MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của để tài Việt Nam là một nƣớc nông nghiệp với điểm xuất phát thấp,hiện nay vẫn còn trên 70% dân số sống ở nông thôn và 56% lao động xã hội làm việc trong lĩnh vực nông nghiệp, năng suất khai thác ruộng đất và năng suất lao động còn thấp, sản xuất còn manh múnnhỏ lẻ, chƣa khai thác hết tiềm năng sẵn có của đất nƣớc. Nông nghiệp chƣa đáp ứng nhu cầu cải thiện đời sống nhân dân, chƣa cung cấp đủ nguyên liệu cho công nghiệp hàng hoá và xuất khẩu, chƣa tạo đƣợc động lực thúc đẩy công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp nông thôn. Để giải quyết những vấn đề này thì thực hiện chuyển dịch cơ cấu nông nghiệp nói chung và cơ cấu cây trồng trong nông nghiệp nói riêng có ý nghĩa vô cùng quan trọng đối với nƣớc ta trong sự nghiệp xây dựng và phát triển đất nƣớc.
Chuyển dịch cơ cấu cây trồng nhằm phát huy mọi tiềm năng sản xuất của mỗi vùng hƣớng tới sản xuất chuyên môn hóa phát triển nền nông nghiệp sản xuất hàng hoá lớn, giải quyết việc làm, nâng cao thu nhập và cải thiện mức sống cho ngƣời nông dân. Do đó, thúc đẩy quá trình chuyển dịch cơ cấu cây trồng trong nông nghiệp trên phạm vi cả nƣớc cũng nhƣ với từng địa phƣơng là rất cần thiết. Lai Châu là một tỉnh biên giới thuộc vùng Tây Bắc Việt Nam có nhiều thuận lợi để phát triển nông nghiệp. Với số dân là 404.
Đây là vùng có địa hình, khí hậu, vị trí địa lý thuận lợi cho sự phát triển kinh tế,đặc biệt là sự phát triển nông nghiệp. Tỉnh đã đƣa ra một số mô hình chuyển đổi đem lại hiệu quả kinh tế cao. Việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng trên toàn tỉnh đã đạt đƣợc nhiều thành tựu và chuyển biến tích cực. Than Uyên là một huyện thuộc tỉnh Lai Châu với tổng diện tích là 796,876 km2, dân số là 57,970 ngƣời (2014), huyện bao gồm thị trấn than h 2 uyên và 11 xã, trong đó xã Hua Nà nằm ở phía đông cách trung tâm huyện Than Uyên 3km.
Tổng diện tích đất tự nhiên 2.555,40 ha, trải dài từ phía Đông đến phía Tây là cánh đồng Hua Nà và những khu vực đất bãi màu, ruộng lúa dọc theo 2 bên dòng suối Nậm Bốn. xã Hua Nà có 09 bản, 623 hộ, 3.191 nhân khẩu, chủ yếu là dân tộc Thái chiếm trên 99% [9]. Trên 95% số hộ dân thu nhập chính từ sản xuất nông nghiệp, đời sống nhân dân luôn ổn định và phát triển,văn hóa xã hội luôn phát triển và gìn giữ, phát huy đƣợc nhiều bản sắc văn hóa truyền thống tốt đẹp của các dân tộc. Tình hình an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội luôn đƣợc giữ vững đảm bảo.
Hua Nà là một trong những xã của huyện Than Uyên có nhiều tiềm năng thuận lợi cho quá trình chuyển dịch cơ cấu cây trồng, phát triển nông nghiệp. Tuy nhiên cơ cấu sản xuất nông nghiệp còn chuyển đổi chậm trong khi nhiều tiềm năng của vùng chƣa đƣợc khai thác hết. Nhận thức thâm canh cây trồng của ngƣời dân còn thấp, chƣa mạnh dạn đầu tƣ phát triển nông nghiệp, tiềm lực lao động chƣa đƣợc khai thác, việc chuyển dịch cơ cấu cây trồng hợp lý nhằm phát triểm nền nông nghiệp trên địa bàn xã là rất cần thiết. Trƣớc tình hình đó,việc tìm hiểu thực trạng chuyển dịch cơ cấu cây trồng để tìm các giải pháp và định hƣớng chuyển dịch cơ cấu cây trồng nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng đất, tăng sản lƣợng và hiệu quả kinh tế trên một đơn vị diện tích canh tác cao nhất phù hợp với lợi thế kinh tế của tiểu vùng, điều kiện kinh tế xã hội, nhằm hạn chế những bất lợi, tăng sản phẩm cho xã hội,cải thiện đời sống cho ngƣời sản xuất.
Từ thực tiễn của xã Hua Nà trong thời gian thực tập tại địa phƣơng tôi đã chọn nghiên cứu đề tài "Thực trạng và giải pháp nhằm chuyển dịch cơ cấu cây trồng trên địa bàn xã Hua Nà, huyện Than Uyên, tỉnh Lai Châu”. Mục tiêu nghiên cứu của đề tài 1. Mục tiêu chung Đánh giá thực trạng chuyển dịch cơ cấu cây trồng trên địa bàn xã, phân tích những thuận lợi và khó khăn của vùng từ đó đƣa ra phƣơng hƣớng và giải pháp nhằm chuyển dịch cơ cấu cây trồng trên địa bàn xã Hua Nà. Mục tiêu cụ thể -Đánh giá điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội liên quan đến sự chuyển dịch cơ cấu cây trồng.
-Đánh giá thực trạng cơ cấu cây trồng và sự chuyển dịch cơ cấu cây trồng trên xã. - Những thuận lợi và khó khăn trong chuyển dịch cơ cấu cây trồng trên địa bàn xã Hua Nà. - Định hƣớng và giải phát nhằm đẩy mạnh cơ cấu cây trồng theo hƣớng sản xuất hàng hóa trên địa bàn xã Hua Nà. Ý nghĩa của đề tài 1.
Ý nghĩa học tập -Nghiên cứu đề tài giúp cho sinh viên tổng hợp và củng cố những kiến thức đã đƣợc học. - Có đƣợc tƣ duy một cách lôgic và biết cách vận dụng những kiến thức đã học vào thực tiễn, đồng thời học hỏi đƣợc nhiều kinh nghiệm trong thực tế và cũng là cơ hội gặp gỡ, học tập trao đổi kiến thức với những ngƣời có kinh nghiệm và ngƣời dân địa phƣơng. - Quá trình thực hiện đề tài thực tập sẽ nâng cao năng lực cũng nhƣ rèn luyện kỹ năng, phƣơng pháp nghiên cứu khoa học cho bản thân mỗi sinh viên. - Đề tài cũng đƣợc coi là một tài liệu tham khảo cho Trƣờng, Khoa, các cơ quan trong ngành và sinh viên các khóa tiếp theo.
Ý nghĩa thực tiễn Kết quả của đề tài là cơ sở để các nhà quản lý, các cấp lãnh đạo địa phƣơng đƣa ra những giải pháp phù hợp nhằm chuyển dịch cơ cấu cây trồng hợp lý, hiệu quả để nâng cao thu nhập và chất lƣợng cuộc sống của ngƣời dân tại xã Hua Nà nói riêng và ngƣời dân nông thôn nói chung. h 5 Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Cơ sở lý luận về đề tài 2. Các khái niệm cơ bản 2.
Khái niệm về cơ cấu cây trồng Cơ cấu cây trồng là thành phần các giống và các loại cây đƣợc bố trí theo không gian và thời gian trƣớc một hệ sinh thái nông nghiệp nhằm tận dụng hợp lý nhất các nguồn lực về tự nhiên kinh tế xã hội sẵn có của vùng. Cơ cấu cây trồng là một biện pháp kinh tế và kỹ thuật tổng hợp nhằm đẩy mạnh sự phát triển của sản xuất nông nghiệp, thể hiện cụ thể của phƣơng hƣớng sản xuất về mặt trồng trọt. Cơ cấu cây trồng cũng quyết định sự phát triển của ngành chăn nuôi và các ngành phụ khác của nông nghiệp. Sự chuyên môn hoá, tập trung sản xuất phải đƣợc phản ánh cụ thể trong cơ cấu cây trồng.
Cơ cấu cây trồng cũng là kết quả của quy hoạch sử dụng ruộng đất và quan trọng nhất là sử dụng ruộng đất nào để trồng cây gì thì có hiệu quả kinh tế cao nhất. Ngoài ra cơ cấu cây trồng còn có quan hệ chặt chẽ với việc đầu tƣ vốn và sử dụng lao động, tuỳ cơ cấu cây trồng mà mức độ đầu tƣ vốn và lao động vào ruộng đất sẽ thay đổi. Cũng nhƣ cơ cấu cây trồng có quyết định độ màu mỡ của đất đai, bảo vệ môi trƣờng sinh thái có khả năng làm giảm sự phát triển của sâu bệnh hại cây trồng. Đặc biệt cơ cấu cây trồng làm giảm tính thời vụ trong sản xuất nông nghiệp, tăng thu nhập trên một đơn vị diện tích gieo trồng[3].
Khái niệm về cơ cấu cây trồng hợp lý Cơ cấu cây trồng hợp lý là cơ cấu cây trồng phù hợp với phƣơng thức sản xuất của từng vùng hay đơn vị sản xuất nông nghiệp. Đáp ứng đƣợc yêu cầu của đơn vị sản xuất của ngƣời lao động, khai thác hết tiềm năng về tự nhiên kinh tế xã hội và lợi thế sẵn có của vùng. Để nâng cao năng suất lao động, năng suất cây trồng, tăng thu nhập trên một đơn vị diện tích. Nâng cao h 6 hiệu quả sử dụng đất đai cho thu nhập lớn, góp phần nâng cao đời sống vật chất cũng nhƣ tinh thần của ngƣời dân.
Cơ cấu cây trồng hợp lý còn là sự thể hiện tính hiệu quả của mỗi quan hệ giữa các cây trồng đƣợc bố trí trên đồng ruộng. Thể hiện mỗi quan hệ tƣơng hỗ trợ nhau cùng nhau phát triển, sinh trƣởng bằng cách tạo ra môi trƣờng thuận lợi về sinh dƣỡng ánh sáng cho nhau. Làm cơ sở cho nông nghiệp phát triển một cách mạnh mẽ toàn diện vững chắc theo hƣớng thâm canh không ngừng nâng cao hiệu suất lao động và bảo vệ môi trƣờng sinh thá[2] 2. Khái niệm về chuyển dịch cơ cấu cây trồng Chuyển dịch cơ cấu cây trồng là sự thay đổi về tỷ lệ phần trăm diện tích gieo trồng, giá trị sản lƣợng của nhóm cây trồng trong tổng thể ngành trồng trọt về từng loại cây trồng trong nhóm cây trồng chịu sự thay đổi của các yếu tố tự nhiên, kinh tế xã hội và thị trƣờng.
Nó là một quá trình thực hiện bƣớc chuyển dịch từ hiện trạng của một cơ cấu cây trồng cũ sang một cơ cấu cây trồng mới, nhằm đáp ứng những yêu cầu chuyển đổi cơ cấu kinh tế nông nghiệp nông thôn[4]. Chuyển dịch cơ cấu cây trồng là sự thay đổi tỷ lệ từng loại cây trồng trên một đơn vị diện tích đất canh tác. Là việc đƣa vào ngành sản xuất trồng trọt những loại cây có năng suất, chất lƣợng, giá trị cao để thay thế cho những cây trồng, giống cây trồng cũ có năng suất, chất lƣợng, giá trị thấp hơn để đạt đƣợc hiệu quả kinh tế cao hơn trong sản suất nông nghiệp, thúc đẩy sản xuất nông nghiệp phát triển theo hƣớng phù hợp với nhu cầu thị trƣờng [3]. Chuyển dịch cơ cấu cây trồng thực chất là phá thế độc canh trong nông thôn để hình thành một cơ cấu cây trồng mới phù hợp với điều kiện tự nhiên kinh tế xã hội, khí hậu, sinh thái của vùng đồng thời đạt hiệu quả kinh tế cao dựa vào những đặc tính sinh học của từng loại cây trồng.
Đây chính là quá trình tổng hợp lại các công thức luân canh các thành phần giống cây trồng và các cây trồng, đảm bảo các thành phần trong cơ cấu có mỗi quan hệ tƣơng tác h 7 với nhau, thúc đẩy lẫn nhau nhằm khai thác tốt nhất các nguồn lực sẵn có về điều kiện tự nhiên kinh tế xã hội của địa phƣơng để nâng cao hiệu quả sản xuất nông nghiệp bảo vệ môi trƣờng sinh thái [2]. Các quan điểm về chuyển dịch cơ cấu cây trồng 2.