Chương 1. Trong y học H4nh 3 Nghiên cứu y học thường được bắt đầu bằng các nghiên cứu mô tR, qua đó nhằm xác định bRn chất, thực trạng các vấn đề về sức khỏe con người cũng như các vấn đề liên quan khác thông qua các dữ liệu đã thu thập được. Sau khi thu thập được dữ liệu, các nhà nghiên cứu sẽ sử dụng các phương pháp của xác suất thống kê để mô tR, tSm hiểu, đánh giá và đưa ra kết luận về vấn đề cần nghiên cứu. Có thể nói xác suất thống kê chính là tiền đề của các phương pháp nghiên cứu, chữa trị trong y học, dưới đây là một số ví dụ cụ thể: BRn thân việc “chẩn đoán” bệnh là một ví dụ điển hSnh của xác suất thống kê.
Dựa vào dữ liệu thu thập được, các phác đồ chẩn đoán đã được xây dựng bằng việc thống kê tỉ lệ tương quan giữa bệnh và triệu chứng. Khi bệnh nhân được phát hiện các triệu chứng bệnh liên quan, bác sĩ sẽ ứng dụng những phác đồ xây dựng được để đưa ra chẩn đoán, và dĩ nhiên, sự chẩn đoán này vẫn chứa đựng xác suất đúng - sai của nó. Ví dụ: một bác sĩ sẽ có thể đưa ra chẩn đoán một bệnh nhân mắc HIV sẽ có khR 24 năng mắc thêm các bệnh gS trong vòng 5 năm tới. Các số liệu thống kê về một loại bệnh nào đó thường được báo cáo trên những bRn tin báo cáo.
Nếu người báo cáo chỉ đơn giRn thuật lại những số liệu như số ca mắc bệnh hoặc số ca tử vong thS sẽ không có Rnh hưởng, tác động rõ rệt nào đến với người nghe. Tuy nhiên, khi đưa số liệu thống kê vào, người nghe sẽ hiểu rõ hơn loại bệnh đó đó sẽ Rnh hưởng đến mSnh như thế nào. Ví dụ như, một nghiên cứu đã chỉ ra rằng 85% - 95% bệnh ung thư phổi là do có liên quan đến việc hút thuốc. Thống kê này đã cho người nghe biết rằng hầu hết các ca ung thư phổi là do hút thuốc hoặc khói thuốc gây ra.
VS vậy, nếu chúng ta muốn phòng tránh ung thư phổi, ta không nên hút thuốc. Xác suất thống kê còn được ứng dụng để phát hiện ra các bệnh lý, bằng việc thu thập mẫu các mẫu dữ liệu minh chứng. Chứng cứ thuyết phục về mối liên hệ giữa việc tiếp xúc trực tiếp với ánh nắng mặt trời và ung thư da đã được một nhà thống kê người Úc phát hiện ra năm 1956, người Oliver Lancaster. Ông quan sát thấy rằng tỷ lệ người bị ung thư da trong số dân da trắng gốc Bắc Âu có tương quan thuận với vĩ độ của nơi họ ở, tức có tỷ lệ với lượng ánh nắng mặt trời mà họ tiếp xúc: các tiểu bang ở phía bắc có tỷ lệ ung thư da cao hơn các tiểu bang phía nam.
Quan sát này chỉ có thể đưa ra được bằng việc thu thập đầy đủ các số liệu và đưa ra các quan sát ứng dụng các phương pháp xác suất thống kê về tỷ lệ ung thư da. Mặt khác, xác suất thống kê cũng đóng vai trò quan trọng khi các chuyên gia, bác sĩ xem xét có nên chấp nhận một phương pháp điều trị y tế mới hay không. Ví dụ: về Nghiên cứu sự hiệu quR của chương trSnh ghép tim của Đại học Stanford. Trong nghiên cứu này, người muốn đưa đến kết luận rằng liệu bệnh nhân được ghép tim theo phương pháp của Đại học Stanford có thể sống lâu hơn so với một bệnh nhân không được ghép tim hay không.
Nếu phương pháp điều trị mới chỉ tạo ra cRi tiến nhỏ, thS nó có thể không có giá trị nếu quá tốn kém và gây thêm nhiều đau đớn cho bệnh nhân. Trong nghiên cứu này, người ta đã tiến hành điều tra, thống kê để so sánh tuổi thọ của những người được cấy ghép và những người không ghép tim (loại trừ các yếu tố không liên 25 quan đến sức khỏe tim nhưng Rnh hưởng đến tuổi thọ). Đây là lĩnh vực của thống kê và lý thuyết thống kê, nói rõ hơn là cung cấp các phương pháp để suy luận về phân phối xác suất chưa biết dựa trên việc quan sát (hoặc lấy mẫu) có được từ phân phối xác suất. Trong di truyền học của Mendel: Người đặt nền móng cho cơ sở di truyền học là G.Medel (1809-1882) đã dùng Toán học như một biện pháp thành công giúp ông tSm ra các quy luật di truyền, trong đó có ứng dụng quan trọng của kiến thức xác suất.
Khi hai sự kiện không thể xRy ra đồng thời (hai sự kiện xung khắc), thS quy tắc cộng sẽ được dùng để tính xác suất của cR hai sự kiện: P (A hoặc B) = P (A) + P (B) Ví dụ: Đậu Hà Lan hạt vàng do gen A quy định. Nếu P có kiểu gen dị hợp Aa lai với nhau cho thế hệ F1. Thế hệ F1, hạt vàng chỉ có thể có một trong hai kiểu gen AA ( với 1 2 tỉ lệ ) hoặc Aa (với tỉ lệ ). 4 4 1 Do đó: xác suất (tỉ lệ) của kiểu hSnh hạt vàng (kiểu gen AA hoặc Aa) sẽ là + 4 2 3 =.
4 4 Khi hai sự kiện độc lập nhau, nghĩa là sự xuất hiện của sự kiện này không phụ thuộc vào sự xuất hiện của sự kiện kia thS quy tắc nhân sẽ được dùng để tính xác suất của cR hai được sự kiện xuất hiện đồng thời: P (A và B) = P (A). P (B) Ví dụ: Ở người, bệnh mù màu đỏ - xanh lục do gen lặn nằm trên nhiễm sắc thể giới 1 tính X quy định. Không có gen trên nhiễm sắc thể Y. Xác suất sinh con trai là.
Xác 2 1 suất con trai bị bệnh là. Việc sinh con trai (XY) và việc xuất hiện con trai bị mắc 2 bệnh (XaY) là hai sự kiện không phụ thuộc vào nhau (Sự kiện độc lập). 1 1 1 Do đó: P ( trai bị bệnh) = 2 ∙ = 2 4 26 27 Chương 2.Trong kinh tế H4nh 4 Xác suất thống kê đóng vai trò vô cùng quan trọng trong kinh tế, là một trong những yếu tố tiền đề, thiết yếu để quRn lý kinh doanh hiệu quR và tối đa hóa lợi nhuận. Một số ví dụ cụ thể như sau: Xác định khách hàng mục tiêu: Nghiên cứu xác suất thống kê giúp các nhà quRn lý xác định được đối tượng khách hàng nào là khách hàng mục tiêu.
Bằng cách tSm hiểu và phân tích các dữ liệu về thông tin khách hàng, xu hướng tiêu dùng, sức mua và sở thích, các nhà quRn lý doanh nghiệp sẽ quyết định tập trung vào phát triển các sRn phẩm đáp ứng tốt hơn nhu cầu của nhóm khách hàng tiềm năng, đồng thời tạo hướng đi các nhóm khách hàng khác. Ví dụ: Minh chứng cụ thể là chiến lược của Samsung trong thị trường điện thoại. Sau khi tổng hợp và giRi mã các số liệu thống kê, Samsung cho thấy khR năng thống lĩnh thị trường Việt Nam khi chiếm đến lần lượt 46,3% và 49,2% trong nhóm 3-5 và 5-7 triệu đồng (Tháng 10/2019). Tập đoàn vS thế cũng đã dồn nhân lực, tài nguyên phát triển các sRn phẩm phân khúc tầm trung để duy trS và thỏa mãn nhóm đối tượng khách hàng chủ chốt, song song với việc nâng cao phân khúc cận cao và cao để nâng cao danh tiếng thương hiệu.
Quảng cáo sản phẩm: Xác suất thống kê cũng được sử dụng để quyết định thương hiệu và quRng cáo sRn phẩm hoặc dịch vụ. Từ việc xác định và mô tR nền tRng khách 28 hàng hiện tại, các phân tích dữ liệu cung cấp các thông tin về chiến lược quRng bá, mục tiêu, xác định những sRn phẩm nào sẽ phù hợp với kênh kinh doanh nào, và thời điểm nào cho từng phân khúc khách hàng. Tất cR những thông tin này có thể rất hữu ích cho các nhà quRn lý khi đưa ra quyết định về loại thông điệp nào sẽ được sử dụng và những sRn phẩm nào cần đưa vào quRng cáo. Ngoài ra, các nghiên cứu thống kê về phương tiện truyền thông, nhóm khách hàng sử dụng một loại phương tiện nhất định, có thể giúp nhà quRn lý quyết định về nơi mua quRng cáo.
Ví dụ: Có thể kể đến là nhãn hàng Vinamilk. KhRo sát cho thấy đối tượng tiêu thụ sRn phẩm Vinamilk phần lớn trẻ nhỏ nhưng đối tượng mua hàng lại đa phần là các bà mẹ bỉm sữa. Số liệu thống kê cũng đã chỉ ra, Việt Nam 55 triệu người dùng Internet khắp cR nước, trong đó cứ 4 trên 5 người mẹ xem video online ít nhất là 1 lần 1 tuần. Nhận thấy lượng khán giR tiếp cận với video online vô cùng cao, Nhãn hàng này vS thế đã xây dựng các chiến lược tăng tương tác và nhận thức thương hiệu đối với phụ nữ, đặc biệt là các bà mẹ thông qua các kênh giRi trí, YouTube và các phương tiện truyền thông online khác.
Với việc ứng dụng và phát huy được hiệu quR của xác suất thống kê, Vinamilk đã trở thành một trong những nhãn hiệu thành công nhất về mRng digital ở Việt Nam với 600 triệu lượt xem trên YouTube và là công ty hàng tiêu dùng đầu tiên ở Đông Nam Á nhận được một Nút Vàng khi đạt hơn 1 triệu người đăng ký trên nền tRng này. Quyết định về giá: Một trong những ứng dụng quan trọng mà nghiên cứu xác suất thống kê được sử dụng trong kinh doanh là đưa ra các quyết định về giá. Phân tích thống kê có thể giúp các nhà quRn lý xác định xu hướng giá cR, độ nhạy của người tiêu dùng với giá cao hơn hoặc thấp hơn và tỷ lệ chi phí sRn xuất so với giá. Ngoài các phương pháp truyền thống như mô hSnh hồi quy, mô hSnh chuỗi thời gian để xác định những nhân tố Rnh hưởng đến giá của sRn phẩm, các mô hSnh nghiên cứu về giá được sử dụng rất nhiều trong các dự án đầu tư vốn có giá trị.
Ví dụ: Số liệu thống kê cho thấy Việt Nam nằm trong nhóm các nước có thu nhập trung bSnh thấp, với GDP bSnh quân đầu người rơi vào khoRng 3000 USD/năm. Các nhãn hàng nước ngoài như Coca Cola, Pepsi Cola hay Unilever vS thế khi thâm nhập vào thị 29 trường Việt Nam đều có sự điều chỉnh giá để phù hợp hơn với mức chi tiêu của người dân. Qua đó có thể thấy, sự phát triển từ lý thuyết tới thực hành của xác suất thống kê, phân tích dữ liệu có ý nghĩa cực kS quan trọng trong quá trSnh vận hành và phát triển của doanh nghiệp. Kiểm tra chất lượng sản phẩm trong sản xuất: Việc kiểm tra sRn phẩm cũng là một vận dụng của xác suất thống kê.
