SỞ GD & ĐT TỈNH VĨNH PHÚC TRƯỜNG THPT TAM ĐẢO 2 BÁO CÁO KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU, ỨNG DỤNG SÁNG KIẾN Tên sáng kiến: TÍCH HỢP KIẾN THỨC VĂN THƠ, TỤC NGỮ, CA DAO VÀO GIẢNG DẠY MỘT SỐ BÀI PHẦN TỰ NHIÊN ĐỊA LÍ 10 – THPT THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC VÀ PHẨM CHẤT HỌC SINH Tác giả sáng kiến: Nguyễn Thị Mai Mã sáng kiến: 11.02 Vĩnh Phúc, năm 2020 skkn MỤC LỤC Trang 1. Lời giới thiệu………………………………. Lí do chọn đề tài…………. Điểm mới của sáng kiến ………….
Tên sáng kiến………………………………. Tác giả sáng kiến…………. Chủ đầu tư tạo ra sáng kiến………………………………………………………. Lĩnh vực áp dụng sáng kiến ……………………………………………………….
Ngày sáng kiến được áp dụng lần đầu hoặc áp dụng thử…………………………. Mô tả bản chất của sáng kiến………………………………. Về nội dung sáng kiến …………. Cơ sở lý luận và thực tiễn ….
Dạy học tích hợp, liên môn ………………. Dạy học theo định hướng phát triển năng lực ………………. Thực trạng tích hợp kiến thức ………………. Những điều kiện cho việc nghiên cứu……………….
Các bước thực hiện giải pháp………………. Bước 1 - Xây dựng hệ thống nội dung cần tích hợp………………. Bước 2 - Biên soạn hệ thống văn thơ ………………. Bước 3 – Cách khai thác nội dung …………………………………………… 37 d.
Bước 4 - Thiết kế giáo án, dạy thực nghiệm……………………………. Bước 5 - Kiểm tra, đánh giá……………………………. Tính khả thi và khả năng áp dụng của sáng kiến……………………. Những thông tin cần được bảo mật: ……………………………………………….
Các điều kiện cần thiết để áp dụng sáng kiến………………………………………. Điều kiện cần thiết…………. Một số vấn đề cần lưu ý…………. Bài học kinh nghiệm………….
Đánh giá lợi ích thu được hoặc dự kiến …………………………………………. Đánh giá lợi ích thu được hoặc dự kiến có thể thu được do áp dụng sáng kiến 58 theo ý kiến của tác giả…………. Đánh giá lợi ích thu được hoặc dự kiến có thể thu được do áp dụng sáng kiến 61 theo ý kiến của tổ chức, cá nhân…………. Danh sách những tổ chức/cá nhân đã tham gia áp dụng thử ………………….
64 TÀI LIỆU THAM KHẢO ……………………………………………………………. 66 skkn DANH MỤC VIẾT TẮT Viết tắt Viết đầy đủ DTNT Dân tộc nội trú GDPT Giáo dục phổ thông GV Giáo viên HS Học sinh SGK Sách giáo khoa THPT Trung học phổ thông skkn BÁO CÁO KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU, ỨNG DỤNG SÁNG KIẾN 1. Lời giới thiệu Thơ, ca dao, tục ngữ là những sáng tác văn học có vần, nhạc điệu, giàu hình ảnh, kết cấu ngắn gọn dễ nhớ phản ánh nhận thức tâm tư của con người trước các hiện tượng đời sống trong đó có các hiện tượng tự nhiên. Việc sử dụng kiến thức văn học, thơ, ca dao, tục ngữ vào bài dạy là một công cụ để tạo hứng thú cho học sinh, để minh họa cho bài học,.
để củng cố, kiểm tra kiến thức và đánh giá khả năng vận dụng của các em vào những tình huống cụ thể, phù hợp với quan điểm “học đi đôi với hành” lý thuyết gắn với thực tiễn cuộc sống. Việc sử dụng thơ, ca dao, tục ngữ trong dạy học Địa lí cũng mang nhiều ý nghĩa tích cực với việc học môn Ngữ văn, làm cho các em hiểu được phần hiện thực cuộc sống phản ánh trong thơ, trong ca dao tục ngữ. Hơn nữa, việc sử dụng văn thơ, ca dao, tục ngữ trong dạy học Địa lí cũng hoàn toàn phù hợp với quan điểm tích hợp liên môn của Bộ giáo dục và Đào tạo hiện nay. Lí do chọn đề tài Nghị quyết Đại hội XII của Đảng đã xác định một trong những nhiệm vụ trọng tâm "đột phá chiến lược" đó là: “Đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục, đào tạo; phát triển nguồn nhân lực, nhất là nguồn nhân lực chất lượng cao”.
Đổi mới nền giáo dục theo hướng tiếp cận năng lực, phù hợp với xu thế phát triển chương trình giáo dục của thế giới và bắt kịp nền giáo dục của các nước tiên tiến. Chính vì thế, việc đổi mới tư duy giáo dục trong thời đại tri thức nhằm đáp ứng sự thay đổi của cuộc sống phát triển không ngừng là một tất yếu. Đổi mới phương pháp dạy học trước hết là đáp ứng yêu cầu cần đạt về phẩm chất, năng lực người học và cuối cùng là vì mục tiêu đáp ứng bối cảnh của thời đại, nhu cầu phát triển đất nước. Có thể xem đây là một điều kiện tiên quyết trong việc thực hiện Nghị quyết số 88/2014/QH13 ngày 28/11/2014 của Quốc hội khóa 13: "Tạo chuyển biến căn bản, toàn diện về chất lượng và hiệu quả giáo dục phổ thông; kết hợp dạy chữ, dạy người và định hướng nghề nghiệp; góp phần chuyển nền giáo dục nặng về truyền thụ kiến thức sang nền giáo dục phát triển toàn diện cả về phẩm chất và năng lực, hài hòa trí, đức, thể, mỹ và phát huy tốt nhất tiềm năng của mỗi học sinh".
Đổi mới phương pháp dạy học Địa lí là một nhiệm vụ quan trọng của người giáo viên Địa lí trong nhà trường phổ thông, góp phần vào việc vào việc thực hiện thành công công cuộc đổi mới giáo dục cả nước. 1 skkn Dạy học từng môn riêng rẽ như hiện nay có tác dụng cung cấp kiến thức khoa học, loogic, có hệ thống của từng lĩnh vực vào điều kiện phân hóa theo định hướng nghề nghiệp của học sinh. Tuy nhiên điều này cũng nảy sinh những bất cập như khó phát triển năng lực học sinh dẫn đến tâm lí giáo viên nào cũng coi môn của mình là quan trọng, môn nào cũng muốn đưa nhiều kiến thức vào sách giáo khoa dẫn đến quá tải đối với học sinh. Tích hợp và dạy học tích hợp sẽ khắc phục được những bất cập trên.
Địa lí học là môn học có tính khái quát cao và kiến thức địa lí có mối liên hệ, sử dụng các thành tựu của các môn học khác như toán học, hóa học… trong đó thơ, tục ngữ, ca dao có mối quan hệ chặt chẽ với địa lí học. Chính vì vậy, sử dụng thơ, tục ngữ, ca dao trong giảng dạy địa lí giúp cho giáo viên và học sinh chủ động trong quá trình dạy và học, đem lại hiệu quả tích cực, nâng cao chất lượng giáo dục bộ môn. Tục ngữ, ca dao, dân ca - Một loại hình văn hóa độc đáo của người dân Việt Nam; là những sáng tác dân gian được truyền miệng, phổ biến rộng rãi từ đời này qua đời khác. Nó thể hiện mọi mặt của cuộc sống.
Trong quá trình lao động, lý trí của con người, cảm quan thẩm mỹ được tôi luyện, thể hiện những quan sát, những kinh nghiệm về sản xuất, về thời tiết, về trồng trọt, chăn nuôi. Mặc dù cho đến nay với sự phát triển của khoa học, kỹ thuật công nghệ hiện đại, sự hiểu biết của loài người về thế giới đã có nhiều tiến bộ, song những câu tục ngữ, ca dao vẫn còn nguyên giá trị đối với môn Địa lí. Việc sử dụng thơ, ca dao, tục ngữ trong dạy học Địa lí tự nhiên là hoàn toàn có cơ sở lí luận và thực tiễn. Điểm giao hòa giữa thơ, ca dao tục ngữ và Địa lí tự nhiên là đều phản ánh đặc điểm của tự nhiên, mối quan hệ giữa tự nhiên với tự nhiên, ảnh hưởng của tự nhiên đến đời sống kinh tế xã hội.
So với Địa lí thì thơ, ca dao, tục ngữ mô tả tự nhiên mang tính chất hình ảnh, nghệ thuật làm cho người đọc, người nghe dễ nhớ hơn. Nói cách khác, vận dụng văn thơ, ca dao, tục ngữ trong dạy học Địa lí bản chất là việc dạy học tích hợp, liên môn theo định hướng phát triển năng lực và phẩm chất người học. Vấn đề đặt ra là sử dụng văn thơ, ca dao, tục ngữ trong dạy học Địa lí như thế nào, sao cho hiệu quả? Để trả lời câu hỏi này, tôi xin được đưa ra kinh nghiệm của mình chia sẻ với các bạn đồng nghiệp thông qua đề tài: “Tích hợp kiến thức văn thơ, tục ngữ, ca dao vào giảng dạy một số bài phần tự nhiên Địa lí 10 - THPT theo hướng phát triển năng lực và phẩm chất học sinh”. Mục đích - Tìm hiểu, nghiên cứu những vấn đề cốt lõi trong dạy học tích hợp, liên môn kiến thức văn thơ, tục ngữ, ca dao vào giảng dạy phần tự nhiên Địa lí 10 – THPT để dạy học theo hướng tích cực, nhằm định hướng phát triển năng lực và phẩm chất cho học sinh.
- Với học sinh: + Giúp học sinh hình thành, phát triển các năng lực và phẩm chất cốt lõi. Giáo dục sâu sắc thái độ, hành vi tích cực cho học sinh, giáo dục lòng nhân ái, tình yêu quê hương đất nước, sống có lí tưởng, hoài bão và trách nhiệm. + Các chủ đề tích hợp, liên môn có tính thực tiễn nên sinh động, hấp dẫn, sẽ tạo ra động cơ, hứng thú học tập cho học sinh. Đồng thời, phẩm chất và năng lực của người học cũng được hình thành và phát triển qua các hoạt động giao lưu, kết nối, tương tác với thực tiễn đời sống để khơi dậy hứng thú học tập, rèn luyện kỹ năng sống, nâng cao hiểu biết về các giá trị văn hóa truyền thống dân tộc và tinh hoa văn hóa thế giới… + Học sinh được tăng cường vận dụng kiến thức tổng hợp vào giải quyết các tình huống thực tiễn, ít phải ghi nhớ kiến thức một cách máy móc.
- Đối với giáo viên: + Dạy học theo các chủ đề tích hợp, liên môn không những giảm tải cho giáo viên trong việc dạy các kiến thức liên môn trong môn học của mình mà còn có tác dụng bồi dưỡng, nâng cao kiến thức và kĩ năng sư phạm cho giáo viên. + Cung cấp cho giáo viên các tư liệu về văn học, thơ, ca dao, tục ngữ liên quan đến dạy học Địa lí tự nhiên, giải thích nội dung Địa lí chứa đựng trong các câu thơ, câu ca dao tục ngữ đó. + Làm đa dạng, sử dụng linh hoạt các phương pháp, kĩ thuật dạy học tích cực nhằm giúp người học chủ động, tích cực khai thác kiến thức. + Đề tài là kinh nghiệm quý báu để chia sẻ, trao đổi với đồng nghiệp mở rộng sử dụng kiến thức liên môn, môn văn học, ca dao, tục ngữ, thành ngữ trong nhiều bộ môn, giúp giáo viên sưu tầm, sáng tác văn học vào mục đích giảng dạy.
Điểm mới của sáng kiến - Tìm ra một trong những giải pháp để dạy học tích cực, nhằm hình thành, phát triển được năng lực và phẩm chất cho học sinh theo định hướng của chương trình GDPT mới. 3 skkn - Đổi mới theo hướng này sẽ giúp các em có thể vận dụng được kiến thức để giải quyết các vấn đề thực tiễn trong cuộc sống. Giúp học sinh hình thành, phát triển các năng lực và phẩm chất cốt lõi mà thực tế xã hội yêu cầu.