nghé
• 4.4. Nghiên cứu sự phát triển của trứng giun đũa bê nghé và sự tồn tại của trứng có sức gây bệnh ở điều kiện ngoại cảnh
• 4.5. Nghiên cứu những biểu hiện bệnh lý và lâm sàng của bê, nghé bị bệnh giun đũa ở một số xã của huyện Đồng Hỷ, tỉnh Thái Nguyên
• 4.6. Nghiên cứu đề xuất biện pháp phòng trị bệnh cho bê, nghé
• 4.6.1. Phương pháp ủ phân nhiệt sinh học theo phương pháp truyền thống có khả năng sinh nhiệt cao để diệt trứng giun đũa bê, nghé
• 4.6.2. Nghiên cứu lựa chọn thuốc điều trị bệnh giun đũa cho bê, nghé và hiệu lực của thuốc
• 4.6.3. Đề xuất quy trình phòng, trị bệnh giun đũa ở bê, nghé
• 4.6.4. Tẩy giun đũa cho bê, nghé
• 4.6.5. Vệ sinh chuồng trại
• 4.6.6. Xử lý phân bê, nghé để diệt trứng giun đũa có trong phân
• 4.6.7. Cải tạo đồng cỏ, bãi chăn thả
• 4.6.8. Tăng cường chăm sóc nuôi dưỡng cho bê, nghé
• 5. PHẦN 5: KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• 1. Tài liệu tiếng việt
• 2. Tài liệu tiếng anh

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Tình Hình Bệnh Giun Đũa Ở Bê Nghé Đồng Hỷ

Chăn nuôi trâu bò đóng vai trò quan trọng trong kinh tế nông nghiệp, đặc biệt ở các huyện miền núi như Đồng Hỷ, Thái Nguyên. Tuy nhiên, bệnh giun đũa ở bê nghé gây ra nhiều thiệt hại đáng kể, ảnh hưởng đến sự phát triển của đàn gia súc. Bệnh không gây dịch lớn nhưng kéo dài âm ỉ, làm giảm năng suất và sức đề kháng của vật nuôi. Nghiên cứu về tình hình nhiễm giun đũa ở bê nghé Đồng Hỷ và các biện pháp phòng trị là vô cùng cần thiết để bảo vệ và phát triển ngành chăn nuôi địa phương. Theo Nguyễn Thị Kim Lan và cs (1999), Phan Địch Lân và cs (2005), bệnh do giun Neoascaris vitulorum gây ra, chúng ký sinh trong ruột non của bê, nghé và gây ra các tác hại như: gây tổn thương ruột non, một số cơ quan (gan, phổi.) do ấu trùng di hành, giun lấy chất dinh dưỡng làm cho bê, nghé gầy còm, chậm lớn.

1.1. Tầm Quan Trọng Của Chăn Nuôi Bê Nghé Tại Huyện Đồng Hỷ

Đồng Hỷ là huyện miền núi với nhiều tiềm năng phát triển chăn nuôi trâu bò thịt. Bãi chăn thả rộng lớn và điều kiện tự nhiên thuận lợi tạo điều kiện cho ngành chăn nuôi phát triển. Tuy nhiên, sức khỏe bê nghé tại Thái Nguyên nói chung và Đồng Hỷ nói riêng cần được quan tâm đúng mức để khai thác tối đa tiềm năng này. Việc phòng ngừa và điều trị các bệnh ký sinh trùng, đặc biệt là bệnh giun đũa ở gia súc, đóng vai trò then chốt trong việc nâng cao năng suất và chất lượng đàn gia súc.

1.2. Thực Trạng Bệnh Giun Đũa Và Ảnh Hưởng Đến Năng Suất

Thực trạng bệnh giun đũa ở bê nghé vẫn còn là một thách thức lớn đối với người chăn nuôi tại Đồng Hỷ. Bệnh thường phát vào vụ đông - xuân, ảnh hưởng nghiêm trọng đến bê nghé dưới 3 tháng tuổi. Tình trạng này gây ra những thiệt hại kinh tế đáng kể do bê nghé chậm lớn, gầy yếu và dễ mắc các bệnh khác. Việc nghiên cứu và áp dụng các biện pháp phòng trị hiệu quả là vô cùng cấp thiết.

II. Nguyên Nhân Và Triệu Chứng Bệnh Giun Đũa Ở Bê Nghé

Nguyên nhân gây bệnh giun đũa ở bê nghé chủ yếu do nhiễm Neoascaris vitulorum. Bê nghé có thể nhiễm bệnh qua hai con đường chính: ăn phải trứng giun có trong thức ăn, nước uống hoặc lây nhiễm từ mẹ qua nhau thai. Triệu chứng bệnh giun đũa ở bê nghé rất đa dạng, bao gồm tiêu chảy, gầy yếu, chậm lớn, lông xơ xác và thiếu máu. Trong trường hợp nặng, bê nghé có thể bị tắc ruột và tử vong. Việc nhận biết sớm các triệu chứng và xác định chính xác nguyên nhân gây bệnh là rất quan trọng để có biện pháp điều trị kịp thời.

2.1. Vòng Đời Của Giun Đũa Và Đường Lây Nhiễm Bệnh

Vòng đời của giun đũa ở bê nghé là vòng đời trực tiếp, không qua ký chủ trung gian. Giun trưởng thành ký sinh trong ruột non, đẻ trứng và trứng theo phân ra ngoài môi trường. Trong điều kiện thích hợp, trứng phát triển thành ấu trùng có khả năng gây bệnh. Bê nghé nhiễm bệnh khi ăn phải thức ăn, nước uống có chứa trứng giun hoặc do ấu trùng từ máu trâu bò mang thai xâm nhập vào bào thai. Hiểu rõ vòng đời của giun đũa giúp người chăn nuôi có biện pháp phòng bệnh hiệu quả.

2.2. Các Triệu Chứng Lâm Sàng Thường Gặp Của Bệnh Giun Đũa

Triệu chứng bệnh giun đũa ở bê nghé có thể khác nhau tùy thuộc vào mức độ nhiễm bệnh và sức khỏe của vật nuôi. Các triệu chứng thường gặp bao gồm tiêu chảy, phân có lẫn máu hoặc giun, bụng phình to, gầy yếu, chậm lớn, lông xơ xác và thiếu máu. Trong trường hợp nặng, bê nghé có thể bị tắc ruột, viêm phổi và tử vong. Việc theo dõi và phát hiện sớm các triệu chứng là rất quan trọng để điều trị kịp thời.

2.3. Tác Hại Của Bệnh Giun Đũa Đối Với Sự Phát Triển Của Bê Nghé

Tác hại của bệnh giun đũa đối với bê nghé là rất lớn. Giun đũa ký sinh trong ruột non, gây tổn thương niêm mạc ruột, làm giảm khả năng hấp thu dinh dưỡng. Bê nghé bị nhiễm giun đũa thường chậm lớn, gầy yếu, sức đề kháng kém và dễ mắc các bệnh khác. Bệnh còn gây thiệt hại kinh tế do giảm năng suất và tăng chi phí điều trị. Do đó, việc phòng ngừa và điều trị bệnh giun đũa là rất quan trọng để đảm bảo sự phát triển khỏe mạnh của bê nghé.

III. Phương Pháp Chẩn Đoán Bệnh Giun Đũa Ở Bê Nghé Chính Xác

Chẩn đoán bệnh giun đũa ở bê nghé cần dựa trên các triệu chứng lâm sàng, kết quả xét nghiệm phân và tiền sử dịch tễ. Xét nghiệm phân là phương pháp chính xác nhất để xác định sự có mặt của trứng giun trong phân. Ngoài ra, có thể sử dụng phương pháp mổ khám để tìm giun trưởng thành trong ruột non. Việc chẩn đoán chính xác bệnh giun đũa giúp người chăn nuôi có biện pháp điều trị hiệu quả và kịp thời.

3.1. Khám Lâm Sàng Và Thu Thập Thông Tin Dịch Tễ Học

Việc khám lâm sàng kỹ lưỡng và thu thập thông tin dịch tễ học là bước đầu tiên quan trọng trong chẩn đoán bệnh giun đũa ở bê nghé. Cần quan sát các triệu chứng lâm sàng như tiêu chảy, gầy yếu, lông xơ xác và thiếu máu. Đồng thời, cần thu thập thông tin về tiền sử bệnh, điều kiện chăn nuôi và các yếu tố nguy cơ khác. Những thông tin này giúp định hướng chẩn đoán và lựa chọn phương pháp xét nghiệm phù hợp.

3.2. Xét Nghiệm Phân Tìm Trứng Giun Đũa Phương Pháp Hiệu Quả

Xét nghiệm phân tìm trứng giun đũa là phương pháp chẩn đoán chính xác và hiệu quả nhất. Mẫu phân được thu thập và xử lý bằng các kỹ thuật khác nhau để tìm trứng giun dưới kính hiển vi. Kết quả xét nghiệm giúp xác định sự có mặt của trứng giun, số lượng trứng và loại giun. Phương pháp này đơn giản, dễ thực hiện và cho kết quả nhanh chóng.

3.3. Mổ Khám Để Xác Định Giun Trưởng Thành Trong Ruột Non

Trong một số trường hợp, cần tiến hành mổ khám để xác định giun trưởng thành trong ruột non. Phương pháp này thường được áp dụng khi bê nghé đã chết hoặc khi cần xác định chính xác loại giun gây bệnh. Mổ khám giúp quan sát trực tiếp giun trưởng thành, xác định vị trí ký sinh và đánh giá mức độ tổn thương của ruột non.

IV. Cách Phòng Bệnh Giun Đũa Cho Bê Nghé Hiệu Quả Tại Đồng Hỷ

Phòng bệnh giun đũa cho bê nghé là biện pháp quan trọng nhất để bảo vệ sức khỏe và nâng cao năng suất chăn nuôi. Các biện pháp phòng bệnh bao gồm vệ sinh chuồng trại sạch sẽ, xử lý phân đúng cách, tẩy giun định kỳ cho bê nghé và tăng cường chăm sóc nuôi dưỡng. Việc áp dụng đồng bộ các biện pháp phòng bệnh giúp giảm thiểu nguy cơ nhiễm giun đũa và hạn chế thiệt hại kinh tế.

4.1. Vệ Sinh Chuồng Trại Định Kỳ Để Loại Bỏ Trứng Giun

Vệ sinh chuồng trại định kỳ là biện pháp quan trọng để loại bỏ trứng giun và giảm thiểu nguy cơ lây nhiễm. Chuồng trại cần được dọn dẹp sạch sẽ hàng ngày, loại bỏ phân và chất thải. Định kỳ phun thuốc sát trùng để tiêu diệt trứng giun và các mầm bệnh khác. Đảm bảo chuồng trại luôn khô ráo, thoáng mát và có đủ ánh sáng.

4.2. Xử Lý Phân Bê Nghé Đúng Cách Để Ngăn Chặn Lây Lan

Xử lý phân bê nghé đúng cách là biện pháp quan trọng để ngăn chặn sự lây lan của bệnh giun đũa. Phân cần được thu gom và ủ theo phương pháp nhiệt sinh học để tiêu diệt trứng giun. Có thể sử dụng phân ủ để bón cho cây trồng sau khi đã được xử lý triệt để. Tránh vứt phân bừa bãi ra môi trường, gây ô nhiễm và lây lan bệnh.

4.3. Tẩy Giun Định Kỳ Cho Bê Nghé Theo Lịch Trình

Tẩy giun định kỳ cho bê nghé là biện pháp quan trọng để loại bỏ giun trưởng thành trong ruột non. Lựa chọn thuốc tẩy giun phù hợp và sử dụng theo hướng dẫn của nhà sản xuất hoặc bác sĩ thú y. Tẩy giun định kỳ giúp bê nghé khỏe mạnh, tăng trưởng tốt và có sức đề kháng cao.

V. Phác Đồ Điều Trị Bệnh Giun Đũa Ở Bê Nghé Hiệu Quả Nhất

Điều trị bệnh giun đũa ở bê nghé cần được thực hiện sớm và đúng phác đồ để đạt hiệu quả cao. Sử dụng các loại thuốc tẩy giun có tác dụng diệt giun đũa trưởng thành và ấu trùng. Kết hợp với các biện pháp hỗ trợ như bù nước, điện giải và tăng cường dinh dưỡng. Theo dõi sát sao tình trạng sức khỏe của bê nghé trong quá trình điều trị.

5.1. Lựa Chọn Thuốc Tẩy Giun Phù Hợp Và Sử Dụng Đúng Liều Lượng

Lựa chọn thuốc tẩy giun phù hợp là yếu tố quan trọng để điều trị bệnh giun đũa hiệu quả. Tham khảo ý kiến của bác sĩ thú y để lựa chọn loại thuốc có tác dụng diệt giun đũa và an toàn cho bê nghé. Sử dụng thuốc theo đúng liều lượng và hướng dẫn của nhà sản xuất. Tránh sử dụng quá liều hoặc không đủ liều, gây ảnh hưởng đến sức khỏe của vật nuôi.

5.2. Bù Nước Và Điện Giải Cho Bê Nghé Bị Tiêu Chảy

Bê nghé bị tiêu chảy do nhiễm giun đũa thường bị mất nước và điện giải. Cần bù nước và điện giải bằng cách cho bê nghé uống dung dịch oresol hoặc truyền dịch tĩnh mạch. Bù nước và điện giải giúp phục hồi sức khỏe và tăng cường khả năng hấp thu thuốc.

5.3. Tăng Cường Dinh Dưỡng Để Nâng Cao Sức Đề Kháng

Tăng cường dinh dưỡng là biện pháp quan trọng để nâng cao sức đề kháng của bê nghé trong quá trình điều trị bệnh giun đũa. Cho bê nghé ăn thức ăn dễ tiêu, giàu dinh dưỡng và bổ sung vitamin, khoáng chất. Đảm bảo bê nghé có đủ năng lượng để chống lại bệnh tật.

VI. Nghiên Cứu Về Tình Hình Nhiễm Giun Đũa Ở Bê Nghé Tại Đồng Hỷ

Nghiên cứu về tình hình nhiễm giun đũa ở bê nghé tại Đồng Hỷ cho thấy tỷ lệ nhiễm bệnh còn khá cao, đặc biệt ở các xã vùng sâu vùng xa. Các yếu tố ảnh hưởng đến tỷ lệ nhiễm bệnh bao gồm điều kiện vệ sinh chuồng trại kém, phương pháp chăn nuôi thả rông và thiếu kiến thức về phòng bệnh của người chăn nuôi. Kết quả nghiên cứu là cơ sở để xây dựng các chương trình phòng chống bệnh giun đũa hiệu quả tại địa phương.

6.1. Tỷ Lệ Nhiễm Giun Đũa Ở Bê Nghé Theo Tuổi Và Địa Điểm

Nghiên cứu cho thấy tỷ lệ nhiễm giun đũa ở bê nghé cao nhất ở giai đoạn dưới 3 tháng tuổi. Tỷ lệ nhiễm bệnh cũng khác nhau giữa các địa điểm, phụ thuộc vào điều kiện chăn nuôi và vệ sinh môi trường. Các xã vùng sâu vùng xa thường có tỷ lệ nhiễm bệnh cao hơn do điều kiện chăn nuôi còn lạc hậu.

6.2. Ảnh Hưởng Của Vệ Sinh Chuồng Trại Đến Tỷ Lệ Nhiễm Bệnh

Vệ sinh chuồng trại có ảnh hưởng rất lớn đến tỷ lệ nhiễm giun đũa ở bê nghé. Chuồng trại bẩn thỉu, ẩm ướt là môi trường lý tưởng cho trứng giun phát triển và lây lan. Nghiên cứu cho thấy tỷ lệ nhiễm bệnh ở các chuồng trại không được vệ sinh thường xuyên cao hơn nhiều so với các chuồng trại sạch sẽ.

6.3. Kiến Thức Của Người Chăn Nuôi Về Phòng Bệnh Giun Đũa

Kiến thức của người chăn nuôi về phòng bệnh giun đũa cũng là một yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến tỷ lệ nhiễm bệnh. Nhiều người chăn nuôi còn thiếu kiến thức về vòng đời của giun đũa, đường lây nhiễm và các biện pháp phòng bệnh hiệu quả. Cần tăng cường công tác tuyên truyền, tập huấn để nâng cao kiến thức cho người chăn nuôi.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Chăn nuôi trâu, bò tại Việt Nam đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp thực phẩm có giá trị dinh dưỡng cao (thịt đỏ, sữa) và tận dụng hiệu quả nguồn thức ăn thô xanh như cỏ, rơm rạ. Tuy nhiên, sự phát triển của đàn gia súc sinh sản thường gặp trở ngại lớn bởi các bệnh truyền nhiễm và ký sinh trùng ở giai đoạn non nát, đặc biệt là bệnh giun đũa (Neoascaris vitulorum) ở bê và nghé. Bệnh không bùng phát thành dịch lớn tức thời như các bệnh truyền nhiễm do vi khuẩn hay virus nhưng kéo dài âm ỉ, làm giảm khả năng sinh trưởng, gây suy nhược, tổn thương cơ quan nội tạng và dẫn đến tỷ lệ tử vong cao ở gia súc non nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời.

Đồng Hỷ là huyện miền núi thuộc tỉnh Thái Nguyên, sở hữu diện tích bãi chăn thả rộng lớn và điều kiện tự nhiên thuận lợi cho phát triển chăn nuôi trâu, bò lấy thịt. Tuy vậy, tập quán chăn nuôi nông hộ nhỏ lẻ, thả rông cùng điều kiện chăm sóc và vệ sinh thú y hạn chế đã khiến mầm bệnh giun đũa lưu hành phổ biến. Sự biến động về thời tiết, khí hậu và phương thức chăn nuôi cũng tác động trực tiếp đến vòng đời, sự phát tán và đặc điểm dịch tễ của ký sinh trùng. Đề tài khóa luận "Tình hình mắc bệnh giun đũa ở bê, nghé tại một số xã của huyện Đồng Hỷ - tỉnh Thái Nguyên và biện pháp phòng trị" của sinh viên Triệu Văn Vĩnh (Khoa Chăn nuôi - Thú y, Trường Đại học Nông Lâm - Đại học Thái Nguyên) được triển khai nhằm giải quyết đòi hỏi thực tiễn này.

Khóa luận xác định 2 mục tiêu nghiên cứu cụ thể:

1. Tìm hiểu một số đặc điểm dịch tễ học của bệnh giun đũa bê, nghé trong điều kiện chăn nuôi hiện nay tại địa bàn nghiên cứu.
2. Nghiên cứu một số đặc điểm bệnh lý, lâm sàng của bệnh giun đũa bê, nghé và xây dựng biện pháp phòng chống bệnh hiệu quả, phù hợp với điều kiện chăn nuôi trâu bò ở huyện Đồng Hỷ, tỉnh Thái Nguyên.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Bê và nghé dưới 3 tháng tuổi; bệnh giun đũa do ký sinh trùng Neoascaris vitulorum gây ra; các mẫu phân tươi, mẫu cặn phân nền chuồng, mẫu đất bề mặt xung quanh chuồng nuôi và bãi chăn thả.
• Phạm vi không gian: Khảo sát và thu thập mẫu thực địa tại 3 xã gồm Khe Mo, Văn Hán và Linh Sơn thuộc huyện Đồng Hỷ, tỉnh Thái Nguyên; các thí nghiệm định danh ký sinh trùng được thực hiện tại Phòng thí nghiệm Khoa Chăn nuôi - Thú y, Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên.
• Phạm vi thời gian: Đề tài được tiến hành từ ngày 02/03/2015 đến ngày 24/05/2015.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết và phân loại học ký sinh trùng

Tác giả hệ thống hóa căn nguyên gây bệnh là loài giun đũa Neoascaris vitulorum (tên đồng danh: Toxocara vitulorum), thuộc hệ thống phân loại động vật học:

• Ngành: Nemathelminthes (Schneider, 1873)
• Lớp: Nematoda (Rudolphi, 1808)
• Phân lớp: Rhabditia (Pearse, 1942)
• Bộ: Ascaridida (Skrjabin et Schulz, 1940)
• Phân bộ: Ascaridina (Skrjabin, 1915)
• Họ: Anisakidae (Skrjabin et Karokhin, 1945)
• Giống: Neoascaris (Travassos, 1927)
• Loài: Neoascaris vitulorum (Goeze, 1782)

Về mặt sinh học, Neoascaris vitulorum là loài giun tròn có kích thước lớn (con đực dài 13 - 18 cm, con cái dài 19 - 26 cm), đầu có 3 lá môi có răng cưa, sống ký sinh tại ruột non của bê và nghé. Vòng đời của giun có tính chất trực tiếp không qua vật chủ trung gian. Giun truyền lây qua hai con đường chính:

• Đường tiêu hóa: Bê, nghé ăn hoặc bú phải thức ăn, nước uống, đầu vú mẹ có dính trứng giun chứa ấu trùng cảm nhiễm.
• Đường qua nhau thai và sữa non: Ấu trùng di hành trong cơ thể trâu bò mẹ đóng kén tại các mô, phủ tạng; khi trâu bò cái mang thai, ấu trùng hoạt hóa qua tuần hoàn nhau thai xâm nhập vào bào thai (gan thai nhi), hoặc bài xuất qua sữa non ngay sau khi sinh.

Cơ chế sinh bệnh bao gồm ba tác động: tác động cơ giới (ấu trùng di hành phá hủy nhu mô gan, phổi; giun trưởng thành bám làm tổn thương niêm mạc ruột, gây tắc ruột, thủng ruột hoặc tắc ống dẫn mật), tác động độc tố (tiết chất độc làm con vật trúng độc, sốt, rối loạn tiêu hóa) và tác động chiếm đoạt chất dinh dưỡng làm gia súc suy dinh dưỡng trầm trọng.

Phương pháp nghiên cứu thực địa và thực nghiệm

Tác giả kết hợp các phương pháp dịch tễ học thú y, chẩn đoán ký sinh trùng học và khảo nghiệm lâm sàng:

• Điều tra dịch tễ cắt ngang: Thu thập tổng cộng 419 mẫu phân của bê, nghé dưới 3 tháng tuổi tại 3 xã (Khe Mo, Văn Hán, Linh Sơn). Phân loại mẫu theo 5 nhóm lứa tuổi (sơ sinh đến 15 ngày; >15 đến 30 ngày; >30 đến 45 ngày; >45 đến 60 ngày; >60 đến 90 ngày) và theo 3 mức độ vệ sinh chuồng trại (Tốt, Trung bình, Kém).
• Phương pháp xét nghiệm nổi Fülleborn: Sử dụng dung dịch muối ăn (NaCl) bão hòa (pha 380 g NaCl trong 1 lít nước sôi để nguội) có tỷ trọng lớn hơn tỷ trọng trứng giun. Mẫu phân hoặc mẫu đất nền (5 - 10 g) được hòa tan với lượng dung dịch gấp 10 lần thể tích, khuấy đều, lọc qua gạc và để lắng 15 - 20 phút. Vớt màng nổi trên bề mặt phiến kính để soi tìm trứng dưới kính hiển vi quang học ở độ phóng đại 100x và 400x.
• Phương pháp thu thập mẫu môi trường: Lấy mẫu đất/phân nền chuồng tại 4 góc và vị trí trung tâm (80 - 100 g/mẫu); lấy mẫu đất bề mặt xung quanh chuồng và mẫu đất bề mặt bãi chăn thả (mỗi điểm 20 - 30 m² lấy ngẫu nhiên 5 điểm góc và giữa gộp lại).
• Phương pháp theo dõi lâm sàng: Đo thân nhiệt bằng nhiệt kế thú y (thang 43°C), theo dõi trạng thái phân (màu trắng ngà, mùi khắm, tiêu chảy dạng vọt cần câu), tình trạng lông da, niêm mạc và phản xạ bú.
• Phương pháp thực nghiệm diệt mầm bệnh và điều trị: Bố trí công thức ủ phân nhiệt sinh học kỵ khí truyền thống (phân chuồng, lá xanh băm nhỏ, tro bếp, vôi bột); theo dõi biến thiên nhiệt độ và tỷ lệ diệt trứng giun; thử nghiệm hiệu lực của các hoạt chất tẩy giun chuyên dụng (Bivermectin 1%, Levavet, Dectomax).

Xử lý số liệu

Dữ liệu thu thập được phân tích bằng các công thức thống kê sinh học trên phần mềm Microsoft Excel 2010, xác định tỷ lệ nhiễm (%), tỷ lệ sạch trứng (%), số trung bình cộng ($\bar{X}$), độ lệch chuẩn ($S_x$) và sai số trung bình mẫu ($m_x$).

---

Nội dung chính theo từng chương

Phần 1: Mở đầu

Trình bày cơ sở khoa học và thực tiễn của ngành chăn nuôi đại gia súc; phân tích tính cấp thiết của việc kiểm soát ký sinh trùng đường tiêu hóa ở bê nghé miền núi; xác định rõ mục đích nghiên cứu, đối tượng, phạm vi cùng ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài.

Phần 2: Tổng quan tài liệu

Hệ thống hóa toàn diện các công trình nghiên cứu trong nước và quốc tế về giun đũa Neoascaris vitulorum. Tổng quan chi tiết vị trí phân loại học, đặc điểm hình thái cơ thể giun đực/giun cái, kích thước vỏ trứng dạng tổ ong, chu kỳ phát triển sinh học và con đường lây truyền qua nhau thai và sữa mẹ. Phân tích các tổn thương bệnh lý học, cơ chế phát sinh hội chứng "nghé ỉa phân trắng", các phương pháp chẩn đoán phòng thí nghiệm (Fülleborn, Darling, McMaster) và các nhóm hoạt chất phòng trị (Piperazin, Levamisol, Benzimidazole, Mebendazole, Ivermectin, cùng các bài thuốc nam như vỏ xoan, hạt cau, lá đu đủ).

Phần 3: Nội dung, vật liệu và phương pháp nghiên cứu

Quy định chi tiết tiêu chí phân loại vệ sinh chuồng nuôi (tốt, trung bình, kém), các mốc phân chia lứa tuổi khảo sát dịch tễ, quy trình lấy mẫu phân trực tràng và mẫu đất môi trường. Mô tả chi tiết kỹ thuật pha chế dung dịch NaCl bão hòa cho phương pháp Fülleborn, nguyên lý buồng đếm McMaster, thiết kế thí nghiệm ủ phân nhiệt sinh học và phương pháp đánh giá an toàn, hiệu lực thuốc tẩy giun. Trình bày các công thức toán học dùng trong xử lý thống kê sinh học.

Phần 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Chương này tập trung toàn bộ các số liệu khảo sát thực tế và thực nghiệm:

• Báo cáo kết quả tham gia công tác tiêm phòng vaccine các bệnh truyền nhiễm tại huyện Đồng Hỷ (lợn, trâu bò, chó) đạt tỷ lệ an toàn 100%.
• Công bố số liệu khảo sát dịch tễ học về tỷ lệ nhiễm giun đũa bê nghé tại 3 xã (25,06%), phân tích tỷ lệ nhiễm theo xã (Văn Hán cao nhất 28,42%, Khe Mo 23,36%, Linh Sơn 21,21%).
• Phân tích mối tương quan giữa tỷ lệ nhiễm với lứa tuổi bê nghé (đạt đỉnh 36,08% ở nhóm 30 - 45 ngày tuổi, thấp nhất ở nhóm 60 - 90 ngày tuổi với 14,13%) và tình trạng vệ sinh (vệ sinh kém nhiễm 30,63%, vệ sinh tốt nhiễm 17,46%).
• Đánh giá mức độ ô nhiễm trứng giun ngoài môi trường ngoại cảnh (nền chuồng 23,63%, đất quanh chuồng 19,23%).
• Trình bày đặc điểm bệnh lý lâm sàng đặc trưng (phân trắng sữa có mùi thối khắm, bụng cóc, thiếu máu, suy nhược).
• Đánh giá kết quả ủ phân nhiệt sinh học diệt trừ mầm bệnh và thử nghiệm hiệu lực thuốc tẩy giun; hoàn thiện đề xuất quy trình kỹ thuật phòng trị giun đũa đồng bộ.

Phần 5: Kết luận và đề nghị

Đúc kết các phát hiện dịch tễ chủ chốt của đề tài tại huyện Đồng Hỷ và đưa ra các đề nghị ứng dụng quy trình vệ sinh, lịch tẩy giun định kỳ và phương pháp ủ phân nhiệt sinh học vào thực tế sản xuất tại địa phương.

---

Kết quả và đóng góp

Kết quả nghiên cứu chính

1. Kết quả công tác thú y tại địa phương

Trong thời gian thực tập tại Trạm Thú y huyện Đồng Hỷ, tác giả đã tham gia tiêm phòng phòng chống dịch bệnh truyền nhiễm cho đàn vật nuôi, đạt độ an toàn tuyệt đối:

Nội dung tiêm phòng	Đối tượng vật nuôi	Số lượng tiêm (con)	Tỷ lệ an toàn (%)
Bệnh Tụ dấu	Lợn	1.220	100,00
Bệnh Dịch tả	Lợn	1.250	100,00
Bệnh Lở mồm long móng	Trâu, bò	590	100,00
Bệnh Tụ huyết trùng	Trâu, bò	590	100,00
Bệnh Dại	Chó	695	100,00

2. Tình hình nhiễm giun đũa ở bê, nghé theo địa bàn

Kiểm tra tổng số 419 bê, nghé dưới 3 tháng tuổi tại 3 xã thuộc huyện Đồng Hỷ ghi nhận tỷ lệ nhiễm chung là 25,06%:

Địa điểm (Xã)	Số kiểm tra (con)	Số nhiễm (con)	Tỷ lệ nhiễm (%)
Khe Mo	137	32	23,36
Văn Hán	183	52	28,42
Linh Sơn	99	21	21,21
Tính chung	419	105	25,06

3. Tỷ lệ nhiễm giun đũa theo lứa tuổi

Khảo sát phân tầng theo lứa tuổi cho thấy tỷ lệ nhiễm tăng dần từ giai đoạn sơ sinh, đạt đỉnh cao nhất ở lứa tuổi 30 - 45 ngày và giảm dần ở giai đoạn sau:

Lứa tuổi (ngày)	Số kiểm tra (con)	Số nhiễm (con)	Tỷ lệ nhiễm (%)
$\le$ 15	65	11	16,92
> 15 - 30	79	19	24,05
> 30 - 45	97	35	36,08
> 45 - 60	86	27	31,40
> 60 - 90	92	13	14,13
Tính chung	419	105	25,06

4. Tỷ lệ nhiễm giun đũa theo điều kiện vệ sinh chăn nuôi

Điều kiện vệ sinh chuồng trại có ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng cảm nhiễm ký sinh trùng của bê, nghé:

Tình trạng vệ sinh	Số kiểm tra (con)	Số nhiễm (con)	Tỷ lệ nhiễm (%)
Tốt	126	22	17,46
Trung bình	133	34	25,56
Kém	160	49	30,63
Tính chung	419	105	25,06

5. Tình trạng ô nhiễm trứng giun đũa tại khu vực chuồng nuôi

Xét nghiệm mẫu nền chuồng và đất bề mặt xung quanh chuồng phát hiện sự tồn tại phổ biến của trứng Neoascaris vitulorum:

Địa bàn (Xã)	Mẫu nền chuồng kiểm tra	Mẫu nền chuồng (+)	Tỷ lệ nền chuồng (%)	Mẫu xung quanh kiểm tra	Mẫu xung quanh (+)	Tỷ lệ xung quanh (%)
Khe Mo	17	4	23,52	16	3	18,75
Văn Hán	19	5	26,31	19	4	21,05
Linh Sơn	19	4	21,05	17	3	17,64
Tính chung	55	13	23,63	52	10	19,23

Giải pháp và quy trình kỹ thuật đề xuất

Tác giả đề xuất quy trình phòng trừ tổng hợp bao gồm 5 biện pháp chính:

1. Lịch tẩy giun chủ động: Khuyến cáo tiến hành tẩy giun đũa cho toàn bộ bê, nghé ở giai đoạn từ 15 đến 30 ngày tuổi (hoặc 30 - 60 ngày tuổi) nhằm loại trừ giun trước khi chúng phát triển thành thục và gây tắc ruột hoặc đào thải trứng làm ô nhiễm môi trường.
2. Sử dụng thuốc đặc trị: Áp dụng các loại thuốc tẩy giun có hiệu lực cao như Bivermectin 1%, Levavet, Dectomax hoặc các hoạt chất nhóm Benzimidazole theo đúng liều lượng hướng dẫn.
3. Xử lý phân bằng phương pháp ủ nhiệt sinh học: Áp dụng công thức ủ phân kỵ khí sinh nhiệt cao để diệt triệt để trứng giun: 800 - 1.000 kg phân chuồng + 200 kg lá xanh băm nhỏ + 30 kg tro bếp + 40 kg vôi bột; ủ kín trong túi nilon hoặc hố ủ để nhiệt độ lên men tiêu diệt mầm bệnh.
4. Vệ sinh, tiêu độc chuồng trại: Định kỳ quét dọn phân, giữ nền chuồng khô ráo, sử dụng vôi bột hoặc hóa chất sát trùng tẩy uế khu vực nuôi nhốt.
5. Cải tạo đồng cỏ và chăm sóc nuôi dưỡng: Thu dọn phân tại bãi chăn, luân canh bãi chăn thả; bổ sung dinh dưỡng, khoáng, vitamin và vệ sinh bầu vú mẹ trước khi cho bê nghé bú.

Đóng góp của đề tài

• Cung cấp dẫn liệu khoa học có hệ thống và cập nhật về thực trạng dịch tễ học bệnh giun đũa ở bê, nghé dưới 3 tháng tuổi tại huyện Đồng Hỷ, tỉnh Thái Nguyên.
• Chứng minh rõ nét tác động của lứa tuổi và điều kiện vệ sinh chuồng trại đối với tỷ lệ cảm nhiễm ký sinh trùng tại vùng nông thôn miền núi.
• Xây dựng quy trình kỹ thuật phòng trị giun đũa mang tính khả thi, phù hợp với điều kiện kinh tế và tập quán canh tác của các hộ chăn nuôi tại địa phương.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế

• Thời gian tiến hành nghiên cứu thực địa diễn ra trong khoảng thời gian ngắn (từ tháng 3 đến tháng 5 năm 2015), do đó chưa bao quát được sự biến động của tỷ lệ nhiễm giun đũa qua đầy đủ các mùa trong năm (đặc biệt là mùa đông - xuân lạnh khi trâu bò tập trung sinh sản).
• Phạm vi nghiên cứu thực địa giới hạn tại 3 xã thuộc một huyện miền núi (Đồng Hỷ), chưa mở rộng so sánh liên vùng với các huyện trung du hoặc đồng bằng lân cận của tỉnh Thái Nguyên.
• Nghiên cứu tập trung vào bê nghé dưới 3 tháng tuổi nuôi nông hộ, chưa mở rộng khảo sát chuyên sâu trên quy mô trang trại chăn nuôi tập trung hoặc các giống bò thịt/bò sữa lai nhập nội.

Hướng nghiên cứu tiếp

• Mở rộng phạm vi và thời gian theo dõi liên tục trong nhiều năm để xây dựng bản đồ dịch tễ học hoàn chỉnh về bệnh ký sinh trùng đường tiêu hóa trên gia súc non tại tỉnh Thái Nguyên.
• Nghiên cứu sâu hơn về cơ chế truyền lây qua sữa non và mức độ kháng thể thụ động của bê nghé sơ sinh nhằm tối ưu hóa thời điểm dùng thuốc dự phòng.

---

Giá trị tham khảo

Tài liệu khóa luận có giá trị ứng dụng và tham khảo thiết thực cho các nhóm đối tượng:

• Sinh viên và học viên: Sinh viên các ngành Thú y, Chăn nuôi, Sư phạm Kỹ thuật Nông nghiệp tham khảo phương pháp luận nghiên cứu dịch tễ học ký sinh trùng, kỹ thuật pha chế hóa chất và quy trình thao tác xét nghiệm phù nổi Fülleborn tìm trứng giun tròn.
• Cán bộ thú y cơ sở: Cán bộ kỹ thuật tại các trạm thú y cấp huyện, xã có thể sử dụng các số liệu dịch tễ, biểu hiện lâm sàng đặc trưng và công thức ủ phân nhiệt sinh học để xây dựng kế hoạch tập huấn, hướng dẫn người dân phòng chống dịch bệnh gia súc non.
• Hộ chăn nuôi trâu bò sinh sản: Cung cấp kiến thức nhận biết dấu hiệu "nghé ỉa phân trắng" và lịch tẩy giun định kỳ đúng thời điểm giúp nâng cao tỷ lệ nuôi sống và tăng trọng của bê nghé.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Tỷ lệ nhiễm giun đũa ở đàn bê, nghé dưới 3 tháng tuổi tại huyện Đồng Hỷ là bao nhiêu và xã nào có tỷ lệ cao nhất?

Theo kết quả xét nghiệm 419 bê, nghé tại 3 xã thuộc huyện Đồng Hỷ, tỷ lệ nhiễm giun đũa trung bình là 25,06% (105 con nhiễm). Trong đó, xã Văn Hán có tỷ lệ nhiễm cao nhất với 28,42% (52/183 con), tiếp theo là xã Khe Mo với 23,36% (32/137 con), và thấp nhất là xã Linh Sơn với 21,21% (21/99 con).

2. Ở lứa tuổi nào bê, nghé có tỷ lệ nhiễm giun đũa cao nhất?

Khảo sát phân tầng 5 nhóm tuổi cho thấy tỷ lệ nhiễm giun đũa đạt đỉnh cao nhất ở giai đoạn >30 đến 45 ngày tuổi (36,08%), tiếp đến là giai đoạn >45 đến 60 ngày tuổi (31,40%). Tỷ lệ nhiễm thấp nhất ở nhóm >60 đến 90 ngày tuổi (14,13%) do hệ miễn dịch của gia súc non dần hoàn thiện và có khả năng tự đào thải giun.

3. Điều kiện vệ sinh chuồng trại ảnh hưởng như thế nào đến mức độ nhiễm giun đũa?

Tỷ lệ nhiễm có mối liên hệ rõ rệt với tình trạng vệ sinh thú y: nhóm bê nghé nuôi trong điều kiện vệ sinh kém có tỷ lệ nhiễm lên tới 30,63% (49/160 con), trong khi nhóm nuôi ở điều kiện vệ sinh trung bình là 25,56% (34/133 con) và nhóm được chăm sóc ở điều kiện vệ sinh tốt chỉ nhiễm 17,46% (22/126 con).

4. Tác giả đã sử dụng phương pháp xét nghiệm nào để tìm trứng giun đũa trong mẫu phân và đất?

Tác giả sử dụng phương pháp xét nghiệm phù nổi Fülleborn dựa trên nguyên lý chênh lệch tỷ trọng: dung dịch NaCl bão hòa (pha 380 g muối trong 1 lít nước sôi) có tỷ trọng lớn hơn trứng giun, giúp trứng nổi lên bề mặt dung dịch sau 15 - 20 phút lắng và được vớt lên phiến kính để quan sát dưới kính hiển vi quang học ở độ phóng đại 100x và 400x.

5. Công thức ủ phân nhiệt sinh học được thiết kế gồm những thành phần và khối lượng nào?

Công thức ủ phân kỵ khí diệt trứng giun đũa bao gồm: 800 - 1.000 kg phân chuồng, 200 kg lá xanh băm nhỏ, 30 kg tro bếp và 40 kg vôi bột. Hỗn hợp được trộn đều và ủ kín trong bao nilon hoặc hố ủ kỵ khí để sinh nhiệt ức chế và tiêu diệt mầm bệnh.

---

Kết luận

Khóa luận của tác giả Triệu Văn Vĩnh đã phản ánh đầy đủ thực trạng dịch tễ học của bệnh giun đũa (Neoascaris vitulorum) ở đàn bê, nghé dưới 3 tháng tuổi tại huyện Đồng Hỷ, tỉnh Thái Nguyên với tỷ lệ nhiễm chung là 25,06%. Kết quả nghiên cứu đã chỉ ra quy luật nhiễm bệnh tập trung cao nhất ở giai đoạn 30 - 45 ngày tuổi và mối tương quan chặt chẽ giữa tỷ lệ cảm nhiễm với điều kiện vệ sinh chuồng nuôi cũng như mức độ ô nhiễm môi trường ngoại cảnh. Các giải pháp kỹ thuật được đề xuất về lịch tẩy giun sớm, vệ sinh thú y và công thức ủ phân nhiệt sinh học là cơ sở thực tiễn quan trọng giúp người chăn nuôi nâng cao hiệu quả phòng trừ bệnh giun đũa cho đại gia súc non tại địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Chăn nuôi trâu, bò ở nước ta trước đây chủ yếu để cung cấp sức kéo cho nông nghiệp và lâm nghiệp. Trong những năm gần đây, ngành chăn nuôi của nước ta phát triển khá mạnh, góp phần ổn định đời sống nhân dân và sự phát triển kinh tế - xã hội. Ngành chăn nuôi trâu bò cung cấp cho con người hai loại thực phẩm có giá trị cao và hoàn chỉnh về dinh dưỡng là thịt và sữa. Thịt trâu, bò được xếp vào loại thịt đỏ có giá trị dinh dưỡng cao, hàng năm thế giới tiêu thụ khoảng 40 - 50 triệu tấn thịt, giá 1kg thịt dao động từ 6- 7 USD/kg.

Sữa bò được xếp vào loại thực phẩm cao cấp vì đây là loại thực phẩm hoàn chỉnh về dinh dưỡng và giúp tiêu hóa tốt. Trâu bò là những gia súc nhai lại có khả năng biến thức ăn rẻ tiền như cây cỏ, rơm rạ thành hàng trăm thành phần khác nhau của thịt, sữa. Tuy nhiên, các bệnh xảy ra ở lứa tuổi bê, nghé đã gây ảnh hưởng rất lớn đến công tác phát triển chăn nuôi trâu bò, trong đó phải kể đến bệnh giun đũa bê, nghé. Bệnh giun đũa bê, nghé nói riêng và bệnh ký sinh trùng nói chung không gây thành ổ dịch lớn như các bệnh do vi khuẩn và virus, nhưng nó thường kéo dài âm ỉ, làm giảm năng suất chăn nuôi, ảnh hưởng đến khả năng sinh trưởng và phát triển của bê, nghé.

Bệnh giun đũa là khá phổ biến ở bê nghé nước ta. Bệnh thường phát vào vụ đông - xuân, ở bê nghé dưới 3 tháng tuổi. Bê nghé ở miền núi nhiễm giun đũa cao hơn vùng trung du và đồng bằng. Theo Nguyễn Thị Kim Lan và cs (1999) [8], Phan Địch Lân và cs (2005) [1010], bệnh do giun Neoascaris vitulorum gây ra, chúng ký sinh trong ruột non của bê, nghé và gây ra các tác hại như: gây tổn thương ruột non, một số cơ quan (gan, phổi.) do ấu trùng di hành, giun lấy chất dinh 2 dưỡng làm cho bê, nghé gầy còm, chậm lớn.

Ngoài ra, giun đũa còn tiết độc tố làm cho bê, nghé bị trúng độc, sốt cao, ỉa chảy, gầy sút và dễ chết nếu không được điều trị kịp thời. Đồng Hỷ là huyện miền núi, bãi chăn thả rộng, có điều kiện tự nhiên thuận lợi để phát triển chăn nuôi trâu bò thịt. Tuy nhiên, việc nghiên cứu về bệnh giun đũa bê, nghé và biện pháp phòng trị vẫn chưa được chú ý. Vì vậy, bê, nghé ở các địa phương của huyện còn bị mắc bệnh, gây thiệt hại kinh tế đáng kể.

Mặt khác, điều kiện tự nhiên, thời tiết khí hậu, phương thức chăn thả, điều kiện chăn nuôi các tỉnh miền núi nói chung và huyện Đồng Hỷ nói riêng có nhiều thay đổi. Điều đó có thể ảnh hưởng và làm thay đổi sự sinh tồn của ký sinh trùng, từ đó ảnh hưởng đến đặc điểm dịch tễ của bệnh. Xuất phát từ yêu cầu cấp thiết của thực tiễn chăn nuôi trâu bò ở huyện Đồng Hỷ, tỉnh Thái Nguyên và những vấn đề đề cập ở trên, chúng tôi thực hiện đề tài: “Tình hình mắc bệnh giun đũa ở bê, nghé tại một số xã của huyện Đồng Hỷ - tỉnh Thái Nguyên và biện pháp phòng trị”. Mục đích nghiên cứu - Tìm hiểu một số đặc điểm dịch tễ học của bệnh giun đũa bê, nghé trong điều kiện chăn nuôi hiện nay.

- Nghiên cứu một số đặc điểm bệnh lý lâm sàng của bệnh giun đũa bê, nghé và xây dựng được biện pháp phòng chống bệnh giun đũa bê, nghé hiệu quả, phù hợp với điều kiện chăn nuôi trâu bò ở huyện Đồng Hỷ, tỉnh Thái Nguyên. Ý nghĩa khoa học và ý nghĩa thực tiễn 1. Ý nghĩa khoa học Kết quả của đề tài là những thông tin khoa học về đặc điểm dịch tễ, bệnh lý, lâm sàng và biện pháp phòng chống bệnh giun đũa bê, nghé; đồng thời có thêm một số đóng góp mới cho khoa học, góp phần phát triển chăn nuôi trâu bò. Ý nghĩa thực tiễn Kết quả của đề tài là cơ sở khoa học để khuyến cáo người chăn nuôi áp dụng quy trình phòng, trị bệnh giun đũa, nhằm hạn chế tỷ lệ nhiễm giun đũa ở bê, nghé, hạn chế thiệt hại do giun đũa gây ra, góp phần nâng cao năng suất chăn nuôi, thúc đẩy ngành chăn nuôi trâu, bò phát triển.

4 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Cơ sở khoa học của đề tài 2. Đặc điểm sinh học của giun đũa ký sinh ở bê, nghé 2. Vị trí của giun đũa bê, nghé trong hệ thống phân loại động vật Bệnh giun đũa do loài giun Neoascaris vitulorum, hay còn có tên gọi khác là Toxocara vitulorum thuộc họ Anikidae gây ra.

Theo Phan Thế Việt và cs (1977) [28], giun đũa bê, nghé có vị trí trong hệ thống phân loại động vật học như sau: Ngành Nemathelminthes Schneider, 1873 Lớp Nematoda Rudolphi, 1808 Phân Lớp Rhabditia Pearse, 1942 Bộ Ascaridida Skrjabin et Schulz, 1940 Phân bộ Ascaridina Skrjabin, 1915 Họ Anisakidae Skrjabin et Karokhin, 1945 Giống Neoascaris Travassos, 1927 Loài Neoascaris vitulorum Goeze, 1782. Đặc điểm hình thái của Neoascaris vitulorum Theo Đỗ Dương Thái và Trịnh Văn Thịnh (1978) [22], giun đũa Neoascaris vitulorum ký sinh ở bê nghé có kích thước: Giun đực ở nghé dài 13 - 15 cm, đường kính 0,3 cm; ở bê dài 14 - 16 cm. Giun cái ở nghé dài 19 - 23 cm, đường kính 0,5 cm, trứng 0,07 - 0,075 x 80 - 90 mm; giun cái ở bê dài 20 - 26 cm, trứng 0,075 - 0,085 x 0,09 - 0,1 mm. Vị trí âm hộ của giun cái là 1/8 phần trước thân.

Theo Phạm Văn Khuê và cs (1996) [6]; Nguyễn Thị Kim Lan và cs (1999) [8], giun tròn Neoascaris vitulorum có thân màu vàng nhạt, đầu có ba lá môi, rìa của những môi này có răng cưa, thực quản dài 3 - 4,5 mm, chỗ nối 5 tiếp với ruột phình thành dạ dày nhỏ, vòng thần kinh và lỗ bài tiết ở ngang nhau phần đầu. Giun đực không có cánh đuôi, dài 13 - 15 cm, rộng nhất 0,35 cm, đuôi dài 0,21 - 0,46 mm, thon tròn, trước và sau hậu môn ở phía bụng có 20 - 27 gai, có một đôi gai giao hợp dài 0,95 - 1,20 mm. Giun cái dài 19 - 23 cm, chỗ rộng nhất là 0,5 cm, âm hộ ở khoảng 1/8 trước thân, đuôi hình nón dài 0,37 - 0,42 mm, đuôi có nhiều gai bao phủ. Trứng giun hơi tròn, có vỏ với nhiều lỗ lõm nhỏ, dài 0,08 - 0,09 mm, rộng 0,07 - 0,075 mm.

Theo Phan Lục (2005) [17] cho biết, giun tròn có kích thước to, dài khoảng 13-22 cm, thân màu vàng nhạt, đầu có 3 lá môi, rìa của những môi này có răng cưa, tròn đầu có 3 môi. Thực quản hình ống dài, phần cuối có chỗ phình to ra gọi là dạ dầy giả. Xung quanh lỗ hậu môn của giun đực có nhiều gai chồi, có hai gai giao hợp to bằng nhau. Trứng có 4 lớp vỏ màu nhạt, lớp ngoài cùng lỗ chỗ như tổ ong, trứng dài 0,08 - 0,09 mm, rộng 0,07 - 0,75mm.

Nguyễn Thị Lê và cs (1996) [16] đã mô tả cấu tạo của giun đũa: Giun đực dài 110 - 189 mm, rộng nhất 3,52 - 4,81mm; đuôi dài 0,21 - 0,46 mm, thon dần về cuối mút; thực quản dài 4,49 mm; gai sinh dục dài 0,57 - 1,19 mm, có màng mỏng bao bọc; ở phía trước hậu môn có 20 - 27 nhú xếp thành 2 hàng, sau hậu môn có 5 đôi nhú, đôi nhú thứ nhất kép. Giun cái dài 151 - 200mm, rộng 4,0 - 5,7 mm; đuôi hình nón, phủ nhiều gai, dài 0,37 - 0,42mm; gần mút đuôi có 2 nhú bên; lỗ sinh dục nằm ở phần trước cơ thể, cách mút đầu khoảng 1/10 - 2/10 chiều dài cơ thể; trứng hình cầu kích thước 0,076 - 0,095 x 0,065 - 0,080 mm. Theo Phạm Sỹ Lăng và Phan Địch lân (1996) [11] cho biết, con đực dài 13 - 15 cm, rộng nhất 0,35 cm. Đuôi dài 0,21 - 0,46 mm thon dần, từ phần giữa đuôi trở xuống có hình ngón tay.

Trước và sau hậu môn ở phía bụng có nhiều gai từ 20 - 27 cái; ở mặt bụng có 2 hàng, 5 đôi gai sau hậu môn, trong 6 đó có một đôi gai giao hợp dài 0,95 - 1,20 mm, có một màng mỏng trong suốt dọc chiều dài. Con cái dài 19 - 23 cm, rộng nhất 0,5 cm, âm hộ khoảng 1/8 trước thân. Đuôi hình nòn dài 0,37 - 0,42 mm. Gần chóp đuôi có hai bên mặt bụng, đuôi giống con đực bao phủ nhiều gai.

Trứng hơi tròn, màng ở ngoài có cấu tạo như tổ ong: kích thước 0,08 - 0,09 x 0,07 - 0,075 mm. Theo những nghiên cứu của Taira và Fujita (1991) [46] từ năm 1982 - 1988 về giun tròn. Hai tác giả đã nghiên cứu 7 giun đũa đực và 21 giun đũa cái về hình thái học ở hai huyện Kyushu và Okinawa, Nhật Bản. Tác giả cho biết: độ dài trung bình của giun đực là 15,64 cm (14-18cm) giun cái 25,75 cm (16,5 - 34cm), thân trắng đục và mềm.

Trứng giun dài 81,6 µm và rộng 71,8µm, bề mặt vỏ trứng trơn nhẵn, không nhăn nheo. (1989) [41] đã quan sát giun đũa Neoascaris vitulorum trên kính hiển vi điện tử thấy cấu trúc bề mặt của giun gồm môi, răng, gai nhỏ và phần đuôi; ở giun non răng hình nón và nhọn chúng dài hơn khi tuổi giun tăng lên. Theo mô tả của Urquhart G.M và cs (1996) [47], thì giun đũa Neoascaris vitulorum là ký sinh trùng đường ruột lớn nhất của bê nghé, giun dài có thể đến 30 cm, giun đũa có thân dày, màu hơi hồng khi còn sống, và lớp biểu bì khá trong suốt nên có thể nhìn thấy các cơ quan nội tạng. Trứng giun đũa có một lớp vỏ dày và trong suốt.

Đặc điểm vòng đời của Neoascaris vitulorum Vòng đời của giun đũa bê, nghé là vòng đời trực tiếp không qua ký chủ trung gian. Dactian (1934-1937) làm thí nghiệm: cho bê nuốt trứng giun đũa có sức gây bệnh thì sau 43 ngày có thể thấy giun đũa trưởng thành và con non ở cơ thể bê. Ngoài ra, nếu cho bò mẹ trước khi đẻ 124 -192 ngày nuốt trứng 7 giun có sức gây bệnh thì bê đẻ ra 20 - 31 ngày trong phân đã có trứng giun đũa. Điều đó chứng tỏ giun đũa bê, nghé có thể qua máu truyền vào bào thai.

Ở trâu mẹ thời kỳ chửa đầu nuốt trứng giun cảm nhiễm thì tất cả nghé đẻ ra đều bị nhiễm giun qua nhau thai. Giun đũa bê, nghé nhiễm vào cơ thể bằng 2 con đường: nhiễm trực tiếp và nhiễm qua bào thai (Trích dẫn theo Nguyễn Hùng Nguyệt và cs (2008) [19]).