CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ HỆ THỐNG CẦU TRỤC 1.1 Tổng quan về hệ thống cầu trục 1.1 Giới thiệu hệ thống cầu trục Hình 1.1 Cầu trục trong công nghiệp Cầu trục - máy nâng chuyển là các loại máy công tác dùng để thay đổi vị trí của đối tượng công tác nhờ thiết bị mang vật trực tiếp, sự ra đời và phát triển của nó gắn liền với yêu cầu về kinh tế kĩ thuật của ngành công nghiệp nhằm giảm tối đa sức người trong lao động. Đặc điểm làm việc của các cơ cấu máy nâng là ngắn hạn, lặp đi lặp lại và có thời gian dừng. Chuyển động chính của máy là nâng hạ vật theo phương thẳng đứng, ngoài ra còn một số các chuyển động khác để dịch chuyển vật trong mặt phẳng ngang như chuyển động quay quanh trục máy, di chuyển máy, chuyển động lắc quanh trục ngang. Bằng sự phối hợp giữa các chuyển động, máy có thể dịch chuyển vật đến bất cứ vị trí nào trong không gian làm việc của nó.
Nguyễn Thành Mạnh Page 4 Đồ án Tốt nghiệp Trường Đại học Quản lý và Công nghệ Hải Phòng Để đáp ứng yêu cầu và đòi hỏi của các ngành công nghiệp khác nhau, kĩ thuật nâng vận chuyển cũng xuất hiện nhiều loại máy nâng vận chuyển mới, luôn cải tiến và hợp lí hóa phương pháp phục vụ, nâng cao hơn độ tin cậy làm việc, tự động hóa các khâu điều khiển, tiện nghi và thỏa mãn yêu cầu của người sử dụng. Tùy theo kết cấu và công dụng, máy nâng chuyển được chia thành các loại: kích, bàn tời, palăng, cầu truc, cổng trục, thang nâng. Cầu trục là loại máy trục kiểu cầu. Loại này di chuyển trên đường ray đặt trên cao dọc theo nhà xưởng, xe con mang hàng di chuyển trên kết cấu thép kiểu cầu, cầu trục có thể nâng hạ và vận chuyển hàng theo yêu cầu tại bất kì điểm nào trong không gian của nhà xưởng.
Cầu trục được sử dụng trong tất cả các lĩnh vực của nền kinh tế quốc dân với các thiết bị mang vật rất đa dạng như móc treo, thiết bị cặp, nam châm điện. Đặc biệt cầu trục được sử dụng phổ biến trong ngành công nghiệp chế tạo máy và luyện kim với các thiết bị mang vật chuyên dùng.2 Phân loại cầu trục a, Theo công dụng - Theo công dụng có các loại cầu trục công dụng chung và cầu trục chuyên dụng. - Cầu trục có công dụng chung có kết cấu tương tự như các loại cầu trục khác, điểm khác biệt cơ bản của các loại cầu trục này là thiết bị mang vật đa dạng, có thể nâng được nhiều loại hàng hóa khác nhau. Thiết bị mang vật chủ yếu của cầu trục này là móc treo để xếp dỡ, lắp ráp và sữa chữa máy móc, loại cầu này có tải trọng nâng không lớn và khi cần có thể dung với gầu ngoạm nam châm điện hoặc thiết bị xếp dỡ một loại hàng hóa nhất định.
- Cầu trục chuyên dùng là loại cầu trục mà thiết bị mang vật của nó chuyên để nâng một loại hàng hóa nhất định. Cầu trục chuyên dùng được sử dụng chủ yếu trong công nghiệp luyện kim với các thiết bị mang vật chuyên dùng và có chế độ làm việc rất nặng.Theo kết cấu dầm cầu Nguyễn Thành Mạnh Page 5 Đồ án Tốt nghiệp Trường Đại học Quản lý và Công nghệ Hải Phòng - Theo kết cấu dầm có loại cầu trục một dầm và cầu trục hai dầm. - Cầu trục một dầm là loại máy trục kiểu cầu thường có một dầm chạy chữ I hay tổ hợp với các dàn thép tăng cường cứng cho dầm cầu. Xe con cho palang di chuyển trên cánh dưới dầm chữ I, hoặc mang cơ cấu nâng di chuyển phía trên dầm chữ I, toàn bộ cầu trục có thể di chuyển dọc theo nhà xưởng trên đường ray chuyên dụng ở trên cao.
Tất các cầu trục một dầm đều dùng palang đã được chế tạo sẵn theo tiêu chuẩn để làm cơ cấu nâng hạ hàng. Nếu nó được trang bị palang kéo tay thì gọi là cầu trục một dầm dẫn động bằng tay, nếu được trang bị palang điện thì gọi là cầu trục một dầm dẫn động bằng điện.2 Cầu trục một dầm - Cầu trục một dầm dẫn động bằng tay có kết cấu đơn giản và rẻ tiền nhất, chúng được sử dụng trong công nghiệp sữa chữa, lắp đặt thiết bị với khối lượng công việc ít, sức nâng của cầu trục loại này thường khoảng từ 0,5-5 tấn, tốc độ làm việc chậm. Nguyễn Thành Mạnh Page 6 Đồ án Tốt nghiệp Trường Đại học Quản lý và Công nghệ Hải Phòng Hình 1.3 Cầu trục 1 dầm dẫn động bằng tay - Cầu trục một dầm dẫn động bằng điện được trang bị palang điện nên sức nâng có thể lên 10 tấn , khẩu độ đến 30 m, gồm có bộ phận cấp điện lưới 3 pha.4 Cầu trục hai dầm - Cầu trục hai dầm: Kết cấu tổng thể của cầu trục hai dầm gồm có: dầm hoặc dàn chủ, hai dầm Nguyễn Thành Mạnh Page 7 Đồ án Tốt nghiệp Trường Đại học Quản lý và Công nghệ Hải Phòng chủ liên kết với hai dầm đầu, trên dầm đầu lắp các bánh xe di chuyển cầu trục 6, bộ máy dẫn động, bộ máy di chuyển hoạy động sẽ làm cho các bánh xe quay và cầu trục chuyển động theo đường ray chuyên dùng đặt trên cao dọc theo nhà xưởng, hướng chuyển động của cầu trục ,chiều quay của động cơ điện. - Xe con mang hàng di chuyển dọc trên đường ray lắp trên hai dầm chủ, trên xe con đặt các bộ phận máy của tời chính 10, tời phụ 9 và máy di chuyển xe con 2, các dây cáp điện 8 có thể co dãn phụ hợp với trí của xe con và cấp điện cho cầu trục nhờ hệ thanh dẫn điện 12 đặt dọc theo tường nhà xưởng, các quẹt điện ba pha tùy sát trên các thanh này, lồng thép 13 làm công tác kiểm tra theo dưới dầm cầu trục.
Các bộ phận của cầu trục thực hiện ba chức năng: nâng hạ hàng di chuyển xe con và di chuyển cầu trục. Sức nâng của cầu trục hai dầm trong khoảng từ 5 – 30 tấn, khi có yêu cầu riêng có thể lên đên 500 tấn. Ở cầu trục có sức nâng trên 10 tấn, thường được trang bị hai tời nâng cùng vơi hai móc câu chính và phụ, tời phụ thường có sức nâng bằng một phần tư (0,25) sức nâng của tời chính, nhưng tốc độ nâng thì lớn hơn. - Dầm chính của cầu trục hai dầm được chế tạo dạng hộp hoặc giàn không gian.
Dầm giàn không gian tuy nhẹ hơn dầm hộp nhưng khó chế tạo và dùng cho cầu làm dưới dạng hộp và được liên kết với các dầm chính bằng mối hàn hoặc bu lông. c, Theo cách tựa của dầm chính - Theo cách tựa của dàm chính thì có loại cầu trục tựa và cầu trục treo. Nguyễn Thành Mạnh Page 8 Đồ án Tốt nghiệp Trường Đại học Quản lý và Công nghệ Hải Phòng Hình 1.5 Cầu trục tựa - Cầu trục cầu là loại cầu trục có hai đầu của dầm chính rựa lên dầm cuối, chúng được liên kết với nhau bởi đinh tán hoặc hàn, loại cầu trục này có kết cấu đơn giản nhưng vẫn đảm bảo được độ tin cậy cao nên cũng được dùng phổ biến.5 là hình chung của cầu trục tụa loại 1 dầm phần kết cấu gồm dầm cầu 1 có hai đầu tựa lên các dầm cuối 5 với các bánh xe di chuyển dọc theo nhà xưởng. Loại cầu trục này thường dùng phương án dẫn động chung, phía trên dầm chữ I là khung thép 4 để đảm bảo độ cứng vững theo phương ngang của dầm cầu.
Palăng điện 3 có thể chạy dọc theo cánh thep phía dưới của dầm I nhờ cơ cấu di chuyển palăng. Cabin điều khiển được treo vào kết cấu chịu lực của cầu trục. Nguyễn Thành Mạnh Page 9 Đồ án Tốt nghiệp Trường Đại học Quản lý và Công nghệ Hải Phòng Hình 1.6 Cầu trục treo - Cầu trục treo là loại cầu trục mà toàn bộ phần kết cấu có thể chạy dọc theo nhà xưởng nhờ hai ray treo hoặc nhiều ray treo. Do liên kết treo của các ray phức tạp nên loại cầu trục này chỉ đươc dùng trong các trường hợp đặc biệt cần thiết so với cầu trục tựa cầu trục treo có ưu điểm là có thể làm dầm cầu dài hơn, do đó có thể phục vụ cả phần rìa mép của nhà xưởng thậm chí có thể chuyển hàng giữa hai nhà xưởng song song đồng thời kết cấu của cầu trục treo nhẹ hơn cầu trục tựa.
Tuy nhiên cầu trục treo có chiều cao nâng thấp hơn cầu trục tưa. Theo cách bố trí cơ cấu cơ cấu di chuyển cầu trục - Cầu trục dẫn động chung - Cầu trục dẫn động riêng - Cơ cấu di chuyển của cầu trục có thể thực hiện theo 2 phương án dẫn động chung và dẫn động riêng. Trong phương án dẫn động chung, động cơ động được đặt ở giữa dầm cầu và truyền chuyển động đén các bánh xe chủ động ở hai Nguyễn Thành Mạnh Page 10 Đồ án Tốt nghiệp Trường Đại học Quản lý và Công nghệ Hải Phòng bên ray nhờ các trục truyền. Các trục truyền có thể là trục quay nhanh quay chậm, quay trung bình.7 Cầu trục dẫn động chung Hình 1.8 Cầu trục dẫn động riêng Nguyễn Thành Mạnh Page 11 Đồ án Tốt nghiệp Trường Đại học Quản lý và Công nghệ Hải Phòng - Cơ cấu di chuyển dẫn động riêng (Hình 1.8) gồm hai cơ cấu như nhau dẫn động cho các bánh xe chủ động ở mỗi bên ray đặc biệt.
Công suất của mỗi động cơ thường lấy bằng 60% tổng công suất của yêu cầu. Phương án này tuy có sự xô lệnh dầm cầu khi di chuyển do lực cản ở hay bên ray không đều song do nhỏ gon, dễ lắp đặt sử dụng và bảo dưỡng mà ngày càng được sử dụng phổ biến hơn, đặc biệt là những cầu trục có khẩu độ trên 15 m. Theo nguồn dẫn động - Cầu trục dẫn động bằng tay và cầu trục dẫn động bằng máy - Cầu trục dẫn động bằng tay: Được dùng chủ yếu trong lắp ráp sữa chữa nhỏ và các công việc nân chuyển không cần tốc độ cao. Cơ cấu nâng của loại cầu trục nầy thường là palăng kéo tay.
Cơ cấu di chuyển palang xích và cầu trục cũng được dẫn động bằng cách kéo xích từ dưới lên. Tuy là thiết bị thô sơ song giá thành rẻ và dễ sử dụng nên cầu trục dẫn động bằng tay vẫn được sử dụng hiệu quả trong các phân xưởng nhỏ. - Cầu trục dẫn động bằng động cơ: Thường được sử dụng trong các phân xưởng sữa chữa lắp ráp lớn và công việc yêu cầu khối lượng và tốc độ làm việc cao.