Luận án tiến sĩ: “TÍNH BIỂU CẢM TRONG NGÔN NGỮ TRUYỆN VÀ THƠ VIỆT NAM HIỆN ĐẠI” - Chuyên ngành : Ngôn ngữ học so sánh - Mã số :50427 - Họ và tên NCS : Trần Thị Hoa - Người hướng dẫn khoa học : PGS. Hồ Lê - Viện Khoa học xã hội vùng Nam bộ Những điểm mới trong luận án 1. Định nghĩa “tính biểu cảm trong ngôn ngữ văn chương” sau khi phân biệt thi chất và thi pháp, nói rõ mối quan hệ giữa người sáng tác và người tiếp nhận văn chương, luận án đã khẳng định “tính biểu cảm trong ngôn ngữ văn chương, xét từ phía người sáng tác là đặc tính thể hiện những cảm xúc thông qua những hình tượng nghệ thuật được tạo ra bằng chuỗi ngôn từ của tác phẩm văn chương; và xét từ phía người thưởng thức là đặc tính gây kích thích của chuỗi ngôn từ có khả năng khắc hoạ những hình tượng nghệ thuật, làm dấy lên những cảm xúc ở người thưởng thức, giúp họ có được những tri nhận, cảm nhận và thức nhận văn chương. Tính biểu cảm trong ngôn ngữ truyện được xây dựng trên 6 thông số : a/ sự kiện – đối tượng phản ánh; b/ sự kiện điển hình; c/ ngôn ngữ nhân vật và ngôn ngữ phi nhân vật; d/ các hình tượng nhân vật; đ/ lôgích của truyện; e/ bố cục phân đoạn ngôn từ từ cấp vĩ mô đến cấp vi mô.
Tính biểu cảm trong ngôn ngữ thơ cảm tác được xây dựng trên 6 thông số: a/ đối tượng biểu cảm; b/ mục đích biểu cảm; c/ tứ thơ; d/ hình tượng thơ; đ/ cách thức biểu cảm; e/ phương tiện biểu cảm. Tính khoa học và tính thực tiễn của luận án Vấn đề tính biểu cảm trong ngôn ngữ văn chương nói chung, trong ngôn ngữ truyện và ngôn ngữ thơ cảm tác nói riêng là những vấn đề còn để ngỏ trong khoa học. Nghiên cứu những vấn đề này sẽ giúp ích cho sự phân tích cái hay cái đẹp trong vấn chương ở phạm vi giảng dạy trong nhà trường cũng như ở sự thụ hưởng văn hoá của xã hội. Người hướng dẫn khoa học Nghiên cứu sinh PGS.
Hồ Lê Trần Thị Hoa The PhD thesis in literature: “EXPRESSIVENESS IN THE LANGUAGE OF PROSE AND POETRY IN MODERN VIETNAM” - Major : Comparative Linguistics - Code : 50427 - PhD. student: Tran Thi Hoa - Instructor : Associate Professor Ho Le - Institute of Social Sciences, Southern Region Contribution of the thesis: 1. Defining “expressiveness in the language of literature” after distinguishing poetic nature and versification and stating the relationship between the composer and the reader. The thesis makes sure that “expressiveness in the language of literature”, from the composer’s point of view, is a specific feature showing feelings with the help of artistic images portrayed by sequences of words of masterpieces.
From the reader’s point of view, it is a special evocative character of sequences of words with the ability to engrave artistic images into as well as stir feelings in the reader’s minds so that the reader can get to know, sense, and be aware of literature’s true nature. Expressiveness in the language of literature is built up from 6 parameters: a) event – reflexive subject; b) typical events; c) character-bearing language and non-character language; d) human images; e) the logic of prose; and f) outline of word segments from microcosmic level to macroscopic level. Expressiveness in the language of prose is built up from 6 parameters: a) expressive subject; b) aim of expressiveness; c) the Four Classical Books; d) poetic images; e) way to express oneself; and f) means to express oneself. - Scientific nature and practical nature of the thesis: The issue of expressiveness in the language of literature in general and in those of prose as well as of sensitive poetry in particular is still open to scientific discussion.
Studying these matters will help the analyzing of the beauty and the good in literature for the sake of school teaching and culture enjoying of society. MUÏC LUÏC - Trang phuï bìa - Lôøi cam ñoan MÔÛ ÑAÀU Trang 01. Lyù do choïn ñeà taøi ………………………………………………………. Phaïm vi vaø ñoái töôïng nghieân cöùu cuûa luaän aùn……….
Noäi dung cuûa luaän aùn ……………………. Muïc ñích cuûa luaän aùn …………………………………………………. Lòch söû vaán ñeà …………………………………………………………. Ñoùng goùp cuûa luaän aùn ………………………………………………….
Phöông phaùp nghieân cöùu ………………………………………………. Boá cuïc cuûa luaän aùn ……………………………………………….17 CHÖÔNG I : Nhaän chaân tính bieåu caûm trong ngoân ngöõ vaên chöông …. Ñaët vaán ñeà ………………………………………………………………. Vaên chöông vaø ngoân ngöõ vaên chöông ……………………………….
Caâu vaø taùc phaåm ………………………………………………………. Caûm xuùc vaø phöông tieän cuï theå bieåu ñaït caûm xuùc …………………. Ngoân ngöõ vaên chöông nhìn töø hai höôùng tieáp caän. Ngoân ngöõ vaø caûm xuùc laø hai heä thoáng khaùc nhau nhöng coù nhöõng moái töông quan nhaát ñònh vôùi nhau….Vaán ñeà tri nhaän, caûm nhaän, thöùc nhaän trong ngoân ngöõ vaên chöông….
Teân goïi vaø söï keát hôïp giöõa caùc teân goïi trong ngoân ngöõ vaên chöông. Ngoân töø trong truyeän, trong thô vôùi vai troø kieán taïo nhöõng hình töôïng ngheä thuaät …………………………………………………………. Tieåu keát …………………………………………………………………68 CHÖÔNG II : Tính bieåu caûm trong ngoân ngöõ truyeän …………………. Phaân tích maãu ngoân ngöõ truyeän……………………….
Nhöõng ñieàu ruùt ra ñöôïc hoaëc caàn ñi saâu hôn töø söï phaân tích treân…. Tính bieåu caûm cuûa ngoân ngöõ truyeän qua söï so saùnh truyeän naøy vôùi nhöõng truyeän khaùc………………………………………………………. Moâ hình tính bieåu caûm trong ngoân ngöõ truyeän ……………….106 CHÖÔNG III: Tính bieåu caûm trong ngoân ngöõ thô caûm taùc. Ñaëc tröng cuûa thô “caûm taùc”………………………………………….
Phaân tích maãu ngoân ngöõ thô caûm taùc…………………………………114 III. Nhöõng ñieàu ruùt ra ñöôïc hoaëc caàn ñi saâu hôn töø söï phaân tích treân …. Phaân loaïi “thô caûm taùc” …. Moâ hình tính bieåu caûm trong ngoân ngöõ thô caûm taùc………………….170 CHÖÔNG IV: So saùnh tính bieåu caûm ôû ngoân ngöõ truyeän vaø ngoân ngöõ thô caûm taùc vaø caùch thöùc theå hieän hai loaïi tính bieåu caûm naøy…………….
Ñieåm töông ñoàng troäi nhaát cuûa caû hai loaïi tính bieåu caûm ……………. Ñieåm dò bieät troäi nhaát giöõa hai loaïi tính bieåu caûm ……. Nhöõng yeáu toá taïo ra caùch thöùc theå hieän tính bieåu caûm ………………. Nhöõng ñieåm töông ñoàng vaø di bieät cuï theå giöõa hai tính bieåu caûm trong ngoân ngöõ ngöõ truyeän vaø trong ngoân ngöõ thô caûm taùc …………………178 KEÁT LUAÄN ………………………………………………………………… 190 Danh muïc caùc coâng trình cuûa taùc giaû……………….…194 Taøi lieäu tham khaûo……………………………….202 Phuï luïc II…………………………………………………………………….213 LÔØI CAM ÑOAN Toâi xin cam ñoan : Ñaây laø coâng trình nghieân cöùu cuûa rieâng toâi.
Caùc soá lieäu, keát quaû neâu trong luaän aùn laø trung thöïc vaø chöa töøng ñöôïc coâng boá trong baát kyø coâng trình khoa hoïc naøo. Taùc giaû luaän aùn Traàn Thò Hoa NHÖÕNG COÂNG TRÌNH ÑAÕ COÂNG BOÁ COÙ LIEÂN QUAN ÑEÁN LUAÄN AÙN 1. Traàn Thò Hoa(2002),Tính bieåu caûm trong ngoân ngöõ nhaân vaät,Taäp san Khoa hoïc Xaõ hoäi vaø Nhaân vaên 21/2002,Tr. Traàn Thò Hoa(2003), Tính bieåu caûm trong ngoân ngöõ chính luaän qua moät vaøi taùc phaåm cuûa Hoà Chí Minh ,Taäp san Khoa hoïc Xaõ hoäi vaø Nhaân vaên 23/2003,Tr.
Traàn Thò Hoa(2004), Thi chaát vaø thi phaùp,Taäp san Khoa hoïc Xaõ hoäi vaø Nhaân vaên 28/2004,Tr. BAÙO CAÙO VEÀ NHÖÕNG ÑIEÅM LUAÄN AÙN ÑAÕ SÖÛA THEO SÖÏ GOÙP YÙ CUÛA HOÄI ÑOÀNG CHAÁM LUAÄN AÙN CAÁP CÔ SÔÛ, ÑEÀ NGHÒ THAÀY HÖÔÙNG DAÃN VAØ CHUÛ TÒCH HOÄI ÑOÀNG CAÁP CÔ SÔÛ ÑOÀNG YÙ THOÂNG QUA. Nhöõng ñieåm Hoäi ñoàng Nhöõng ñieåm luaän aùn ñaõ söûa chaám luaän aùn goùp y’ - Caàn noùi cuï theå hôn nöõa - Luaän aùn ñaõ vieát theâm hai trang veà “Lòch söû nghieân veà “Lòch söû nghieân cöùu cöùu vaán ñeà”, noùi roõ hôn veà “ngoân ngöõ thô” cuûa vaán ñeà”. Nguyeãn Phan Caûnh vaø “Thi phaùp thô Toá Höõu” cuûa Traàn Ñình Söû.
- Caàn thoáng nhaát moät soá - Thoáng nhaát duøng “ñieåm töông ñoàng” vaø “ñieåm dò thuaät ngöõ. bieät” thay cho “ñieåm chung” vaø “ñieåm khaùc bieät” (Tr. - Thay “nhaán nhaù” baèng “troïng aâm” (Tr. - Thay “töø” baèng “töø ngöõ” (Tr.
- Caàn dieãn giaûi roõ hôn - Giaûi thích roõ hôn “tình huoáng haøi” (Tr. moät soá nhaän ñònh. - Taïi sao caàn phaân loaïi thô caûm taùc ? (Tr. - Caàn söûa heát loãi chính taû, - Ñaõ söûa loãi chính taû caån thaän.
nhaát laø ôû “phuï luïc”. – Ñoåi môùi tieâu ñeà luaän aùn - Ñaõ löôïc boû nhöõng ñoaïn giôùi thieäu phaïm vi luaän aùn neân caàn ñieàu chænh “phaïm khoâng caàn thieát (Tr. Vaø goùi goïn trong phaïm vi nghieân cöùu cuûa luaän vi “ngoân ngöõ truyeän vaø ngoân ngöõ thô caûm taùc”. aùn” cho thích hôïp.
Toâi xin gôûi luaän aùn ñaõ söûa chöõa ñeán thaày höôùng daãn vaø thaày Chuû tòch Hoäi ñoàng chaám luaän aùn caáp cô sôû ñeå xin yù kieán. Hoà Chí Minh, ngaøy 04. 2004 Nghieân cöùu sinh Traàn Thò Hoa YÙ kieán cuûa Chuû tòch Hoäi ñoàng YÙ kieán cuûa Thaày höôùng daãn chaám luaän aùn caáp cô sôû PGS. Nguyeãn Coâng Ñöùc PGS.
Hoà Leâ MÔÛ ÑAÀU 0. LYÙ DO CHOÏN ÑEÀ TAØI 0. Caûm xuùc thöôøng ñöôïc con ngöôøi xöû lyù nhö sau : hoaëc laø neùn giöõ laïi trong loøng khoâng cho ngöôøi khaùc bieát ( vì moät lyù do rieâng naøo ñoù ), hoaëc laø giaõi baøy noù ra ñeå chia seû vôùi nhöõng ai ñoàng caûm. “Giaõi baøy caûm xuùc trong loøng ra” chính laø “bieåu caûm”, moät töø ñöôïc söû duïng trong tieâu ñeà luaän aùn.
Nhaø vaên, nhaø thô coù caùch bieåu caûm baèng vaên, thô. Ngöôøi ñoïc, qua baøi vaên, baøi thô cuûa hoï, coù theå hieåu ñöôïc caûm xuùc maø hoï göûi gaém trong baøi. Noùi laø “hieåu”, nhöng khoâng phaûi deã. Ñaõ töøng coù nhöõng aùng vaên, thô maø moãi ngöôøi, ôû moãi thaân phaän khaùc nhau, trong nhöõng hoaøn caûnh khaùc nhau, coù theå caûm nhaän thaáy nhöõng khía caïnh xuùc ñoäng khoâng gioáng nhau.
Vaø ñaõ töøng coù nhöõng baøi vaên, caâu thô maø thôøi ñaïi sau coù theå hieåu saâu hôn vaø hôi khaùc hôn nhöõng ngöôøi ôû thôøi ñaïi tröôùc. Tính khaùch quan cuûa söï haøm chöùa caûm xuùc trong caâu vaên, caâu thô chæ coù theå naèm trong chuoãi töø vôùi nhöõng keát caáu ngöõ phaùp vaø keát caáu ngöõ aâm cuûa caâu, trong moái lieân heä vôùi nhöõng caâu coù lieân quan ôû cuøng ñoaïn hoaëc cuøng baøi, hoaëc coù theå laø ôû ñaâu ñoù trong moät baøi hoaëc moät caâu naøo khaùc. Thí duï trong baøi “Traøng giang” cuûa Huy Caän: “Loøng queâ dôøn dôïn vôøi con nöôùc Khoâng khoùi hoaøng hoân cuõng nhôù nhaø.” nhaéc nhöõng ngöôøi coù am hieåu chuùt ít thô Ñöôøng nhôù ñeán hai caâu thô cuoái trong baøi “Hoaøng haïc laâu” cuûa Thoâi Hieäu caùch thô Huy Caän ñaõ hôn 1000 naêm: “Nhaät moä höông quan haø xöù thò Yeân ba giang thöôïng söû nhaân saàu.” 1 (Taïm dòch: Trôøi ñaõ hoaøng hoân maø coång laøng chöa nhìn thaáy ôû ñaâu caû. Khoùi soùng treân soâng laøm cho ngöôøi ta caûm thaáy buoàn nhôù).
Nhöõng töø gaïch chaân trong nhöõng caâu thô treân coù lieân quan vôùi nhau. Maø khoâng rieâng gì moät tröôøng hôïp naøy. ÔÛ nhieàu nhaø thô khaùc, nhö Taûn Ñaø, Xuaân Dieäu, Toá Höõu… thænh thoaûng ngöôøi ñoïc coù theå baét gaëp nhöõng caûm xuùc ñoàng ñieäu vôùi nhöõng caâu thô caùch xa thôøi ñaïi mình. Veà phía ngöôøi ñoïc, ñeå hieåu ñuùng nhöõng caûm xuùc haøm chöùa trong vaên, thô, cuõng caàn phaûi döïa vaøo nhöõng tieâu chí khaùch quan ñaõ ñöôïc noùi ñeán ôû treân.